ShOLÝ: Qazaqstannyń syrtqy saıasaty. ІV bólim

Qazaqstannyń halyqaralyq qaýipsizdik boıynsha saıasaty

Qazaqstannyń syrtqy saıasatyndaǵy negizgi basymdyqtardyń biri - halyqaralyq qaýipsizdik. Bul Qazaqstan Prezıdenti N. Nazarbaevtyń bastamalary negizindegi elimizdiń Táýelsizdiktiń alǵashqy jylynan aıqyndalǵan basty ustanym bolyp tabylady. Osy baǵytta Qazaqstan álem elderimen yntymaqtastyqtyń kópqyrly joldaryn damytýǵa nıetti.

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Vashıngton qalasynda, Karnegı qorynyń shtab-páterinde AQSh-tyń qoǵam jáne saıası qaıratkerlerimen kezdesý kezinde Jahandyq antııadrolyq qozǵalys qurýdy mańyzdy mindet retinde atady. «Qazaqstan bastamashylyq etken, halyqaralyq qoldaýǵa keńinen ıe bolyp kele jatqan «ATOM» halyqaralyq jobasy osy maqsatqa arnalǵan. ıAdrolyq synaqtarǵa qatysty barshaǵa birdeı tyıym salý týraly sharttyń kúshine enýine atsalysý jónindegi 9-shy konferentsııanyń teń tóraǵasy retinde  Qazaqstan onyń tolyq ámbebaptanýyn qamtamasyz etýge kúsh salýyn jalǵastyra beredi», - dedi Qazaqstan Prezıdenti. Sondaı-aq Aqordanyń baspasóz qyzmetiniń habarlaýynsha, Memleket basshysy osy kezdesýde qazirgi zamanǵy halyqaralyq qaýipsizdiktiń ózekti máselelerine toqtaldy. «Adamzat HHI ǵasyrǵa beıbitshilik pen jahandyq yntymaqtastyqtyń jańa dáýiri retinde úmit artty. Ókinishke qaraı, barynsha qaýipsiz jáne turaqty álem qalyptastyrý múmkindigin jiberip aldy. Álemge taǵy qaýip tónip tur, ony elemeýge bolmaıdy. Bul qater - jahandyq aýqymdaǵy joıqyn soǵys», - dedi Memleket basshysy. Qazaqstan Prezıdenti 1968 jyly qol qoıylǵan ıAdrolyq qarýdy taratpaý týraly shart óz maqsatyn oryndap otyrmaǵanyn, al jahandyq oıynshylar arasyndaǵy senim daǵdarysy ıadrolyq qarý qoldanýdy boldyrmaý kepildiginiń álsireýine ákele jatqanyn aıtty. «HHІ ǵasyrdyń eń ózekti máseleleriniń biri ıadrolyq terrorızm qateri men ıadrolyq jáne radıoaktıvti materıaldardyń zańsyz aınalymy bolyp otyr. Álem áldeqaıda qaýipti ári boljaýsyz jańa ıadrolyq ǵasyrǵa qaraı jyljyp keledi. 60 jyldan astam ýaqyt buryn áıgili ǵalymdar A.Eınshteın men B.Rassel manıfest jarııalap, «Adam urpaǵy joıyla ma álde adamzat soǵystan bas tarta ma?» degen mańyzdy saýal qoıdy. Soǵysty joıý adamzat órkenıetiniń eń kúrdeli mindeti bolyp otyr. Biraq odan basqa jol joq», - dedi Nursultan Nazarbaev.

Memleket basshysy bul maqsatqa jetý úshin álem damýynyń paradıgmasynda sapaly da tereń ózgerister jasaý, álemniń barlyq kóshbasshylarynyń saıası erik-jigeri men barlyq memlekettiń kúshin jumyldyrý qajettigine senimdi ekenin aıtty. Qazaqstan Prezıdenti osy mindetterdi sheshý jolynda elimiz qabyldap jatqan sharalardy atap ótti. Olardyń qatarynda Jahandyq strategııalyq bastama - 2045 Josparyn ázirleý bastamasy, halyqaralyq quqyq qaǵıdattaryn qýattaýǵa jáne senimdi qalpyna keltirýge baǵyttalǵan BUU-nyń joǵary deńgeıdegi halyqaralyq konferentsııasyn shaqyrý jónindegi usynys, BUU aıasynda halyqaralyq terrorızmge jáne ekstremızmge qarsy is-qımyldyń biryńǵaı jahandyq jelisin qurý, Belarýs, Qazaqstan, Reseı jáne Ýkraına lıderleriniń Mınsk kezdesýin, sondaı-aq «normand tórttigi» kelissózderin uıymdastyrýǵa yqpal etý sharalary bar. 

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Vashıngton qalasynda, Karnegı qorynyń shtab-páterinde AQSh-tyń qoǵam jáne saıası qaıratkerlerimen ótken osy kezdesýinde qazirgi zamanǵy álem qurylymynyń problemalary men Qazaqstannyń halyqaralyq arenadaǵy róline qatysty oı-pikirin de ortaǵa saldy. Elbasy jahandyq daǵdarystyń sebebi álemdik ekonomıka men qarjy júıesiniń ózeginde jatqan olqylyqtarda ekenine senimdi ekenin aıtty. «Tórt jyl buryn biz barlyq elderdiń daǵdarysqa qarsy kúsh-jigerin jumyldyrýǵa baǵyttalǵan «G-Global» bastamasyn usyndyq. Álemdik damý problemalaryn 8 nemese 20 memleket emes, búkil halyqaralyq qoǵamdastyq sheshýi tıis. «G-Global» aıasynda Astana ekonomıkalyq forýmynda keńinen qoldaý tapqan Dúnıejúzilik daǵdarysqa qarsy jospar ázirlendi», - dedi Qazaqstan Prezıdenti. Sonymen qatar Elbasy AQSh-tyń Vashıngton qalasynda ótken ıAdrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıt aıasynda jumys babyndaǵy keshki asqa qatysty, dep habarlady Aqordanyń baspasóz qyzmetinen. Іs-shara aıasynda Sammıt delegattary ıadrolyq terrorızm qaterin eskerý máselesine arnalǵan ınteraktıvti pikirtalasqa qatysty.

ıAdrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıttiń jetistikteri men atqarylǵan jumystardy 40-qa tarta elder men uıymdar qatysýymen qurylatyn baılanys toptarynyń sarapshylary jalǵastyrady, dep habarlady Vashıngtonda ótken sammıt qorytyndysy boıynsha AQSh Prezıdenti Barak Obama. Qatysýshylardyń birlesken kommıýnıkesine sáıkes ıadrolyq qaýipsizdik jónindegi qazirgi sammıt bul formattaǵy sońǵysy boldy. «Biz ıadrolyq qaýipsizdik boıynsha jańa baılanys tobyn quramyz, bul 30-dan astam elderdiń joǵary deńgeıdegi sarapshylar toby, olar bizder qol jetkizgen ózara is-qımyldy ustap turý, bul jumysty júzege asyrý jáne aldaǵy jyldardaǵy ilgerileýdi ustap turý úshin turaqty negizde kezdesip turady», - dedi Obama sammıt qorytyndysynda. Osyǵan baılanysty Aq úı qazirgi sammıttiń 39 qatysýshy-elderi ókilderinen basqa baılanys tobynyń jyl saıynǵy kezdesýlerine qatysýǵa BUU, INTERPOL qyzyǵýshylyǵyn bildirdi dep málimdedi. «ıAdrolyq qaýipsizdik boıynsha (sammıtterdiń) nátıjelerdi  ilgeri jyljytqysy keletin basqa elder de oǵan qatysýǵa shaqyrylady», delingen Aq úıdiń málimdemesinde. Vashıngtondaǵy ıadrolyq qaýipsizdik sammıti 31 naýryz ben 1 sáýir aralyǵynda ótti.

Osy turǵyda, Qazaqstan Respýblıkasy óziniń Táýelsizdigin alǵannan beri ıadrolyq qarýdy taratpaýǵa qatysty kóptegen sharalardy júzege asyryp kele jatqandyǵyn atap ótken jón. Úkimet basshysynyń baspasóz qyzmetiniń habarlaýynsha, Úkimet úıinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-Mınıstri Kárim Másimovtiń AQSh energetıka mınıstri Ernest Monızben kezdesýi ótti. Kelissózder barysynda taraptar atom energetıkasy, munaı-gaz, energııa tıimdiligi jáne balamaly energetıkany damytý salasyndaǵy ózekti máselelerdiń keń aýqymyn talqylady. K.Másimov E.Monızdi ıadrolyq qaýipsizdik boıynsha Sammıtti tabysty ótkizýmen quttyqtap, atalǵan saladaǵy bizdiń elderimizdiń maqsattarynyń ortaqtyǵyn basa aıtty. Premer-Mınıstr sondaı-aq jaqynda otyrysy ótken qazaqstandyq-amerıkalyq arnaıy komıssııanyń energetıka salasyndaǵy seriktestigi boıynsha odan arǵy jemisti eńbegine senimdiligin bildirdi.Óz kezeginde E.Monız Qazaqstannyń ıadrolyq qarýdy taratpaýǵa qosqan úlesin jáne ırandyq kelissózder júrgizý kezindegi onyń mańyzdy rólin joǵary baǵalady.Kezdesý qorytyndysy boıynsha K.Másimov pen E.Monız ekijaqty jáne kópjaqty ózara qatynastardy odan ári nyǵaıtýǵa kelisti.

QHR sarapshylary da N.Nazarbaevtyń antııadrolyq bastamalaryn joǵary baǵalady. QR Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń  Vashıngtonda ótken ıAdrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıtte sóılegen sózi, sonymen qatar  «Álem. HHІ ǵasyr» manıfesine BUU Bas Assambleıasy men Qaýipsizdik keńesiniń resmı qujaty mártebesiniń berilýi Qazaqstannyń jahandyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýge qosqan kezekti zor úlesi sanalady. Mundaı pikirdi qazaqstandyq jýrnalısterge suhbat bergen QHR Memlekettik keńesi janyndaǵy Damý máseleleri jónindegi zertteý ortalyǵy Qoǵamdyq damýdy zertteý ınstıtýtynyń professory Van Sıantszıýı (Wang Xianju) bildirdi. «Nursultan Nazarbaevtyń mańyzdy bastamalarynyń BUU tarabynan keńinen qoldaý tabýy jáne atalǵan halyqaralyq uıymnyń resmı qujaty mártebesin alýy kóterilip otyrǵan problemanyń ózektiligin bekite túsedi. Óz tarabymnan Qytaıdyń ǵylymı qaýymdastyǵy Qazaqstan kóshbasshysynyń bastamasyn qoldaıtyndyǵyn atap ótkim keledi», - dedi ol. Qytaı sarapshysy jahandyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýdegi Qazaqstannyń basty úlesi álemdegi qýaty jaǵynan tórtinshi ıadrolyq qarýdan bas tartýy jáne Semeı ıadrolyq polıgonyn jabýy ekendigin basa aıtty. «Qazaqstan bul baǵytqa basa kúsh-jiger jumsaýyn jalǵastyrýda jáne ıadrolyq taratpaý isine, tolyqtaı alǵanda bizdiń ǵalamsharymyzdaǵy beıbitshilikti qamtamasyz etýgezor úles qosýda. Qazaqstan Prezıdenti ótken sammıt barysynda ıadrolyq qaýipsizdik jónindegi kelesi sammıtti Qazaqstanda ótkizýdi usyndy. Menińshe, bul óte jaqsy usynys. ol Qazaqstannyń bul máselege munan da aıryqsha mán berýin jalǵastyra túsetindigin dáleldeıdi», - dedi ol. Van Sıantszıýı Qazaqstanda MAGATE-men birlesip tómen baıytylǵan otyn bankin qurǵanyn, sonymen birge sammıt barysynda Qazaqstan men AQSh-tyń ıadrolyq qaýipsizdik jáne taratpaý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly birlesken málimdeme qabyldaǵanyn atap ótti. Sonymen  qatar ol Chernobyl AES-inde bolǵan apatty da eske salyp ótti. «1986 jylǵy Chernobyl apatyn óz kózimmen kórdim desem de bolady. Óte kóp adam zardap shekti. ıAdrolyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý - bul bir memlekettiń emes, búkil álemdik qoǵamdastyqtyń máselesi», - dep túıindedi sózin ol.

Sonymen qatar «Álem. XXI ǵasyr» manıfesiniń qytaı tilindegi mátini qytaılyq áriptesterimizdiń qolyn tapsyryldy. Rásim Qazaqstan Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstri Erlan Ydyrysov QHR Memlekettik keńesiniń múshesi, Qytaı Kommýnıstik partııasynyń Ortalyq komıteti janyndaǵy syrtqy ister jónindegi Jetekshi toptyń jaýapty hatshysy ıAn Tszechımen kezdesýinde júzege asyryldy.

Júzdesý Beıjińdegi «Chjýnnanhaı» memlekettik rezıdentsııasynda ótti. Onyń barysynda taraptar Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy kópjosparly yntymaqtastyqtyń odan ári damytý máselelerin talqylap, Azııadaǵy ózara yqpaldastyq jáne senim sharalary jónindegi keńestiń syrtqy ister mınıstrleriniń 5-shi kezdesýiniń tabysty nátıjelerin atap ótti, dep habarlaıdy QR SІM baspasóz qyzmeti. Ózekti jahandyq jáne óńirlik problemalar, sonyń ishinde Ortalyq Azııadaǵy, Aýǵanstandaǵy, Irandaǵy, Taıaý Shyǵystaǵy jáne ózge de jaǵdaılar  boıynsha tereńdetilgen túrde pikir almasýǵa aıtarlyqtaı nazar aýdaryldy. Eýrazııa keńistiginde saıasat pen ekonomıkanyń turaqty damýyna, qaýipsizdikti qamtamasyz etýge birlesken kúsh-jigerdiń qajettiligi erekshe ataldy.  ıAn Tszechı Qytaı ú.j. qyrkúıekte Hanchjoýda ótetin  G20 sammıtine shaqyrýdy qabyldaǵany úshin alǵysyn bildiretinin, Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń qatysýyna úlken mán beretinin atady.

Terrorızmge jáne ekstremızmge qarsy kúres búkil halyqaralyq qoǵamdastyqtyń kúsh-jigerin biriktirýdi qajet etetinine jalpy senim bildirildi. Osyǵan baılanysty, E. Ydyrysov suhbattasynyń nazaryn halyqaralyq qaýipsizdik salasyndaǵy Qazaqstannyń ustanymyna erekshe aýdaryp, «Álem. XXI ǵasyr» manıfesiniń qytaı tilindegi mátinin tapsyrdy. ıAn Tszechı, óz kezeginde, Qazaqstannyń 2017-2018 jyldary BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi bolý umtylysyn qoldaıtynyn málimdedi. Sol kúni E. Ydyrysov ShYU Hatshylyǵyna baryp, Qytaı, Qyrǵyzstan Syrtqy ister mınıstrlerimen jáne Reseı, Tájikstan men Ózbekstan syrtqy saıasat vedomstvolary basshylarynyń orynbasarlarymen birge «ShYU kógalynyń» ashylý rásimine qatysty. Sonymen qatar, ol  ShYU Hatshylyǵy kitaphanasynyń qoryna qazaqstandyq avtorlardyń 100-den asa ǵylymı eńbekterin, sonyń ishinde erekshe oryn alatyn, uıymnyń qurylý bastaýynda turǵan jáne onyń odan ári qalyptasyp, nyǵaıýyna eleýli úlesin qosqan QR Prezıdenti N. Nazarbaevtyń «Qazaqstan joly» kitaby men QR Parlamenti Senatynyń tóraǵasy Q. Toqaevtyń «Preodolenıe. Ocherkı dıplomata» kitabyn tapsyrdy.

Máskeýde «Eýrazııa óńiri HHІ ǵasyrdaǵy ortaq ıgiligi jolyndaǵy parlamentaralyq yntymaqtastyq» taqyrybynda Eýrazııa memleketteri parlament spıkerleriniń birinshi keńesi bolyp ótti. Reseı Federatsııasy Memlekettik Dýmasynyń Tóraǵasy Sergeı Naryshkın men Koreıa Respýblıkasy Parlamentiniń  Spıkeri Chon Yı Hva bastamashylyq jasaǵan sharada Qazaqstan Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev sóz sóıledi. Senat Tóraǵasy parlamentshilerdiń nazaryn soǵys vırýsynyń taralý saldaryna tereń taldaý jasaıtyn Prezıdent N.Nazarbaevtyń «Álem. HHІ ǵasyr» atty manıfesiniń mazmunyna aýdardy. «Memleketter arasyndaǵy senim daǵdarysy, halyqaralyq quqyqty elemeý, álemdik isterde ústemdik etýge umtylys, basqa halyqtardyń tarıhy men mádenıetine nemquraıly qaraý - qazirgi zamannyń basty túıtkilderi bolyp tabylady. Qazirgi órkenıetti sandaǵan qarýly qaqtyǵystar men ajal sebetin soǵys qaterinen aryltý úshin kúlli memleketterdiń kóshbasshylary saıası erik-jiger kórsetetin ýaqyt jetti. Dúnıejúzindegi barlyq memleketter kúsh biriktirmeı, Jer shary turǵyndarynyń ıgilikti ómiri týraly aıtý múmkin emestigin túsinýmiz qajet», - dedi Senat spıkeri. Sonymen qatar, Tóraǵa álemde qarý-jaraqqa 2 trıllıon dollarǵa jýyq qarajat jumsalatynyn atap ótti. Osynyń ózi birqatar elderdiń parlamentteri óz úkimetteriniń tabandy talaby boıynsha damý maqsattarynan góri áskerı qajettilikter basym túsetin bıýdjetterdi qabyldap otyrǵanyn aıqyn kórsetedi. Bul rette spıker beıbitshilik úshin kúres - bul kólemi men kúsh-qýatyna qaramastan, árbir memlekettiń saıası jáne moraldyq paryzy bolyp tabylatynyn eske saldy. Semeı ıadrolyq polıgony jabylýynyń 25 jyldyǵy qarsańynda Senat spıkeri parlamentshilerdi ıadrolyq qarýdy taratýǵa úzildi-kesildi «joq» dep aıtýǵa shaqyrdy. «Biz iri memleketterdiń tolyq qarýsyzdanýyn, ıAdrolyq qarýdy taratpaý týraly sharttyń oryndalýyn jáne ıAdrolyq synaqtarǵa jappaı tyıym salý týraly sharttyń tez arada kúshine enýin talap etýge quqylymyz», - dedi  Q.Toqaev. Sonymen birge, Senat Tóraǵasy Eýrazııa qazirgi álemniń arqaýy bolyp tabylatyndyǵyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, Eýrazııa - planetadaǵy halyqtyń tórtten úshin qamtıtyn, álemdik JІÓ-niń 60 paıyzdan astamyn óndiretin jáne tabıǵı resýrstarǵa baı aýmaqty ıelenip otyrǵan eń úlken qurlyq. Sondyqtan da, spıker Eýrazııanyń tutastyǵy men onyń qaýipsizdigine nazar aýdardy. «Qarý-jaraq pen adam saýdasy, zańsyz esirtki aınalymy, terrorızm, zańsyz kóshi-qon, ekologııalyq apattar sııaqty qaterlerge Eýrazııanyń orasan zor aýmaǵy men saıası shekaralary tosqaýyl bola almaıdy. Eýrazııa memleketteri, BUU-nyń álemdik isterdegi ózekti rólin qoldap, BUU Jarǵysyna qaıshy keletin kez kelgen shekteý sharalary men áskerı aktsııalarǵa qarsy turýǵa tıis. Sonymen birge, qaýipsizdik salasyndaǵy óńirlik uıymdar - EQYU, ShYU jáne AÓSShK-niń mańyzdy rólin, sonymen qatar Eýrazııa halyqtarynyń múddeleri jolynda ekonomıkalyq yntymaqtastyqty kúsheıtý qajet», - dedi Q. Toqaev. «Prezıdent N.Nazarbaev qurylyqtaǵy iri ıntegratsııalyq jobalardy bir arnaǵa túıistirý maqsatynda «Úlken Eýrazııa» ıdeıasyn talqylaýdy usynady. Qazaqstan óz tarapynan «Batys Eýropa - Batys Qytaı» jobasy men «Nurly jol» baǵdarlamasy sheńberinde búkil Eýrazııa aýmaǵyn kóliktik dálizdermen baılanystyrý maqsatynda avtomobıl jáne temirjol magıstraldaryn salýdy, logıstıkalyq ınfraqurylymdy jańǵyrtýdy kózdeıtin aýqymdy jobalardy júzege asyrýda», - dedi Tóraǵa. Budan bólek, sóz arasynda spıker parlamenttik dıplomatııa róliniń eselep ósip otyrǵanyn aıta kele, jahandyq turaqsyzdyq dáýirinde halyqtar arasyndaǵy izgi nıetti baılanystar men yntymaqtastyqty nyǵaıtý jónindegi mańyzdy mindetti oryndaý zań shyǵarýshylardyń qolynan keletin is ekenin atap kórsetti. Sonymen qatar, Senat Tóraǵasy 31 mamyrda Astanada túrli elderdiń parlamentshileri men búkil álem konfessııalary ókilderiniń qatysýymen órkenıetterdiń dıalogy men ózara is-qımylyn nyǵaıtý maqsatynda «Dinder terrorızmge qarsy» atty konferentsııa ótetini týraly habardar etti. Forýmǵa qat ysýshylarǵa Qazaqstan Prezıdenti N. Nazarbaevtyń «Álem. HHІ ǵasyr» manıfesi taratyldy.

ıAdrolyq qarýy joq elder qaýipsizdiginiń qamtamasyz etilýine baılanysty máseleler de nazardan tys qalmaýy tıis. Bul týraly Tashkent qalasynda ótken ShYU-ǵa múshe-memleketterdiń Qaýipsizdik Keńesteri  hatshylarynyń otyrysynda qaraldy. Sonymen birge,  sol kúni delegatsııa basshylaryn Ózbekstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Islam Kárimov qabyldady. Beıjińde «Shanhaı bestiginiń» shekaralyq aýdandarynda áskerı saladaǵy senimdi nyǵaıtý týraly kelisimniń 20-jyldyǵyna oraı forým ótip jatyr. Qazaqstandyq delegatsııa 13-14 sáýir kúnderi Beıjiń qalasynda «Shanhaı bestiginiń» shekaralyq aýdandarynda áskerı saladaǵy senimdi nyǵaıtý týraly kelisimge qol qoıýdyń 20-jyldyǵyna arnalǵan halyqaralyq konferentsııaǵa qatysýda. Delegatsııa quramyna Qazaqstan-Germanııa halyqaralyq jáne aımaqtyq yntymaqtastyǵy ınstıtýtynyń dırektory Bolat Sultanov, «QR Tuńǵysh Prezıdenti - Ult Kóshbasshysy kitaphanasy» dırektorynyń orynbasary Japsarbaı Qýanyshev, QR-nyń Shanhaı yntymaqtastyq uıymy janyndaǵy turaqty ókili Erik Áshimov jáne basqa dıplomattar kirdi. «Atalǵan kelisimniń álemdik dıplomatııada balamasy joq jáne ol aımaqtaǵy beıbitshilik, qaýipsizdik jáne turaqtylyqty nyǵaıtý úderisterine úlken áserin tıgizdi... Ýfa sammıtinde qabyldanǵan ShYU-yn 2025 jylǵa deıin damytý Strategııasynda múshe memleketterdiń kóshbasshylary ıadrolyq qarýy joq elder qaýipsizdiginiń qamtamasyz etilýine baılanysty sóz sóıledi», - dedi konferentsııanyń ashylýynda E.Áshimov.

Beıbitshilik, qaýipsizdik jáne turaqtylyqty nyǵaıtý HІІІ Eýrazııalyq medıa forým alańynda da talqylandy. Elordada bastalǵan HІІІ Eýrazııalyq medıa forým qatysýshylaryna QR Prezıdenti Nursultan Nazarbaev quttyqtaý  joldady.  Quttyqtaýdy QR Premer-Mınıstriniń orynbasary, EAMF uıymdastyrý komıtetiniń tóraıymy Darıǵa Nazarbaeva oqyp berdi. «Eýrazııalyq medıa forým qatysýshylaryn Qazaqstan jeri árdaıym qushaq jaıa qarsy alady. Forým álemniń jetekshi dıalog alańdarynyń birine aınaldy. Onda qazirgi zamannyń eń ózekti máseleleri talqylanady. Damýdyń jańa paradıgmalary qalyptasyp, bolashaqtyń sulbasy jasalady. Búgingi tańda álem barsha adamzatqa teńdessiz syn-qaterler tóndirgen jańa dáýirge aıaq basady. Jańa álemniń, bárimizdiń ortaq bolashaǵymyzdyń qandaı bolatyny bizdiń árqaısymyzǵa baılanysty. Men "Álem. HHІ ǵasyr" atty manıfesti usyndym. Onyń maqsaty - Jer betinde soǵys ataýlyny túp-tamyrymen joıý. Bul ǵasyr ortaq erik-jiger arqyly parasat pen jasampazdyq syndarly dıalog saltanat quratyn dáýir bolýy tıis. Sol sebepti, Eýrazııalyq medıa forýmnyń alańynda qordalanǵan álemdik problemalardy ashyq talqylap, teńgerimdi sheshimder izdestirý beıbitshilik jolyndaǵy jalpy álemdik qozǵalysqa qosylar baǵa jetpes úles. Forým jumysynyń nátıjesi, sizderdiń jańa ıdeıalaryńyz ben bastamalaryńyz dúnıejúzilik kommýnıkatsııanyń jahandyq dıalogty damytýǵa zor serpin bererine senimdimin. Forýmnyń barsha qatysýshylaryna jemisti jumys pen bar jaqsylyqtardy tileımin», - delingen QR Prezıdentiniń quttyqtaýynda.

