ShYǴYS MONShASY
Shyǵys monshasy - halyq sáýlet óneri eskertkishi. Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Túrkistan qalasynda jartylaı jer astynda salynǵan kóp kúmbezdi qurylys. Shyǵys monshasynyń qabyrǵalary kúıdirilgen kirpishten qalanǵan.
Shyǵys monshasynyń aýmaǵy ár qıly ári atqaratyn qyzmeti jaǵynan da ár túrli, árqaısysynyń ózine tán ereksheligi bar toǵyz bólmeden turady. Qasbetteriniń sándik áshekeıleri bolmaǵanymen, qurylystaǵy birneshe kúmbez ben ashyq bastyrma Shyǵys monshasynyń jalpy kelbetine ádemi ár beredi.
Shyǵys monshasynyń ústińgi jaq bóliginde «balqy» kúmbezimen jabylǵan kire beris bólme, negizgi jýynyp-shaıynatyn keń zal - ortasynda segiz qyrly tapshany bar segiz qyrly zal, salqyn jáne ystyq sýaǵarlary bar zaldar, taǵy basqa bólme-oryndar ornalasqan. Sý quıar sýaǵarlarǵa ashyq tesik arqyly kelip jetedi. Monshanyń ishki jaǵy sylanǵan. «Ystyq» zalynda jýynatyn adamnyń denesin sylaýǵa (massajǵa) arnalǵan keń tapshany bar. Tapshandar men edenderiniń aýmaǵy 1,5 x 08 metr mármár qalaqtaspen órilip tóselgen. Tútin júretin kómeıi men jylytatyn qurylymy edenniń astyńǵy jaǵyna ornalasqan. Ottyqtan shyǵatyn jylý negizgi úlken zaldyń segiz qyrly tapshany astyńǵy jaǵyndaǵy kúmbezdi dóńgelek kómeıge aǵylyp keledi de, sol tustan sheńber tárizdi arnalar júıesi arqyly basqa bólmelerge taralady. Al arnalarda jylýdyń jyldam taralýyn tez qamtamasyz etetin arnaıy jasalǵan qudyqtary bar. Edenderdiń eńkish tósemeleri kir-las sýdy jınap, ony syrtqa qaraı aǵyzýǵa múmkindik týǵyzady.
Shyǵys monshasy 1979 jyly jańartylyp, qaıta qalpyna keltirilgen.
Derek kózi:
Qazaqstan ulttyq entsıklopedııasy, 9 tom.
