Shymbulaqqa ishten janatyn qozǵaltqyshy bar kólikterdiń kirýine tyıym salyndy - sarapshylar pikiri

Sarapshylardyń sózinshe, halyqaralyq tájirıbege sáıkes mundaı ekologııayq aýmaqtar «deńgeıi tómen zııandy shyǵyndylar» degendi bildiretin «Low Emission Zone» (LEZ) belgisimen belgilenedi. Shetelde LEZ júıesi jyl 12 aı demalys kúnderi de áreket etedi.

«Shymbulaq» taý shańǵysy kýrorty Іle Alataýy shatqalynda teńiz deńgeıinen 2260 metr bıiktikte, Almaty qalasynyń ortalyǵynan 25 shaqyrym jerde ornalasqan. Jazda aýanyń ortasha temperatýrasy +20 S, qysta -7 S. Qardyń ortasha qalyńdyǵy 150 sm-ge deıin jetedi, jylyna 90% kún shýaqty. Teńiz deńgeıinen 3163 metr bıiktikte kótergishter bolady. Eki qaptalda qarly betkeıler men máńgi jasyl Tıan-Shan shyrshalary ósken keremet taý bar.

Logıstıka jáne kólik akademııasynyń professory, Qazaqstannyń qurmetti kólik qyzmetkeri, Reseı kólik akademııasynyń akademıgi Erkin Jaılaýbekovtyń aıtýynsha, «Shymbulaq» qazaqstandyq jáne reseılik týrıster arasynda ǵana emes, sonymen qatar, alys shetelden kelgen qonaqtar arasynda da damyǵan ınfraqurylymy, sapaly servısi bar jyl boıǵy belsendi demalys orny retinde tanymal.

«Búginde Qazaqstan men Almaty qalasynyń ekologtaryn «Shymbulaq» kýrorttyq aımaǵynyń jaǵdaıy alańdatady. Infraqurylymnyń damýy, taý shańǵysy týrızmi nysandaryn jańǵyrtý men salýǵa baılanysty kólikten, mashınadan jáne turmystyq qaldyqtan shyǵatyn lastaýshy zattar tabıǵatqa keri áser etedi. Aspaly jol engizilse de, kýrort aımaǵyna jeńil avtokólikter men avtobýstar kiredi. Aımaqta benzın jáne dızeldi qozǵaltqyshy bar mashınalar men mehanızmder jumys isteıdi. Olar qorshaǵan ortany qorǵaý kýrorttyq aımaǵynyń aýasyn lastaıdy. «Shymbulaq» kýrorttyq aımaǵynyń aýasyn qorǵaý boıynsha belgili bir is-sharalardy qabyldaý qajet.

Osyndaı is-sharalardyń biri «Shymbulaq» aımaǵyna avtokóliktiń kirýin shekteý bolmaq. Kólik ekologııasy jónindegi maman retinde Almaty qalasy ekologııa jáne qorshaǵan ortany qorǵaý basqarmasynyń «Shymbulaq» aımaǵyna dızeldi jáne benzındi qozǵaltqyshy bar avtokóliktiń kirýine tyıym salý týraly bastamasyn qoldaımyn»,- deıdi ol.

«Eco Fund Tabigat» QU, «Kaz Eco Patrol» ÓQU tóraǵasy, ekoambassador Tımýr Eleýsizovtyń sózinshe, Almaty qalasynyń ekologııa jáne qorshaǵan ortany qorǵaý basqarmasy der kezinde, qajet tipti, ishinara májbúrli shara usynyp otyr.

Ulttyq saıabaq aýmaǵynda qatań retteýdiń bolmaýyna baılanysty ekojúıege nemese adamnyń ómiri men densaýlyǵyna qaýip tóndiretin kóptegen jaǵdaı, onyń ishinde tótenshe jaǵdaılar da boldy.