Al HІІІ Eýrazııalyq Medıa Forýmynyń basty spıkerleriniń biri - Aýǵanstan Islam Respýblıkasynyń burynǵy Prezıdenti Hamıd Karzaı QR Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń bitimgerlik jolyndaǵy kúsh-jigerine zor baǵa berdi. «Aýǵanstannyń damýyna mádenı-tarıhı turǵyda kóp kómektesken Qazaqstan eline qaıta kelip otyrǵanym meni zor qýanyshqa bólep tur. Prezıdent Nursultan Nazarbaev Aýǵanstannyń jaqsy dosy, Aýǵanstandy qalpyna keltirý jolynda bizdiń jaqsy áriptesimiz boldy.  Medıa-forýmnyń jumysy týraly aıtpastan buryn,  Aýǵanstan stýdentteriniń Qazaqstanda bilim alýy úshin 1000 shákirtaqy taǵaıyndaǵan Qazaqstan Prezıdenti men  qazaq halqyna alǵys aıtqym keledi», - dedi medıa forýmnyń negizgi sessııasynda sóz alǵan Aýǵanstannyń eks-prezıdenti H.Karzaı. Bul rette H.Karzaı myńnan asa stıpendııanyń 200-ge jýyǵy medıtsına salasynda ekenin atap ótti. Uzaq jyldar boıy áleýmettik toqyraýǵa ushyrap, jastaryna bilim bere almaǵan Aýǵanstan úshin bul zor kómek ekenin atap ótti. «Qazaqstan Prezıdenti sondaı-aq Aýǵanstandy turaqtandyryp, beıbitshilikke bastaý úshin de kóp eńbek sińirdi. N.Nazarbaevtyń jýyrdaǵy «Álem. HHІ ǵasyr» manıfesiniń mańyzy qandaı bolsa, bizdiń eldiń turaqtanýyna qosqan úlesi de sondaı zor. Sondyqtan, N.Nazarbaevtyń osy baǵyttaǵy jumystaryna tabys tilegim keledi. N.Nazarbaevtyń bitimgershilik jolyndaǵy kúsh-jigerin qoldap, onyń qajyrly eńbegine úles qosýymyz, kómektesýimiz qajet», - dedi H.Karzaı.

Osy forýmda Aýǵanstannyń eks-prezıdenti H.Karzaı kótergen taǵy bir másele - álemdegi iri derjavalar arasynda senimniń joqtyǵynan dúnıejúziniń zardap shegýi boldy. Astanada ótip jatqan HІІІ medıa-forým  barysynda «Álemdik ekonomıkanyń búgini men erteńi. Kósh basynda kim? Ǵalamdyq daǵdarys. Munaısyz álem soǵyssyz dúnıe me?» atty májiliske qatysa otyryp, Aýǵanstannyń eks-prezıdenti  Hamıd Karzaı osyndaı oıyn málim etti. «Qazir bárimizdi alańdatyp otyrǵan másele - ekstremızm men terrorızm. Jáne terrorızm Taıaý shyǵys elderine ǵana emes, ońtústik Azııaǵa ǵana emes, Parıjge, Brıýsselge, álemniń túpkir-túpkirine taraǵan qaýipke aınaldy.  Kelesi bir másele - ósip jatqan ekonomıkalardyń  (damyǵan elderdiń -agenttik) kúshi. Budan bólek, aýyr qaıǵy bar. Qanshama jas adam aıaq asty qazaǵa ushyrap jatyr, bireýiniń bala-shaǵasy qaldy, bireýi qyrshynnan qıyldy. Bul qatygezdikke qalaı shydap qaraýǵa bolady?» - deı kele H.Karzaı álemdegi iri derjavalar arasynda, damyǵan ekonomıkalar arasynda ashyq kelissóz, berik senim bolý kerek degen pikirin jetkizdi. «Bárimiz álem boıynsha tynyshtyq pen ekonomıkalyq órkendeý  ornaıdy dep úmittenemiz. Jáne bárimizdiń kúsh-jigerimiz osy maqsatqa jumylýy kerek. Biraq, buǵan qalaı qol jetkizýge bolady?  Meniń Aýǵanstandy basqarǵan qyryq jylǵy tájirıbeme súıenip aıtar bolsam, iri derjavalar arasyndaǵy senimsizdiktiń zardabyn biz tartyp otyrmyz. Sondyqtan, Aýǵanstandy basqarǵan jyldary meniń aıtqan aqylym: árbir el óziniń ustanymyn kelesi elge óte ashyq, túsinikti jetkizý kerek», - dedi H.Karzaı.

Ekstremızmmen jáne terrorızmen kúres

N.Nazarbaev Iran men Saýd Arabııasynyń arasyndaǵy qarym-qatynasty kelissóz arqyly jolǵa qoıýdyń mańyzyn atap ótti. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Tegeranda Iran Prezıdenti Hasan Rýhanımen birlesken brıfıngide Iran men Saýd Arabııasy arasyndaǵy qatynastardy kelissóz arqyly jolǵa qoıýdyń mańyzyn atap ótti. Memleketter basshylary ekstremızmmen jáne terrorızmmen kúresý, Irak, Aýǵanstan, Sırııa aýmaǵyndaǵy turaqtylyqty qamtamasyz etý, sondaı-aq Iemendegi qaqtyǵysty saıası sheshimder negizinde toqtatý qajettigin aıtty. Nursultan Nazarbaev Iran men Saýd Arabııasy arasyndaǵy qarym-qatynasty kelissóz arqyly jolǵa qoıýdyń mańyzdylyǵyn aıtty.

Al QR Qaýipsizdik Keńesiniń hatshysy N. Ermekbaevtyń aıtýynsha, ekstremıstik jáne lańkestik uıymdardyń jańa syn-qaterleri tıisti sharalar qabyldaýǵa májbúrleıdi. ShYU-ǵa múshe memleketter Qaýipsizdik Keńesiniń hatshylary óńirdegi áskerı-saıası jaǵdaıdy, onyń ishinde esirtkiniń zańsyz aınalymy, zańsyz kóshi-qon jáne uıymdasqan qylmysqa qarsy is-qımyl máselelerin talqylady. «Budan basqa osy jylǵy maýsymda Tashkentte josparlanǵan ShYU Sammıtine daıyndyq, atap aıtqanda qujattar tizbesi talqylanyp, tıisti hattamaǵa qol qoıyldy», - dep habarlady QR Qaýipsizdik Keńesiniń hatshysy N. Ermekbaev  Tashkentte jýrnalısterge. «Qazirgi ýaqytta ekstremıstik, lańkestik toptardyń jańa syn-qaterleri, nysandary men ádisteri kıberqaýipsizdik baǵytynda jańa sharalar, tásilder ázirleýge, aqparat almasýǵa, jańa derekqor bazasyn jasaýǵa májbúrleıdi. Keńestiń barlyq qatysýshylary BUU Bas Assambleıasynda QR Prezıdenti N. Nazarbaev aıtqan lańkestikpen kúres jáne lańkestik uıymnyń biryńǵaı tizbesin jasaý jónindegi jahandyq koalıtsııany qurý máselesin qoldady. Aqparattyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý bóliginde naqty sharalar men josparlar belgilendi», - dep atap ótti N. Ermekbaev.

Ekstremızmmen jáne terrorızmmen kúresý máseleleri Iran men Saýd Arabııasynyń arasyndaǵy qarym-qatynasty kelissóz arqyly jolǵa qoıýdyń mańyzyn atalǵan jıynda da qaraldy. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Tegeranda Iran Prezıdenti Hasan Rýhanımen birlesken brıfıngide Iran men Saýd Arabııasy arasyndaǵy qatynastardy kelissóz arqyly jolǵa qoıýdyń mańyzyn atap ótti, dep habarlady Aqordanyń baspasóz qyzmeti.Memleketter basshylary ekstremızmmen jáne terrorızmmen kúresý, Irak, Aýǵanstan, Sırııa aýmaǵyndaǵy turaqtylyqty qamtamasyz etý, sondaı-aq Iemendegi qaqtyǵysty saıası sheshimder negizinde toqtatý qajettigin aıtty. Nursultan Nazarbaev Iran men Saýd Arabııasy arasyndaǵy qarym-qatynasty kelissóz arqyly jolǵa qoıýdyń mańyzdylyǵyn aıtty. Qazaqstan bastamasy boıynsha BUU-nyń Bas Assambleıasy 29 tamyzdy ıAdrolyq synaqtarǵa qarsy is-áreketterdiń Halyqaralyq kúni dep jarııalady. «Bıylǵy jyldyń sáýir aıynyń basynda Vashıngtonda ótken ıadrolyq qaýipsizdik boıynsha 4-shi sammıtte BUU Bas Assambleıasy men Qaýipsizdik Keńesiniń Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev usynǵan resmı qujat - «Álem. HHІ ǵasyr» manıfesi qabyldandy. Atalǵan qujatta adamzat úshin taǵdyrsheshti bolyp tabylatyn soǵys jáne beıbitshilik máseleleri, jáne eń aldymen  álem elderiniń ıadrolyq qarýǵa tolyq tyıym salýdan bas tartý jaǵdaıynda ıadrolyq apokalıpsıs qaýpi boıynsha pozıtsııasy atap kórsetildi», - dep atap ótti dıplomat. Sharany Qytaı halyqaralyq problemalar ınstıtýty, Qytaı qoǵamdyq ǵylymdar akademııasynyń Reseı, Shyǵys Eýropa jáne Ortalyq Azııa ınstıtýty (RShEOAI), sondaı-aq Aýmaqtyq egemendik, teńiz quqyqtary jáne múddeleri Memlekettik ınnovatsııalyq ortalyǵy (Ýhan ýnıversıteti) uıymdastyrdy. Oǵan Qazaqstan, Qytaı, Reseı, Qyrǵyzstan jáne Tájikstannyń 120-dan astam ǵalymy men dıplomaty qatysýda.

Al ShYU aımaqtyq lańkestikke qarsy qurylymy jáne Ulybrıtanııa úkimeti lańkestik uıymdarmen kúres boıynsha aqparat aýysymyn jolǵa qoıýdy josparlap otyr. Bul týraly  ShYU aımaqtyq lańkestikke qarsy qurylymynyń baspasóz qyzmetinen habarlady. ShYU aımaqtyq lańkestikke qarsy qurylymynyń atqarýshy komıtetiniń dırektory Evgenıı Sysoevtyń Ózbekstandaǵy Ulybrıtanııa elshisi  Krıstofer Allenmen kezdesýinde «Islam memleketi» quramynda Sırııa men Iranda soǵysqan sheteldik sodyrlardyń turaqty meken-jaıyna oralýyna baılanysty jaǵdaıdy talqylady, delingen baspasóz qyzmetiniń habarlamasynda. Kezdesýde taraptar Parıj jáne Brıýsseldegi teraktiler, sonymen qatar ShYU-nyń terrorızmmen kúres salasyndaǵy ózge memlekettermen yqpaldastyǵy máselelerine nazar aýdardy. Sondaı-aq Sysoev Ulybrıtanııanyń ókiletti organdar delegatsııasyn qazan aıynda Tashkentte ótetin terrorızm jáne ekstremızmmen kúrýs boıynsha IV halyqaralyq konferentsııaǵa qatysýǵa resmı túrde shaqyrdy.

Aýǵanstandaǵy lańkestik te álem nazaryna, onyń ishinde oǵan shekeralas memleketterdiń basa nazaryna alynyp otyrǵan másele.  Sebebi, Aýǵanstandaǵy lańkestik belsendiliktiń kúsheıýi Ortalyq Azııa turaqtylyǵyna basty qaýip bolmaq. Mundaı pikirdi elordada ótip jatqan áskerı-ǵylymı konferentsııa barysynda QR Qarýly kúshteri Bas shtaby bastyǵynyń orynbasary Rýslan Álimov bildirdi. «Halyqaralyq lańkestik pen ekstremızmniń kúsheıe túsýi UQShU-ǵa múshe memleketterdiń aıryqsha alańdaýshylyǵyn týdyrdy. «Turaqsyzdyq doǵasy» dep atalatyn óńirdiń UQShU-ǵa múshe memlekettermen shekaralas bolýy Ortalyq Azııa aımaǵy elderine qaýip tóndire túsedi. Osyǵan baılanysty UQShU-nyń negizgi nazary Aýǵanstanǵa aýyp tur. Óıtkeni, «Islam memleketi» dep atalatyn lańkestik top bul óńirge dendep ený ústinde. Taıaý bolashaqta Aýǵanstandaǵy lańkestik belsendiliginiń arta túsýi Ortalyq Azııadaǵy jáne UQShU ujymdyq qaýipsizdik óńirindegi turaqsyzdyqtyń basty oshaǵy bolýy múmkin», - dedi R.Álimov. Osy rette ol UQShU-nyń Ujymdyq jedel áreket etý kúshteriniń basty mindeti men ony damytýdyń ózekti máseleleri áskerdiń jaýyngerlik daıyndyǵy, basqarý júıesin jetildirý, birlesken operatsııalardy jan-jaqty qamtamasyz etý bolýy tıistigin basa aıtty. Aıta keterligi, sharaǵa Qazaqstan, Reseı, Belarýs, Armenııa, Qyrǵyzstan elderiniń shendi áskerı qyzmetshileri qatysýda. Konferentsııa qorytyndysynda arnaıy qarar qabyldaý da kózdelgen.  

Qazaqstannyń syrtqy saıası ustanymdary

Halyqaralyq deńgeıde dúbirli dúnıede bolyp jatqan daýly máseleler jóninde óz ustanymdaryn bildirýden Qazaqstan beı-jaı qalǵan emes. Sonyń biri Armenııa men Ázerbaıjannyń arasyndaǵy daýly aımaq - Taýly Qarabaqtaǵy qarýly qaqtyǵysqa qatysty.

Qazaqstan Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstrligi Taýly Karabaq aýmaǵyndaǵy jaǵdaıǵa qatysty málimdemesin jarııa etti. «Qazaqstan Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstrligi Taýly Karabaqqa qatysty jaǵdaıdy muqııat baqylaýda. Janjal aýmaǵynda oq atýdy toqtatý tártibiniń buzylýyna jáne adamdardyń qaza bolýyna qatty alańdaýshylyq bildiremiz. Taraptardy ustamdylyq tanytýǵa jáne oq atýdy toqtatý týraly ýaǵdalastyqtardy qatań ustanýǵa shaqyramyz. Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń Taýly Karabaq máselesin retteý boıynsha Mınsk tobynyń kúsh-jigerin qoldaı otyra, janjaldy tek qana beıbit jolmen sheshý qajettiligi jóninde ustanymymyzdy qaıta rastaımyz», delingen habarlamada. «Qazaqstan Respýblıkasy Taýly Karabaq máselesiniń pátýalyq sheshimderin izdeý úderisin jandandyra túsýdi jaqtaıdy jáne janjaldy retteýde ilgeri jyljý úshin múddeli taraptardyń syndarly kózqaras tanytatynyna senim artady», dep habarlady vedomstvonyń baspasóz qyzmeti.

Taýly Qarabaq máselesi Máskeýde ótken TMD Syrtqy ister mınıstrleri keńesiniń otyrysynda da qaraldy. Oǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstri Erlan Ydyrysov qatysty.

Qatysýshy memleketterdiń syrtqy saıasat vedomstvolarynyń basshylary Dostastyqtyń aıasyndaǵy yqpaldastyqtyń qazirgi jaǵdaıy men keleshegi boıynsha pikir almasty, sondaı-aq TMD memleket basshylary deńgeıindegi aldaǵy kúzde Bishkekte ótýi tıis kezdesýge mazmundyq turǵydan daıyndyq barysyn talqylady. «Otyrystyń mańyzdy taqyryby Dostastyq qurylýynyń 25-jyldyǵyn laıyqty deńgeıde qarsy alý boldy. Ózderińiz de biletindeı, TMD 1991 jyly 21 jeltoqsanynda Táýelsiz memleketterdiń basshylarynyń Almaty deklaratsııasymen qurylǵan edi»,  dedi E.Ydyrysov. Kezdesýge qatysýshylar halyqaralyq jáne óńirlik kún tártibiniń birqatar ózekti máselelerin talqylady. Osy turǵyda otyrystyń aıasynda TMD úsh teń tóraǵalary bolyp sanalatyn memleketterdiń Syrtqy ister mınıstrleri Taýly Qarabaq janjaly aımaǵyndaǵy jaǵdaıdyń shıelenisýine oraı birikken málimdeme qabyldady. Bul málimdeme atalǵan janjaldy EQYU Mınsk toby aıqyndaǵan ustanymdarǵa saı beıbit jolmen sheshý jolyndaǵy kúsh-jigerdi jandandyrýǵa shaqyrýǵa negizdelgen. TMD teń tóraǵalaryna uıymnyń buǵan deıingi, qazirgi jáne kelesi tóraǵalary, ıaǵnı Qazaqstan, Qyrǵyzstan men Reseı kiredi. E.Ydyrysovtyń málim etýinshe, kezdesýde kóterilgen mańyzdy jaıttardyń taǵy biri Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń TMD qyzmetin jáne onyń qurylymynyń tıimdiligin arttyrý jáne jańǵyrtý máselelerine arnaldy. Aıta keteıik, TMD SІM keńesi aıasynda Qazaqstannyń syrtqy saıasat vedomstvosynyń basshysy E.Ydyrysov Reseıdiń Syrtqy ister mınıstri S.Lavrovpen jumys kezdesýin ótkizip, onda ekijaqty kún tártibindegi ózekti máselelerdi jáne Reseıdiń óńirlik jáne jahandyq turǵydaǵy ózara is-qımylynyń mańyzdy máselelerin talqyǵa saldy. TMD Syrtqy ister mınıstrleri Elbasynyń uıym qurylymyn jańartý bastamasyn talqylady.

Májilis spıkeri men QR-daǵy EO ókildiginiń basshysy vızalyq rejımdi jeńildetýdi talqylady. Májilis tóraǵasy Baqtyqoja Іzmuhambetov Qazaqstandaǵy Eýropalyq odaq ókildiginiń basshysy Traıan Hrısteany qabyldady, dep habarlady Májilistiń baspasóz qyzmeti. Mártebeli meıman B. Іzmuhambetovti Májilis tóraǵasy qyzmetine saılanýymen quttyqtap, óte jaýapty jumysta tabys tiledi. Palata Spıkeri atap ótkendeı,  Eýropalyq odaqpen áriptestik baılanysty keńeıtý ári tereńdetý bizdiń elimizdiń syrtqy saıasatyndaǵy basym baǵyttardyń biri bolyp tabylady. Oǵan Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń taıaýda ǵana Brıýsselge is-saparmen baryp qaıtqany dálel bola alady. Taraptar  Qazaqstan men Eýropalyq odaq arasynda qol qoıylǵan Keńeıtilgen yntymaqtastyq pen áriptestik týraly kelisimdi sóz etti. Atalǵan qujat Parlament Senatynda ratıfıkatsııalanyp, aǵymdaǵy jyly 25 naýryzda Prezıdenttiń qoly qoıyldy. Taraptar bul kelisimniń Qazaqstan men EO halyqtarynyń áleýmettik-ekonomıkalyq, mádenı-gýmanıtarlyq salalardaǵy, sonymen qatar, ekijaqty jáne kóptarmaqty baılanystaryn nyǵaıtýǵa erekshe serpin beretinine senimdi. B. Іzmuhambetov saýda-ekonomıkalyq baılanysty sóz ete kelip, Eýroodaq Qazastannyń iri saýda jáne ınvestıtsııalyq áriptesi ekenin aıtty. Máselen, 2015 jyly Eýrodaqpen syrtqy saýda 31 mlrd. AQSh dollaryn quraǵan. Sońǵy 10 jylda qos tarap arasyndaǵy taýar aınalymy 13 márte, al eýropalyq ınvestıtsııa kólemi 10 márte ósken. Májilis tóraǵasy sheteldik ınvestorlar úshin Qazaqstan usynyp otyrǵan qosymsha yntalandyrý sharalaryna toqtaldy. Sonymen qatar, B.Іzmuhambetov Eýropalyq odaqpen vızalyq rejımdi ońaılatýdyń ózektiligin alǵa tartyp, ókildik basshysyn qoldaý kórsetýge shaqyrdy. Palata spıkeri elshini Májilistiń jańa quramymen tanystyra kelip, Qazaqstan Prezıdentiniń 5 ınstıtýtsıonaldy reformasyn zańnamalyq qamtamasyz etý jolynda atqarylyp jatqan jumystardan habardar etti. Májilis eýropalyq áriptesterimen qaıtadan qurylǵan «Qazaqstan Respýblıkasy - Eýropalyq odaq» parlamenttik yntymaqtastyq komıteti aıasynda yqpaldastyqty odan ári tereńdetýge daıyn. Sondaı-aq búgin Bıýro otyrysynda múddeli memlekettermen, sonyń ishinde eýropalyq elder parlamentterimen yntymaqtastyq jónindegi toptardyń jańa quramy bekitildi. Óz kezeginde T. Hrıstea eki taraptyń yqpaldastyq kelisimderin júzege asyrýǵa belsene aralasatynyn atap ótti. B. Іzmuhambetov áńgime barysynda 22 naýryzda Brıýsselde bolǵan lańkestik shabýylǵa baılanysty kóńil aıtý bildirip, bul qatermen kúreste Qazaqstan Eýropalyq elderdi tolyqtaı qoldaıtyndyǵyn jetkizdi.

Qazaqstannyń Táýelsiz memleketter dostastyǵyndaǵy memlekettermen qarym-qatynastary zor mańyzǵa ıe, sebebi elimiz TMD quramyna engen elder qatarynda. Máskeýde Qazaqstan Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstri Erlan Ydyrysov TMD Syrtqy ister mınıstrleri keńesiniń otyrysyna qatysty. Qatysýshy memleketterdiń syrtqy saıasat vedomstvolarynyń basshylary Dostastyqtyń aıasyndaǵy yqpaldastyqtyń qazirgi jaǵdaıy men keleshegi boıynsha pikir almasty, sondaı-aq TMD memleket basshylary deńgeıindegi aldaǵy kúzde Bishkekte ótýi tıis kezdesýge mazmundyq turǵydan daıyndyq barysyn talqylady. «Otyrystyń mańyzdy taqyryby Dostastyq qurylýynyń 25-jyldyǵyn laıyqty deńgeıde qarsy alý boldy. Ózderińiz de biletindeı, TMD 1991 jyly 21 jeltoqsanynda Táýelsiz memleketterdiń basshylarynyń Almaty deklaratsııasymen qurylǵan edi»,  dedi E.Ydyrysov.Kezdesýge qatysýshylar halyqaralyq jáne óńirlik kún tártibiniń birqatar ózekti máselelerin talqylady. Osy turǵyda otyrystyń aıasynda TMD úsh teń tóraǵalary bolyp sanalatyn memleketterdiń Syrtqy ister mınıstrleri Taýly Qarabaq janjaly aımaǵyndaǵy jaǵdaıdyń shıelenisýine oraı birikken málimdeme qabyldady. Bul málimdeme atalǵan janjaldy EQYU Mınsk toby aıqyndaǵan ustanymdarǵa saı beıbit jolmen sheshý jolyndaǵy kúsh-jigerdi jandandyrýǵa shaqyrýǵa negizdelgen. TMD teń tóraǵalaryna uıymnyń buǵan deıingi, qazirgi jáne kelesi tóraǵalary, ıaǵnı Qazaqstan, Qyrǵyzstan men Reseı kiredi. E.Ydyrysovtyń málim etýinshe, kezdesýde kóterilgen mańyzdy jaıttardyń taǵy biri Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń TMD qyzmetin jáne onyń qurylymynyń tıimdiligin arttyrý jáne jańǵyrtý máselelerine arnaldy. Aıta keteıik, TMD SІM keńesi aıasynda Qazaqstannyń syrtqy saıasat vedomstvosynyń basshysy E.Ydyrysov Reseıdiń Syrtqy ister mınıstri S.Lavrovpen jumys kezdesýin ótkizip, onda ekijaqty kún tártibindegi ózekti máselelerdi jáne Reseıdiń óńirlik jáne jahandyq turǵydaǵy ózara is-qımylynyń mańyzdy máselelerin talqyǵa saldy.

Birikken Ulttar Uıymynyń Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi bolý - zor mártebe, mol múmkindik. Bul - Táýelsizdigimizdiń 25 jyldyq tarıh belesindegi mańyzdy sátterdiń biri. 

Jańadan taǵaıyndalǵan BUU-nyń Qazaqstandaǵy Rezıdent-úılestirýshi - BUU Damý baǵdarlamasynyń QR-daǵy Turaqty ókili Norımasa Shımomýra Qazaqstannyń 2017-2018 jyldary BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi bolý bastamasyna pikir bildirdi. Aıta keteıik, Aqordada QR Memlekettik hatshysy Gúlshara Ábdiqalyqova Turaqty ókil Norımasa Shımomýrany qabyldaǵan bolatyn. «Qazaqstan ulttyq deńgeıde óte aýqymdy jumystar atqarǵanyn atap ótken jón. Elderińiz birqatar mańyzdy reformalardy iske qosty. Sonymen qatar Qazaqstan halyqaralyq arenada óte mańyzdy jumystarymen kórindi.   Onyń ishinde QR Prezıdenti ótken jyly BUU Bas Assambleıasynda sóz sóılep, kóptegen halyqaralyq bastamalardy qozǵady jáne olar uıym deńgeıinde qoldaýǵa ıe boldy. Árıne, biz BUU retinde osy ıdeıany qoldaımyz, sebebi Qazaqstan óziniń tájirıbesin engizip, sonymen qatar saıası jáne ekonomıkalyq damý úrdisin údete alady. Qazaqstan ózine qosymsha mindettemelerdi alýǵa qaýqarly ekenin qoldaımyn jáne qýanyshtymyn. Bul rette elderińiz BUU júıesine ózindik úlesin qosa alady dep oılaımyn»,- dedi Norımasa Shımomýra tilshilerge bergen suhbatynda. Bul rette ol QR Prezıdenti N.Nazarbaevtyń BUU-ny reformalaý boıynsha usynysyna toqtaldy. «Prezıdenttiń bastamasy óte mańyzdy. Men árdaıym Nursultan Nazarbaev óte parasatty adam ekenin aıtyp júremin. Uıym HH ǵasyrda quryldy, sáıkesinshe ol kezde álem basqashalaý edi jáne ol kezdegi oıyn erejeleri de ózgeshe bolatyn. N.Nazarbaevtyń sózimen aıtsaq, qazirgi HHІ ǵasyrda álem ózgerýde, osy oraıda BBU da reformalanýy tıis. Eger de ózgerister uıymnyń ıgiligine qaraı bolsa, men bul jańashyldyqtardy árqashan da qoldaımyn», - dedi ol. Kezdesý barysynda Gúlshara Ábdiqalyqova bıylǵy maýsymda Qazaqstan BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi retinde saılanǵan jaǵdaıda, adamzat aldyndaǵy máselelerdi sheshýde aıtarlyqtaı úles qosýǵa, sonymen qatar Ortalyq Azııa óńiriniń máselelerine halyqaralyq qaýymdastyqtyń nazaryn belsendi tartýǵa daıyn ekenin atady.

