Shymkentte 1916 jyly ult azattyq kóterilis qurbandaryn eske alý keshi ótti

Tarıhshylardyń aıtýynsha, kóterilis kezinde óńirde qaza tapqandardyń sany on myńnan asyp jyǵylǵan. Olardyń basym bóligi órimdeı jastar. Dál osy jyldyń 25 maýsymynda aq patshanyń Túrkistan men dala ólkesinen 19-43 jastaǵy 500 myń adamdy qara jumysqa alý týraly jarlyǵy shyqqan bolatyn. Bul jarlyq halyqtyń shydamyn taýysyp, kóterilýine túrtki boldy. Biraq, bul kóterilistiń naqty shyǵýyna qara jumys sebep bolǵan joq. Ońtústiktiń zertteýshileri osylaı dep esepteıdi. Óıtkeni jerdiń daýy bir ǵasyr buryn bastalǵan eken. Úkimet óz bıligin paıdalanyp, shuraıly jerlerdi ózgelerge berip otyrǵan. Qazaqtardan tartyp alynǵan jer patsha ofıtserlerine, sheneýnikterge, din basylaryna, kazak áskerleri men Reseıden, Ýkraınadan qonys aýdarǵan sharýalarǵa úlestirildi. 1916 jyldyń ortasyna taman tartyp alynǵan jerdiń kólemi 45 mln ondyqqa jetti. ıAǵnı, qazaqtyń qanymen alynǵan jerlerdiń 12 paıyzdan astamy ózgelerdiń menshigine ótip ketken. Jeri úshin, eli úshin kúresken árbir azamatty sol kezde ólim jazasy kútip turdy. Bul kóterilis búkil qazaq dalasyn sharpydy. Ár aımaqta bas qosqan alashtyń azamattary qoldaǵy joqqa qaramastan patsha úkimetiniń qarýly áskerine qarsy sońyna deıin shabýyl jasady. Óńirdiń zerteýshilerdiń sózinshe, Ońtústikte de ult-azattyq kóteriliske shyqqandardyń sany on myńnan asady. Biraq, bostandyq tańyn ańsaǵandardy bılik basyndaǵylar ólim jazasyna kesip, barlyq týysqandarynyń aldynda darǵa asqan eken.