Shyǵys Qazaqstanda shabyndyqqa jappaı shalǵy tústi

Jalpy, oblys boıynsha bıylǵy qystamaǵa 2059 myń tonna shóp, 81 myń tonna pishendeme, 217 myń tonna súrlem daıyndaý qajet. Oǵan bıyl shóp ónimi múmkindik berip tur. Tek ýaqytty tıimdi paıdalansa bolǵany. 

-Shóp shabý naýqany oblysymyzda 15 shildeden bastalǵan. Búginde josparlanǵan shóptiń 25 paıyzy úıilgen. Sondaı-aq, 51,7 myń tonna pishendeme alynǵan. Jaýyn-shashynyń moldyǵy naýqanǵa óz áserin tıgizbeı qoıǵan joq. Oblys sharýalary orta eseppen aptasyna 215 myń tonna shóp, 9,3 myń tonna pishendeme jınaýda, - deıdi oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Qonysbaı Tóleýbekov. 

Qazaqtyń aqbas sıyryna qut meken bolǵan Shalabaı jeriniń halqy da qysqa daıyndyqty erteden bastap ketipti. Bir ǵana «Shalabaı» JShS-niń menshiginde búginde úsh myńǵa jýyq iri qara bar. Aqbas sıyrdyń sany boıynsha Qazaqstan kóleminde kóshbasshy sanalatyn sharýashylyq keıingi ýaqytta gereford, angýs násiline de bet burǵan. Seriktestik dırektorynyń mal sharýashylyǵyn damytý jónindegi orynbasary Oljas Ibragımov sheteldik násilderdi negizinen mal tuqymyn túrlendirý úshin tájirıbelik maqsatta alǵandaryn aıtady. 

Ataǵy jer jarǵan maqtaýly angýsty qazaqtyń asyl tuqymdy sıyrymen ishteı salystyryp júredi malshylar. Kútimi jarassa tonnadan astam salmaq jınaıtyn mármár etti sheteldik násil óz betimen tirshilik etýge barynsha ıkemsiz eken. Qystyń kózi qyraýda qaraýsyz qaldyrsań, angýsyńyz móńirep belgi bermesten ashtan qatýy ǵajap emes deıdi. Eýropalyq fermerler mal kútken osy eken dep janýardy tabıǵı ınstınktiń bárinen aıyryp tastasa kerek, buzaýlaǵan angýs óz tólin jalap aıaqtandyrmaq túgili, pysqyryp ta qaramaıtyn kúıge jetken. Al qazaqı aqbas sıyrdy jarty kún ash qaldyryp kórińiz, áýeli mańaıdy basyna kóterip azynasyn. Odan bolmasa esikti qıratyp shyqsyn da, óz betimen azyq izdep ketsin. Tekti janýardyń urpaq órbitýge degen qushtarlyǵy da eresen. Janynda baqtashy júrgenniń ózinde tabyn bolyp tólderdi qaýmalaı jaıylady. Shúıgindi alqapqa túsip, shabyty ashyla jaıylǵannyń ózinde eresekteri ózara kezektesip tólderdi qaraýyldaıtyny tipten ǵajap. Qystyń qytymyryna tózimdi aqbas sıyrdyń bul erekshelikteri bárinen de baqtashylarǵa yńǵaıly-aq. Mórtastyń qorymdy dalasyn kesip ótip kezekti tabynnyń ústinen túskenimizde baqtashysyn tappaı qaldyq. Munda mal jaıýdyń ózine ǵylymı negizde kóńil bólingen. Jaıylymda orta eseppen ár basqa 7-8 gektar jaıylym alqap qajet eken. Osy mólsherlemeniń negizinde 2795 bas iri qara birneshe tabynǵa bólinip baǵylady. Biz jolyqqan tabynnyń baqtashysy malǵa chıp taǵýshylarǵa kómektesýge ketipti. «Shalabaı» JShS atalmysh ınnovatsııany meńgergeli de kóp bola qoımaǵan. Arnaıy shprıtstiń kómegimen et pen teriniń arasyna jasyrylatyn ıneniń jasýyndaı ǵana zat qoldanystaǵy syrǵalardyń qyzmetin asyra oryndaıdy deýge bolady. Chıpi bar maldyń jonynan arnaıy qurylǵymen súıkep qalsańyz bolǵany, onyń jasynan bastap túsine deıingi barlyq aqparatty túzip shyǵady. Bul joǵalǵan maldyń túsin tústeýge de, kóleńkeli aıyrbastyń jolyn kesýge óte qolaıly tásil ekenin aıtady Oljas Ibragımov. Osy protsesti tıimdi uıymdastyrý úshin arnaıy keshen-qasha satyp alynǵan eken. Keshenniń arqasynda 4-5 adam bir tabyn sıyrǵa eki saǵattyń ishinde chıp ornatyp úlgeredi. 