D. Patten 2017-2018  jj. BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes músheligine Qazaqstannyń saılaý naýqanynyń negizgi basymdyqtaryn oń qabyldady. QR SІM baspasóz qyzmetinde atap ótkendeı, Qazaqstan men Lıberııa arasynda ekijaqty yntymaqtastyqty nyǵaıtý úshin úkimetaralyq komıssııa qurý boıynsha eki jaqty múddesin bildirdi. Djordj Patten qazaqstandyq tarapqa myńdaǵan adamnyń ómirin qıǵan Batys Afrıkadaǵy Ebola vırýsynyń taralýymen kúreste kórsetken kómegi, sondaı-aq ornyqty damý aıasynda BUU DB birlesip, Qazaqstan men Afrıka arasyndaǵy áriptestikti júzege asyrýǵa qosqan úlesi  úshin alǵys bildirdi.  Lıberııa Respýblıkasy  - Batys Afrıkadaǵy memleket,  halqy -  4 mln. adam. Basqarý nysany - respýblıka; astanasy - Monrovııa.   1945 jyly Lıberııa  BUU quryltaıshy memleketteriniń biri boldy. El iri mıneraldyq, aýyl sharýashylyǵy, orman, gıdroenergetıkalyq resýrstarǵa baı. Negizgi eksporttalatyn taýarlary kofe, kakao jáne almas.

Osy atalǵan QR-nyń BUU Qaýipsizdik Keńesindegi turaqty emes músheliginiń paıdasyna dáıek Elbasynyń «Álem. XXI ǵasyr» Manıfesi bola alady. Qazaqstannyń kópvektorly syrtqy saıasaty tereńdigimen, al Nursultan Nazarbaevtyń «Álem.XXI ǵasyr» Manıfesi 2017-2018 jyldary BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi retinde QR-ny saılaý paıdasyna sheshýge yqpaldasatyn dáıekterdiń biri.  «QazAqparat» tilshisine bergen eksklıýzıvti suhbatynda mundaı pikirimen Máskeý memlekettik halyqaralyq qatynastar ınstıtýty saraptamalyq ortalyǵynyń dırektory, saıası ǵylymdar doktory Andreı Kazantsev bólisti. «Prezıdent N.Nazarbaevtyń ıadrolyq qaýipsizdik boıynsha IV jahandyq sammıtte sóılegen sózi adamzat aldyna mańyzdy jáne perspektıvti mindetterdi qoıyp otyr. Qaqtyǵystardyń, sonyń ishinde ıadrolyq qarýdy paıdalaný qaýpiniń kúsheıýimen sıpattalatyn qazirgi  jaǵdaıda bul máseleni kóterý mańyzdy ári ózekti. Men bul ıdeıany quptaımyn. Manıfeste usynylǵan ıdeıalardyń kóbin tez júzege asyrý múmkin emes ekendigin túsingen jón. Alaıda bireý bul taqyrypty halyqaralyq qaýymdastyqta ilgeriletýi kerek.   Nursultan Ábishuly bul bastamany óz moınyna alǵany qýantady. Bul problemany bireý kóterý kerek», - dep atap ótti Andreı Kazantsev. Onyń sózine qaraǵanda, Manıfestke BUU Bas Assambleıasy men Qaýipsizdik Keńesiniń resmı qujaty mártebesin berýi BUU sııaqty negizgi halyqaralyq uıymnyń Qazaqstan bastamalarynyń mańyzdylyǵyn túsinetinin kórsetedi. Qazaqstannyń múddeleri jaǵynan qarasaq ta bul eldiń BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi bolýyna ótinish bildirýi aıasynda mańyzdy. «Nursultan Nazarbaev kóp jyldar boıy kóptegen bastamalardy kóterip keledi. Sonyń ishinde AÓSShK jáne t.b. bar.  Bul taqyrypty (Manıfest - QazAqparat túsiniktemesi) jalǵastyrý kerek, óıtkeni, meniń oıymsha halyqaralyq qaýymdastyq ta ony jaqsy qabyldady.

Elbasy usynǵan «Álem. HHІ ǵasyr» Manıfesi - osy jahandyq yntymaqqa jol ashatyn teńdesi joq qujat ekenin atap ótý kerek. Ony álemdik deńgeıde taratý mańyzdy. Osy maqsatta, Q.Toqaev Ázerbaıjan Prezıdentine «Álem. HHІ ǵasyr» manıfesiniń mátinin tabys etti. Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev bastaǵan Qazaqstan delegatsııasy Birikken Ulttar Uıymy Órkenıetter Alıansi VII jahandyq forýmyna qatysý úshin Bakýge jumys babyndaǵy saparmen bardy. Sapar aıasynda Senat Tóraǵasy Ázerbaıjan Prezıdenti Ilham Álıevpen kezdesti. Q.Toqaev Ázerbaıjan basshysyn BUU Órkenıetter Alıansi «Inklıýzıvti qoǵamdarda qatar ómir súrý: qater men maqsat» taqyrybyndaǵy jahandyq forýmyn ótkizýimen quttyqtady. Senat basshysy Ázerbaıjan jetekshisine qarýly qaqtyǵystar men soǵystardy túbirinen joıýdy tolyq qamtıtyn baǵdarlamasyn ázirleý usynylǵan N.Nazarbaevtyń «Álem. HHІ ǵasyr» manıfesiniń mátinin tabys etti. Prezıdent I.Álıev forýmǵa joǵary deńgeıde qatysqany úshin qazaqstandyq delegatsııaǵa alǵysyn bildirdi jáne Qazaqstan men Ázerbaıjan arasyndaǵy ózara dostyq qatynastardy odan ári nyǵaıtý jaıynda aıtty. Ol Ázerbaıjanda kórnekti memleket qaıratker sanalatyn Prezıdent N.Nazarbaevqa izgi tilektestigin joldady.

Almatyda BUU-nyń 2030 jylǵa deıingi turaqty damý maqsattaryn júzege asyrý boıynsha óńirlik trenıng bastaldy. Almatyda BUU Damý baǵdarlamasy (UNDP) men Qorshaǵan orta jónindegi baǵdarlamasynyń (UNEP) «Ortalyq Azııada turaqty damý boıynsha áleýetti kúsheıtý: 2015 jyldan keıingi kózqaras» jobasy aıasynda 5 kúndik óńirlik oqytý trenıngine Qazaqstan, Qyrǵystan, Tájikstan, Ózbekstan jáne Túrkimenstan elderiniń memlekettik qyzmetkerleri, ekonomıka, bilim jáne ǵylym, qorshaǵan ortany qorǵaý salalaryndaǵy mınıstrlikteriniń ókilderi, sondaı-aq, turaqty damý, adamı damý, qorshaǵan ortany qorǵaý boıynsha JOO professorlary, úkimettik emes uıymdardyń basshylary, sarapshylar jáne trenerler qatysýda. «Biz osy trenıng arqyly Ortalyq Azııa elderiniń memlekettik qyzmetkerleriniń biliktiligin, áleýetin arttyrǵymyz keledi. Óıtkeni, Turaqty damý boıynsha maqsattardy ulttyq turǵyda beıimdeıtin solar ǵoı. Sol úshin, biz memlkettik qyzmetkerlerdiń el damýyna arnalǵan mańyzdy strategııalyq qujattardy jazǵanda keń, aýqymdy, úılesimdi túrde oılaǵandaryn qalaımyz. Olar osy kýrs arqyly ózderiniń biliktiligin, bilimin arttyra alady. Olardyń qoldarynan shyqqan qujattar ekonomıkany ǵana emes, áleýmettik jáne ekologııalyq salalardy qamtyp jatsa, nur ústine nur. Óıtkeni, turaqty damý - bul birinshi kezekte ekonomıka, ekologııa jáne áleýmettik salalardyń úılesiminen týyndaıtyn dúnıe», - dedi óz sózinde búgingi sharany uıymdastyrýshy uıym - Ortalyq Azııanyń óńirlik ekologııalyq ortalyǵy atqarýshy dırektorynyń keńesshisi Tatıana Shákirova. Sonymen qatar, ol BUU 2030 jylǵa deıingi Turaqty damý boıynsha maqsattaryna arnalǵan Kún tártibiniń mańyzdylyǵyna toqtaldy. «Árıne, maqsattar kóp qoı. Biraq, buǵan deıin BUU tarapynan qabyldanǵan maqsattar negizinen damýshy elderge baǵyttalyp keldi. Al bul - 2015 jyly qyrkúıek aıynda Nıý-Iorkte BUU Bas Assambleıasynda qabyldanǵan Turaqty damý maqsattary - álemniń barlyq elderin qamtıtyn ámbebap qujat», - dedi T. Shákirova.

Aıta ketelik, BUU Turaqty damý maqsattary naqty 17 maqsatty qamtıdy. Olardyń ishinde: kedeılikti joıý, ashtyqty joıý, salamatty ómir saltyn qamtamasyz etý, ekonomıkalyq ósimdi qamtamasyz etý, qalalar men eldimekenderdi damytý, genderlik teńdikti qamtamasyz etý, sý resýrstaryna qol jetimdilik, tabıǵat resýrstaryn tıimdi paıdalaný, klımattyń ózgerýine qarsy kúresý, energııa kózderine qol jetimdilik, ekologııalyq júıelerdi tıimdi qoldaný jáne basqarý, sapaly bilimge qol jetimdilik, turaqty ındýstrııalandyrýǵa qol jetkizý jáne ınnovatsııany engizý syndy baǵyttary bar. 

Qazaqstan men Belarýste áıelder quqyǵy men otbasy qundylyqtaryn ustanýdaǵy kúsh-jiger uqsas. Bundaı pikirdi Astanada tilshilerge bergen suhbatynda Qazaqstandaǵy Belarýs eliniń Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi Anatolıı Nıchkasov aıtty. «Atap aıtqanda, ulttyq josparlar túrli qujattardy ázirleýdi qarastyrady. Qazaqstan tarapy Strategııany daıarlaý jolymen baǵyt aldy. Bul qujat kóp jyldardy qamtyp otyr, ıaǵnı 2006-dan 2016 jyl aralyǵynda qajetti jumystar atqaryldy. Eger de Belarýs týraly aıtatyn bolsaq, bizde ulttyq josparlar bes jylǵa esepteledi. Bul turǵyda keıbir ózgeshelikter bar, alaıda eń bastysy - qazaqstandyq Strategııa qujaty da jáne belarýstik qujat ta BUU-nyń ustanymdaryna negizdelgen genderdik teńdik salasynda ulttyq saıasatty júzege asyrýdy qarastyrady. Bul rette áıelder quqyǵyn qorǵaý, konstıtýtsııalyq quqyqtardy iske asyrýda otbasy músheleri quqyqtaryn qamtamasyz etýge erekshe mán berilýde»,-dedi Elshi Qazaqstan Respýblıkasynda 2006-2016 jyldarǵa arnalǵan genderlik teńdik strategııasyn iske asyrýdyń aldyn ala qorytyndylaryna arnalǵan halyqaralyq konferentsııada.

Onyń sózine qaraǵanda, Strategııany júzege asyrý qorytyndysyn talqylaý óte mańyzdy bolyp tabylady. Konferentsııa barysynda jasalǵan baıandamalardan Qazaqstan áıelder quqyǵy men otbasy quqyǵy sekildi qundylyqtarǵa qatysty óziniń azamattary aldynda mindetterdi tıisti deńgeıde oryndap jatqandyǵyn baıqaýǵa bolady.

Sóz sońynda A.Nıchkasov Qazaqstan men Belarýs atalǵan qundylyqtardy qorǵaýda birdeı ustanymda ekenin, sondaı-aq eki elde de otbasy árdaıym qoǵam ómirindegi mańyzdy element bolǵanyn jáne bola beretinin atap ótti.

Q.Toqaev Ulybrıtanııa SІM burynǵy basshysymen álemdegi saıası ahýal týraly pikir almasty. Senat tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev Astanaǵa HІІІ Eýrazııalyq medıaforýmǵa kelgen Ulybrıtanııanyń burynǵy syrtqy ister mınıstri Djek Strony qabyldady. Q.Toqaev Qazaqstan Parlamentiniń zań shyǵarý qyzmeti jáne Memleket basshysy N.Nazarbaevtyń ınstıtýttyq reformalaryn iske asyrý týraly áńgimeledi. Júzdesýshiler álemdegi saıası ahýal týraly pikir almasty. 

Al Londonda Qazaqstannyń halyqaralyq bastamalary talqylandy.  Qazaqstannyń Ulybrıtanııadaǵy Elshisi Erjan Qazyhanov Ulybrıtanııa Birikken Koroldiginiń Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Tobıas Elvýdpen kezdesti. Kezdesý barysynda Qazaqstan men Ulybrıtanııanyń kóptegen salalar, sonyń ishinde ınvestıtsııalar, energetıka, mádenı-gýmanıtarlyq baılanystar boıynsha yntymaqtastyǵynyń aǵymdaǵy jaǵdaıy men bolashaǵy talqylandy. Taraptar sondaı-aq halyqaralyq jáne aımaqtyq saıasatqa qatysty birqatar mańyzdy máseleler jóninde pikir almasty, dep habarlady QR SІM-niń baspasóz qyzmetinen. Kezdesýde Qazaqstannyń halyqaralyq bastamalaryna, bárinen buryn, ıadrolyq qarýdy taratpaý jáne jahandyq ıadrolyq qaýipsizdikti nyǵaıtý máselesine erekshe kóńil bólindi. E.Qazyhanov T.Elvýdty QR Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń aǵymdaǵy jyldyń sáýir aıynda Vashıngtonda ótken ıadrolyq qaýipsizdik sammıtindegi jumysynyń qorytyndylary týraly aqparattandyryp, sondaı-aq bizdiń memleketimiz basshymyzdyi «Álem. HHІ ǵasyr» manıfesiniń mátinin tapsyrdy. Sonymen qatar, taraptar 2017-2018 jyldary BUU Qaýipsizdik keńesiniń turaqty emes músheligine Qazaqstannyń kandıdatýrasyn usyný bolashaǵyn, sondaı-aq Astana qalasynda «EKSPO-2017» halyqaralyq kórmesin ótkizý máselelerin talqylady.

Qazaqstan men Lıberııa dıplomatııalyq qatynas ornatty. Nıý-Iorkte BUU janyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Turaqty ókili Qaırat Ábdirahmanov pen Lıberııa Respýblıkasy isteri ýaqytsha senip tapsyrylǵan, elshi Djordj Patten eki el arasynda dıplomatııalyq qatynastar ornatý týraly málimdemege qol qoıdy. Qol qoıý rásimi ýaqytynda taraptar ekijaqty deńgeıde yntymaqtastyqtyń perspektıvalary jáne Qazaqstan men Lıberııanyń  ózara múddesin bildiretin BUU kún tártibiniń mańyzdy máseleleri týraly pikir almasty. Olardyń ishinde  - Ornyqty damý maqsattaryn iske asyrý, qorshaǵan ortany qorǵaý, densaýlyq saqtaý, bitimgerlik, qatyǵystan keıingi damý bar. Taraptar memleketter arasyndaǵy, ásirese bilim berý salasyndaǵy ózara tıimdi baılanystardy keńeıtý mańyzdylyǵyn tanydy. Qazaqstandyq tarap Lıberııa ókiline «EKSPO-2017» kórmesine qatysýǵa sheshim qabyldaǵany úshin alǵys bildirdi.

Basqa da eldermen sot salasynda yntymaqtastyq ornatý arqyly Qazaqstan óz mamandarynyń biliktiligin arttyratyn bolady. Osy maqsatta, EO tarapy Qazaqstanda qylmystyq sot tórelegin jetildirýge 5,5 mln. eýro bóldi. Astanada Eýropalyq odaqtyń «Qazaqstanda qylmystyq sot tóreligin jetildirý» jobasy tanystyryldy. Bul joba halyqaralyq standarttarǵa sáıkes Qazaqstanda júrgizilip jatqan sot-quqyqtyq reformalardy qoldaýǵa baǵyttalǵan. Osy rette qylmystyq sot tórelegi júıesiniń reformalary tıimdiligin baǵalaý júrgiziledi dep kútilýde. Elimizde probatsııa qyzmetin ary qaraı damytý maqsatynda joba bas bostandyǵynan aıyrýǵa baılanysy joq jazalaýdyń balamaly sharalaryn keńinen qoldanýdy usynbaq. Sonymen qatar qylmystyq sot ádildigi salasynda mamandardyń kásibı bilimi deńgeıin arttyrýǵa jekeleı basymdyq berilmek. Jobanyń jalpy bıýdjeti 5,5 mln. eýrony quramaq jáne ony Qazaqstan men Eýropalyq odaq arasyndaǵy kelisim aıasynda EO qarjylandyrady. «Biz osynda qandaı da bir jumystyń júıesin engizý úshin kelgenimiz joq. Joba qylmystyq sot tóreligi júıesin jetildirý men ony halyqaralyq standarttarǵa sáıkes keltirýge qatysty Prezıdent Nursultan Nazarabaev qoıǵan maqsattardy júzege asyrýǵa járdemdesedi»,-dedi joba jetekshisi Ýılıam Irvaın.

Halyqaralyq sot oryndaýshylary odaǵy qazaqstandyq ókildermen tolyqty. Bul týraly Almatyda «Kásibı ádep jáne atqarýshylyq is júrgizý ádildigi. Sot oryndaýshylyǵy salasyndaǵy halyqaralyq standarttar jáne ulttyq qujattar» taqyrybynda semınar barysynda belgili boldy. Onda otandyq jáne halyqaralyq sarapshylar sot oryndaýshysynyń mártebesi, oǵan qoıylatyn talaptar, sondaı-aq, jeke sot oryndaýshylyǵy ulttyq ınstıtýtynyń damý keleshegine qatysty birqatar máseleler talqylandy. «Bul semınar - tájirıbe almasý alańy ispettes. Biz ǵana emes, sonymen qatar, búgingi jıynǵa Germanııadan, Chehııadan, Estonııadan jáne basqa da elderden kelgen mamandar da jergilikti tájirıbemen tanysady. Óıtkeni, Qazaqstanda bul salada tıimdi jumys atqaratyn zań normalary jeterlik. Semınar sońynda osy salaǵa qatysty zańnamalyq bastamalar ázirlenedi», - dedi Almaty qalalyq jeke sot oryndaýshylary óńirlik Palatasynyń jetekshisi Serik Nuǵmanov.  Shara barysynda Respýblıkalyq jeke sot oryndaýshylary Palatasynyń Halyqaralyq sot oryndaýshylary odaǵyna (UIHJ) tolyqqandy múshe bolǵandyǵy týraly memorandýmǵa qol qoıyldy. «Bul halyqaralyq odaqqa múshe bolý qazaqstandyq jeke sot oryndaýshylyǵy ınstıtýtyn jańa deńgeıge kóterip, halyqaralyq dárejede yntymaqtastyq ornatýǵa jáne halyqaralyq normalardy ulttyq zańnamaǵa engizýge jol ashady», - dedi UIHJ qazynashysy ıÝrıı Podkonıtskıı.Aıta ketelik, 2016 jyldyń basynan otandyq jeke sot oryndaýshylaryna aıyppuldar jáne alıment óndirip alý isi berilgen bolatyn. Osyǵan baılanysty sońǵy úsh aı ishinde jeke sot oryndaýshylaryna 300 myń is kelip túsken. Bul búkil 2015 jylmen salystyrǵanda eki ese kóp. 

Qazaqstan «jasyl» tehnologııalar salasynda Fınlıandııamen yntymaqtastyqty tereńdetýge múddeli. Bul týraly «Fın energetıkalyq kúni - 2016» konferentsııasynda «Elektrenergııa jáne energosaqtaýdy damytý ınstıtýty» AQ-nyń basqarma tóraǵasy Aıdar Mahambet málim etti. «Qazaqstan «jasyl» tehnologııalardy damytý baǵytyn tańdap otyr, osy oraıda el aldynda birqatar maqsattar qoıylǵan. Máselen, 2020 jylǵa qaraı el ekonomıkasynyń energııa tutyný kólemi 25 paıyzǵa deıin ońtaılandyrylýy tıis, bul óte úlken kórsetkish. Osy turǵyda biz úshin fın tehnologııalary men tájirıbesi óte qyzyqty», - dep atap ótti ol.Qazirdiń ózinde Qazaqstan men Fınlıandııa tehnologııalardyń transferti salasynda ınvestorlardy tartý baǵytynda ózara áriptestik ornatqan.

«Biz fınlıandııalyq hab arqyly osy máselege kásipkerlerdiń nazaryn aýdartqymyz keledi. Bizdiń ınstıtýt byltyr energotıimdilik pen energosaqtaý salasyndaǵy ulttyq ınstıtýt mártebesin alǵan bolatyn. Qazirgi ýaqytta qyrýar jumystyń basy bastalyp ta ketti. Búginde memlekettik energotehnıkalyq reestrge 6 myńǵa tarta kompanııa kirgizilgen. Jylyna eki márte olar bizge energotıimdilik baǵytyndaǵy jumystary jaıynda esep berip turady. Qazirgi kezde otyn resýrstary tutyný qurylymynyń basym bóligin ıelenýde. Bizdiń maqsat - 2020 jylǵa qaraı bizdiń ekonomıkany energotıimdi etý, onyń tutyný deńgeıin ońtaılandyrý», - dep atap ótti A.Mahambet.

Aıta keteıik, Fınlıandııa «jasyl» tehnologııalardyń ósimi boıynsha top-10 eldiń qataryna kiredi. 2010 jyldyń ózinde bul memlekette jańartylatyn energııa kózderiniń úlesi 5,6 paıyzǵa artqan.  

Belarýs pen Qazaqstan zańsyz mıgratsııaǵa qarsy sharalardy talqylady. Bul Mınski qalasynda Belarýs pen Qazaqstannyń syrtqy ister mınıstrligi arasynda konsýldyq máselelerge qatysty kezekti keńeste júzege asty. «Taraptar Belarýs pen Qazaqstannyń júrgizip otyrǵan vızalyq saıasattyń máni men naqty baǵyttaryn, zańsyz mıgratsııaǵa qarsy is-sharalardy, sondaı-aq zańdy jáne jeke tulǵalardyń quqyqtary men zańdy múddeleri máselelerin qorǵaý jónindegi konsýldyq qyzmettiń ózara is-qımyldaryn talqylady», - dep habarlaıdy baspasóz qyzmeti. Belarýs delegatsııasyn bas konsýldyq basqarma basshysy Igor Fısenko basqarsa, qazaqstandyq  tarapqa konsýldyq qyzmet departamentiniń dırektory Ardaq Mádıev jetekshilik etti. Kezdesýge Belarýs pen Qazaqstannyń ІІІM kóshi-qon qyzmetteriniń basshylary qatysty. E. Dosaev pen E.Gýstas Qazaqstan men Lıtvanyń saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyǵynyń perspektıvalaryn talqylady. Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstri Erbolat Dosaev Lıtva Respýblıkasynyń sharýashylyq mınıstri Evaldas Gýstaspen kezdesý ótkizdi. Bul týraly atalǵan mınıstrliktiń baspasóz qyzmetinen habarlady. Taraptar eki eldiń ekonomıkalyq yntymaqtastyǵynyń perspektıvasyn talqylady. Kelissózder nátıjesi boıynsha Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstrligi jáne Lıtva Respýblıkasynyń Sharýashylyq mınıstrliginiń arasyndaǵy ózara túsinistik jáne yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıyldy.

Eki eldiń arasyndaǵy taýar aınalym 2015 jyly $ 321,7 mln. qurady.

Qazaqstan Eýropalyq odaqtyń, jalpy Eýropanyń álemdegi óz orny joǵalmaıtynyna senedi. Bul týraly HІІІ Eýrazııa medıa forýmynyń úshinshi kúninde sóz ala otyryp, Qazaqstan Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstri Erlan Ydyrysov málim etti. «Eýropa - birden-bir álem nazar tigetin ortalyq. Eýropa damyǵan tehnologııa men ınvestıtsııalardyń kózi emes, Eýropa - jańa qundylyqtardyń, ınnovatsııalar men saıası reformalardyń  bastaýy. Sondyqtan, Qazaqstan úshin Eýropanyń róli men orny saqtala beredi», - dedi óz oıyn jetkizgen E.Ydyrysov. «Eýropa qazirgi qaýip-qaterlerdi jeńe alatynyna senemiz», - dep tolyqtyrdy pikirin E.Ydyrysov. «Ózderińiz biletindeı, Qazaqstan ıntegratsııany, ıaǵnı, yqpaldasý sharalaryn qoldaıdy, sondyqtan, Eýrazııalyq ekonomıkalyq ıntegratsııanyń ıdeıasy Eýropalyq odaqtyń ıntegratsııa jónindegi úlgisinen shabyt aldy», - dep túsindirdi Qazaqstannyń syrtqy ister mınıstri. E.Ydyrysovtyń pikirinshe, álem boıynsha Eýropalyq odaqtaı ıntegratsııanyń úlgisin jasaǵan qaýymdastyq joq. «Eýropanyń álemdegi orny saqtala beretinine senemiz. Qazaqstan úshin Eýropa eń iri saıası jáne saýda-sattyqtaǵy jaqsy áriptes bolyp qala beredi», - degen E.Ydyrysovty forýmǵa qatysyp jatqan sheteldik áriptesteri «Eýropanyń myqty advokaty» dep qaljyńdady. 

Brıýsselde Qazaqstan jáne Eýropalyq Odaq arasyndaǵy ekijaqty yntymaqtastyq máseleleri talqylandy. Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka vıtse-mınıstri Tımýr Jaqsylyqov pen Eýropalyq qyzmettiń syrtqy is-áreketter basshysy Tıvo Klaardyń basshylyq etýimen Brıýssel qalasynda Qazaqstan Respýblıkasy jáne Eýropalyq Odaq arasyndaǵy saýda, ınvestıtsııalar, energetıka jáne kólik boıynsha kishi komıtettiń (Kishi komıtet) 16-otyrysy ótti. Bul týraly QR Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń baspasóz-qyzmeti

Taraptar ekijaqty saýda, Qazaqstanǵa naryqtyq ekonomıkasy bar el mártebesin berý, Qazaqstannyń DSU sheńberindegi mindettemeleri, taýarlardyń qatar ımporty, sondaı-aq ınvestıtsııa salasyndaǵy sońǵy úrdisteri, energetıka jáne kólik sektorlaryndaǵy yntymaqtastyq máselelerin talqylady.

