ShYU Shanhaıdan Astanaǵa deıingi úlken joldy basyp ótken halyqaralyq qatynastarda biregeı ınstıtýtqa aınaldy-N. Nazarbaev

Otyrys Uıym­nyń on jyldyq mereıtoıyna ar­naldy. ShYU-ǵa múshe elder Memleket basshylarynyń ke­­ńesinde Uıymnyń ótken on jyl ishindegi qyzmetiniń ná­tı­jelerine taldaý jasaldy jáne Uıymdy aldaǵy kezeń­derde damytýdyń perspek­tı­va­lary aıqyndaldy. Son­daı-aq sammıt barysynda álem­dik jáne óńirlik ózekti jaǵdaı­lar­ǵa qatysty keń kólemdegi máseleler de talqylandy.

Elordadaǵy eńseli ǵımarat­tar­dyń biri ári biregeıi - Táýel­sizdik saraıy esigin aıqara ash­qannan beri bul ǵımaratta halyq­aralyq deń­geıdegi iri jıyndar jıi ótip keledi. Ótken jyldyń jeltoqsanynda EQYU-nyń Sammıti, jaqynda ǵana Búkilálemdik Islam ekonomıkalyq forýmy ta­bys­ty ótken edi. Endi, mine, ShYU-ǵa qatysýshy elder memleket basshylarynyń mereı­toı­lyq sammıti ótip otyr.

Sammıt jumysyna ShYU-ǵa múshe elder Memleket basshy­la­ry keńesiniń Tóraǵasy, Qazaq­stan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev jetekshilik etti. Onyń jumysyna sondaı-aq, Reseı Federa­tsııa­sy­nyń Prezıdenti Dmıtrıı Medvedev, Qytaı Halyq Respýb­lı­ka­synyń Tóraǵasy Hý Tszıntao, Ózbekstan Prezıdenti Islam Karımov, Qyrǵyzstan Prezıdenti Roza Otýnbaeva, Tájikstan Prezıdenti Emomalı Rahmon, Aý­ǵanstan Prezıdenti Hamıd Karzaı, Pákstan Prezıdenti Asıf Alı Zardarı, Iran Prezıdenti Mahmud Ahmadınejad, Mońǵo­lııa Prezıdenti Ákimshiliginiń bas­shysy Battýlga Dashjamts, Ún­dis­tan Syrtqy ister mınıstri Somanahallı Krıshna, sondaı-aq Uı­ymǵa baıqaýshy elder men árip­tes­tik boıynsha únqatysý elderi­niń jáne iri halyqaralyq uıym­dar­dyń delegatsııalary qatysty.

Saǵat tili 11.00-ge jaqyn­da­ǵanda Uıymǵa múshe elderdiń memleket basshylary mingen esik pen tórdeı kólikter araǵa bir-eki mınót salyp, Táýelsizdik sa­raı­y­­nyń aldyna toqtaı bastady. Bul kezde Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Táýelsizdik saraıyndaǵy arnaıy jabdyq­ta­lyp, Uıymǵa qatysýshy elderdiń memlekettik týlary ornatylǵan tuǵyrda memleketter basshy­la­ryn qarsy alý úshin kútip turǵan edi. Kóp keshikpeı orys alfavıti tártibimen alǵashqy bolyp QHR Tóraǵasy Hý Tszıntao kórindi. Odan keıin Elbasy Qyrǵyz Res­pýblıkasynyń Prezıdenti Roza Otýnbaevany, Tájikstan Respýb­lı­kasynyń Prezıdenti Emomalı Rahmondy, Ózbekstan Respýb­lı­ka­synyń Prezıdenti Islam Ka­rı­mov­ty jáne Reseı Federa­tsııa­synyń Prezıdenti Dmıtrıı Medvedevti ystyq yqylasty jaǵ­daıda kútip aldy.