«Biz jaqynda ǵana ekologııalyq syıymdylyq pen tózimdilik degen uǵym bar ekenin túsindik - bul qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtarda keıbir áreketke tyıym salýdy bildiredi, sebebi bul ekojúıeni birtindep qurtady, sodan keıin ákimdik nemese Úkimet nemese polıtsııa qaıda qarap otyr, shetelde ulttyq saıabaqta bári jaqsy, ol jaqta kólik júrmeıdi dep qolymyzdy sermep otyramyz. Ulttyq saıabaqty bolashaq urpaq úshin buzylmaǵan qalpynda saqtaǵymyz kelse, avtokólikpen júrýge tyıym salý kerek, munda týrısterge qatysty aıtyp otyrmyn, TJ qyzmetine ǵana ruqsat. Jaıaý týrızm ınfraqurylymyn engizýge, keńeıtýge tıispiz. Tabıǵı saıabaqtardy saqtaýdy maqsat tutsaq, jaıaý týrızm Ulttyq saıabaqtardyń negizgi ustanymy bolýy kerek.

Bárimiz bilimdi adambyz, tabıǵı saıabaqtyń ekojúıesine keri áseri bar avtokólik qozǵaltqyshynyń shýyly nege aparyp soqtyratynyn túısinýimiz qajet. Sondyqtan tarıhı turǵydan alǵanda, kólik logıstıkasyn qajet etetin Medeýdegi ınfraqurylymnyń sanyn shektep, sapasyn arttyrý kerek, bul ishki janý qozǵaltqyshy bar elektromobılderge aýysýǵa qatysty.

Bul jaǵdaıda Medeý saıabaǵy basshylyǵynyń bastamasyn tolyǵymen qoldaımyn. Óz basym avtokólikterdiń qozǵalysyna múlde tyıym salar edim, olar jaıaý týrıster úshin de qaýipti, biraq tolyq alynyp tastalmaǵandyqtan, olardy shektep, elektrge aýystyryp, ózara tıimdi ymyraǵa kelý kerek»,- dep óz oıymen bólisti maman.

Almaty qalasy Qoǵamdyq keńesiniń múshesi, «Solai Tech» JShS teń quryltaıshysy Áset Naýryzbaev Kishi Almaty, Úlken Almaty, Talǵar, Aqsaı shatqaldarynyń qaladan kóteriletin tútindi kúndelikti tazartýda róli zor ekenin jetkizdi.

«Buǵan qosa, bul shatqaldarda qalany qamtamasyz etetin jerústi jáne jerasty sýlary bar, osyǵan baılanysty ǵımarattar men qurylystardy salýǵa tyıym salý, sonymen qatar aýany jáne sýdy lastaıtyn avtokólikterdiń qozǵalysyn barynsha shekteý jóninde sharalar qabyldanýǵa tıis. Elektr jáne gazben júretin mamandandyrylǵan tehnıkaǵa ǵana ruqsat. Atalǵan shatqaldardaǵy turǵyn úıdi gazben nemese elektrmen jylytýǵa kóshirý týraly máseleni jeke sheshý qajet, ol úshin suıytylǵan kómirtekti gaz úshin jergilikti gaz saqtaǵyshty jabdyqtap, ony úılerge taratý múmkindigin qarastyrý qajet»,- dedi ol.

Al, Qazaq ulttyq agrarlyq zertteý ýnıversıtetiniń «Orman resýrstary, ańshylyq jáne balyq sharýashylyǵy» kafedrasynyń professory Bulqaıyr Mámbetov halyq demalatyn aımaqtarda demalys oryndaryn durys paıdalaný maqsatynda aýdan birligine rekreatsııalyq júktemeler eseptelýge tıis dep esepteıdi.