Tımýr Jaqsylyqov, Eýropalyq Odaq - Qazaqstan Respýblıkasynyń mańyzdy saýda jáne ınvestıtsııalyq seriktestikteriniń biri bolyp tabylatynyn atap ótti. Vıtse-mınıstr: «Ekijaqty yntymaqtastyqty arttyrý áleýetin eskere otyryp, búgingi Kishi komıtettiń otyrysy Qazaqstan Respýblıkasy jáne Eýropalyq Odaq arasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa eleýli úles qosatynyn» - aıtty.    Anyqtama: Kishi komıtet Qazaqstan men Eýropalyq odaq arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq, ınvestıtsııalyq jáne kólik yntymaqtastyǵy, sondaı-aq, energetıka jáne qorshaǵan ortany qorǵaý máseleleriniń sheńberi boıynsha strategııalyq seriktestikti ári qaraı nyǵaıtý jáne ártaraptandyrý boıynsha mańyzdy tetigi bolyp tabylady.

Qazaqstan tehnıkalyq sebepterge baılanysty klımattyń ózgerýimen kúres jónindegi Parıj kelisimine qol qoıa almady. Bul týraly QazAqparat tilshisiniń saýalyna jaýap bergen QR syrtqy ister mınıstrligi baspasóz qyzmetiniń jetekshisi Anýar Jaınaqov málim etti.

«Qazaqstan bul qujatqa qol qoıǵan joq. Óıtkeni, memleketishilik protsedýra júrgizip úlgermedi. Bizdiń BUU-daǵy turaqty ókilimiz Qaırat Ábdirahmanov bul qujatty qoldap málimdeme jasap, oǵan elimizdiń taıaý arada qol qoıatyndyǵyn aıtty. Tehnıkalyq sebepterge baılanysty qol qoıylmady. Buǵan qosa, Qazaqstannyń Parıj kelisiminiń tez arada kúshine enýin jaqtaıtyn elder tobyna qosylǵanyn atap ótken jón», - dedi A.Jaınaqov.

Esterińizge sala keteıik, Parıj kelisimine qol qoıýdyń saltanatty sharasy 22 sáýir kúni BUU Bas assambleıasy zalynda ótti. Bul datany tańdap alý da tegin emes. Óıtkeni, dál sol kúni ǵalamshar turǵyndary Jer kúnin atap ótken bolatyn. Qujatqa álemniń 175 eli qol qoıdy. Qujat jahandyq parnıkti gazdar shyǵaryndylary jalpy kóleminiń keminde 55 paıyzy tıesili 55 el ratıfıkatsııalaǵannan keıin kúshine enedi.

Aıta keterligi, qabyldanǵan jahandyq qujatta 2020 jyldan bastap álemdik is-qımyldyń negizgi ustanymdary men pishini ǵana bekitilgen. Sondyqtan da aldaǵy birneshe jyl ishinde kelisimniń oryndalý erejelerin ázirleý mindeti tur. Kıoto hattamasyna qaraǵanda jańa kelisimde damýshy elderdiń parnıkti gazdardyń shyǵaryndylaryn qysqartý isine belsene arasýy kózdeledi. Atalǵan maqsattarǵa oraı qujatta mundaı elderge 2020 jyldan bastap jyl saıyn 10 mlrd. sh.b. kóleminde qarjylaı kómek bólý qarastyrylǵan.

Senator Serik Bilálov Ortalyq jáne Shyǵys Eýropa elderiniń parlamentterine arnalǵan Ornyqty damý maqsattary jónindegi aımaqtyq semınarǵa qatysty. Shara Býhareste boldy. Semınarǵa Ortalyq jáne Shyǵys Eýropa elderi parlamentteriniń depýtattary men apparattar qyzmetkerleri, sondaı-aq halyqaralyq uıymdardyń ókilderi qatysty. Semınar barysynda 2015 jylǵy qyrkúıekte BUU-da qabyldanǵan jáne 2016-2030 jyldary iske asyrý usynylǵan Ornyqty damýdyń 17-shi maqsattaryna qol jetkizý, sondaı-aq ony sheshýge parlamentterdi belsendi túrde qatystyrý máseleleri talqylandy.

Senat depýtaty S.Bilálov osy sala boıynsha bizdiń elimizdiń tájirıbesimen tanystyrdy. Senator óz sózinde Qazaqstannyń 2050 jylǵa deıingi damý Strategııasyn, «100 naqty qadam» Ult josparyn iske asyrý barysy, Parlamenttiń zań shyǵarý qyzmeti týraly aıtyp, semınarǵa qatysýshylardy EHRO-2017 halyqaralyq kórmesine qatysýǵa shaqyrdy. Shara aıasynda S.Bilálov Rýmynııa Senatynyń Tóraǵasy I.Kelarý, Rýmynııa Depýtattar palatasy tóraǵasynyń orynbasary K.Iordakemen jáne Depýtattar palatasyndaǵy Rýmynııa-Qazaqstan dostyq tobynyń jetekshisi K.Aleksemen kezdesti.

Kezdesý barysynda Qazaqstan men Rýmynııanyń parlamentaralyq yntymaqtastyǵyn nyǵaıtý, ásirese, agrarlyq saladaǵy saýda-ekonomıkalyq baılanystardy damytý máseleleri talqylandy, jahandyq dinaralyq jáne mádenıetaralyq únqatysýdy ilgeriletýdegi Qazaqstannyń kúsh-jigeri jarııa etildi. 

Máskeýde QR Prezıdenti janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýty sarapshylary men «Valdaı» Halyqaralyq pikirtalas klýbynyń Reseılik damý jáne qoldaý qorynyń basshylyǵymen kezdesýi ótti. Dıalogqa «Valdaı» qorynyń basshylyǵy: keńes tóraǵasy Andreı Bystrıtskıı, atqarýshy dırektor Nadejda Lavrenteva, baǵdarlamalyq dırektor Tımofeı Bordachev, atqarýshy dırektordyń keńesshisi Anna Starkova qatysty. QSZI delegatsııasynyń atynan, ınstıtýt dırektory Erlan Karın, dırektordyń orynbasary Sanat Qushqymbaev, Qazbek Isaev jáne ǵylymı qyzmeter Eskendir Aqylbaev qatysty. Talqylaý barysynda taraptar qazaqstandyq jáne reseılik «oı ortalyqtarynyń» arasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtý jáne damytýdyń negizgi máselelerin qarastyrdy. Áriptesterimen amandasa otyryp, Andreı Bystrıtskıı Qazaqstan men Reseıdiń yntymaqtastyǵy kóptegen salalarda tıimdi damyp otyrǵanyn jáne sarapshylyq-taldaý salasyndaǵy seriktestikti retteý eki eldiń qarym-qatynasyn odan ári nyǵaıta túsetinin atap ótti. 
Kezdesý qorytyndylary boıynsha, QSZI men «Valdaı» qorynyń arasynda ekijaqty yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıyldy. Kelisim aıasynda taraptar qazaqstandyq-reseılik sarapshylyq keńestiń qurylýy jáne birlesken zertteý jobalarynyń jumysyn júrgizý jóninde kelisti.

«Qazaqstan-2050» jáne «Saýd Arabııasy-2030» damý strategııalary bizdiń ekijaqty ekonomıkalyq, ınvestıtsııalyq jáne saýda qatynastarymyzdyń damýyna berik negiz qalaıtyn bolady. Bul týraly QR Syrtqy ister mınıstri Erlan Ydyrysov Saýd Arabııasy Syrtqy ister mınıstri Ádel ál-Jýbeırmen bolǵan kezdesýdiń qorytyndy baspasóz máslıhatynda málim etti. «Keshe álemdik jańalyqtarda Saýd Arabııasy jarııalaǵan 2030 jylǵa deıingi damý strategııasyn jarysa talqylady. Bul - óte irgeli strategııa, biz Saýd Arabııasynyń ekonomıkalyq ártaraptandyrýǵa baǵyttalǵan jańa baǵdarlamasyn joǵary qabyldaımyz. Bul bizdiń memlekettik damýǵa qatysty bizdiń kózqarastarymyzǵa saı keledi», - dedi mınıstr. «Menińshe, «Qazaqstan-2050» jáne «Saýd Arabııasy-2030» damý strategııalary bizdiń ekijaqty ekonomıkalyq, ınvestıtsııalyq jáne saýda qatynastarymyzdyń damýyna berik negiz qalaıtyn bolady», - dep atap ótti E.Ydyrysov.

Qazaqstannyń syrtqy saýda-ekonomıkalyq qarym-qatynasy

Qazaqstan syrtqy saıasattaǵy yntymaqtastyqty damyta otyryp, elge ınvestıtsııa tartý, ekonomıkalyq baılanysty nyǵaıtý máselesine de meılinshe nazar aýdarady.

N. Nazarbaev pen A. Lýkashenko ekijaqty saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqtyń negizgi máselelerin talqylady. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Ystambulda Islam yntymaqtastyǵy uıymy janyndaǵy baıqaýshy eldiń - Belarýs Respýblıkasynyń Prezıdenti Aleksandr Lýkashenkomen kezdesti, dep habarlady Aqordanyń baspasóz qyzmeti.Áńgime barysynda eki memlekettiń basshylary ekijaqty saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqtyń negizgi máselelerin, sondaı-aq Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketterdiń ózara is-qımylyn odan ári nyǵaıtý jaıyn talqylady. Sonymen qatar, Nursultan Nazarbaev pen Aleksandr Lýkashenko halyqaralyq kún tártibindegi ózekti máseleler men jahandyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý jónindegi negizgi sharalarǵa toqtaldy. 

Qazaqstan men Sıngapýr parlamentaralyq únqatysýdy nyǵaıtýda. Senat tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev Sıngapýr Respýblıkasynda resmı saparmen bolyp, osy eldiń basshylarymen kezdesti, sondaı-aq jyl saıynǵy Sıngapýr forýmynda negizgi baıandama jasady, dep habarlady palatanyń baspasóz qyzmeti. Sapar Sıngapýr Parlamentiniń tóraǵasy Halıma ıAkobtyń shaqyrýy boıynsha júzege asqan bolatyn. Sıngapýr Parlamentinde Qazaqstan Senatynyń tóraǵasy men Sıngapýr Parlamentiniń tóraǵasy eki el yntymaqtastyǵynyń ózekti máseleleri boıynsha pikir almasty. Q.Toqaev áriptesin Qazaqstannyń qazirgi kezdegi damýy, Parlamenttiń qyzmeti, sondaı-aq eldi jańǵyrtý jónindegi prezıdenttik «100 qadam» Ult josparyn iske asyrý týraly habardar etti. Ol «Nazarbaev ýnıversıteti» men Lı Kýan ıÝ atyndaǵy Memlekettik saıasat mektebi arasyndaǵy jemisti yntymaqtastyqty, sondaı-aq eki eldiń tehnıkalyq bilim berý salasyndaǵy ózara is-qımylyn atap ótti.  Parlamentaralyq únqatysýdy jalǵastyrý úshin Q.Toqaev áriptesin Qazaqstanǵa saparmen kelýge shaqyrdy.

Sıngapýr Parlamentiniń tóraǵasyn Qazaqstannyń damýy, elimizdiń halyqaralyq mańyzdy máseleler, ultaralyq jáne til saıasaty qyzyqtyrdy. H.ıAkob sondaı-aq Sıngapýrdyń ekonomıkalyq ózgeristerine baılanysty qazirgi kezdegi memlekettik saıasatynyń basymdyqtary týraly áńgimeledi. Bul rette, onyń pikirinshe, búkil qoǵamdy robottar men avtomatıka ústemdik quratyn jańa ekonomıkaǵa daıyndaý mindeti tur. Sıngapýr Prezıdenti Tonı Tan Keng ıAmmen kezdesý barysynda Q.Toqaev Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń izgi tilektestigin jetkizdi jáne eki memlekettiń ózara tıimdi yntymaqtastyǵy odan ári jalǵasatynyna senim bildirdi. Tonı Tan Keng ıAm Qazaqstan Prezıdenti men Sıngapýr basshylyǵy arasyndaǵy dástúrli jeke baılanystar arqyly nyǵaıa túsken eki eldiń daǵdyly jyly shyraıly qatynastaryn atap ótti. Keleshegi zor yntymaqtastyqtyń aýqymdy aıasyn atap ótip, Sıngapýrdyń damý tájirıbesine Qazaqstannyń yqylasyna qoldaý bildirdi.

Prezıdenttik «Istana» saraıynda sondaı-aq Qurmetti aǵa mınıstr, Sıngapýrdyń burynǵy Premer-Mınıstri Gok Chok Tongpen de kezdesý boldy. Júzdesýshiler terrorızm, Ortalyq Azııanyń damýy jáne qytaıdyń «Bir beldeý, Bir jol» strategııasymen birge jahandyq kún tártibindegi ózekti máseleler boıynsha pikir almasty. Go Chok Tong bıyl Qazaqstanǵa saparlap kelý nıetin  jetkizdi. Sapar barysynda Qazaqstan delegatsııasy Sıngapýrdaǵy munaı hımııasy jáne týrızm klasterinde boldy.

Senat Tóraǵasy Q.Toqaev «Azııa jáne álem - ortaq múmkindikter, birlesip órkendeý» taqyrybymen ótken ekinshi Sıngapýr forýmynyń ashylýynda sóz sóıledi. Q.Toqaev óziniń sóziniń basynda Sıngapýrdyń negizin salýshy Lı Kýan ıÝdy qurmetpen eske alyp, onyń 1991 jyly bizdiń elimizge saparlap kelgende eldiń damýyna qatysty paıdaly keńester aıtqanyn eske saldy. Q.Toqaev óziniń baıandamasynda eýrazııanyń keleshegine qatysýshylardyń nazaryn aýdaryp, qurylyqtaǵy oqıǵalardyń damýy týraly óz oılaryn ortaǵa saldy. «Qazirgi kezdegi álemniń tiregi bola otyryp, Eýrazııa búkil álem úshin zardaptary alysqa ketetin túbegeıli ózgeristerdi bastan ótkerýde». - dedi Tóraǵa. Bul rette ol Reseıde, Qytaıda, Eýropa Odaǵynda jáne Taıaý Shyǵysta bolyp jatqan ózgeristerdi bólip alyp, taldaý jasady. Q.Toqaev álemdik saıasattaǵy Ortalyq Azııanyń róli arta túskenin atap ótti. «Bul aımaq aýqymdy tabıǵı resýrstar men shıelenis oryndaryna, atap aıtqanda, Aýǵanstanǵa jaqyndyǵy Eýrazııa qurylyǵynyń negizine aınalady», - dedi Tóraǵa. «Ortalyq Azııa elderi úshin aldyńǵy qatardaǵy memleketterdiń saýda-ekonomıkalyq strategııalarynyń túıindesý ádisterin ázirleý asa mańyzdy mindet bolyp tabylady. Megajobalardyń ózara baılanysy aımaqqa jahandyq ekonomıkalyq damýdyń tıimdi jáne teńgerimdi úlgisin usynýǵa múmkindik beredi», - dep atap ótti ol.  Forýmǵa qatysýshylar qaýipsizdiktiń  aımaqtyq uıymdary: AÓSShK, ShYU jáne EQYU-nyń jumysyndaǵy Qazaqstannyń qadamdary týraly jan-jaqty habardar etildi. Bul rette Q.Toqaev halyqaralyq isterdegi Birikken Ulttar Uıymynyń ortalyq rólin nyǵaıtýdyń mańyzy bar ekenin atap ótti. «Birikken Ulttar Uıymy men halyqaralyq quqyqtyń totyǵýy, ásirese, halyqaralyq terrorızm órship turǵan kezde qazirgi álemge búldirgishtik túrde áser etýi múmkin. Qazaqstan halyqaralyq qatynastardaǵy senimdi qalpyna keltirý maqsatynda halyqaralyq quqyq ustanymdaryn rastaýǵa arnalǵan joǵarǵy deńgeıdegi BUU konferentsııasyn shaqyrýdy usynady», - dep atap ótti Senat Tóraǵasy. Qazaqstan Senatynyń Tóraǵasy Eýrazııalyq Ekonomıkalyq Odaqtyń iske qosylýymen jáne qytaılyq «Jibek joly ekonomıkalyq beldeýi» bastamasynyń iske asa bastaýymen azııalyq, onyń ishinde ASEAN memleketteriniń kásipkerleri úshin Qazaqstanda ashylyp jatqan ekonomıkalyq múmkindikterge jınalǵandardyń nazaryn aýdardy. Odan basqa, Q.Toqaev Qazaqstan aýmaǵyndaǵy kólik-logıstıka ınfraqurylymyn damytýdyń aýqymdy baǵdarlamasyna, «EKSPO-2017» kórmesine ázirlik jáne «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń keleshegine egjeı-tegjeıli toqtaldy.

Senat Tóraǵasy ekonomıkalyq dúrbeleń jaǵdaıynda Qazaqstan daǵdarysqa qarsy sharalar toptamasymen jáne ınfraqurylymdyq damýmen shektelmeıtinin, zań ústemdigin, ındýstrııalandyrý men ekonomıkalyq órkendeýdi, ulttyń yntymaǵyn nyǵaıtýdy, sondaı-aq ashyq jáne esep beretin memleketti qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan aýqymdy ınstıtýttyq reformalardy iske asyratynyn atap ótti. «Parlament 59 zańnan turatyn, eldegi sheteldik ınvestorlardyń jumysyn ońaılatatyn qajetti zańnamalyq toptamany qabyldady», - dedi Tóraǵa. Q.Toqaevtyń sózin forýmǵa qatysýshylar zor yqylaspen qabyldap, qoıylǵan saýaldarǵa jan-jaqty jaýap berildi.  

Qazaqstan, Ázerbaıjan jáne Grýzııanyń  temirjol vedomstvolary  Halyqaralyq transkaspıılik kóliktik konsortsıým qurýǵa kelisti. Bul týraly «Ázerbaıjan temir joly» JAQ baspasóz qyzmetiniń basshysy Nadır Azmamedov habarlady. Tıisti kelisimge Bakýde ótken transkaspıılik kóliktik baǵyt boıynsha júk tasymaldaıtyn operator-kompanııalardyń kezdesýinde qol qoıyldy. Konsortsıým músheleri  ázerbaıjandyq ADY Express pen ACSC Logistics AAQ, qazaqstandyq KTZ Express  AQ jáne  grýzııalyq Trans Caucasus Terminals AAQ boldy. «Jıynda konsortsıýmnyń baıqaýshy keńesin qurý sheshimi qabyldandy. Keńes quramyna konsortsıýmǵa múshe kompanııalardan bir ókilden endi, al tóraǵasy bolyp «Ázerbaıjan temir joly» basshysynyń orynbasary Igbal Gýseınov taǵaıyndaldy» - dedi N.Azmamedov. Onyń sózine qaraǵanda, otyrys qorytyndysy boıynsha taraptar hattamaǵa qol qoıyp, Transkaspıılik baǵyt boıynsha júk poıyzdarynyń kestesi mamyr aıynda anyqtalady degen sheshimge keldi. Eske sala keteıik: 14 qańtarda Ázerbaıjan, Qazaqstan, Grýzııa jáne Ýkraına Transkaspıılik halyqaralyq kóliktik baǵyt boıynsha júk tasymalyna arnalǵan básekege qabiletti jeńildetilgen tarıfterdi bekitý týraly hattamaǵa qol qoıdy. Transkaspıılik halyqaralyq kóliktik baǵyt Qytaı, Qazaqstan, Ázerbaıjan, Grýzııý arqyly ary qaraı Túrkııa jáne Ýkraınaǵa, keıin Eýropaǵa ótedi.  Shıhetszy (Qytaı)-Dostyq-Aqtaý-Alıat baǵyty boıynsha júretin birinshi synamalyq konteınerlik poıyz Baký halyqaralyq teńiz saýda portyna ótken jyly úshinshi tamyzda jetti.  

Qazaqstan men Polsha arasynda ınvestıtsııalyq jobalardy júzege asyrý boıynsha jospar bekitildi. Varshavada Qazaqstan-Polsha ekonomıkalyq yntymaqtastyq jónindegi úkimetaralyq komıssııasynyń 7-shi otyrysy ótti. QR Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Roman Vasılenko basqaryp barǵan qazaqstandyq delegatsııanyń quramyna «KaznexInvest» eksport jáne ınvestıtsııalar jónindegi ulttyq agenttigi» AQ, «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy, «QazATO» halyqaralyq avtokólikpen tasymaldaýshylar odaǵy jáne basqa múddeli uıymdardyń basshylary endi, dep habarlady QR SІM baspasóz qyzmetinen.

Qazaqstan-Polsha arasyndaǵy ekonomıkalyq, ındýstrıaldy-ınnovatsııalyq jáne agrarlyq yntymaqtastyqty damytýdyń keleshegi, kólik jáne logıstıka, týrızm, ekologııa, turǵyn-úı jáne óndiris salalaryndaǵy jańa maqsat-murattar, polıak bıznesiniń QR-daǵy jekeshelendirýdiń ekinshi kezegine qatysý qyzyǵýshylyǵy Komıssııa otyrysynyń negizin qalap, onyń kún tártibin aıqyndady.

Taraptar saýda seriktestigi jáne jańa birlesken ınvestıtsııalyq jobalardy júzege asyrý boıynsha josparlaryn bekitti. Otyrys sheńberinde polıak kompanııalary jáne uıymdarynyń qatysýymen bıznes-semınar ótip, onyń barysynda QR ekonomıkalyq saıasatynyń quraldary, sonyń ishinde memlekettik-jekemenshik seriktestik, «EKSPO-2017» halyqaralyq mamandandyrylǵan kórme jáne «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy boıynsha tanystyrylymdar ótkizildi.

R.Vasılenko Qazaqstan-Polsha iskerlik yntymaqtastyǵyn qarqyndatýdyń quqyqtyq jáne praktıkalyq negizderine toqtalyp, 2016 jyldyń 1 mamyrdan ýaqytsha kúshine enetin QR men EO arasyndaǵy Keńeıtilgen seriktestik pen yntymaqtastyq týraly kelisimniń artyqshylyqtary men múmkindikteri týraly, sondaı-aq «100 naqty qadam» Ult jospary sheńberindegi Úkimettiń mindetteri men basymdyqtary jónindegi aqparatpen bólisti.

Komıssııanyń teń-tóraǵalary R. Vasılenko men Polshanyń Damý vıtse-mınıstri Radoslav Domagalskı-Labendzkı 2016-2017 jyldar QR-dyń DSU-ǵa múshe bolýyna baılanysty birqatar basymdy ekijaqty jobalardy damytý jáne iske asyrýda, Qazaqstannyń EYDU-ǵa múshe bolýy jáne álemniń eń damyǵan 30 memleketi qataryna kirý boıynsha belgilengen maqsattar men mindetter, Polshanyń «EKSPO-2017» kórmesine qatysýy jáne basqa birlesken jobalar úshin erekshe mánge ıe bolatynyn atap ótti.

Polıak tarapy Qazaqstannyń turaqty ekonomıkalyq damýdy qamtamasyz etýi, júıelik reformalardy iske asyrý men eýropalyq jáne halyqaralyq qarjy-ekonomıkalyq qurylymdarmen yqpaldastyǵyn joǵary baǵalap, Astana ekonomıkalyq forýmyna joǵary deńgeıli úkimettik delegatsııasy qatysatynyn aıtty. Polıak seriktesteri PR Úkimetiniń «EKSPO-2017» kórmesindegi Polsha ulttyq sektsııasynyń komıssaryn taǵaıyndaǵanyn jáne Astanadaǵy kórme sheńberinde balamaly energııa qorlary salasyndaǵy ozat tehnologııalarymen tanystyratynyn resmı túrde habarlady.

Polsha - Qazaqstannyń 1,35 mlrd. AQSh dollary taýar aınalymy bar. Eýropadaǵy negizgi saýda-ekonomıkalyq seriktesi. Qazaqstandyq delegatsııanyń Varshavaǵa sapary sheńberinde R. Vasılenkonyń Polshanyń syrtqy saıası vedomstvosy basshysynyń orynbasary Marek Jıýlkovskıımen kezdesýi ótip, onyń barysynda ózekti ekijaqty jáne halyqaralyq máseleler boıynsha egjeı-tegjeıli pikir almasý oryn aldy.

Qazaqstan - Polshanyń negizgi óńirlik áriptesi, dedi V. Slovık. «Qazaqstan men Polshanyń damý baǵdarlamalary bir-birine óte uqsas. Sondyqtan, bizdiń úkimettiń jańa saıasaty eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń damýyna jańa serpin beredi degen senimdemin. Qazaqstan men Polsha arasyndaǵy taýar aınalymy jyl saıyn ulǵaıyp keledi. Ótken jyly ol - 1,3 mlrd. AQSh dollaryna jetken bolatyn. Biz búgin QR Aýyl sharýashylyǵy vıtse-mınıstri Ermek Kósherbaevpen aýyl sharýashylyǵy salasynda ózara árekettesý máselelerin talqyladyq. Mysaly, alma baqtaryn damytý salasynda birqatar birlesken jobalardy júzege asyrýǵa bolady. Óıtkeni, Polsha bul salada mol tájirıbe jınaqtaǵan», - dedi V. Slovık. Ol sonymen qatar, bólshek saýda ekonomıkanyń mańyzdy bóligi ekendigin aıta kele, búgingi forýmǵa kelgen polshalyq kompanııa ókilderiniń Qazaqstanda ózderine jańa seriktester tabatyndyǵyna senim bildirdi.

«Men Almaty bazarlarynyń birinde bolyp, polshalyq almalardy kórip rıza boldym. Biraq, meni olardyń qymbattyǵy tań qaldyrdy. Olar, Polshadaǵy baǵamen salystyrǵanda úsh ese qymbat! Endi, Qazaqstannyń DSU quramyna enýi, eki el arasyndaǵy ekonomıkalyq baılanystardyń nyǵaıa túsýi ekijaqty saýdanyń damýyna yqpal etýi tıis. Al bul baǵalardyń da retteletindigine sózsiz oń áser etedi», - dedi Polsha Respýblıkasynyń vıtse-mınıstri.   Sonymen qatar, ońtústik astanada polshalyq delegatsııa ókilderiniń qala ákimdiginiń ókilderimen kezdesýi josparlanǵan. Onda jeńil relsti kólik, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy jáne basqa da salalar boıynsha yntymaqtastyq ornatý máselesi talqylanatyn bolady.

