15,5 myń qus óldi: SQO-da byltyrǵy qyrǵyn nege qaıtalandy
PETROPAVL. KAZINFORM — Soltústik Qazaqstan oblysy Shahovskoe eldi mekenindegi 30-ǵa jýyq otbasynyń ósirip otyrǵan qusy bir aı ishinde qyrylyp qaldy. Resmı málimet boıynsha, jalpy 15,5 myń qus ólgen.
Oqıǵa eldi mekende bir jyldan keıin qaıtalanyp otyr. Byltyr qarasha aıynda turǵyndardyń 7,6 myń qusy qyryldy. Ol joly pasterellez dıagnozy qoıylsa, bıyl, mamandardyń aıtýynsha, qustardyń ólýine koktsıdıoz parazıttik aýrýy sebep bolǵan. Shyǵynǵa ushyraǵan turǵyndar munyń birimen de kelispeıdi.
Úsh júz qazdyń elý shaqtysy ǵana qaldy
Shahovskoe turǵyny Nıkolaı Fomınniń aıtýynsha, ol bıyl kóktemde 300 balapandy qaryzǵa satyp alǵan. Qazir sonyń shamamen 50-i ǵana qalǵan. Onyń ózinde qalǵan qustarda aýrý belgileri bar, keıbiriniń kózi kórmeı qalǵan.
Turǵynnyń aıtýynsha, byltyr da jaǵdaı uqsas bolǵan. Ol kóktemde 500 balapan alǵanymen, qarasha aıynda olardyń shamamen úshten biri qyrylyp qalǵan. Bıyl kóktemde qustaryna tumaýǵa qarsy vaktsına salynǵan. Alaıda ekpe kútkendeı nátıje bermedi.
— Kúz bastalysymen qazdaryma 9-10 kúnde topalań keldi. Áýeli bireýi aýyrdy, odan keıin birer kúnnen keıin birden 80-ni óldi. Qus tumaýynan qyrylǵanyna senimdimin. Bul aýrýdyń birneshe shtamy bar, ári únemi mýtatsııaǵa ushyrap jatyr. Eshkim shyndyqty aıtpaıdy. «Koktsıdıozdan óldi» depti. Veterınarlar endi: «onyń emi bar, bes kúnde táýir bolyp ketedi dárisin berse» deıdi. Aýyra bastaǵanda aman alyp qalý úshin ne ǵana bermedik, qanshama qarajat ketti. Meniń ózim basqasyn eseptemegende tek antıbıotıkke ǵana 100 myń teńgeden artyq jumsadym, myńdap qus ósirip otyrǵan kórshim 600 myń teńgege aldy dárini, — deıdi Nıkolaı Fomın.
Qus ósirý — kóp otbasy úshin negizgi tabys kózderiniń biri. Turǵyndardyń aıtýynsha, jazda aýylda 46 myń qaz-úırek, taýyq bolǵan. Sondyqtan qustyń qyrylýy olar úshin tek veterınarııalyq qana emes, tikeleı ekonomıkalyq máselege aınalyp otyr.
— Kelesi jyly da qus alamyz, endi qaıtemiz, kún kórý kerek qoı. Basqa jumys joq. Qalada oqyp jatqan úsh stýdentim bar. Qus etin, mamyǵyn satyp paıda kórem be degenmin. Tapqan qarajatyma úıimniń shirigen edenin aýystyramyn ba dep josparlaǵanmyn.
Buryn iri qara mal ustadyq, onyń kózin joıdyq, brýtsellez dedi, odan keıin mal ustaý tıimsiz boldy. Sol sebepti adamdar qus asyraýǵa den qoıyp edi.
Qaz ósýi úshin ony jaıylýǵa jiberý kerek, jerden keregin alyp jeıdi. Dezınfektsııa isteńder deıdi, odan paıda bar ma? Qora-qopsyǵa isteımiz, biraq úıdiń, aýyldyń mańyn qaıtemiz? Nátıje bolýy úshin eldi mekendi túgeldeı zalalsyzdandyrý qajet, — deıdi Nıkolaı Fomın.
Resmı derek: asa qaýipti ınfektsııalar anyqtalmaǵan
Veterınarııalyq baqylaý jáne qadaǵalaý komıteti Shahovskoe aýylyndaǵy jaǵdaıǵa baılanysty júrgizilgen zerthanalyq zertteýlerdiń nátıjesinde joǵary patogendi qus tumaýy, Nıýkasl aýrýy, pasterellez, salmonellez jáne basqa da asa qaýipti juqpaly aýrýlar anyqtalmaǵanyn habarlady.
Komıtettiń málimetinshe, 2025 jyly Shahovskoe aýylynda pasterellez tirkelgen. Sol kezde tıisti veterınarııalyq is-sharalar júrgizilip, keıin shekteý sharalary alynǵan.