Osyndaı dostyq nıettestiktegi qaýyshýdan soń, ShYU-ǵa múshe elder memleket basshy­la­ry birigip sýretke tústi. Al budan keıingi mereıtoılyq sammıt ústindegi júzdesý aldymen Uıymǵa múshe elder memleket basshylary keńesiniń otyrysy shaǵyn quramda, odan keıin ke­ńeı­tilgen quramda jalǵasty. Oty­rysty Qazaqstan Respýblı­ka­sy­nyń Prezıdenti Nursultan Na­zarbaev ashty jáne sóz sóıledi.

Elbasy áýeli bul mereı­toı­lyq sammıt Uıymǵa múshe el­der­diń 10 jyl ishindegi birlesken jumystarynyń qorytyndysyna arnalyp otyrǵanyna toqtaldy. Qazaqstan basshysynyń atap ót­kenindeı, osy jyldar ara­ly­ǵyn­da ShYU Shanhaıdan Astanaǵa deıingi úlken joldy basyp ótken halyqaralyq qatynastarda biregeı ınstıtýtqa aınaldy. Birinshiden, ShYU túrli órkenıetter men mádenıetterdi alǵa tartatyn mem­leketterdi biriktirdi. Ekinshiden, osydan 10 jyl buryn Shanhaıda Uıymǵa múshe memleketter óz halyqtarynyń qaýipsizdigine qaraı tarıhı qadam jasady. Úshin­shiden, ShYU ózine baryn­sha perspektıvaly álemdik ekono­mıkany tartyp otyr.

Budan keıin Elbasy ótken ke­zeńderde Uıymǵa qatysýshy el­der­diń ekonomıkalyq damýyna toq­taldy. ShYU-nyń ishki taýar aınalymy jeti ese ósti, dedi Nur­sultan Nazarbaev osy týra­ly. ShYU elderi trans­eýr­azııa­lyq kommýnıkatsııalar - avto­kó­lik jáne temir jol, turba qu­by­ry jelileri jobalaryn júzege asyrýǵa shyqty. Biz ekonomı­ka­lyq yntymaqtastyq pen ınte­gra­tsııany keńeıtý úshin strate­gııa­lyq negiz qurdyq. Іskerlik keńes jáne Bankaralyq birlestik qu­ryl­dy, Uıymnyń Ekonomıkalyq fo­rýmy turaqty ótkizilip keledi. 2020 jylǵa deıingi kóptarapty saýda-ekonomıkalyq yntymaq­tas­­tyq baǵ­darlamasy júzege asy­rylýda.

Osylaı degen Elbasy Uıym jahandyq jáne óńirlik qaýip­siz­dikti nyǵaıtýǵa baǵa jetpes úles qosqanyn atap ótti. Memleket bas­shysynyń atap ótkenindeı, Ter­rorızmmen, separatızmmen jáne ekstremızmmen kúres týraly Shan­haı konventsııasy qabyl­dan­dy. ShYU-nyń Óńirlik antıter­ror­lyq qurylymy qazirdiń ózin­de jahandyq qaýipsizdikti qamta­ma­syz etý quraldary arasynda laıyqty ornyn aldy. Óńirlik antıterrorlyq qurylymnyń qa­ty­sýymen 500-den astam ter­ror­lyq aktilerdiń aldyn alýǵa múm­kindik týdy.

Bizdiń Uıymnyń saıası sal­ma­ǵy men bedeli turaqty ósip keledi, dep jalǵastyrdy sózin Nur­sul­tan Nazarbaev. Onyń quramy­na BUU Qaýipsizdik Keńesiniń eki turaqty múshesi kiredi. ShYU BUU Bas Assambleıasy janyn­da­ǵy baıqaýshy mártebesine ıe. Uıymǵa múshe bolǵysy keletin­der­diń, baıqaýshylar men árip­tes­tik únqatysý boıynsha múshe bolatyndardyń qatary óse túsý­de. Biz jańa salalar - bilim berý, densaýlyq saqtaý, ekologııa jáne basqa da salalar kiretin ózara yq­paldastyqty keńeıtýdemiz. Qa­zaq­stan ShYU-ǵa tóraǵalyǵyn biz­der­diń táýelsizdigimizdiń jáne Uıym­nyń óziniń mereıtoılyq jy­lymen aıaqtaǵaly otyr. Bizdiń tór­aǵa­ly­ǵy­myzdyń jylynda «Qaýip­sizdik jáne yntymaqtas­tyq jolyndaǵy on jyl» urany astynda 110-nan astam birlesken shara ótkizildi.