B.Saǵyntaev ındýstrııalandyrýdyń ІІ kezeńiniń jobalaryn iske asyrýǵa AQSh kompanııalaryn tartýda múddelilik tanytty. Úkimet úıinde QR Premer-Mınıstriniń birinshi orynbasary Baqytjan Saǵyntaev Amerıkalyq-Qazaqstandyq bıznes-qoǵamdastyqtyń  (USKBA) prezıdenti Ýılıam Kortnımen kezdesti. Kezdesý barysynda óndiristik jáne ınvestıtsııalyq salalardaǵy yntymaqtastyqty odan ári nyǵaıtý máseleleri boıynsha pikir almasý ótti. Baqytjan Saǵyntaev respýblıkada qolaıly ınvestıtsııalyq  klımat qurylatynyn atap ótti jáne AQSh bıznesmenderin qazaqstandyq naryqty belsendirek ıgerýge shaqyrdy. Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary ındýstrııalandyrýdyń ekinshi kezeńiniń aıasynda jobalardy iske asyrýǵa amerıkalyq kompanııalardy tartýda múddelilik tanytty. Baqytjan Saǵyntaev AQSh bıznesmenderin EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesine qatysýǵa shaqyrdy. Bul «jasyl tehnologııany» damytýǵa qosymsha serpin beredi jáne energetıkalyq tıimdi baǵdarlamalardy alǵa jyljytýǵa járdemdesedi.

Kanadalyq kompanııa Qazaqstanǵa bızneske konsýltatsııa berý úshin shaqyryldy. Buǵan «Aǵa senorlar» jobasy aıasynda «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasy kanadalyq CESO kompanııasymen memorandýmǵa qol qoıý arqyly qol jetkizildi. Bul joba halyqaralyq shetel uıymdarymen yntymaqtastyqta «Bıznestiń jol kartasy-2020» bıznesti damytý men qoldaýdyń biryńǵaı baǵdarlamasy aıasynda júzege asyrylýda. Uıymdar aǵa myrzalar qyzmetin úılestiredi, atap aıtqanda, olar óziniń bilimimen jáne tájirıbesimen bólise otyryp, Qazaqstandaǵy kásiporyndardy damytýǵa járdemdesedi. Sarapshylyq kómegi tehnıkalyq jáne uıymdastyrýshylyq turǵydaǵy problemalardy sheshý kezinde qyzmetkerlerdi oqytý men tájirıbelik kómek kórsetýge baılanysty bolyp otyr. «Kanada tarapy Qazaqstanda ekonomıkalyq jáne qoǵamdyq sektorda jasalyp jatqan reformalar múmkindigine senedi. Bizdiń elder arasynda uqsastyqtar óte kóp. Bul óz kezeginde bizge ekonomıkalyq, ınvestıtsııalyq salalarǵa ózgeristerdi jyldamyraq engizýge, sondaı-aq bilim berý sapasyn arttyrýǵa yqpal etedi. Osy rette keletin sarapshylar ınnovatsııalardy engizip, qazaqstandyq bızneske tıimdiligin, tabystylyǵyn arttyrýǵa járdemdesetinine senimdimin»,-dedi Qazaqstandaǵy Kanadanyń Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi Shon Staıl qujatqa qol qoıý barysynda. 

Qazaqstan men Túrkııa taýar aınalymyn 10 mlrd dollarǵa deıin jetkizbek. Bul týraly Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Túrkııa holdıngileri men kompanııalary basshylarymen kezdesý kezinde málim boldy, dep habarlady Aqordanyń baspasóz qyzmeti. Kezdesýge Túrkııanyń Ulker Group, Turkuaz Group, Yildirim Group, Yildiz Holding, Akfel Holding, Aselsan Electronic, Acibadem sııaqty 25-ke jýyq kompanııasynyń basshylary qatysty. Áńgime barysynda yntymaqtastyqtyń túrli salalarynda birlesken jobalardy júzege asyrý múmkindikteri jóninde pikir almasyldy. Kompanııa basshylary Qazaqstanda sheteldik ınvestorlar úshin jaǵdaı jasalǵanyna alǵys bildirip, munyń qazaqstandyq seriktestermen ózara is-qımyl aıasyn keńeıtý múmkindigine jol ashyp otyrǵanyn aıtty. Qazaqstan Prezıdenti qazirgi kezde elimizde túrik kapıtalynyń úlesi bar 1600-den asa kompanııa jumys isteıtinine, sondaı-aq Túrkııanyń 15 myńǵa jýyq azamaty turyp jatqanyna nazar aýdardy.
- Qıyndyqtar bar ekenine qaramastan, eki el arasyndaǵy taýar aınalymy 2 mıllıard dollardan asyp túsedi. Prezıdent Erdoǵanmen ýaǵdalastyq boıynsha, bul kórsetkishti 10 mıllıard dollarǵa jetkizýimiz kerek. Sońǵy 10 jylda túrik bıznesiniń bizdiń ekonomıkaǵa salǵan ınvestıtsııasy 2 mıllıard dollardan asty. Byltyr Qazaqstanda belsendi ınvestıtsııalyq jumys jasaǵan sheteldik on kompanııanyń úsheýi túriktiki boldy. Mysaly, qazir Qazaqstan men Túrkııanyń jalpy quny shamamen 3 mıllıard dollar  bolatyn 91 birlesken jobasy júzege asyrylýda, - dedi Memleket basshysy. Nursultan Nazarbaev Qazaqstannyń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa músheligi men Qytaı Halyq Respýblıkasymen kórshilestigi aıasynda bıznes úshin týyndaıtyn zor múmkindikterdi atap ótti. Memleket basshysy Qazaqstanda júzege asyrylyp jatqan Bes ınstıtýtsıonaldyq reforma týraly da áńgimelep, onyń aıasynda sheteldik ınvestorlar úshin qolaıly jaǵdaı jasaý jóninde sharalar qarastyrylǵanyn aıtty. Sonymen qatar, bizdiń el kózdegen maqsattary jóninen QHR-dyń Jibek joly Ekonomıkalyq beldeýi bastamasyna uqsas «Nurly  jol» baǵdarlamasyn belsendi túrde júzege asyrýda. Atalǵan jospar aıasynda elimizdi ınfraqurylymdyq turǵydan damytý salasynda aýqymdy jumystar júrgizilip jatyr. Nursultan Nazarbaev «Nurly joldyń» jáne ındýstrııalyq-ınnovatsııalyq damý baǵdarlamasynyń múmkindikterin túrik kompanııalary da tıimdi paıdalana alatynyna senim bildirdi. Sondaı-aq Qazaqstan Prezıdenti túrik kompanııalaryn aldaǵy «EKSPO-2017» kórmesine qatysýǵa shaqyrdy. Memleket basshysy kezdesý barysynda aıtylǵan barlyq usynystar men bastamalarǵa qoldaý bildire otyryp, Túrkııa bıznesmenderiniń qyzmetine bizdiń elde jan-jaqty qoldaý kórsetiletinin atap aıtty.

Qazaqstan men Ispanııa týrızm salasyn birlesip damyta alady. Bul týraly Ispanııa-Qazaqstan bıznes forýmynda QR Investıtsııalar jáne damý mınıstri Áset Isekeshev málim etti. «Ispanııa - Qazaqstannyń Eýropadaǵy basty ekonomıkalyq seriktesteriniń biri.  Bizdiń seriktestigimiz óte jaqsy damý nátıjesin kórsetip otyr. Ispanııalyq kompanııalarmen yntymaqtastyǵymyzda da zor tájirıbemiz bar. Sizderdiń basym kópshilikterińiz Qazaqstanda jumys istedińizder ári bizdiń elimizdi jetkilikti deńgeıde bilesizder. Biz yntymaqtastyǵymyzdy joǵary baǵalaımyz. Búgingi kúnniń ózinde Qazaqstanda ıspandyq kapıtaldyń qatysýmen 47 kompanııa jumys isteıdi. Oń mysaldar óte kóp», - dedi ol. Osy rette mınıstr Qazaqstan men Ispanııa ınjenerııa, týrızm, tamaq ónerkásibi, jańaratyn energııa kózderi, memlekettik jeke-seriktestik syndy jańa baǵyttarda yntymaqtastyqty jolǵa qoıýǵa áleýetti ekendigin basa aıtty. «Jalpy, ınvestorlar bizderge ulttyq zańnamamyzdy ásirese salyq jáne ekologııalyq retteý bóliginde ózgertýge járdem beredi. 2017 jyly «EKSPO-2017» kórmesi ótedi, sonymen birge «EKSPO-qalashyq» aýmaǵynda Halyqaralyq qarjy ortalyǵy óz jumysyn bastaıdy. Investorlar úshin biz aǵylshyn zańnamasy negizinde arnaıy zańdar usynamyz. Sondaı-aq daýly máselelerdi qaraý úshin halyqaralyq sýdıalar tartylady», - dedi Á.Isekeshev.

Túrkimenstan QHR-dyń Lıanıýngan kemejaıynda logıstıkalyq ortalyqty qurý jáne tıimdi paıdalaný tájirıbesin zertteýge qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. Bul týraly qazaqstandyq tilshilerge bergen suhbatynda Túrkimenstannyń Qytaıdaǵy Elshisi Chınar Rýstamova aıtty. «Qytaı-Qazaqstan-Túrkimenstan-Iran» transulttyq kólik dáliziniń taqyryby alǵash ret onyń tabysty qyzmeti týrady ázirge habary az qytaılyq aýdıtorııanyń aldynda qozǵaldy. Biz elderimizdiń arasyndaǵy saýdany jandandyryp, sol arqyly Qazaqstan jáne Túrkimenstan úkimetteriniń Jibek jolyn jańa sapada jandandyrý salasynda qoıǵan mindetterin iske asyrý úshin Qytaıdan Parsy shyǵanaǵy elderine júkterdi tasymaldaý qarqynyn ósirýge nıettimiz. Mysaly, Qazaqstannyń «Nurly jol» ulttyq baǵdarlamasy da, bizdiń qurmetti Prezıdentimiz Gýrbangýly Berdimuhamedovtyń strategııasy da birinshi kezekte ekonomıkany ońtaılandyrý jáne bizdiń halyqtarymyzdyń ómirin jaqsartý úshin onyń turaqty damýyn qamtamasyz etilýin qarastyrady», - dedi ol 25 sáýirde Beıjińde ótken «Qytaı-Qazaqstan-Túrkimenstan-Iran» baǵdary boıynsha temirjol qatynasynyń tanystyrylymy kezinde. Onyń aıtýynsha, qytaı bıznesiniń atalǵan dálizdiń basymdyqtarymen tanysýy boıynsha jumys jalǵastyrylatyn bolady. «2013 jyly Qytaıǵa Elshi retinde kelgenimde, men Lıanıýngan qalasyndaǵy Qazaqstan-Qytaı logıstıkalyq ortalyǵyna bardym. Onda bul jerde daıyndyq jumystary endi ǵana bastalyp jatqan edi. Búgin men qala basshylyǵynan Túrkimenstannan kelgen delegatsııanyń da Qazaqstannyń bolashaǵy zor jáne ónegeli tájirıbesin zertteý jáne qoldaný úshin  tıimdi qyzmet etip otyrǵan ortalyqqa barýyn suradym. Túrkimenstanda Qazaqstannyń Lıanıýngan kemejaıyndaǵy logıstıkalyq ortalyǵyna úlken mán berip otyr», - dedi ol.

Qazaqstannyń qyrǵyz eline jetkizetin elektr energııasynyń quny belgili boldy. Onyń 1kV/saǵaty 9 teńgeni quraıdy. Bul týraly QR Prezıdenti janyndaǵy Ortalyq kommýnıkatsııalar qyzmetindegi brıfıngte «Samuryq-Energo» AQ basqarma tóraǵasy Almasadam Sátqalıev málim etti. «Ózderińiz de biletindeı, buǵan deıin Qyrǵyzstan Qazaqstanǵa elektr energııasyn jetkizýshi bolyp kelgen edi. ıAǵnı, biz únemi jazǵy ýaqytta sý jetkizýge baılanysty qyrǵyz elektr energııasyn qabyldap keldik. QR Úkimetiniń qoldaýymen biz alǵash ret seriktesterimizben ózara is-qımyldyń naryqtyq tetigin qoldanýdamyz. Jetkizý aqshalaı esep aıyrysý arqyly júrgizilýde. Biz Qazaqstan-Qyrǵyzstan shekarasyna elektr energııasyna 9 teńgege jetkizemiz»,- dedi A.Sátqalıev. Taratylǵan málimetterge sáıkes, Qyrǵyzstanmen aradaǵy kelisimshart boıynsha 2016 jyly 218 mln. kV/saǵat kóleminde elektr energııasy jetkizilýi tıis. Búginde qyrǵyz eline eksporttalǵan elektr energııasynyń kólemi 57,6 mln. kV/saǵatty qurap otyr.  Jalpy, «Samuryq-Energo» basshysynyń aıtýyna qaraǵanda, bul yntymaqtastyqtan eki el de paıda tabýda. Máselen, Qazaqstan qoldanystaǵy qýat júktemesin tómendetip, kiris alýǵa múmkindik týyp otyr. Al, Qyrǵyz eli bolsa Toqtaǵul sý qoımasyna sý jınaýǵa ári ózderiniń energııa nysandaryna jóndeý jumystaryn júrgizýge múmkindik aldy.

Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń Qazaqstan úshin bereri mol dep kútilýde. Odaq óz jumysyn 2015 jyldyń 1 qańtarynan bastaǵan edi. Osy baǵyttaǵy materıaldar «QazAqparat» HAA saıtynda keńinen jarııalandy. Solardyń birqataryn nazarlaryńyzǵa usynsaq. 

Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń tarıftik jeńildikterdiń biryńǵaı júıesin qoldaný sharttary men tártibi týraly jańa erejeni bekitti. Bul týraly EEK baspasóz qyzmetinen habarlady. Bul ereje damýshy jáne barynsha tómen damyǵan elderge qoldaý kórsetýge baǵyttalǵan. Ol tarıftik jeńildikter usynýdy retteıdi: damýshy elderdiń birqatar taýarlaryna syrttan kelgen taýarǵa salynatyn kedendik salyqtyń shıregi salynady, al tómen damyǵan elderdiń taýarlary EAEO-ǵa salyq tólemesten jetkiziledi. Erejeniń jańa redaktsııasyna sáıkes «damýshy elderge» Dúnıejúzilik bank málimetteri boıynsha jan basyna shaqqandaǵy jalpy ulttyq tabys «ortadan joǵary»deńgeıden tabystary aspaıtyn elder jatady. «Búginde «damýshy elderdiń» kópshiligi is júzinde EAEO elderimen salystyrǵanda barynsha jaıly ekonomıkalyq jaǵdaıda tur jáne óz taýarlarymen joǵary básekege qabilettilikti qamtamasyz etýge qabiletti bolyp otyr. Mundaı elderge qosymsha jeńildikter berý Odaq elderiniń óndirýshilerine qatysty ádiletsiz qadamǵa barý degendi bildirse kerek.  Tarıftik jeńildikter júıesin qoldaný týraly erejeniń jańa  redaktsııasy Odaqqa tarıftik jeńildikter usyný úshin barynsha obektivti krıterııler engizedi», - dedi EEK-tyń saýda jónindegi mınıstri Veronıka Nıkıshına.

EEK keńesiniń otyrysynda EAEO-nyń kedendik qyzmetteriniń aqparattyq júıelerin túıindestirýdiń jospary talqylandy. QR Premer-Mınıstriniń birinshi orynbasary Baqytjan Saǵyntaev vıdeokonferentsııa formatynda ótken Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa (EEK) keńesiniń otyrysyna qatysty. Keńes músheleri Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa (EAEO) múshe elderdiń ekonomıkalyq yqpaldastyǵyn tereńdetýge baǵyttalǵan birqatar qujattardy talqylady. Otyrysta aktiler men halyqaralyq kelisim-sharttardy EAEO týraly kelisim-shartqa sáıkes ázirleýdiń jumys josparyn oryndaý barysy qaraldy. Jospardyń is-sharalaryn oryndaý «tórt erkindik» qaǵıdasyn - taýarlardyń, qyzmetterdiń, kapıtaldyń jáne jumys kúshiniń qozǵalys erkindigin júzege asyrýǵa múmkindik beredi.QR Premer-Mınıstriniń baspasóz qyzmetiniń habarlaýynsha, Keńes músheleri jalpy EAEO tarıftik artyqshylyqtarynyń biryńǵaı júıesin qoldaný sharttary men tártibi týraly erejeni maquldady, ol damýshy jáne az damyǵan eldermen saýdaǵa arnalǵan sharttardy keńeıtýge múmkindik beredi. EEK keńesi otyrysy aıasynda EAEO yqpaldastyrylǵan  aqparattyq júıesiniń negizinde kedendik qyzmetterdiń jáne ózge de quziretti organdardyń aqparattyq júıelerin túıindestirýdiń jospar-kestesi talqylandy. Sáıkes is-sharalar júrgizý taýarlardy kedendik aýmaqqa ákelgennen bastap tutynýshylarǵa ótkizgenge deıingi qozǵalysty baqylaýdy qamtamasyz etedi. Úshinshi eldermen ózara saýdadaǵy tehnıkalyq kedergilerdi joıý úshin EEK keńesi otyrysynda sáıkes halyqaralyq kelisim-shart ázirleýdi jedeldetý tapsyryldy.

Qazaqstan men Eýropalyq Odaq Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elderi aýmaǵy arqyly aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn tasymaldaý múmkinshilikterin qarastyrýda. Bul týrly QR Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Asyljan Mamytbekov  Aýyl sharýashylyǵy jáne aýyldyq aımaqtardy damytý jónindegi eýropalyq komıssar Fıl Hoganmen kezdesýden keıin málim etti. «Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elderi arqyly taýar tranzıti máselesi qaraldy. Biz, sonymen qatar, birlesip júzege asyratyn yntymaqtastyqty tereńdetý máseleleri boıynsha jan-jaqty jol kartasyn túzýge ýaǵdalastyq. Bizdiń túıiser núktemiz óte kóp. Organıkalyq ónimderdi sertıfıkattaý, Jibek joly beldeýi elderi arqyly tranzıtti keńeıtý salalaryndaǵy máselelerdi talqyladyq. Jergilikti fermerlerdiń básekege qabilettiligin arttyrý maqsatynda terrıtorııany zondtaýdaǵy Eýropalyq odaq tájirıbesin tyńǵylyqty qarastyratyn bolamyz. Menińshe, bul máseleler taıaý aralyqta júzege asyrylady», - dedi A.Mamytbekov. Óz kezeginde F.Hogan Qazaqstannyń geografııalyq turǵyda ońtaıly ornalasqanyn  aıryqsha atap ótti. «Bul bizge Qazaqstan men EO arasyndaǵy aýyl sharýashylyǵy men azyq-túlik ónimderi salasyndaǵy yntymaqtastyqty damytýǵa tamasha múmkindik beredi ári eki jaqqa da barynsha tıimdi. Eýropalyq odaq Qazaqstanmen aýyl sharýashylyǵyn damytýda yntymaqtastyqty jolǵa qoıýǵa, tájirıbesi men bilimin bólisýge daıyn», - dedi F.Hogan.

Qazaqstan EAEO organdaryna tóraǵalyq etedi. Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-Mınıstri Kárim Másimov Máskeý túbindegi «Gorkı-9» rezıdentsııasynda ótken Eýrazııalyq úkimetaralyq keńes otyrysyna qatysty. Otyrys qatysýshylary Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasynda yntymaqtastyqtyń salalyq baǵyttaryn damytýǵa qatysty ıntegratsııalyq kún tártibi máselelerin jáne ıntegratsııalyq birlestikke qatysýshy elder ekonomıkalarynyń ornyqty damý sharalarynyń keń aýqymyn qarady. EAEO múshe-memleketter úkimetteriniń basshylary 2014 jylǵy 29 mamyrda qurylǵan EAEO týraly sharttyń jekelegen erejelerinde kózdelgen jáne Odaqqa múshe memleketterdiń energetıkalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etýdi, álemdik shıkizat naryǵynda olardyń básekege qabilettiliginiń jalpy deńgeıin arttyrýdy qarastyratyn EAEO munaı jáne munaı ónimderiniń ortaq naryqtaryn qalyptastyrý tujyrymdamasynyń jobasyn maquldady. Sonymen qatar, otyrys barysynda múshe-memleketterdi ornyqty áleýmettik-ekonomıkalyq damytýdy qamtamasyz etý jáne olardyń tehnologııalyq áleýetin artyrý boıynsha birqatar baǵdarlamalyq qujattar qaralyp, bekitildi. Olardyń ishinde eýrazııalyq tehnologııalyq platforma qurý jáne onyń jumys isteýi týraly ereje jáne keshendi tehnologııalyq sheshimderdi daıyndaý, óndirý, iske asyrý, qyzmet kórsetýin qamtamasyz etetin, sondaı-aq Odaqtyń ónerkásiptik kásiporyndaryna ózge de ınjenerlik-konsýltatsııalyq qyzmetter kórsetetin Eýrazııalyq ınjınırıngtik ortalyq qurý tujyrymdamasy bar. Otyrys qorytyndysy boıynsha baspasóz konferentsııasynda sóz sóılegen Kárim Másimov aǵymdaǵy jyly Qazaqstan EAEO organdarynda tóraǵalyq etetinin eske saldy. «Joǵarǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńes Tóraǵasy QR Prezıdenti N.Nazarbaevtyń usynysy boıynsha 2016 jyl «Odaqtyń úshinshi eldermen jáne basty ıntegratsııalyq birlestiktermen ekonomıkalyq qatynastardy tereńdetý jyly bolyp jarııalandy», - dep atap ótti K.Másimov.

Sonymen qatar Qazaqstan men EO aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy yntymaqtastyqty jandandyrady.Astanaǵa oralǵannan keıin QR Úkimet basshysy Aýyl sharýashylyǵy máseleleri jónindegi eýropalyq komıssar Fıl Hoganmen kezdesti.  Kelissózder barysynda taraptar qazaqstandyq-eýropalyq saýda-ınvestıtsııalyq, onyń ishinde agroónerkásip kesheni salasyndaǵy yntymaqtastyqtyń aǵymdaǵy jaǵdaıyn jáne ony tereńdetý perspektıvalaryn talqylady. K.Másimov pen F.Hogan 2015 jyldyń jeltoqsanynda qol qoıylǵan Qazaqstan men Eýropalyq odaq arasyndaǵy seriktestik pen yntymaqtastyqty keńeıtý týraly Kelisimdi júzege asyrýdyń mańyzdylyǵyn atap ótip, ekijaqty qatynastardy damytý qarqyndaryna qanaǵattanatyndyqtaryn bildirdi.

Osydan keıin mártebeli meıman QR Premer-Mınıstriniń birinshi orynbasary Baqytjan Saǵyntaevpen kezdesý ótkizdi. Júzdesý barysynda  Baqytjan Saǵyntaev keńeıtilgen seriktestik pen yntymaqtastyq týraly qol qoıylǵan kelisim Qazaqstan men EO arasyndaǵy saıası, ekonomıkalyq jáne mádenı baılanystardy jan-jaqty damytýǵa myqty negiz bolýdy kózdeıtinin basa aıtty. Qujat ekijaqty ózara is-árekettegi, onyń ishinde agrarlyq-azyq-túlik salasyndaǵy, aýyl sharýashylyǵyn damytýdaǵy, azyq-túlik qaýipsizdigi salasyndaǵy ózekti syn-tegeýrinderdi sheshýde jańa múmkindikter ashady. Óz kezeginde Fıl Hogan aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy yntymaqtastyqtyń keń perspektıvalaryn atap ótip, QR jáne EO arasyndaǵy dıalogty damytý dınamıkasyn joǵary baǵalady. Eýropalyq Komıssar sondaı-aq keńeıtilgen seriktestik jáne yntymaqtastyq týraly Kelisim saýda-ınvestıtsııalyq baǵyttaǵy ózara is-qımyldy odan ári nyǵaıtatynyna senim bildirdi.

F.Hogan elimizdiń aýyl sharýashylyǵy mınıstri Asyljan Mamytbekovpen de kezdesti. Jabyq esik jaǵdaıynda ótken kezdesýden keıin olar BAQ ókilderine brıfıng ótkizip, tilshiler tarabynan týyndaǵan saýaldarǵa tuşymdy jaýap berdi.   «Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elderi arqyly taýar tranzıti máselesi qaraldy. Biz, sonymen qatar, birlesip júzege asyratyn yntymaqtastyqty tereńdetý máseleleri boıynsha jan-jaqty jol kartasyn túzýge ýaǵdalastyq. Bizdiń túıiser núktemiz óte kóp. Organıkalyq ónimderdi sertıfıkattaý, Jibek joly beldeýi elderi arqyly tranzıtti keńeıtý salalaryndaǵy máselelerdi talqyladyq. Jergilikti fermerlerdiń básekege qabilettiligin arttyrý maqsatynda terrıtorııany zondtaýdaǵy Eýropalyq odaq tájirıbesin tyńǵylyqty qarastyratyn bolamyz. Menińshe, bul máseleler taıaý aralyqta júzege asyrylady», - dedi A.Mamytbekov brıfıng barysynda. Óz kezeginde F.Hogan Qazaqstannyń geografııalyq turǵyda ońtaıly ornalasqanyn aıryqsha atap ótti. «Bul bizge Qazaqstan men EO arasyndaǵy aýyl sharýashylyǵy men azyq-túlik ónimderi salasyndaǵy yntymaqtastyqty damytýǵa tamasha múmkindik beredi ári eki jaqqa da barynsha tıimdi. Eýropalyq odaq Qazaqstanmen aýyl sharýashylyǵyn damytýda yntymaqtastyqty jolǵa qoıýǵa, tájirıbesi men bilimin bólisýge daıyn», - dedi F.Hogan.

Elimizdiń aýyl sharýashylyǵy mınıstri BAQ ókilderiniń tarabynan aýyl sharýashylyǵy jerleriniń sheteldikterge satylatyndyǵyna qatysty saýalyna da jaýap berdi. «Jer máselesi boıynsha eshqandaı sheshim qabyldanǵan joq jáne qabyldanbaıdy da. Óıtkeni, jer negizinen sol jerdi paıdalanýshylarǵa satylady. Qazaqstannyń Jer týraly kodeksinde, zańdarynda eshqandaı sheteldikke aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy jerler satylmaıdy dep jazylǵan. Sondyqtan jer ózimizdiń azamattarǵa jáne jergilikti kompanııalarǵa ǵana tıesili bolady», - dedi mınıstr. Aıta keterligi, 2015 jyly Qazaqstannyń Eýropalyq odaqpen aýyl sharýashylyǵy ónimderi men azyq-túlikti qaıta óńdeý boıynsha syrtqy taýar aınalymy 635,9 mln. AQSh dollaryn qurady. Qazaqstan ótken jyly Eýropalyq odaqqa 92 myń tonna astyq, 247,7  myń tonna zyǵyr, 15,9 myń tonna maqta talshyǵy men 5,9 myń tonna balyq súbesin eksporttady.