Al bıyl qustardyń qyrylýyna baılanysty alynǵan synamalar asa qaýipti ınfektsııalardyń barlyǵy rastamaǵan. Osy sebepti komıtet qazirgi jaǵdaıdy asa qaýipti juqpaly aýrýlarmen baılanystyrýǵa zerthanalyq negiz joq dep otyr.
Qustar nege qaıta qyryldy?
Komıtettiń túsindirýinshe, úı qustarynyń qaıta qyrylýyna birneshe faktor áser etýi múmkin. Olardyń qatarynda qustardy tyǵyz ustaý, qustardy jańadan satyp alyp, sharýashylyqqa ákelý týraly veterınarııalyq qyzmetke ýaqytynda habarlamaý, sondaı-aq aýrý nemese ólim jaǵdaılaryn kesh habarlaý bar.
Sondaı-aq, mamandardyń aıtýynsha, jabaıy qustardyń maýsymdyq kóshi-qony qus tumaýynyń taralý táýekelderiniń biri. Osyǵan baılanysty mıgratsııa kezeńinde epızootııalyq monıtorıng jáne veterınarııalyq baqylaý kúsheıtilip, qajetti zerthanalyq zertteýler júrgiziledi.
Qus ıelerine úı qustarynyń jabaıy qustarmen janasýyna jol bermeý, qus qoralaryn taza ustaý jáne qustardyń aýrýy nemese ólimi baıqalǵan jaǵdaıda veterınarııalyq qyzmetke dereý habarlaý qajettigi aıtylǵan.
— Komıtet tarapynan profılaktıkalyq ekpe jumystary, veterınarııalyq-sanıtarııalyq jáne zerthanalyq baqylaý sharalary turaqty júrgiziledi. Atap aıtqanda, 2024-2025 jyldary bekitilgen josparǵa sáıkes Nıýkasl aýrýyna qarsy shamamen 787,5 myń, joǵary patogendi qus tumaýyna qarsy 3, 37 mln qus vaktsınatsııalandy.
Bıyl Nıýkasl aýrýyna qarsy 486 myń bas jáne joǵary patogendi qus tumaýyna qarsy 2 mln astam qusqa ekpe jumystary júrgizildi.
Veterınarııalyq preparattar respýblıkalyq bıýdjet qarajaty esebinen ortalyqtandyrylǵan tártippen jergilikti atqarýshy organdar tarapynan túsken ótinishter negizindegi satyp alynyp, óńirlerge bekitilgen veterınarııalyq-profılaktıkalyq is-sharalar jospary men qajettilikke sáıkes bólinedi, — deıdi komıtet ókilderi.
Qustardyń qyrylý sebebin keshendi zertteý qajet
Batys Qazaqstan oblysy «Veterınarııalyq dárigerler» qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy, veterınarııa ǵylymdarynyń doktory, professor Ǵaısa Absatırov máseleni epızootologııalyq, klınıkalyq, patologoanatomııalyq jáne zerthanalyq zertteýlerdi qatar júrgizý arqyly qarastyrý qajet dep sanaıdy. Onyń aıtýynsha, áli kúnge aýrýdy emdeý men onyń aldyn alýdyń tıimdi ári naqty bekitilgen hattamasy joq.
— Shahovskoe aýylynda qustardyń qyrylýyna qatysty jarııalanǵan aqparat pen ondaǵy aýrýdyń sıpatyna qarasaq, Nıýkasl aýrýy bolýy múmkin. Jedel túrde qustardyń álsizdenýi, ish ótýi, júıke júıesiniń buzylýy, qurysýy jáne moınynyń buralýy sııaqty belgileri uqsas.
As qorytý múshelerindegi mańyzdy ózgeristerge nazar aýdarý qajet. Atap aıtqanda, asqazan, qaryn, on eki eli ishekte, jińishke ishekte jáne tik ishekte qan quıylý belgileri baıqalýy múmkin.
Veterınarııalyq zertteý tek bir baǵytpen shektelmeýi kerek. Aýrýdyń taralý sıpaty, klınıkalyq belgileri, ólgen qustyń aǵzalaryndaǵy ózgerister jáne zerthanalyq nátıjeler ózara salystyrylyp, sodan keıin ǵana naqty qorytyndy jasalǵany jón, — deıdi Ǵaısa Absatırov.
Qaıtalanbaýy úshin qandaı shara qabyldandy?
SQO Veterınarııa basqarmasynyń málimetinshe, Shahovskoe aýylyndaǵy qus óliminiń qaıtalanýyna jol bermeý úshin profılaktıkalyq jáne veterınarııalyq-sanıtarııalyq sharalar kúsheıtilgen. Aýyldaǵy úı qustaryna qus tumaýy men Nıýkasl aýrýyna qarsy vaktsına egilgen, qus ustalatyn oryndarǵa dezınfektsııa júrgizilgen.
Sonymen qatar jeke qosalqy sharýashylyq ıelerine veterınarııalyq-sanıtarııalyq talaptardy saqtaý, qus satyp alǵany nemese ákelgeni týraly veterınarııalyq qyzmetke mindetti túrde habarlaý jáne qustardy elektrondyq esepke qoıý qajettigi túsindirilgen.