Memleket basshysy óziniń sózi barysynda budan basqa da birlesken sharalardyń ótkizilge­ni­ne toqtaldy. Elbasynyń atap aıtýynsha, «Beıbitshilik mıssııa­sy-2010» birlesken keń kólem­de­gi antıterrorlyq jattyǵýy ótti. Uıymnyń Esirtkige qarsy stra­te­gııasy qol qoıýǵa ázirlendi. Ót­ken jyly Uıym Aýǵanstandaǵy jaǵdaıdy retteý úderisterine aı­tarlyqtaı qoldaý kórsetti. Onyń ishinde Qyrǵyzstan da bar. Kór­setilgen kómektiń jalpy kólemi 50 mıllıon dollardan asa­dy. Jalpylaı alǵanda, 10 jyl ishinde ShYU jańa turpattaǵy halyq­aralyq óńirlik Uıymǵa aınaldy.

Ári qaraı Qazaqstan Prezıdenti Uıymnyń aldynda turǵan jańa mindetter men jańa synaq­tar úshin sheshimder izdestirý qa­jettigine toqtaldy. Elbasynyń toqtalǵanyndaı, ótken kezeń­derde Uıymnyń bazalyq qyzmeti negizinen úsh qasiret - terrorızmmen, ekstremızmmen jáne separatızmmen kúres boldy. Búginde esirtki sındıkaty jahandyq az qater týǵyzyp otyrǵan joq. Soń­ǵy on jylda Aýǵanstanda geroın men esirtki trafıgi óndirisi on esege ósken. Uıymǵa múshe memleketter BUU basshylyǵy men Halyqaralyq Gaaga trıbýnalyna osyǵan baılanysty úılestiril­gen usynystarmen shyǵýy qajet. Halyqaralyq tergeýler júrgizip, adamzatqa qarsy qylmysqa qaty­sýshy barlyq uıymdar men tul­ǵa­lardy jaýapqa tartýy kerek.

Barlyq osy tórt kórinister - terrorızm, dinı ekstremızm, separatızm jáne esirtki bıznesi biz­diń elderimiz ben búkil álemge olardy taratý úshin álem boı­yn­sha Internet júıelerin paıda­la­na­dy. Sondyqtan da Uıym elderi oǵan kúshti tosqaýyl qoıýy qajet. Buǵan mysal retinde Prezıdent AQSh-tyń ózin-ózi qorǵaý táji­rı­besin keltirdi. Elbasynyń atap ótkenindeı, AQSh-ta kıber­qaýip­sizdik - kıberqaýipke jáne kıberterrorızmge qarsy keshendi sharalar júrgizýge baǵyttalǵan qa­tal doktrına qabyldanǵan. So­ny­men birge, Memleket basshysy Internet agressııasyna qarsy «Kıberpol» fýnktsııasyn oryn­daı­tyn ShYU-nyń arnaıy orga­nyn qurý máselesin oılastyrý­dyń qajet ekenin bildirdi. Jáne terrorızmmen, ekstremızmmen jáne esirtki qaýpine qarsy kúreste óz­ara is-qımyldy ári qaraı tereń­detý qajet ekendigin atap ótti. Ol úshin Óńirlik antıterrorlyq qurylymnyń materıaldyq-teh­nıkalyq múmkindikterin keńeıtý kerek. Osyǵan oraı Elbasy Uı­ymnyń aýmaqtyq jáne óńirlik janjaldardy retteý jónindegi keńesin qurýdy usyndy.