EEK úshinshi eldermen saýdadaǵy kedergilerdi joıýǵa nıetti. Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa (EEK) Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq (EAEO) elderimen birlese otyryp, úshinshi eldermen ózara saýdada tehnıkalyq kedergilerdi joıý qaǵıdalary jáne tártibi týraly shart ázirleýde. Halyqaralyq shart jobasyn EEK EAEO-men shartqa jáne saýdadaǵy tehnıkalyq kedergiler boıynsha DSU kelisiminde belgilegen erejeler men prıntsıpterge, eń úzdik halyqaralyq praktıkany eskere otyryp, aktilerdi ázirleýdiń jumys josparyna sáıkes daıarlady. «Qujat jobasynda úshinshi eldermen, olardyń yqpaldastyq birlestikterimen jáne halyqaralyq uıymdarmen saýdadaǵy kedergilerdi joıýǵa turǵylar, mundaı kedergilerdi joıý tetikteri, sonyń ishinde sáıkestikti baǵalaý nátıjelerin ózara tanýdy qamtamasyz etetin múmkindikter belgilengen», - dep túsindirdi baspasóz qyzmeti. EEK tehnıkalyq retteý jónindegi Alqa múshesi (mınıstri) Valerıı Koreshkovtiń tóraǵalyǵymen ótken otyrysqa shart jasaý jónindegi jumys tobynyń músheleri - EAEO elderiniń, sondaı-aq Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııanyń sarapshylary men memlekettik ókimettiń ókiletti organdarynyń ókilderi qatysty. Eki kúndik jumys barysynda otyrysqa qatysýshylar shart jobasy  boıynsha usynystardy talqylady, olar eskerile otyryp, pysyqtaldy. Odaq elderi men komıssııaǵa shartty qabyldaý jóninde jedel jumys júrgizýge týra keledi, dep atap kórsetti Valerıı Koreshkov. Onyń aıtýynsha, úshinshi eldermen jáne basty yqpaldastyq birlestiktermen saýda-ekonomıkalyq baılanystardy keńeıtý EAEO-ny damytýdyń mańyzdy baǵyttarynyń biri bolyp tabylady. Talqylaý eskerile otyryp,  shart jobasy jaqyn arada odaq elderine ishki memlekettik kelisýler rásimderi úshin jiberiledi. 

Qazaqstan Respýblıkasy men Iran Islam Respýblıkasynyń qarym-qatynasy ózara senim, bir-biriniń egemendigi men táýelsizdigin qurmetteýge qurylǵan. Bul elmen yntymaqtastyǵymz kúnnen-kúnge nyǵaıýda. Sonyń bir dáleli, Iran men Qazaqstan arasynda 7 eksporttyq kelisimshartqa qol qoıyldy. Atap aıtqanda, Tegeranda eki eldiń saýda-ekonomıkalyq jáne yntymaqtastyǵyn damytý jónindegi jol kartasy aıasynda 7 eksporttyq kelisimshartqa qol qoıyldy. Bul týraly QR Investıtsııalar jáne damý mınıstrliginiń baspasóz hatshysy Qaısar Jumabaıuly Feısbýktegi paraqshasynda jarııalady. Iran Islam Respýblıkasyna QR Investıtsııalar jáne damý mınıstri Áset Isekeshev bastaǵan qazaqstandyq delegatsııa saparmen barǵan bolatyn. Qol qoıylǵan 7 eksporttyq kelisimsharttyń úsheýi QR IDM «KAZNEXINVEST» ulttyq agenttiginiń kómegimen qol jetkizilgen kelisimder. Qazaqstandyq kompanııa «Topan» JShS-men ırandyq «Elektro Kavır» kompanııasy arasyndaǵy kelisim Qazaqstanda jasalǵan kómirsýtekterdi tehnologııalyq jáne kommertsııalyq esepteýdiń júıesin jetkizýdi iske asyrýdy kózdeıdi. Joba quny - 70 mln AQSh dollary. «Topan» JShS-men QR IDM «KAZNEXINVEST» AQ-y byltyrdan bastap jumys isteı bastady. 2015 jyly qazanda kompanııa eksportty ilgerletý jónindegi memlekettik qoldaý sharalaryn paıdalandy jáne Irandaǵy jarnamalyq-tanystyrylymdyq is-sharaǵa qatysty. Sol jolǵy sapar barysynda kompanııa munaı-gaz qurylǵysynyń synaq nusqasyn jetkizý jónindegi sheshim qabyldady. 2016 jyly aqpanda mınıstr Áset Isekeshev sapary aıasynda qazaqstan-ıran bıznes forýmyna qatysty. Sonymen qatar, qazaqstandyq «Torgovyı dom «ALZ BATT» JShS men ırandyq «K.T. SteelComplex ManufacturingImport» kompanııasy arasynda 150 myń tonna temir ónimi men 100 myń tonna fasondy jaıma, jalpy quny 71 mln AQSh dollary bolatyn ónim jetkizý týraly kelisim jasaldy.
2014 jyly «KAZNEXINVEST» AQ jáne «Aqtaý temir quıý zaýyty» JShS zaýyt ónimderin eksportqa shyǵarý týraly birlesken jospar jasaǵan bolatyn. Sol jospar aıasyndaǵy birinshi shara kompanııanyń Reseıde ótken «Metall Ekspo-2014» halyqaralyq óndiristik kórmesine qatysýy boldy. Osydan keıin kompanııa óz ónimderin «Týrkmenskoe stroıtelstvo-2015» kórmesinde usynyp, onda 6 mln AQSh dollary kólemindegi eksporttyq kelisimshartqa qol jetkizdi. Taýar belgisin ilgeriletý syndy memlekettik qoldaýdyń arqasynda kompanııa 2014 jyly ırandyq kompanııamen 77 mln AQSh dollary kóleminde eksporttyq kelisimshartqa qol qoıdy.  Qazaqstandyq «Alageumgroup» JShS men ırandyq «Niroo Nransfo Co.» kompanııasy arasynda Iranǵa transformatorlar men transformator maılaryn jetkizý týraly kelisimshart jasaldy. «Alageumgroup» JShS-ǵa QR IDM «KAZNEX INVEST» AQ tarapynan jasalǵan memlekettik qoldaý arqasynda kompanııa ár jyldary Túrikmenstan, Tájikstan, Grýzııa, Ázerbaıjan, Reseı, Polsha, Qyrǵyzstan, Ýkraına, Ózbekstan, Belarýs, Armenııa elderinde ótken saýda mıssııalary men Máskeý, Ashhabad, Tashkent qalalarynda ótken halyqaralyq iri kórmelerge qatysty.

Sondaı-aq Qazaqstan men Iran arasynda 1 mlrd. dollarǵa 50 kelisim jasaldy. Tegeranda qazaqstandyq-ırandyq iskerlik keńestiń otyrysy ótti. Jıyn Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Iran Islam Respýblıkasyna sapary aıasynda uıymdastyryldy, dep habarlady «Báıterek» UBH baspasóz qyzmetinen. Іskerlik keńestiń jumysyna Qazaqstan men Irannan 200-den astam kompanııa qatysty.  Qorytyndysynda eki eldiń bıznesmenderi shamamen 1 mlrd. dollar somasyna yntymaqtastyq týraly 50 kelisimge qol qoıdy. Onyń ishinde 304 mln. dollardy quraıtyn 9 qujatty «Báıterek» holdınginiń toby men onyń áriptesteri rásimdedi.  Qazaqstandyq-ırandyq iskerlik keńestiń teń tóraǵasy, «Báıterek» holdınginiń basqarma tóraǵasy Qýandyq Bıshimbaevtyń aıtýynsha, Qazaqstan men Iran arasyndaǵy ekijaqty qatynastyń belsendi damýy protsesinde eki eldiń memleket basshylary úlken ról atqardy.   «Qazaqstan ekonomıkasyna ırandyq kompanııalardyń ınvestıtsııalaryn tartýdy kózdeıtin bul kelisimder ırandyq kompanııalar úlken progreske jetken salalardan bolǵandyǵyna qýanyshtymyz. Ótken iskerlik keńeste áýe baǵyttary boıynsha jeke másele kóterilgen edi. Barlyq aıtylǵan máselelerdi biz Qazaqstan Úkimetine jetkizdik. Kólik qatynasynyń problemalary jaqyn arada sheshiledi. «Eır Astana» Qazaqstan men Iran arasynda jańa baǵyttardy ashyp jatyr. Bul bizge saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty odan ári nyǵaıtýǵa múmkindik beretini sózsiz», - dedi Q.Bıshimbaev.Budan basqa, eki eldiń saýda-ekonomıkalyq áleýetin odan ári damytý maqsatynda Qazaqstan vızalyq qoldaý jónindegi máseleniń sheshimine kiristi. «Biz vızalyq qoldaý máselesin Qazaqstannyń Úkimetine jetkizdik. Osy másele boıynsha jumys bastalyp ketti. Vıza alý qıyndyqtaryna tap bolmaı, Qazaqstan men Iran arasynda alańsyz ushý úshin qazaqstandyq tarap eń jaqyn ýaqytta barlyq sharalar qabyldaıdy dep úmittenemiz», - dedi Q.Bıshimbaev. Óz kezeginde ırandyq-qazaqstandyq iskerlik keńestiń teń tóraǵasy A. Abedı: «Baýyr úshin úıdiń esigin jabyq ustaýǵa bolmaıdy. Qazaqstan áýejaılarda 40 memleketpen vıza berý jumysyn retke keltirdi. Vızalyq máseleler sheshimin tapsa, onda týrızm, saýda jáne qarjy salasyndaǵy yntymaqtastyq tıimdi damıtyn bolady»,-  dedi. 

Tegeranda Qazaqstanmen 40-tan astam ekijaqty qujatqa qol qoıýǵa daıyndyq júrip jatyr. QR Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Iranǵa resmı saparyna daıyndyq aıasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Iran Islam Respýblıkasyndaǵy Elshisi Baǵdad Ámireev 6 sáýirde Iran eliniń ónerkásip, kenishter jáne saýda mınıstri Muhammad Reza Nematzademen kezdesti. QR SІM-niń baspasóz qyzmetinen habarlaǵandaı, taraptar eki el arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq, kóliktik-logıstıkalyq jáne ǵylymı-tehnıkalyq yntymaqtastyqtyń negizgi máselelerin talqylap, sondaı-aq sapar kezinde 40-tan astam memleketaralyq, úkimetaralyq jáne kommertsııalyq ekijaqty qujatqa qol qoıýǵa daıyndyq barysy týraly pikir almasty. Kezdesý qorytyndylary boıynsha ırandyq ókilder Qazaqstan Prezıdentiniń sapary túrli salalardaǵy aımaqtyq jáne ekijaqty yntymaqtastyqqa qosymsha serpin berip, eki eldiń jańa aımaqtyq jaǵdaıda ózara yqpaldastyǵynyń damýynda mańyzdy kezeń bolatynyna senim bildirdi. 

N.Nazarbaevtyń Iranǵa sapary aıasynda 2 mlrd. dollardan astam somaǵa ekijaqty 66 qujatqa qol qoıyldy. Tegeranda Qazaqstan men Iran Prezıdentteriniń kezdesý qorytyndysyna arnalǵan birlesken brıfıngi ótti,  dep habarlady Aqordanyń baspasóz qyzmeti.  Brıfıng barysynda kelissózderde saýda qatynastaryn damytý úshin bıznesmenderge vıza berý úderisin jeńildetý máseleleri talqylanǵany atap ótildi. Sondaı-aq aýyl sharýashylyǵy, ǵylym, tehnologııa jáne mádenıet salalaryndaǵy yntymaqtastyqtyń aıasyn keńeıtý jaıy aıtyldy. Taraptar kólik-logıstıka, sondaı-aq ekologııany qorǵaý, Kaspııde keme qatynasy men týrızmdi damytý salalaryndaǵy jáne Kaspıı teńiziniń quqyqtyq mártebesi jónindegi qujattarǵa qol qoıý barysyndaǵy ózara is-qımyldy nyǵaıtýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti. Memleketter basshylary ekstremızmmen jáne terrorızmmen kúresý, Irak, Aýǵanstan, Sırııa aýmaǵyndaǵy turaqtylyqty qamtamasyz etý, sondaı-aq Iemendegi qaqtyǵysty saıası sheshimder negizinde toqtatý qajettigin aıtty. Nursultan Nazarbaev  H.Rýhanıdi jáne búkil Iran halqyn ıadrolyq máseleni sheshýdegi qol jetken tabystarymen, eldiń aldynan zor múmkindikter ashatyn sanktsııalardyń alynýymen quttyqtady. Elbasy qalyptasqan jaǵdaıǵa qaramastan bizdiń eldiń Iranmen joǵary deńgeıdegi qarym-qatynasta bolǵanyn aıtty. Memleket basshysy osy sapar aıasynda metallýrgııa, taý-ken, aýyl sharýashylyǵy, kólik-logıstıka, týrızm, ǵylym jáne bilim, medıtsına salalarynda jalpy quny 2 mıllıard dollar bolatyn 66 ekijaqty qujatqa qol qoıylǵanyna nazar aýdardy.

Nursultan Nazarbaev H.Rýhanıdiń tikeleı atsalysýymen Qazaqstan-Túrikmenstan-Iran temirjol qurylysynyń jobasy júzege asyrylǵanyn aıtty. - Alǵashqy konteınerlik poıyz shyǵys Qytaıdan Iranǵa 12 kúnde keldi. Teńiz arqyly tasymal eki ese ýaqyt alar edi, - dedi Qazaqstan Prezıdenti. Nursultan Nazarbaev Iran men Saýd Arabııasy arasyndaǵy qarym-qatynasty kelissóz arqyly jolǵa qoıýdyń mańyzdylyǵyn aıtty. Memleket basshysy elderimizdiń arasyn qazirgi ýaqytta úsh birdeı kólik baǵyty - temirjol, avtomobıl joly jáne Kaspıı teńizi jalǵap jatqanyn, munyń qarym-qatynasty budan ary damytýǵa oń yqpalyn tıgizetinin atap ótti. Sońynda Qazaqstan Prezıdenti kezdesýdi joǵary deńgeıde uıymdastyrǵany úshin alǵys aıtyp, H.Rýhanıdi elimizge resmı saparmen kelýge shaqyrdy. Iran Prezıdenti Qazaqstan táýelsizdik alǵan ýaqyttan beri dostas el bolyp kele jatqanyna toqtaldy. - Qazaqstan árdaıym bizge jaqyn boldy, Irannyń «altylyqpen» ıadrolyq kelissózderiniń eki raýndyn ótkizýge kómektesti. Endi Birlesken jalpyǵa ortaq is-qımyl jospary aıasynda qol ushyn sozýda, - dedi H.Rýhanı. Iran Prezıdenti eki el arasynda erkin saýda aınalymyna múmkindik ashatyn jańa qujattardy ratıfıkatsııalaýdyń jáne Iran men Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq arasynda basymdyǵy bar tarıfter qalyptastyrýdyń mańyzdylyǵyn aıtty.

N.Nazarbaev  pen Á.Hameneı qazaqstan-ıran qatynastarynyń damý qarqynyna qanaǵattanatyndyqtaryn bildirdi. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Tegeranda Iran Islam Respýblıkasynyń rýhanı kóshbasshysy Álı Hameneımen kezdesti, dep habarlady Aqordanyń baspasóz qyzmeti. Kezdesý barysynda eki el yntymaqtastyǵyn odan ári nyǵaıtý joldary talqylandy. Memleket basshysy Qazaqstan men Iran halyqtaryn ejelden qalyptasqan áleýmettik-ekonomıkalyq jáne rýhanı qarym-qatynas baılanystyratynyn aıtty. Taraptar halyqaralyq kún tártibindegi meılinshe ózekti máseleler jóninde de pikir almasyp, terrorızmmen jáne ekstremızmmen kúrestiń mańyzdylyǵyn atap ótti.Nursultan Nazarbaev pen Álı Hameneı Qazaqstan-Iran qarym-qatynasynyń saýda jáne ınvestıtsııa, birlesken jańa jobalar jasaý salalaryndaǵy damý qarqynyna qanaǵattanýshylyq bildirip, osynyń bári eki eldiń halqynyń dostyǵyn nyǵaıtý jolyndaǵy berik negiz qyzmetin atqaratynyn aıtty. 

Qazaqstan-Iran ekonomıkalyq baılanysy jańa deńgeıge kóterildi. Batys elderi men AQSh-tyń sanktsııalyq buǵaýynan bosaǵan Iran Islam Respýblıkasymen búginde álemniń kóptegen elderi ekonomıkalyq baılanystardy jolǵa qoıýǵa tyrysyp baǵýda. Bul elde ıgerilmegen naryq kóp. Al odan óz úlesin alýǵa tyrysyp jatqan elderdiń qatarynda Qazaqstannyń da bar ekendigi belgili. Birden aıta keterligi, bul naryqty ıgerý jolynda elimizdiń múmkinshiligi mol desek te bolady. Óıtkeni, Qazaqstan men Irandy «Qazaqstan-Túrkimenstan-Iran» temirjoly men Kaspıı teńizi arqyly sý joly jalǵap jatyr.

Sondyqtan da Iranǵa resmı sapar jasaǵan Elbasy Nursultan Nazarbaev el basshylyǵymen ǵana emes, sonymen birge ırandyq iri kompanııalar men holdıngterdiń basshylarymen de kezdesti. Memleket basshysy qazirgi kezde Qazaqstanda basymdylyǵy bar birqatar memlekettik baǵdarlamalar júzege asyrylyp jatqanyn, olarǵa Iran kompanııalary qatysa alatynyn atap ótti. Bular - ınfraqurylymdy damytýǵa arnalǵan «Nurly jol» baǵdarlamasy, ındýstrııalandyrý baǵdarlamasynyń ekinshi kezeńi jáne aýyl sharýashylyǵyn damytý baǵdarlamasy. Sonymen qatar Qazaqstan Iranmen medıtsına, bıotehnologııa, agrotehnologııa, ǵarysh tehnologııasy sııaqty salalarda yntymaqtastyqty damytýǵa múddeli ekendigin atap ótti.

Aıta keterligi, Elbasynyń sapary aıasynda eki el arasynda jalpy quny 2 mlrd. dollardy quraıtyn 66 kelisim rásimdelgen bolatyn. Qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtardyń ishinde - Iranǵa aýyl sharýashylyǵy men mashına jasaý salasy ónimderin jetkizý jónindegi eksporttyq kelisimsharttar, hımııa jáne munaı hımııasy salasyndaǵy jobalardy birlesip iske asyrý kelisimderi jáne basqa da jaıttar bar. Máselen, quny 304 mln. dollarǵa teń 9 qujatqa «Báıterek» holdınginiń toby men onyń áriptesteri qol qoıdy.  Qazaqstandyq-ırandyq iskerlik keńestiń teń tóraǵasy, «Báıterek» holdınginiń basqarma tóraǵasy Qýandyq Bıshimbaevtyń aıtýynsha, Qazaqstan men Iran arasyndaǵy ekijaqty qatynastyń belsendi damýy protsesinde eki eldiń memleket basshylary úlken ról atqardy. «Qazaqstan ekonomıkasyna ırandyq kompanııalardyń ınvestıtsııalaryn tartýdy kózdeıtin bul kelisimder ırandyq kompanııalar úlken progreske jetken salalardan bolǵandyǵyna qýanyshtymyz. Ótken iskerlik keńeste áýe baǵyttary boıynsha jeke másele kóterilgen edi. Barlyq aıtylǵan máselelerdi biz Qazaqstan Úkimetine jetkizdik. Kólik qatynasynyń problemalary jaqyn arada sheshiledi. «Eır Astana» Qazaqstan men Iran arasynda jańa baǵyttardy ashyp jatyr. Bul bizge saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty odan ári nyǵaıtýǵa múmkindik beretini sózsiz», - degen edi Q.Bıshimbaev Tegeranda ótken iskerlik keńes barysynda.

Sonymen «Báıterek» holdıngi qol jetkizgen kelisimderge toqtalar bolsaq, onyń biri «Qazaqstannyń ınvestıtsııalyq qory» AQ pen ırandyq «Kave Indastrı Grýpp» kompanııasy arasyndaǵy quny 200 mln. dollarǵa teń Qyzylorda oblysynda kaltsıılendirilgen soda óndiretin zaýyt salý jónindegi kelisimdi atap ótýge bolady. Bul qazaqstandyq-ırandyq joba Qyzylorda qalasyndaǵy shyny zaýytyn salý jobasynyń jalǵasy bolmaq. Jaqyn arada taraptar kaltsıılendirilgen soda óndiretin zaýyttyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesin ázirleýge kirispek. Kelesi bir kelisimshartqa sáıkes qazaqstandyq «Kontınent treıdıng» kompanııasy Iranǵa 30 mln. dollar somasyna et pen tońazytylǵan jartylaı fabrıkattardy jetkizedi. Al «Alageum electric» kompanııasy transformatorlar men transformator maıyn jetkizý úshin ırandyq «Niroo Nransfo Co.» kompanııasymen ýaǵdalastyq jasady.  

Tolyqtaı alǵanda, Qazaqstan Prezıdentiniń Iran eline bul sapary memleketter arasynda ekonomıkalyq baılanystardy jandandyrýǵa tyń serpin beredi dep tolyq senimmen aıtýǵa bolady.

Qazaqstan Kóshbasshysy Irannan keıin birden Túrkııaǵa at basyn buryp Ystambulda «Birlik pen yntymaq ádilettilik pen beıbitshilik úshin» degen taqyrypen ótken Islam yntymaqtastyq uıymynyń sammıtine qatysty.  Munan bólek, Túrkııanyń Ulker Group, Turkuaz Group, Yildirim Group, Yildiz Holding, Akfel Holding, Aselsan Electronic, Acibadem sııaqty 25-ke jýyq kompanııasynyń basshylarymen kezdesip, yntymaqtastyqtyń túrli salalarynda birlesken jobalardy júzege asyrý múmkindikteri jóninde pikir almasty. Qazaqstan Prezıdenti qazirgi kezde elimizde túrik kapıtalynyń úlesi bar 1600-den asa kompanııa jumys isteıtinine, sondaı-aq Túrkııanyń 15 myńǵa jýyq azamaty turyp jatqanyna nazar aýdardy. «Qıyndyqtar bar ekenine qaramastan, eki el arasyndaǵy taýar aınalymy 2 mıllıard dollardan asyp túsedi. Prezıdent Erdoǵanmen ýaǵdalastyq boıynsha, bul kórsetkishti 10 mıllıard dollarǵa jetkizýimiz kerek. Sońǵy 10 jylda túrik bıznesiniń bizdiń ekonomıkaǵa salǵan ınvestıtsııasy 2 mıllıard dollardan asty. Byltyr Qazaqstanda belsendi ınvestıtsııalyq jumys jasaǵan sheteldik on kompanııanyń úsheýi túriktiki boldy. Mysaly, qazir Qazaqstan men Túrkııanyń jalpy quny shamamen 3 mıllıard dollar bolatyn 91 birlesken jobasy júzege asyrylýda», - degen Memleket basshysy Qazaqstannyń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa músheligi men Qytaı Halyq Respýblıkasymen kórshilestigi aıasynda bıznes úshin týyndaıtyn zor múmkindikterdi atap ótti.

Astanada Iran Islam Respýblıkasynyń armııa kúnine oraı resmı qabyldaý ótti. IIR-dyń Qazaqstandaǵy Elshiligi uıymdastyrǵan saltanatty rásimge QR QK bas shtaby basshysynyń orynbasary general-maıor Muhametjan Talasov, Irannyń áskerı attashesi Hamza Rýhı Kabareg jáne Elshi Modjtaba Damırchılý myrza qatysty. Iran Islam Respýblıkasynyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi Modjtaba Damırchılý óz sózinde Iran qarýly kúshteri armııa kúniniń mańyzy týraly aıtty.

«Búgingi kún - Iran Islam Respýblıkasynyń murattaryna adal armııa úshin erekshe kún. Armııa kúni barlyq ırandyqtar úshin mańyzy basym. Ásker kúnin ulyqtaý Iran men ırandyq qundylyqtardy qorǵaýda ózderin qurbat etken Iran armııasynyń jaýyngerlerine taǵzym etý bolyp tabylady», - dep atap ótti Elshi.  

Sondaı-aq, ol Iran Islam Respýblıkasy men Qazaqstan Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qatynastardyń damýyna toqtaldy.

«Ózara senim men ortaq damýǵa negizdelgen bizdiń elderimiz saıası dıalogty belsendi qoldap keledi. Túrli halyqaralyq jáne aımaqtyq máselelerge birlikke at salysýdamyz. Onyń jarqyn úlgileriniń biri - jaqynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Iranǵa sapary barsynda 60-tan astam kelisimshartpen memorandýmdarǵa qol qoıyldy. Bul eki eldiń saýda ekonomıkalyq qatynastaryn odan ári damyta túsedi», - dedi dıplomat.

Shara barysynda sóz alǵan QR QK bas shtaby basshysynyń orynbasary general-maıor QR Qorǵanys mınıstirligi atynan Iran Qarýly Kúshterin armııa kúnimen quttyqtap, eki el qarýly kúshteriniń dostyq qatynasyna toqtaldy. «Armııa eldiń qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń jáne damýdyń kepili retinde memleketimizdiń ajyramas bóligi bolyp tabylady. Qazaqstan men Irannyń dostyq qarym qatynastary jaqsy damyp keledi. Biz ártúrli halyqaralyq uıymdar, sondaı-aq AÓSShK jáne ShYU sheńberinde ózara sátti jumystar atqarýdamyz. Eki eldiń qorǵanys  vedomstvolary arasyndaǵy yntymaqtastyq ýaǵdalastyqtardyń negizinde qarqyndy damyp keledi. Beıbitshilik pen senimdilikti eki eldiń Qarýly Kúshteri arasyndaǵy ózara berik baılanys pen tabysty yntymaqtastyqty ornatý maqsatynda elderimizdiń qorǵanys vedomstvolary arasyndaǵy baılanys senimdi jalǵasa beredi dep bilemiz»,- dedi Muhametjan Talasov.

Iran memleketi ózine eki myqty strategııalyq seriktes qarastyryp otyr, onyń biri - Indııa dep ashyq aıtty, ekinshisin - Qazaqstan dep belgiledi. Bul týraly Ortalyq kommýnıkatsııalar qyzmetiniń baspasóz məslıhatynda Qazaqstandaǵy munaı servıs kompanııalar odaǵy tóralqasynyń tóraǵasy Rashıd Jaqsylyqov məlim etti.