— Veterınar mamandardyń keńesinsiz dári-dármek, onyń ishinde antıbıotıkter qoldanbaý, veterınarııalyq qujattary joq qusty satyp almaý, qora-jaılarda qustardy shamadan tys tyǵyz ustamaý jáne joǵary ylǵaldylyqqa jol bermeý jóninde eskertildi, — deıdi basqarma basshysynyń orynbasary Arman Ilıýkın.
Mamannyń aıtýynsha, byltyr Shahovskoe aýylyndaǵy qus óliminiń sebepterin anyqtaý úshin arnaıy jumys komıssııasy da qurylǵan. Komıssııa qorytyndysynda jaǵdaıdyń kúrdelenýine qus ıeleriniń veterınarııalyq talaptardy saqtamaýy, sonyń ishinde qustyń satyp alynǵany jáne ákelingeni týraly qyzmetke habarlamaýy, elektrondyq esepke qoımaýy, sondaı-aq jeke aýlalarda qus ustaý talaptarynyń buzylýy yqpal etkeni kórsetilgen.
Shyǵyn qandaı jaǵdaıda óteledi?
Bul — aýyl turǵyndaryn alańdatqan mańyzdy másele. Qoldanystaǵy tártip boıynsha asa qaýipti aýrý anyqtalǵan jaǵdaıda memleket tarapynan mindetti túrde aýrý qusty alyp qoıý jáne joıý sharalary júrgizilip, tıisti talaptarǵa sáıkes quny ótelýi múmkin.
Sondyqtan bul jaǵdaıda ótemaqy máselesi zerthanalyq qorytyndy men qoldanystaǵy veterınarııalyq qaǵıdalarǵa sáıkes qaralady.
Qus ósirýshilerge qandaı qoldaý bar?
SQO Kásipkerler palatasynyń málimetinshe, Shahovskoe aýylynda qus ósirýshiler kásipker retinde tirkelmegen. Qus negizinen jeke qosalqy sharýashylyqtarda ustalǵan. Palata deregine sáıkes, keıbir turǵyndardyń jeke aýlalarynda 7 myńǵa deıin qaz bolǵan, al balapandar negizinen Bashqurtstannan ákelingen.
Aýyl ishinde, turǵyn úılerdiń qasynda sanıtarııalyq jáne veterınarııalyq talaptardy saqtamaı iri mólsherde qus ustaǵan. Turǵyndardan eldi mekendegi jaǵymsyz ıis pen shashylǵan qaýyrsynǵa qatysty aýyzsha shaǵymdar da túsken.
— Eger qus tumaýy sııaqty asa qaýipti aýrý zerthanalyq turǵyda rastalsa, veterınarııalyq qaǵıdalarǵa sáıkes karantın engizilip, aýrý oshaǵyndaǵy qustar mindetti túrde alynyp, joıylady. Mundaı jaǵdaıda ótemaqy tóleý tetigi qarastyrylǵan. Ol úshin qustardy joıý týraly akt, veterınarııalyq saraptama nemese zerthanalyq zertteý hattamasy, ortasha naryqtyq qunyn anyqtaý týraly akt jáne alyp qoıý týraly qaýly sııaqty qujattar rásimdeledi. Qujattardy jınaýdy memlekettik veterınarııalyq uıym júzege asyrady, al ótemaqy tıisti qujattar tolyq jınalǵannan keıin tólenedi, — deıdi SQO Kásipkerler palatasy agroónerkásiptik keshen bóliminiń basshysy Erik Ývalıev.
Maman qus ıelerine saqtandyrý tetigin paıdalaný múmkindigi bar ekenin eske salady. 30 bastan bastap qusty saqtandyrýǵa bolady. Saqtandyrý syılyqaqysynyń 80% memleket sýbsıdııalaıdy, qalǵan 20% saqtanýshy tóleıdi. Saqtandyrý merzimi 3, 6, 9 nemese 12 aı bolýy múmkin. Qazir saqtandyrýdy QALQAN júıesi arqyly onlaın rásimdeýge múmkindik bar.
Kelesi jyly jaǵdaı qaıtalanbaı ma?
Qus ósirýdi kásipke aınaldyrǵan Shahovskoe aýylynyń turǵyndary úshin qazirgi jaǵdaı bir rettik shyǵyn emes, turaqty tabysqa áser etken úlken máselege aınalǵan. Soǵan qaramastan, olar kelesi jyly da qus ósirýdi josparlap otyr. Sondyqtan olar úshin keltirilgen shyǵynnyń ótelýi ǵana emes, qustyń qaıta qyrylýyna jol bermeıtin naqty aldyn alý jumysynyń júrgizilýi mańyzdy.
Buǵan deıin SQO Shahovskoe aýylynda úı qazdary belgisiz aýrýdan qyrylyp jatqanyn jazǵan edik.
Keıin mamandar qustardan koktsıdıoz aýrýy anyqtalǵanyn habarlady.