Ekinshiden, bizge maqsatty túr­de ShYU-da birtutas kólik-ener­getıkalyq keńistik qurý týraly máseleni daıyndaý qajet, dedi Elbasy. Bizdiń elderimizde mu­naı, gaz, gıdroresýrstar bar jáne iri tutyný rynogy bar. Úshin­shiden, ShYU aıasynda tyǵyz ekonomıkalyq yntymaqtastyq­tyń jańa tetikterin qurý mańyz­dy. Biz ınvestıtsııa men saýda jo­lyndaǵy kedergilerdi barynsha tómendetip, perspektıvaly birlesken óndiristerdi qurýymyz qa­jet. Birlesken jobalar men ın­no­vatsııany qarjylandyrý úshin Damý qoryn qurýdy tezdetýdi usy­namyn.

Qazaqstannyń ShYU aıasynda Sý jáne azyq-túlik komıteti atty tıisti ulttyq vedomstvolar basshylarynyń deńgeıindegi jańa qurylym ashýdy usynatynyn da aıtty. Tórtinshiden, Qazaqstan­da­ǵy jáne Reseıdegi byltyrǵy órtter men Japonııada bolǵan jer silkinisi Tótenshe jaǵdaılar jónindegi ortalyq ashýdyń qa­jet­tiligin dáleldep otyr. Árip­tes­terime Tótenshe jaǵdaılar jó­nindegi keńes qurýdyń qajet­ti­ligin de atap ótkim keledi, dedi Nursultan Ábishuly.

Besinshi kezekte Elbasy tu­raqty jumys isteıtin Ultústilik boljam ınstıtýtyn qurýdyń ýa­qyty jetkenin aıtty. Sonymen birge, ShYU damýynyń birtekti boljamyn da ázirleý qajet, dedi Elbasy. Ol úshin barlyq ulttyq boljamdyq resýrstardyń kúshin biriktirip, ShYU-nyń birtekti ortalyǵyn ashý kerek. Prezıdent osyndaı qurylymnyń arqasynda «ShYU-2030», «ShYU-2050» bol­jamdyq jobalaryn ázirleýge bo­latynyn da kóldeneń tartty. Bul aldaǵy ýaqytta oryn alýy yq­tı­mal jahandyq ekonomıkalyq daǵ­darystarǵa qarsy turý úshin kerek.

Odan ári Elbasy búgingi kúni dúnıe júzinde búkilálemdik va­lıý­ta-qarjylyq arhıtektýranyń kináratyn tabý problemasy áli anyqtalmaǵanyna ókinish bildirdi. Bizge altynmen qamtamasyz etil­gen ultústilik tolyqqandy va­lıýta qajet. Ony qabyldaý ShYU-nyń qolynan keledi. Jáne búgin jasalǵan operatsııalar - osy istiń jolyndaǵy alǵashqy qa­dam. Men aıtqan osy bes maq­sat - álemniń aldaǵy on jylǵy damýyna qa­jetti mańyzdy sharalar. Olar biz­diń halyqtarymyzdyń múdde­sin qorǵaıtyn bolady, dedi Prezıdent. Olardy ShYU-nyń «Bes meıirimdi isteri» dep ataýǵa da bolar edi.

Sóziniń sońynda N.Nazarbaev ShYU-nyń ereksheligi men tar­tymdylyǵy ózderiniń saıası-dıp­lomatııalyq isteriniń eptiligine jáne olardy óz maqsattaryna ıkem­deýdegi qadamdaryna baıla­nysty ekenin atap kórsetti. ShYU-ǵa múshe elderdiń bári de aýmaqtarynyń, tarıhtary men mádenıetteriniń ártúrliligine qa­ra­mastan, teń jáne birdeı daýys­qa ıe. ShYU-nyń naq osy qasıeti álemde qyzyǵýshylyq týdyrýda. Sondyqtan da álem bizdiń Uıy­mymyzdan úlken úmit kútedi, deı kelip, Nursultan Ábishuly búgin Astanada bizdiń halyqtarymyz úshin Eýrazııadaǵy beıbitshilik, turaqtylyq jáne qaýipsizdik jo­lyndaǵy jańa tarıhı taraý ashyl­ǵanyna senimdi ekenin jetkizdi.

"Egemen Qazaqstan" gazeti. 16 maýsym, 2011 jyl.