"25 jylda transulttyq kompanııalar men ınvestorlardyń arqasynda biz sheberligimizdi, kəsibı mamandarymyzdyń deńgeıin kóterdik. Qazir ózimizdiń Otanda ǵana qyzmet etpeı, bilim men ónerimizdi basqa elge eksporttap jatyrmyz. Mysaly, Túrkimenstan, Əzerbaıjan, Reseı, Iran elderi bar. Osy tórt memlekettiń ishinde bizge eń qyzyǵy Iran memleketi bolyp otyr. Qazir jeti kompanııamyz Iranmen naqty kelisimshartqa otyryp, jumystaryn bastap ketti. Iran memleketi damý ústinde jəne bul jumystardy júrgizýge qarjylary da jetkilikti", - degen R.Jaqsylyqov jýyrda Iranda ótken iskerlik forým barysynda Iran Qazaqstandy eki strategııalyq seriktesiniń biri dep belgilegenin məlim etti.

"Jaqynda Iranda iskerler forýmy ótti, oǵan biz de baryp qatystyq. Iran memleketi ózine eki myqty strategııalyq seriktes qarastyryp otyr, onyń biri - Úndistan dep ashyq aıtty, ekinshisin - Qazaqstan dep belgiledi. Sondyqtan, bizben qoıan-qoltyq jumys isteý yńǵaıly bolmaq. Jəne de Irannyń da bizge bereri óte mol. Birinshiden, Iran otyz jyl tóńireginde munaısyz ómir súrip úırengen el, buryn munaıǵa qyzmet kórsetken kompanııalar basqa salalarǵa ketip, qazirde memleketine qajet taýarlarynyń 98 paıyzyn ózderi óndirip otyr. Bul - óte jaqsy kórsetkish. Ekinshiden, bizge úıretetini - qaldyqsyz ónim shyǵarý jəne aýyl sharýashylyǵyn ıgerý", - dep məlim etti R.Jaqsylyqov.

Qazaqstan men Saýd Arabııasy qarym-qatynastyń ekonomıkalyq  baǵytyn odan ári kúsheıtýge nıetti. Bul týraly QR Syrtqy ister mınıstri Erlan Ydyrysov Saýd Arabııasy Syrtqy ister mınıstri Ádil ál-Jýbeırmen bolǵan kezdesýdiń qorytyndy baspasóz máslıhatynda málim etti.

«Bizde ekonomıkalyq baǵytta úlken áleýet bar. Eń eleýli baǵyttar: aýyl sharýashylyǵy, munaı-hımııa, atom ónerkásibi, sonymen qatar qorǵanys jáne tehnıkalyq áriptestik. Birlesken ınvestıtsııalyq quraldardy jasaqtaý baǵytynda da birqatar ıdeıa bar», - dedi mınıstr.

QR SІM basshysy bıyl 30 sáýirde bizdiń memleketter arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynastardyń ornaǵanyna 22 jyl tolǵanyn da atap ótti. «Osy jyldar ishinde dostyq pen senimniń berik baılanystary ornady», - dedi mınıstr.

«Qazaqstan táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda Saýd Arabııasy kórsetken kómekti joǵary baǵalaıdy. Bizdiń elder barlyq deńgeıde saıası dıalogtyń tereńdeýine daıyn», - dep atap ótti E.Ydyrysov.

Al Elbasy Nursultan Nazarbaev  Saýd Arabııasy Koroldiginiń syrtqy ister mınıstri Ádil ál-Jýbeırdi qabyldady. Bul týraly Aqordanyń baspasóz qyzmetinen habarlady. Kezdesý barysynda saýda-ekonomıka, qarjy-ınvestıtsııa, munaı hımııasy jáne mádenı-gýmanıtarlyq salalardaǵy ekijaqty qarym-qatynasty nyǵaıtý máseleleri talqylandy. Nursultan Nazarbaev Saýd Arabııasynyń Qazaqstanǵa táýelsizdiktiń alǵashqy kúnderinen bastap-aq qoldaý kórsetip kele jatqanyn atap ótti. Eki eldiń túrli saladaǵy jemisti yqpaldastyǵyna nazar aýdarǵan Memleket basshysy ekonomıkalyq yntymaqtastyqty kúsheıtý qajettigin aıtty. Qazaqstan Prezıdenti sondaı-aq eki eldiń uzaqmerzimdi damý strategııalarynda belgilengen strategııalyq maqsattardyń uqsastyǵyn aıtty. Á. ál-Jýbeır Qazaqstan men Saýd Arabııasynyń arasyndaǵy qarym-qatynastardy odan ári nyǵaıtýǵa kúsh salýdyń mańyzdylyǵyna toqtaldy.Sonymen qatar, ol bizdiń eldiń ıslam álemin órkendetýdegi eleýli róline nazar aýdardy. 

Qazaqstan sý salasyn damytý úshin Islam damý bankinen 300 mln dollar qarjy alady. Elordada ótip jatqan Azyq-túlik qaýipsizdigi jónindegi ıslam uıymy Bas Assambleıasynyń quryltaıshy sessııasy barysynda sý sharýashylyǵy salasyndaǵy eki jobany iske asyrý úshin memlekettiń kepildigimen Islam damý bankinen qarjy tartý týraly kelisimge qol qoıyldy. Qujatty QR Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Asyljan Mamytbekov pen Islam damý banki prezıdenti Ahmad Mohamed Álı Ál-Madanı rásimdedi. Bul jobalar aýyldyq eldi ekenderdi aýyz sýmen qamtamasyz etýdi jaqsartýǵa jáne jerlerdi ylǵaldandyrý júıesin qalpyna keltirýge baǵyttalady. Atap aıtqanda, Almaty oblysynyń Eńbekshi jáne Qarasaı aýdandaryn sýmen jabdyqtaýdy jaqsartý jobasyn júzege asyrý aıasynda 15 aýyldyq eldi mekenderde jalpy uzyndyǵy 680 shaqyrym, onyń ishinde 234 shaqyrymy tartylǵan qubyrlar jáne 446 shaqyrym sý jabdyqtaý júıesi, sonymen qatar qýattylyǵy kúnine 18,3 tekshe metr sý tazalaý stansasyn salý jáne qoldanystaǵy 6 qurǵatý kárizin qalpyna keltirý josparlanǵan. Bólinetin qarjy somasy - 75,3 mln. dollar.

Qazaqstan men Makedonııa ınvestıtsııalardy ózara qorǵaıtyn bolady. Parlament Májilisiniń jalpy otyrysynda palata depýtattary «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men makedonııa Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy ınvestıtsııalardy kótermeleý jáne ózara qorǵaý týraly kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» zań jobasyn maquldady. Atalǵan kelisim Astana qalasynda 2012 jyldyń 2 shildesinde jasalǵan. Kelisim ekijaqty qarym-qatynasty damytýǵa, Taraptardyń ınvestıtsııalyq klımatyn jaqsartýǵa, eki memleket arasyndaǵy ózara tıimdi ekonomıkalyq yntymaqtastyqty odan ári damytýǵa yqpal etetin bolady. Budan bólek, kelisim aıasynda eki elde ózara ınvestıtsııalar jasaý úshin qolaıly jaǵdaılar jasaý kózdelip otyr. Bul rette bir Tarap ekinshi Tarap ınvestorlaryna ózderiniń ulttyq ınvestorlaryna usynatyn rejımnen kem bolmaıtyn jaǵdaı jasaıtyn bolady. Eki memleket ınvestorlarynyń ınvestıtsııalary men odan túsken kiristerine ádil jáne teń quqyly rejım usynylyp, olardyń tolyq qorǵalýyn qamtamasyz etedi. «Qazirgi ýaqytta ınvestorlar úshin qolaıly jaǵdaılar jasaý Qazaqstannyń ınvestıtsııalyq saıasatynyń basty maqsattarynyń biri bolyp otyr. Álemdik tájirıbede tyǵyz ekonomıkalyq yntymaqtastyq eki halyqaralyq kelisimmen ólshenedi. Onyń birinshisi - ınvestıtsııany ózara qorǵaý bolsa, ekinshisi - qosarlanǵan salyqty boldyrmaý. Búgingi kúni Qazaqtan osyndaı 48 kelisimge qol qoıǵan. Bul qujattar memleketter arasyndaǵy qarym qatynasty odan ári damytýǵa óz septigin tıgizedi. Makedonııamen tyǵyz ınvestıtsııalyq qarym-qatynasty ornatý úshin tıisti zańnamalyq bazany jasaý kerek. Sondyqtan, kelisimniń kúshine enýi ózara ınvestıtsııa tartý úshin mańyzdy quqyqtyq negiz qalyptastyrady»,  - dedi zań jobasy boıynsha baıandaǵan Investıtsııalar jáne damý mınıstri Áset Isekeshev.  Budan bólek, kelisim aıasynda eki memleket soǵystyń, basqa da qarýly qaqtyǵystardyń, búlinshiliktiń, kóterilisterdiń saldarynan óz aýmaǵynda zalal shekken kezde olarǵa restıtýttsııaǵa, óteýge nemese ótemaqyǵa qatysty óz ınvestorlaryna usynatyn qolaıly rejımnen kem bolmaıtyn tártipti ózara ustanatyn bolady. 

Zań jobasynda Qazaqstan men Makedonııa arasyndaǵy daýlardy sheshý rásimin jan-jaqty retteıtin erejeler de qamtylyp otyr. Májilis maquldaǵan zań jobasy Parlament Senatyna usynylady.

Shet memlekettermen ózara yntymaqtastyqty damytýǵa elimizdiń óńirleri de múdelilik tanytýda. Máselen, Atyraý oblysy AQSh-pen yntymaqtastyqty keńeıtedi. Atyraý oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaev óńirge kelgen QR-daǵy AQSh-tyń Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi Djordj Krolmen kezdesý ótkizdi. «Qazaqstan táýelsizdik alǵan kúnnen bastap eki el arasynda saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq belsendi damyp keledi. 2016 jylǵy qańtar-aqpanda óńirdiń  AQSh-pen taýar aınalymy 36,6 mln AQSh dollaryn qurady. Oblysta amerıkalyq kapıtaldyń úlestik qatysýymen 58 kásiporyn jumys isteıdi. Biz shetel áriptesterimen, onyń ishinde amerıkalyq kásipkerlermen  ózara tıimdi yntymaqtastyqty odan ári damytýǵa múddelimiz. Prezıdenttiń syrtqy saıasatynyń arqasynda óńir álemdik qaýymdastyqqa ıntegratsııalanyp, iskerlik áriptestikti damytýǵa múmkindik aldy. Atyraý oblysynda bul úshin munaı ónimderin óndirý jáne qaıta óńdeý, hımııalyq emes klasterdi damytý salasynda úlken múmkindikter bar. Óńirdiń ınvestıtsııalyq tartymdylyǵyn jalpy alańy 3,5 gektar bolatyn «Ulttyq ındýstrıaldyq munaı-hımııalyq tehnopark» AEA arttyryp tur. Onyń maqsaty ınfraqurylym nysandaryn salý, engizý jáne paıdalaný bolyp tabylady, basqa da ınvestıtsııalyq múmkindikter bar», - dep málimdedi óńir basshysy. Kezdesý barysynda bıznes-qurylymdar yntymaqtastyǵyn qalaı jaqsartý kerektigi jaıly sóz boldy. 

Avstralııanyń «ILUKA RESOURCES» kompanııasy  Soltústik Qazaqstan oblysynyń jer qoınaýyn zerdeleý jónindegi jumystardy bastaıdy dep josparlanyp otyr. Bul týraly Ortalyq kommýnıkatsııalar qyzmetiniń aımaqtyq fılıalyna kelip, «100 naqty qadam» Ult josparynyń oryndalý barysy týraly baıandaǵan SQO ákimi Erik Sultanov málim etti. «Ult josparynyń 74-shi qadamyn oryndaý úshin jer qoınaýyn paıdalaný salasyna halyqaralyq standarttardy engizý jumystary júrip jatyr. Oblysta 286 ken orny bar. Onyń 34-i metaldy, ekeýi - metaldy emes, 217  ken orny qurylys jáne tehnologııalyq shıkizatyn shyǵaratyn jáne 33 ken orny jer asty sýlarynyń ken orny. Taıynsha aýdanynda tıtan-tsırkonı keniniń iri kenoryndary, Esil aýdanynda  altyn, Ýálıhanov aýdanynda ýran jáne Aıyrtaý aýdanynda qalaıy shyǵarylady», - dep habarlady oblys ákimi. E.Sultanov habarlaǵandaı, bıyl mamyrynda Avstralııanyń «ILUKA RESOURCES» kompanııasy  oblystyń  jer qoınaýyn zerdeleý jónindegi jumystardy bastaıdy dep  josparlap otyr. Oń nátıje bergen jaǵdaıda, kompanııa  ken jáne baıytý fabrıkasyn salýǵa qatysty egjeı-tegjeıli barlaý júrgizedi», - dep habarlady ákim.

145 jyldyq eski temir joldaryn jańartpaq nıettegi moldovalyqtar ekibastuzdyq kásiporyndarmen birlesip jumys istemek. «QTJ» Ulttyq kompanııasy» AQ prezıdenti Asqar Mamın «Moldova temir joly» JT bas dırektory ıÝrıı Topaldy ekibastuzdyq kásiporyndarmen tanystyryp, kelgen qonaq dońǵalaq jubyn, rels pen shpal shyǵaratyn kásiporyndarmen jumys istegisi keletinin alǵa tartty. ıÝrıı Topal ekibastuzdyq «Prommashkomplekt» zaýyty men Qazaqstan vagonjasaý  kompanııasynda bolyp, Moldova temir jolyn qaıta salý úshin kerekti jabdyqtardyń barlyǵy osynda bar ekeninin aıtty. - Bizdiń jol 145 jyldan beri qoldanylyp keledi. Joldyń ábden tozyǵy jetken. Budan basqa teplovozdardyń da paıdalaný merzimi shyǵyp, barlyq kóliktiń jasy 30-40 jyldan asyp ketken. Qazirgi ýaqytta bizge Eýropa qol ushyn sozyp, aqshalaı kómek kórsetýde. Endi jol jóndeýge jáne teplovozdardy satyp alýǵa tender jasaımyz, oǵan kez kelgen adam qatysa alady, - dedi ıÝ.Topal.

Moldovalyq kásiporyn basshysynyń aıtýynsha, Pavlodar oblysynda kerekti jabdyqtardyń barlyǵy jańa tehnologııalarmen shyǵarylady. 

Pavlodar óńirinde Moldovanyń temir jolyn jańǵyrtýǵa qajetti nárselerdiń bári de bar. Bul týraly Pavlodar oblysynyń ákimi Bolat Baqaýov jáne Ekibastuz qalasyna kelgen «Qazaqstan temir joly» UK» AQ prezıdenti Asqar Mamın men «Moldova temir joldary» memlekettik kásipornynyń bas dırektory ıÝrıı Topal kezdesý kezinde logıstıka, kólik, temirjol mashına qurylysy salalaryndaǵy ekijaqty yntymaqtastyq máselelerin talqylaý kezinde belgili boldy, dep habarlady ákimdiktiń baspasóz qyzmeti. Qazaqstandyq kásiporyndardyń Moldova temir jolyn jańǵyrtýǵa, zamanaýı lokomotıvterdi, júk jáne jolaýshylar vagondaryn, uzyn relsterdi  jáne basqa da jabdyqtardy jetkizýge qatysýyna basa kóńil bólindi. Moldova tarapyna ekibastuzdyq  - «Qazaqstandyq vagon qurylysy kompanııasy» JShS jáne «Prommashkomplekt» kásiporyndarynyń múmkindikteri tanystyryldy.  «Pavlodar óńirinde Moldovanyń temir jolyn jańǵyrtýǵa qajetti nárselerdiń bári de bar,- dep atap ótti ıÝ.Topal. - Bizdiń jolymyzdyń salynǵanyna 145 jyldan asty, qazir onyń jaǵdaıy nasha. Teplovozdardy, jáne basqa da mashınalardy paıdalaný merzimi asyp ketti, olardyń kóbine 30-40 jyl boldy. Bizge qazir Eýropa qarjylyq qoldaý kórsetýde. Endi biz joldy jóndeýge jáne teplovozdar satyp alýǵa tender jarııalaımyz. Oǵan tilek bildirýshilerdiń bári de qatysa alady».

Polsha Almatydaǵy jeńil relsti kólik ınfraqurylymyn damytýǵa ynta bildirdi. Almaty ákimdigine Polsha damý vıtse-mınıstri Vıtold Slovık basqarǵan bıznes delegatsııa resmı issaparmen keldi. Bul týraly qalalyq ákimdiktiń baspasóz qyzmeti habarlady. Sheteldik qonaqtar Qazaqstan men Polshanyń Ortalyq Azııa, Ortalyq Shyǵys Eýropadaǵy bedeldi memleketter ekendigin atap ótip, ózara bıznes yntymaqtastyqtyń tıimdi tustaryn damytýdy usyndy. Tek bıyldyń ózinde qańtar-aqpan aılarynda Almaty men Polshanyń arasyndaǵy taýar aınalymy ótken jylǵy kórsetkishpen salystyrǵanda eki esege artqan. Búginde Almatyda 49 birikken kásiporyn bar. 26 kásiporyn Polsha kapıtalymen jumys jasap jatyr. Kezdeý barysynda Vıtold Slovık Almatynyń ınvestıtsııalyq áleýetin joǵary baǵalady.«Megapolıstiń ındýstrıaldy-ınnovatsııalyq damýy úlken qarqyn kórsetip keledi. Qalada bıznes-alańdar, birikken kásiporyndar óte kóp», - dedi Polsha vıtse-mınıstri. Polsha tarapy jeńil relsti kólik júıesin damytýǵa úlken qyzyǵýshylyq bildirdi. Atalǵan joba jaqyn arada júzege asýy yqtımal. Sondaı-aq, olar turmystyq qaldyqtar men balama energetıka kózin damytýǵa ınvestıtsııa quıýǵa ynta bildirdi. Almaty ákimdiginiń ókilderi bıznes-delegatsııany Almatynyń 1000 jyldyǵyn toılaýǵa, «Ýnıversıada-2017» sharasyna qatysýǵa shaqyrdy.

Polsha úkimeti Qazaqstanda sý tasqyny kezinde zardap shekken polıaktarǵa kómek retinde 250 myń zlotyı (57 myńǵa jýyq eýro) bóledi. Sáýir aıynyń basynda eldiń soltústigindegi Taıynsha aýdanynda birneshe kentti sý basty. Jergilikti 250 turǵyn qaýipsiz jerge shyǵaryldy, zardap shekkenderdiń 80 paıyzy polıaktar bolyp tabylady. Polsha bıligi jergilikti polıaktarǵa kómek kórsetip, shyǵyndaryn qalpyna keltirý, sondaı-aq nıet bildirgenderdi Polshaǵa repatrıatsııalaý protsesin jyldamdatýǵa nıetti. Bul týraly PR Syrtqy ister mınıstri ıAn Dzedzıchak habarlady.

Qazaqstanda qalýdy sheshken polıaktar úshin úılerdi jóndeý jáne maldy satyp alý úshin qarjylyq kómek kórsetiledi. Úkimet bul maqsatqa 250 myń zlotyı (57 myńǵa jýyq eýro) bólýdi qarastyrǵan. «Bul soma Polshaǵa óte úlken emes bolyp kórinedi, biz elimizde úı salý úshin qansha qarajat ketetinin bilemiz. Biraq Qazaqstanda baǵalar tómen, bul adamdardyń úlken tobyna kómektesýge múmkindik beredi», - dedi ıAn Dzedzıchak. Polsha radıosynyń habarlaýynsha, qarajattyń birinshi bóligi - 6 myń eýro Qazaqstanǵa jiberildi, bul qarajat azyq-túlikter men jyly kıimder satyp alýǵa arnalǵan.

4 mamyrda Senat spıkeri Stanıslav Karchevskıı men senator Anna Marııa Anders bastaǵan polıak delegatsııasy, sondaı-aq repatrıatsııalaý máselelerimen aınalysatyn bılik jáne uıymdardyń ókilderi Qazaqstanǵa keledi. Eske sala keteıik, Qazaqstanda ulty polıak 34 myńnan astam adam turyp jatyr. Olar búgingi Ýkraına men Lıtvadan jer aýdaryp jiberilgen polıaktardyń urpaqtary bolyp tabylady.

«Ontustik invest - 2016» halyqaralyq forýmynda 40-tan astam memorandýmǵa qol qoıyldy. Ońtústik Qazaqstan oblysynda ekinshi kúnge jalǵasyp jatqan halyqaralyq «Ontustik Invest - 2016»  ınvestıtsııalyq forýmynda óńir basshysy B.Atamqulov sóz alyp, oblystyń damýyna úles qosý jolynda ınvestıtsııa salýǵa nıet bildirgen barsha qatysýshylarǵa alǵysyn bildirdi, dep habarlady aımaqtyq ákimdiktiń baspasóz qyzmeti. Oblys ákimi atalǵan «Ontustik Invest» forýmy shetel ınvestorlary men jergilikti kásipkerlerdiń, memlekettik organdar men ulttyq kompanııalar ókilderiniń suhbat alańyna aınalatynyn atap ótti. Sondaı-aq, bul forým aıasynda OQO ákimdigi men sheteldik jáne otandyq kompanııalar ókilderi arasynda quny 2,5 mlrd. AQSh dollary bolatyn 40-tan astam yntymaqtastyq memorandýmyna qol qoıdy. Forým barysynda, sheteldik ınvestorlar Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ınvestıtsııalyq múmkindikterimen tanysyp, aımaqtyń ekonomıkasyn damytýdyń ózekti máselelerin talqylady. Іs-sharaǵa  sheteldik kompanııalar men  dıplomatııalyq mıssııalardyń, halyqaralyq uıymdar men jergilikti bıznes-qaýymdastyqtardyń, sonymen qatar, ortalyq jergilikti memlekettik organdar men ulttyq kompanııalardyń jáne damý ınstıtýttarynyń 600-den asa ókili qatysty. Esterińizge salsaq, forýmnyń alǵashqy kúni otandyq taýaróndirýshilerdiń kórmesi ótip, jıynǵa qatysýshy bıznes-delegattar Shymkenttegi iri ónerkásip oryndarynyń jumysymen tanysqan bolatyn. Óńirimizdiń  týrıstik áleýetimen tanystyrý maqsatynda 30 sáýir kúni Aqsý-Jabaǵly, Shymkent pen Túrkistan qalasynyń tarıhı-týrıstik aımaqtaryna saıahat uıymdastyrylady.

Halyqaralyq forým - Ońtústik Qazaqstan oblysyna ınvestıtsııa tartyp, aımaqtyń bolashaqtaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna serpin beretin bolady.

Al Eýropa qaıta qurý jáne damý banki Batys Qazaqstan oblysymen baılanysty nyǵaıta túspek. Bul týraly óńir ınfraqurylymyn damytý jobalaryn birlesip qarjylandyrý máseleleri talqylanǵan BQO ákimi Altaı Kólginov pen Eýropa qaıta qurý jáne damý banki Qazaqstandaǵy ókildiginiń dırektory  Djanet Hekmannyń kezdesýinde málim etildi. Onda óńir basshysy oblystyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynan meımandy habardar etip, Qazaqstandaǵy shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytý baǵdarlamasy aıasynda kásipkerlikti qoldaýǵa granttar bólý, sondaı-aq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyn qaıta jańǵyrtý, ınfraqurylymdy damytý, sýmen jáne jylýmen qamtý jobalary tóńireginde áńgimelesti.

Djanet Hekmannyń sózine qaraǵanda, Eýropa qaıta qurý jáne damý banki Qazaqstandaǵy iri ınvestorlardyń biri bolyp tabylady. Banktyń qatysýymen 15 mıllıardtaı dollar turatyn jobalar qarjylandyrylǵan.  Qazirgi kezde 2,5 mlrd. teńgege baǵalanǵan seksendeı joba júzege asyrylýda.  Sonymen qatar áriptestikti kúsheıtý jónindegi kelisim  aıasynda Qazaqstan Úkimeti shaǵyn jáne orta bıznes jobalaryn iske qosý maqsatynda 40 mln. eýro kóleminde granttar bóldi. Sonyń ishinde batysqazaqstandyq 153 kásiporynǵa granttar berildi. Bank qazirgi kezde «Oral áleýmettik-kásipkerlik korporatsııasy» UK» AQ-men memlekettik-jeke menshik áriptestik jobalaryn naqtylaý ústinde.

Al Bishkek qalasynda AQSh pen Ortalyq Azııa elderi arasyndaǵy yntymaqtastyq talqylandy. 4-5 sáýir aralyǵynda Bishkek qalasynda AQSh pen Ortalyq Azııa elderi arasyndaǵy Saýda jáne ınvestıtsııalar boıynsha negizdemelik kelisim boıynsha keńes (TIFA) májilisi ótti. Qazaqstandyq delegatsııany QR Ulttyq ekonomıka vıtse-mınıstri Qaıyrbek Ósenbaev bastap bardy, dep habarlady QR Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń baspasóz qyzmetinen. Májilis sheńberinde qatysýshylar AQSh pen Ortalyq Azııa elderi arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq, ınvestıtsııalyq yntymaqtastyq, sonymen qatar óńirlik ıntegratsııany nyǵaıtý bolashaǵyn talqylady. Qaıyrbek Óskenbaev óz sózinde TIFA keńesi AQSh pen Ortalyq Azııa elderi arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqtyń tásilderin ázirleý men strategııalyq mańyzdy salalaryn odan ári júzege asyrý boıynsha dıalogtyń mańyzdy bóligi ekenin aıtyp ótti. Qazaqstannyń TIFA elderimen 2015 jylǵy syrtqy saýda aınalymynyń kólemi $ 5 317,37 mln. qurady. Jıynda Qazaqstannyń óńirlik yntymaqtastyq máselelerine erekshe nazar aýdaratyndyǵy basa aıtyldy.

