Sırek jádiger: dáýlesker kúıshi Rústembek Omarovtyń nemis tutqynynda túsirilgen fotosýreti tabyldy

Ertis-Baıan jerine qýanyshty jańalyq kelip jetti. Qazaqtyń kórnekti kúıshisi, Qurmanǵazy atyndaǵy qazaq ulttyq halyq aspaptary orkestriniń bas dombyrashysy bolǵan, Qazaq KSR-iniń halyq artısi Rústembek Omarovtyń 1941-1945 jyldar aralyǵynda nemis tutqynynda túsirilgen biregeı fotosýreti tabyldy.

Fotosýretti Norvegııada qaza tapqan keńes áskerı tutqyndary týraly halyqaralyq eriktiler tobynyń jetekshisi Tatıana Toresen tapqan. Ol buǵan deıin Isa Baızaqov atyndaǵy Pavlodar oblystyq fılarmonııasy men «Klıých» telestýdııasy birlesip túsirgen Rústembek Omarov týraly fılmdi ınternetten kórgen. Sondyqtan Norvegııanyń soltústigindegi keńes áskerı tutqyndarynyń fotosýretterin kórgende tanys beıneni birden tanyǵan.

Rústembek Omarov Lenıngrad konservatorııasynyń P. I. Chaıkovskıı atyndaǵy mýzykalyq ýchılışesine túsip, bilim ala bastaǵan ýaqytta keńes-fın soǵysyna shaqyrtylady.

«Soǵys bastalǵan shaqta 1941 jyly bizdiń bólimimiz qorshaýda qaldy, nátıjesinde men nemisterdiń tutqynynda boldym. Osy kúnnen bastap soǵys aıaqtalǵanǵa deıin men nemisterde boldym, aldymen Germanııada, sodan keıin Norvegııada. 1945 jyly soǵys aıaqtalǵannan keıin men basqa áskerı tutqyndarmen birge Otanyma oraldym», — dep jazǵan kúıshi óz ómirbaıanynda.

Kontslagerde jumyr aǵash pen taqtaıshadan, qarmaq jibinen dombyra ispettes aspap jasap alady. Birde álgi aspabymen Motsarttyń «Rondosyn» oınap otyrǵanynda artynan kelip baıqatpaı tyńdap turǵan nemis ofıtseri: «Mýzykantsyń ba?», — dep suraıdy.

«Men „Iá“, — dedim. Osy sátten bastap nemis ofıtseri bizge basqasha qaraı bastady, kómektesip, tipti qorǵap júrdi. Ol: „Seniń qasyńda úsh qazaq jerlesiń baryn bilemin“, — dedi. Baıqatpaı bizge azyq-túlik, nan, konservilerdi berip turatyn. Mine, osylaı men jáne meniń joldastarym tutqynda aman qaldyq», — deıdi óz esteliginde R.Omarov.

Isa Baızaqov atyndaǵy Pavlodar oblystyq fılarmonııasynyń basshysy Amangeldi Qojanov 80 jyldam astam ýaqyt buryn túsirilgen kóne fotosýret óz ujymy úshin úlken olja ekenin atap ótti.

— Bul tarıhı jádiger — fılarmonııa men «Panfılovshylar» izdestirý jasaǵy jáne norvegııalyq zertteýshiler birlesip bastaǵan aýqymdy zertteý jumysynyń nátıjesi. Birlesken izdenisterdiń arqasynda soǵys jyldarynda Germanııa tutqynyna túsip, Kırkenes qalasyndaǵy Shtalag 322 lagerinde bolǵan kúıshi ǵumyrbaıanynyń buryn belgisiz betteri qalpyna keltirildi. Rústembek atamyz asa aýyr jaǵdaıda da mýzykadan qol úzbegen. Bul ýaqytta ol jıyrmanyń ústindegi jas jigit. Jas kúıshiniń ónerine nemis ofıtserleri de qurmetpen qaraǵany baıqalady. Al qolyndaǵy dombyra esteliginde jazyp qaldyrǵan, ózi jasaǵan dombyrasy. Búginde bizdiń fılarmonııanyń qazaq ult aspaptar orkestri R.Omarovtyń esimimen atalady, — deıdi mádenı mekeme basshysy.

Rústembek nebári 15 jasynda Ahmet Jubanovtyń kózine túsip, jańadan qurylǵan Qurmanǵazy atyndaǵy qazaq ult aspaptar orkestrine dombyrashy retinde qabyldanǵan. Dombyrashynyń oryndaý mánerin Ahmet Jubanov óte joǵary baǵalap, óziniń «Ǵasyrlar pernesi» atty eńbeginde: «Rústembek kúıdi „shegelep“, shapshań, jaı keletin býyndaryn bárin de tastaı túıip, ekpinin aýystyrmaıdy. Ortasha uzyndyqtaǵy saýsaqtarymen bir notany jaza baspaı, bárin de óz ornynda etip oryndaıdy», — dep jazyp qaldyrǵan.

QR eńbek sińirgen artısi, Qazaq Ulttyq óner ýnıversıtetiniń professory Turar Álipbaev: «Dáýlesker kúıshi Seıtenniń kúıin Seıtenshe, Qurmanǵazynyń kúıin Qurmanǵazysha, Táttimbettikin Táttimbetshe babyna keltirip tartqan. Ereksheligi, kúıdi qandaı ekpinmen bastasa, sońyn dál sondaı ekpinde aıaqtap otyrǵan. Mundaı ekpinge búginde keıbir kásibı kúıshilerdiń ózi shydas bermeıdi. Kóptegen kúılerdiń túpnusqasy bizdiń zamanymyzǵa Rústembek sııaqty naǵyz maıtalman dombyrashylardyń oryndaýynda jetip otyr» dep atap ótti.

Isa Baızaqov atyndaǵy fılarmonııanyń bas redaktory Salaýat Temirbolatuly bul fotosýrettiń avtory soǵys ýaqytynda obershırrmaıster (jylqylar men kólikke jaýapty aǵa qyzmetker) bolyp qyzmet etken Gýstav Shvant ekenin jetkizdi. Ekinshi dúnıejúzilik soǵys kezinde ol Norvegııada nemis taý-atqyshtar áskerleriniń quramyna kiretin ekinshi taý-atqyshtar dıvızııasynda qyzmet etken.

«Nemis konlagerinen túsirilgen fotosýretter jaqynda ǵana aýktsıonǵa shyǵaryldy. Fotosýretterdiń jeke kollektsııalarǵa ótip, zertteýshiler úshin qoljetimsiz bolyp qalmaýy úshin ol jaqtaǵy eriktiler bizge kómektesti. Oslodaǵy tanysym Ramıl Kafarov kómekke kelip, aýktsıonǵa qoıylǵan jeti fotosýrettiń tórteýin satyp alýǵa kómektesti. Sonyń biri — Rústem atamyzdyń beınesi», — deıdi ol.

Jaqyn arada norvegııalyq zertteýshiler dáýlesker kúıshiniń dombyrasyn Isa Baızaqov atyndaǵy Pavlodar oblystyq fılarmonııasyna tabystaıdy dep kútilip otyr.

Kúıshiniń týǵanyna bıyl 107 jyl tolyp otyr.

Eske sala keteıik, Pavlodarda kúıshi Rústembek Omarovtyń dombyrasy saqtalyp tur.