«Rekreatsııalyq júkteme - orman rekreatsııasy nysanynyń aýdany, kelýshiler sany jáne olardyń nysanda bolý ýaqyty arqyly aıqyndalatyn orman rekreatsııasynyń túrine baılanysty faktorlardyń bıogeotsenozyna áser etý kórsetkishi. Ońtaıly, shekti jáne dıstraktsııalyq rekreatsııalyq júktemeni ajyratady. Rekreatsııalyq ormandardaǵy antropogendik júktemelerdiń deńgeıi bir jaǵynan, orman alqabyna keletin demalýshylar sanymen, ekinshi jaǵynan, ormannyń óziniń qasıetimen, onyń rekreatsııalyq júktemelerge tózimdiligimen anyqtalady. Demalýshylar sanyna baılanysty rekreatsııalyq ormandardyń aýmaqtary qarqyndy (jappaı) paıdalaný aımaqtaryna bólinedi, munda kelýshiler sany gektaryna 6 nemese odan da kóp adamnan asýy múmkin. Olar orman sharýashylyǵynyń erekshelikterimen, paıdalaný jáne abattandyrý rejımderimen erekshelenedi. Ókinishke qaraı, Medeý shatqalyndaǵy demalys aımaǵyndaǵy aýdan birligine rekreatsııalyq júkteme óte joǵary ekenin atap ótken jón, óıtkeni jeksenbi jáne mereke kúnderi kelýshiler sany ruqsat etilgen júktemeden áldeqaıda kóp bolyp, demalýshylardyń qarasy artady. Osyǵan baılanysty bizdiń usynysymyz:

- antropogendik júktemeler deńgeıin anyqtaý maqsatynda aýdan birligine júkteme normalaryn anyqtaý boıynsha ǵylymı zertteýler júrgizý;

- demalys kúnderi kólikter men demalýshylardyń kirýin shekteý»,- dep túsindirdi ol.

Almaty taýlarynda Qyzyl kitapqa engen ósimdikter ósedi.

«Árıne, lastaýshy zattar shyǵaratyn avtokólikterdiń erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqqa kirýin shekteý kerek. Bul mártebe kezinde bizdiń taý bókteri men tumsa tabıǵattyń búlinbegen aýmaqtaryn bolashaq urpaq úshin saqtaý maqsatynda berildi. Bul bıoártúrlilikti saqtaý turǵysynan óte mańyzdy.

Bul aýmaqta uıa salatyn, otyryqshy, qonys aýdaratyn jáne qystaıtyn qustardy qosqanda keminde 136 túrli qus kezdesedi, 12 tuqymdasqa jatatyn sútqorektilerdiń 25-ke jýyq túri bar. Buǵy, sibir eligi kezdesedi. Kemirgish, tıin, atjalmannyń túrleri kóp. Jyrtqyshtardan túlki men sýsar tuqymdas aqkis jáne borsyq kezdesedi. Sýsardyń sırek kezdesetin túriniń biri aqtós sýsar bar. Qyzyl kitapqa kirgen ósimdikterdiń birneshe túri ósedi. Sol sebepti tabıǵattyń osy bir tamasha múıisine rekreatsııalyq shekteýler engizgen jón»,- deıdi QR Ulttyq Ǵylym akademııasynyń korrespondent múshesi, «TERRA Tabıǵat» JShS bas dırektory Natalıa Ogar.

Buǵan deıin «Shymbulaq» taý shańǵy kýrorty aýmaǵyna kólikterdiń kirýin shekteý sharttaryna ózgeris engizilgeni týraly jazǵan bolatynbyz.

Eske sala keteıik, buǵan deıin sol jerdiń turǵylyqty turǵyndary men jekemenshik ıelerine qozǵaltqysh tıpine qaramastan «Shymbulaq» TK aýmaǵyna kirýge ruqsat etiletin.

«Kazgıdromet» RMK aqparatyna sáıkes 2022 jyly Almaty qalasy boıynsha atmosferany lastaý ındeksi 5-ti quraǵan (joǵary). Jylyna 127 myń tonna eseptik shyǵaryndylardyń 70 myń tonnasy avtokólikterge tıesili, 46 myń tonna statsıonarly lastaý kózderine (onyń ishinde JEO-2), shamamen 11 myń tonna – jeke sektorǵa tıesili. Avtotransport atmosferany lastaýdyń negizgi kózi bolyp otyr. Qazirgi kezde Almatyda shamamen 560 myń avtomobıl tirkelgen, (onyń ishinde elektromobıl sany 958), kún saıyn qala aýmaǵyna 200 myńnan astam kólik kiredi. Al onyń 58%-ynyń qoldanys merzimi 14 jyldan 40 jylǵa deıingi merzimdi quraıdy.