Munsha maldyń qysqy azyǵyn qamtamasyz etý úshin qojalyq jumysshylary 2000 tonnadan astam shóp daıyndaýy qajet. Onyń syrtynda dál osyndaı mólsherde qatqyl jem de ázirleý josparlanǵan. Bıyl shalabaılyqtar qatqyl jemniń túr-túrine tájirıbe jasap kórmekshi. Ondaǵy maqsat - ettiń sapasyn arttyrý. Búgingi tańda álem boıynsha mármár et brendke aınalǵandyqtan dástúrli jemdeý ádisine túzetý engizý qajettigi týyndap otyr. Osy maqsatta seriktestik 114 gektar alqapqa trıtıkale kóktigin, 40 gektarǵa arpa kóktigin, 115 gektarǵa sýdan kóktigin, 160 gektarǵa júgeri, 115 gektarǵa raps egipti. 
Kún shyǵysymen ózine de, astyndaǵy tehnıkaǵa da maza bermeı, jemdik daqyldy kókteı oryp júrgen Ostrekovka alqabyndaǵy shópshilermen sóılesýdiń sáti tústi. Kúnine 20-25 gektar alqaptyń shóbin oratyn «Don» kombaınynyń tizginin ustaǵan Oleg Kýznetsov, orylǵan jemdi kombaınnan qotaryp alyp qoımaǵa tasıtyn KamAZ júrgizýshileri Serikbaı Jamantaev pen Vıktor Martynov, úıilgen jemdi súrlemge battaýshy traktorshylar Erbolat Qusmanov pen Arman Aıtbaev óz mindetterin múltiksiz oryndap júr. Vıktor Martynov bul ólkege Ekibastuz jerinen osydan jeti jyl buryn kóship kelgen eken. Tehnıkanyń tilin bir adamdaı bilgenimen, birneshe qojalyqtyń basyn shalǵanymen, eshbirinde turaqtap qala almapty. 

-«Shalabaıǵa» kirgeli turmysym da turaqtandy. Qojalyq basyma baspana berdi. Aıyna 690 myń teńge aılyq tóleıdi. Jumys kúnderi úsh ýaqyt tegin tamaq beriledi. Bir sózben aıtqanda, jumysym ózime jaıly, - deıdi ol. Áriptesiniń sózin rastaǵan ózge jumysshylar seriktestik qyzmetkerlerine shóp pen kómir jarty baǵamen beriletinin aıtady.

Shópshilerdiń bir jasaǵy temirjoldyń boıynda bilek sybanyp iske kirisken eken. Nurbolat Qusmanov basqaratyn jasaqta Talǵat Qystaýbaev, Dáýlet Ýálıev, Saıabek Qasenov bastaǵan top eńbek etýde.

Osy eńbekshilerdiń arasynan «Shalabaı» JShS-niń dırektory, oblystyq máslıhat depýtaty Qýanysh Súleımenovtiń óz uldaryn kezdestirip súıindik. Biri malǵa chıp ornatýshylarǵa kómektesse, biri qoranyń mańyndaǵy qoqysty úıip júr. Úlken uly Tóleýbergen elimizdiń kez kelgen oqý ornyn tańdaýyna múmkindigi bola turyp, agrarlyq salaǵa bet burypty.

-Ákemniń sharýasyna bir jaǵynan demeý bolý úshin osy salada joǵary bilim alý qajet dep taptym. Bıyl birinshi kýrsty tmamdadym. Oqý ornynda alǵan bilimimdi osynda tájirıbemen ushtastyryp júrmin. Jalpy, ákemiz bizdi bala kezimizden eńbekke aralastyryp, jumysshylarmen birge jumsap úıretken. Sondyqtan jumysshylardyń eńbegin, búgingi baqýatty tirliktiń qadirin jete túsinemiz, - deıdi ol.
Sharýasy shalqyǵan Shalabaıdyń qysqa daıyndyǵy osylaı júrip jatyr. Shóptiń basy piskenimen, ázirge óńir sharýalarynyń kósilip eńbektenýine aýa raıy mursat berer emes. Olar úshin jazdyń árbir ashyq kúni qystyń birneshe kúnine kepil bolmaq.