Qazaqstan men Ózbekstan tranzıttik tasymaldy damytý úshin qolaıly tarıftik shart jasaqtady.  Munda málimet «Qazaqstan temir joly» UK» AQ prezıdenti Asqar Mamınnyń Ózbekstanǵa  jumys sapary barysynda aıtyldy. A. Mamın sapar barysynda Ózbekstan vıtse-premeri Batyr Zakırovpen, syrtqy ekonomıkalyq baılanys jáne saýda mınıstri Eler Ganıevpen jáne «Ýzbekıston temır ıolları» AQ basqarma tóraǵasy Achılbek Ramatovpen kelissózder júrgizdi. «Kelissóz barysynda kólik jáne logıstıkalyq saladaǵy seriktestik aıasyn ári qaraı keńeıtý týraly másele qaraldy. Aǵymdaǵy jyldyń birinshi toqsanynda Qazaqstan men Ózbekstan arasynda temir jol kóligimen júk tasymalynyń oń dınamıkalyq ósimi  baıqalǵan» delingen «QTJ» UK» AQ baspasóz qyzmetiniń habarlamasynda. Júk tasymaly kólemin, sonyń ishinde tranzıttik tasymaldy ulǵaıtý maqsatynda taraptar ári qaraı ıkemdi tarıtik saıasat júrgizýge kelisti. Onyń ishinde astyq, un, basqa da aýyl sharýashylyǵy ónimderin, maqta talshyǵy, mıneraldyq tyńaıtqyshtar, tústi metall jáne basqa da birqatar júk túrleri boıynsha tranzıttik tarıfke jeńildik jasaý múmkindigi qarastyryldy. Taraptar eki el kásiporyndary óndirgen ónimderdi temir jol kóligimen tasymaldaý boıynsha ózara tıimdi baılanysty jalǵastyrady. Qazaqstandyq óndirýshilerdiń temir jol ónimderin  Ózbekstanǵa  jetkizý boıynsha kelisimge qol jetkizildi. Ózbekstannyń jemis-jıdek ónimderin «QTJ» UK» AQ logıstıkalyq ınfraqurylymyn paıdalanyp,  Keden Odaǵy elderine jetkizý kólemi men nomenklatýrasy kelisildi. Kelissózder qorytyndysy boıynsha  Qazaqstan men Ózbekstan temir jol ákimshilikteri arasynda tıisti hattamalarǵa qol qoıyldy.

Óńirde transshekaralyq ózenderdi paıdalanýdy retteıtin qujat qajet.  Bul týraly Tashkentte jýrnalısterge QR Premer-Mınıstriniń birinshi orynbasary Baqytjan Saǵyntaev málimdedi. «Kún tártibiniń mańyzdy máselesi óńir elderiniń transshekaralyq ózenderin paıdalaný bolyp tabylady. Biz ózenniń tómengi jaǵynda ornalasqanbyz. Osyǵan baılanysty Qyrǵyzstanmen kelissóz júrgizip jatyrmyz. Másele sýdy elektr energııasyna almastyrý jolymen sheshiledi. Sýdy taýarǵa aınaldyrmaý qajet. Ár el óz úlesin alýy tıis», - dep atap ótti B. Saǵyntaev.  «Osyǵan baılanysty bir qujatqa qol qoıý arqyly bir  shoǵyrlandyrylǵan sheshimge kelýimiz qajet.Árıne, tıisinshe ár el óz paıdasyn kózdeıdi, biz mundaı qujatqa qol qoısaq, sharasyz qalamyz dep oılaıdy. Shekaralas ózender álemniń basqa elderinde, onyń ishinde Eýropada da bar.  Alaıda olar sý  resýrstaryn paıdalaný problemalaryn sheship alǵan», - dep qosty QR Premer-Mınıstriniń birinshi orynbasary. Qazirgi ýaqytta tıisti kólemde sý bólý týraly Ózbekstanmen aýyzsha ýaǵdalastyq bar, bul másele Ózbekstan Premer-Mınıstriniń baqylaýynda, dep túsindirdi B. Saǵyntaev. Eske salsaq, Tashkentte Qazaqstan men Ózbekstan Prezıdentteri ekijaqty kelissózderi ótti. 

Sondaı-aq Taıland kompanııalary Almatyǵa ınvestıtsııa bólýge daıyn. Bul týraly Almaty qalasynyń ákimi Baýyrjan Baıbek bastaǵan qazaqstandyq delegatsııa Taıland koroldiginde bolǵan kezinde belgili boldy. Sapar barysynda qazaqstandyq delegatsııa Taıland bıznes-qoǵamdastyǵy ókilderimen, týrızm jáne sport mınıstri K.Vattanavrangkýlmen, Bangkok gýbernatory S.Parıbatramen, ESKATO-nyń atqarýshy dırektory Sh.Ahtarmen kezdesti. Almaty ákimi Baýyrjan Baıbek «Qalalardyń ashyqtyǵyn, qaýipsizdigin, ómirge degen turaqtylyǵyn, ekologııasyn jaqsartýdy qamtamasyz etý: óńirlik áleýetter men múmkindikter» atty Azııa-Tynyq muhıt Forýmynyń sessııasyna qatysty. «Qazaqstan jáne Taıland: ınnovatsııalar, ınvestıtsııalar,seriktestik» degen taqyrypta ótken bıznes-forýmda Qazaqstan men Taıland arasyndaǵy saýda- ınvestıtsııalyq yntymaqtastyqtyń negizgi vektorlary, Almatyǵa Taıland kapıtalyn ınvestıtsııalaý máseleleri talqylandy. Bıznes-forýmnyń qorytyndysy boıynsha eki eldiń isker adamdary kelesi kezdesýdi Qazaqstanda ótkizip, eki jaqqa da paıdaly seriktestikke qatysty qujattarǵa qol qoıýǵa kelisti. Almaty qalasynyń ákimi Týrızm jáne sport mınıstrimen kezdesý kezinde megapolıstiń týrıstik jáne ekonomıkalyq potentsıaly týraly aıtyp berdi. Óz kezeginde K.Vattanavrangkýl Taıland Qazaqstanmen ekijaqty yntymaqtastyqty damytýǵa jáne eki el arasynda týrıster sanyn arttyrýǵa nıetti ekendigin aıtty. «Biz Taıland týrısteri úshin Qazaqstannyń esigin ashqymyz keledi. Sondyqtan vızalyq protsedýralardy azaıtyp, toptyq týrıstik vızalardy berý máselesin qarastyramyz. Týrızm bıznesti damytyp, ınvestıtsııa tartýǵa jol ashady», - dedi K.Vattanavrangkýl. Bangkok gýbernatory S.Parıbatra  Bangkok pen Almaty megapolısterdiń básekege laıyq múmkindikterin eskere otyryp, ulttyq óndiristik-bólý júıeleri arqyly qala ekonomıkasyn ıntegratsııalaýdy damýdyń basty faktory dep sanaıtyndyǵyn jetkizdi. Eki qala arasyndaǵy ekonomıkalyq baılanysty odan ári keńeıtý maqsatynda taraptar Bangkok pen Almatyny baýyrlas qalaǵa aınaldyrýǵa kelisti. Al ESKATO-nyń atqarýshy dırektory Sh.Ahtarmen kezdesýde Baýyrjan Baıbek Almaty ákimdigi men ESKATO Hatshylyǵynyń «Almaty-2020» Baǵdarlamasyn júzege asyrýdaǵy ózara yntymaqtastyǵyn talqylady. «Almatynyń damý Baǵdarlamasy - 2020» alǵash ret azamattyq qoǵamnyń jáne negizgi ut ókilderiniń qatysýymen keńinen talqylanyp, adamdarǵa barynsha jaıly, qaýipsiz qala qurýǵa baǵyttalǵan. Atalǵan baǵdarlamanyń mehanızmderi men ındıkatorlary ESKATO-nyń Ońtústik-Shyǵys-Azııa qalalary boıynsha jyl saıynǵy esebiniń arnaıy bólimi men BUU Habıtatyna qala aýmaǵyn damytýdyń eń úzdik kórinisi retinde enetin bolady», - dedi Sh.Ahtar hanym.

Eksport salasy el ekonomıkasyn damytý alǵysharttarynyń biri. Osyny eskergen Qazaqstan tarapy Aýǵanstan naryǵyna taýar eksporttaý boıynsha Pákistan kásiporyndaryn yǵystyrýǵa qaýqarly. Bul týraly Astanada ótken baspasóz máslıhatynda Qazaqstannyń Syrtqy saýda palatasy basqarma tóraǵasy  Meıirbek Májıtov málim etti. «Aýǵanstan naryǵy biz úshin qyzyǵýshylyq týdyryp otyr. Bul elde búginde aıtarlyqtaı turaqty bolmasa da, degenmen de naryqtary qalpyna kelip jatyr. Atap aıtqanda, bul memlekette Qazaqstannyń unnan jasalǵan ónimderi men astyǵy joǵary suranysqa ıe. Jaqynda Aýǵanstanmen saýda-sattyq aýqymyn keńeıtý maqsatynda Kabýlda Qazaqstannyń alǵashqy saýda úıi ashyldy. Bul óz kezeginde elimizdiń kásiporyndaryna taýarlaryn keńinen tanystyrýǵa múmkindik berip otyr»,-dep toqtaldy M. Májıtov. Osy rette bıznes-qoǵamdastyqtardyń  iskerlik kelissózderi nátıjesinde 700 000 AQSh dollary kóleminde ónimderge sharttar jasaldy. «Kelissózder aıasynda eksport deńgeıi arta túsedi. Aýǵan kásipkerleri unnan jasalǵan ónimderge, onyń ishinde qazaqstandyq kespeni ımporttaýǵa aıtarlyqtaı qyzyǵýshylyq tanytýda. Aýǵanstan Islam Respýblıkasyndaǵy Qazaqstannyń Tótenshe jáne Ókiletti Elshisiniń paıymynsha, Qazaqstan tarapy eksporttyq taýarlar boıynsha Pákistanmen belsendi básekelestikke  túsip, olardyń ónimderiniń ornyn basýǵa qaýqarly»,-dedi basqarma tóraǵasy. Munymen qosa, Aýǵanstan jaǵy Qazaqstannyń munaı ónimderin alýǵa qyzyǵýshylyq tanytyp otyrǵan kórinedi. Sonymen qatar qazaqstandyq kondıterlik ónimderdi eksporttaýǵa eleýli múmkindik jasalyp otyr. «Aýǵanstan Úkimeti tarapynan jyl saıyn ınfraqurylymdyq jobalardy júzege asyrýǵa 2 mlrd. dollar bólinedi, ıaǵnı bul turǵyda joldardyń, elektr energııasy jelileri, sý qoımalarynyń qurylystary qamtylyp otyr. Osy oraıda bizdiń kásiporyndarǵa bul qurylys naryǵyna kirýge jaqsy múmkindik bar. Búginde qurylys jobalaryna qatysý úshin qazaqstandyq kásiporynmen aldyn ala kelisim jasaldy»,-dedi Meıirbek Májıtov.

Sonymen qatar Qazaqstan kompanııalary Tájikstanmen 4 mln. dollardyń ónimin jetkizý týraly eksporttyq shart jasasty.  Bul týraly Astanada ótken baspasóz máslıhatynda Qazaqstannyń Syrtqy saýda palatasy basqarma tóraǵasy  Meıirbek Májıtov málim etti. «Biz Ortalyq Azııa elderimen belsendi is-qımyldar jasaýdamyz. Máselen, jaqynda Tájikstannan bizdiń delegatsııa keldi. Osy rette aýyl sharýashylyǵy, kondıterlik ónimder, tsement, un, kúrish jáne astyq jetkizý boıynsha 4 mln. dollardyń sharttary bekitildi. Sonymen qatar basqa da salalar boıynsha kelissózder júrgizilip jatyr»,-dedi M. Májıtov. Onyń sózine qaraǵanda, bir aptadan keıin 20 kompanııadan quralǵan taǵy bir delegatsııa Tájikstanǵa baratyn bolady. Olarda tájik naryǵyna otandyq ónimdi eksporttaý turǵysynda aldyn ala kelisim jasap úlgergen kórinedi.

Jyl basynan beri Qazaqstannyń Syrtqy saýda palatasy 35 mln. AQSh dollary kóleminde eksportty uıymdastyrdy.  Bul týraly Astanada ótken baspasóz máslıhatynda atalǵan palatanyń basqarma tóraǵasy  Meıirbek Májıtov málim etti. «Birinshi toqsannyń nátıjesi boıynsha Syrtqy saýda palatasy Qazaqstan men Irannyń, Mysyrdyń isker toptarynyń qatysýymen  úsh mańyzdy otyrys ótkizdi. Sonymen qatar Reseıge, Iranǵa, Aýǵanstanǵa jáne Tájikstanǵa 6 saýda-ekonomıkalyq mıssııalar uıymdastyryldy. Bul sharalarǵa 400-den astam otandyq kásipkerler tartyldy»,-dedi M. Májıtov. Onyń sózine qaraǵanda, sanktsııalardyń kúshi joıylǵannan keıingi Iranmen ekijaqty yntymaqtastyqtyń alǵashqy nátıjeleriniń biri - ol 30 mln. dollar kóleminde iri qara jáne qoı etin eksporttaýǵa jasalǵan kelisimshartqa baılanysty bolyp otyr. Budan bólek, Aqmola oblysynyń astyǵy, Aqtóbe oblysynyń uny, Qyzylorda oblysynyń kúrishi jáne Qostanaı oblysynyń kondıterlik ónimderi, sondaı-aq tarazdyq tsement eleýli kólemde Tájikstanǵa eksporttalady. Sonymen qatar jaqynda Aýǵanstanmen saýda-sattyq aýqymyn keńeıtý maqsatynda Kabýlda Qazaqstannyń alǵashqy saýda úıi ashyldy. Osy oraıda bıznes-qoǵamdastyqtardyń  iskerlik kelissózderi nátıjesinde 700 myń AQSh dollary kóleminde ónimderge sharttar jasaldy. «Osy múmkindikterdiń barlyǵy syrtqy ekonomıkalyq is-qımyldardy damytý úshin aýqymdy áleýetti ashyp otyr. Bul rette otandyq kásipker bul múmkindikterdi tıimdi paıdalanýy tıis dep oılaımyn»,-dep túıdi M. Májıtov. 

Qazaqstan 2015 jyly Eýropalyq odaqqa 219,8 mln. dollardyń aýyl sharýashylyǵy ónimderin eksporttady. Bul málimetter QR Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi taratqan aqparatta aıtylǵan. «2015 jyly Qazaqstannyń Eýropalyq odaqpen  aýyl sharýashylyǵy ónimderi men azyq-túlikti qaıta óńdeý boıynsha  syrtqy taýar aınalymy 635,9 mln. AQSh dollaryn qurady. Qazaqstan ótken jyly Eýropalyq odaqqa 92 myń tonna astyq, 247,7  myń tonna zyǵyr, 15,9 myń tonna maqta talshyǵy men 5,9 myń tonna balyq súbesin eksporttady»,-  delingen habarlamada. Sonymen qatar vedomstvo aqparatyna qaraǵanda, búginde Qazaqstanda ıtalıandyq, germandyq jáne vengrııalyq iri kompanııalar óz qyzmetterin belsene jandandyrý ústinde. Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Saýd Arabııasynyń Koroli Salman ben Ábdel Ázız ál Saýdpen Ystambuldaǵy Islam yntymaqtastyǵy uıymy HІІІ Sammıti alańynda kezdesti. Kezdesý barysynda eki eldiń kóshbasshylary saýda-ekonomıka, ınvestıtsııa, ǵylym men tehnıka jáne mádenı-gýmanıtarlyq salalardaǵy ekijaqty yntymaqtastyqtyń ahýaly men perspektıvalaryn talqylady. Qazaqstan Prezıdenti men Saýd Arabııasy Koroli halyqaralyq kún tártibindegi ózekti máseleler jáne terrorızm men ekstremızmge qarsy jahandyq deńgeıdegi is-qımyldyń negizgi baǵyttary jóninde pikir almasty. Sonymen qatar, taraptar IYU sammıtine toqtalyp, onyń tabysty ótetinine, qabyldanýy josparlanǵan sheshimderiniń tıimdi bolatynyna úmittenetinderin bildirdi. 

Ázerbaıjan Qazaqstanmen eksportty jáne ımportty ulǵaıtty. Ázerbaıjannyń TMD elderimen jyldyq eseptemedegi eksportynyń kólemi 49,46 paıyzdy bolyp, qańtar-naýryz aılarynda 117 037,3 myń AQSh dollaryn qurady. Statıstıka jónindegi memlekettik komıtettiń habarlaýynsha, Ázerbaıjannyń TMD elderinen ımporty kerisinshe 35,16 paıyzǵa qysqaryp, 305 250,69 myń dollardy quraǵan.

Esepke sáıkes eksporttyń jalpy kóleminiń 6,57 paıyzy jáne ımporttyń jalpy kóleminiń 16,72 paıyzy TMD elderiniń úlesine tıedi. Eksport Qazaqstanda, Belarýsta, Moldovada, Tájikstanda, Túrkimenstanda, Ýkraınada ósken, Qyrǵyzstanda, Ózbekstanda, Reseıde qysqarǵan. Importtyń Qazaqstanmen jáne Qyrǵyzstanmen ósýi baıqalady, basqa elderden ımport qysqarǵan. Atalǵan kezde Reseıge eksport 24,49 paıyzǵa - 46 139,19 myń dollarǵa, ımport 38,48 paıyzǵa - 206 171,77 myń dollarǵa qysqardy, Ýkraınaǵa eksport 20,74 paıyzǵa - 3 604,58 myń dollarǵa ósken, ımport 51,89 paıyzǵa - 38 525,58 myń dollarǵa deıin azaıǵan. Qazaqstanǵa eksport 12,35 paıyzǵa - 3 396,61 myń dollarǵa deıin, ımport 55,27 paıyzǵa - 41 203,71 myń dollarǵa deıin artqan.

Qazaqstan úshin munaı-gaz salasy ekonomıkamyzdyń tiregi. Bul baǵytta, malaızııalyq «Hadid Engineering»Qazaqstannyń munaı-servıstik kompanııalary odaǵyna endi. Almatyda Qazaqstannyń munaı-servıstik kompanııalary Odaǵy (KazService) men malaızııalyq «Hadid Engineering» munaı kompanııasy arasynda yntymaqtastyq týraly Memorandýmǵa qol qoıyldy. «KazService» tóralqasynyń tóraǵasy Rashıd Jaqsylyqov óz sózinde Odaqtyń budan bes jyl buryn qurylǵandyǵyn aıtty.Ondaǵy maqsat - jer qoınaýyn paıdalanýshylar usynatyn qyzmet kórsetý salasynda qazaqstandyq mazmunnyń úlesin ulǵaıtý. Onyń pikirinshe, malaızııalyq kompanııanyń Odaqqa enýi bıznesti basqarý salasyna ınvestıtsııanyń jáne jańa tehnologııalardyń jetkizilýine, sondaı-aq, ekonomıkalyq oılaýdyń damýyna septigin tıgizedi. «Qazaqstannyń ekonomıkasy úshin bul - birshama jańa sala. Elimizde osy saladaǵy servıstik jumystardyń jyl saıynǵy aınalymy 10-12 mlrd. AQSh dollaryn quraıdy. Búgingi tańda qazaqstandyq kompanııalardyń ınjınırıngtegi úles salmaǵy - 50 paıyzǵa jetse, logıstıkada - 18 paıyzdan tómen. Qurylys boıynsha - 58 paıyzǵa kóterildi, al qyzmet kórsetý boıynsha kórsetkish - 80 paıyzdan asady. Bizdiń mindetimiz jalpy kórsetkishti 60 paıyzǵa jetkizý. Bul jerde shet eldik kompanııalardyń qatysýy shynaıy básekelestik týǵyzady jáne tájirıbe artady», - dedi KazService ókili. Óz kezeginde «Hadid Engineering» kompanııasynyń enshiles kompanııasy «Hadid Oil&Gas» JShS Bas dırektory Shyńǵys Nábıev Malaızııanyń munaı-gaz jáne servıstik sala boıynsha baı tájirıbe jınaqtaǵandyǵyn aıtty.

Al «Qazatomónerkásip» AQSh, Eýropa, Qytaı naryǵyna qatysýdy kúsheıtedi. Bul týraly AQSh-ta ótken Atom ónerkásibi sammıtinde «Qazatomónerkásip» UAK tóraǵasy Asqar Jumaǵalıev aıtty.  «Qazirgi ýaqytta Qazatomónerkásip» óz qyzmetin jetildirý jáne AQSh, Eýropa, Qytaıdaǵy bizdiń áriptester úshin joǵary dárejede klıenttik qyzmet kórsetý maqsatynda jahandyq marketıng júıesi men satylymdy qaıta qurylymdaýda. Bul úderistiń basty elementi Shveıtsarııada treıdıngtik kompanııa qurý bolyp tabylady. Ol satý ıkemdiligin quryp, áleýetti mámilelerge den qoıý ýaqytyn jedeldetedi. AQSh-ta bul úderis aǵymdaǵy ókildikti joıyp, onyń fýnktsııasyn jańa qurylym aıasynda tolyqqandy «enshiles» zańdy tulǵalarǵa berýden kórinetin bolady. «Qazatomónerkásiptiń» damý josparlaryna jaýap bere otyryp, Basqarma tóraǵasy qysqa merzimdi kezeńde negizgi mindetter - ózgeris baǵdarlamasyn engizý, usynylatyn ónim spektrin keńeıtý, óndiristi ártaraptandyrý ekenin málim etti. «Biz untaq pen tabletka óndirip jatyrmyz, taıaýda qytaılyq áriptestermen birlesken kompanııa quramyz, ol QHR reaktorlary úshin otyndyq jınaq óndirýmen aınalysady. Taıaýda jetekshi konversııalyq qyzmet - ConverDyn kompanııasymen kelisimge qol qoıyldy. Onymen birge birlesken UF6 ónimin naryqqa usynýdy josparlap otyrmyz», - dedi ol.  Sondaı-aq, búginde kompanııa óndiristi keńeıtip, óndirý kólemin ulǵaıtýdy josparlamaıtyny belgili boldy. Qazirgi ýaqytta naryqqa qosymsha jetkizý ony qalpyna keltirýde merzimin uzartýǵa alyp keler edi. Kompanııany odan ári damytý óndirý jáne satýdy ártaraptandyrýmen kóbirek baılanysty. Jumaǵalıev sondaı-aq qordyń joǵary sapasy men rentabeldi óndirý júıesi Qazatomónerkásipke ýranǵa tómen baǵa belgilengen qazirgi kezde de turaqty tabys alýǵa múmkindik beretinin qosty.

Astanadaǵy memlekettik qyzmet salasyndaǵy óńirlik hab Afrıkadan Latyn Amerıkasyna deıin keńeımek. Bul týraly Astanadaǵy memlekettik qyzmet salasyndaǵy óńirlik hab Basqarýshy komıtetiniń tóraǵasy Álıhan Baımenov  málim etti. «Biz bizder úshin jańa óńirler, atap aıtqanda, Afrıka men Latyn Amerıkasy tarabynan yntymaqtastyqqa múddelikti baıqap otyrmyz. Maýsym aıynda mundaı sharanyń birin Addıs-Abebada ótkizý josparlanǵan», -  dedi ol habtyń «Sapaly memlekettik qyzmet maqsatyndaǵy áriptestik» atty jyl saıynǵy konferentsııasy barysynda. Sonymen qatar ol qazirgi ýaqytta óńirlik habqa 32 el kiretindigin atap ótti. Hab Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy, BUU Damý baǵdarlamasynyń memlekettik qyzmetti jetildirý jónindegi sıngapýrlyq ortalyǵymen birlesken jumystar júrgizip jatqandyǵyn da aıtty. Munan bólek, hab Amerıkalyq memlekettik basqarý jónindegi qoǵam, Azııalyq memlekettik basqarý jónindegi qaýymdastyq, UNPAN jahandyq jelisi syndy kásibı óńirlik qaýymdastyqtarmen jáne memlekettik basqarý salasyndaǵy jetekshi ýnıversıtettermen   yntymaqtastyqty jolǵa qoıǵan.

Elordada Astanadaǵy memlekettik qyzmet salasyndaǵy óńirlik hab Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymymen yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıdy. «EYDU qatarynda álemniń barynsha damyǵan 34 ekonomıkasy bar jáne EYDU elderiniń memlekettik basqarýdaǵy tájirıbesi men dırektoraty óńirdegi reformalar boıynsha óz baǵdarlamasyn júzege asyryp jatqan barlyq elder úshin mańyzdy. Biz bul yntymaqtastyǵymyz barlyq úkimetterdiń ıgiligi úshin jumys isteıdi dep úmit artamyz», - dedi Astanadaǵy memlekettik qyzmet salasyndaǵy óńirlik hab basqarýshy komıtetiniń tóraǵasy Álıhan Baımenov. Óz kezeginde EYDU memlekettik basqarý jáne terrıtorııalyq damý máseleleri jónindegi dırektory Rolf Alter Qazaqstan uıym úshin tamasha seriktes ekendigin basa atap ótti. «Biz Qazaqstanmen tamasha yntymaqtastyqty jolǵa qoıyp, keremet dostarǵa aınaldyq. Bul jaqtyń adamdary bar ynta-jigerimen Qazaqstandaǵy memlekettik qyzmetti reformalaýǵa umtylatyndyǵy baıqalady. Biz, EYDU tarabynan bul saladaǵy oń tájirıbelerdi tek Qazaqstanǵa ǵana emes, sonymen birge kórshi elderge de bere alamyz», - dedi ol. Aıta keterligi, shara barysynda EYDU men Qazastandaǵy BUU Damý baǵdarlamasy arasynda 4 jyldyq kezeńge arnalǵan kelisim de rásimdeldi. Qazaqstandaǵy BUU Damý baǵdarlamasynyń turaqty ókili Norımasa Shımomýranyń atap ótýinshe, qol qoıylǵan qujat Qazaqstanǵa álemniń damyǵan 30 eliniń qataryna qosylýyna járdem beretin bolady.

Aýǵanstanmen saýda-sattyq aýqymyn keńeıtý maqsatynda Kabýlda Qazaqstannyń alǵashqy saýda úıi ashyldy. Saýda úıi Qazaqstan syrtqy saýda palatasy men Aýǵanstan Islam Respýblıkasyndaǵy Qazaqstan Elshiliginiń kómegimen iske qosylyp otyr. Bul týraly palatanyń baspasóz qyzmetinen habarlandy. Aýǵanstan Islam Respýblıkasyndaǵy Qazaqstannyń Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi Ómirtaı Bitimovtiń aıtýynsha, eki el arasynda saýda baılanystaryn damytý túrli saýda ortalyqtaryn ashý arqyly jandana túsedi. Bul rette Kabýlde saýda úıiniń ashylýy eki el kásipkerleri úshin tyǵyz baılanystar ornatýǵa negiz bolmaq. «Aýǵanstan úkimeti Qazaqstanmen saýda qatynastaryn damytý arqyly úlken ekonomıkalyq ósimge qol jetkizedi dep senemiz. Jalpy Qazaqstan men Aýǵanstan arasynda kópjyldyq saýda qatynastary jolǵa qoıylǵan. Osyǵan baılanysty bizdiń elimiz azyq-túlik ımporttary úshin tamasha balama bola alady», - dedi Elshi. Aıta keterligi, ótken jyldar málimetteri boıynsha Qazaqstan Aýǵanstannan 3 mln. dollar shamasynda taýarlar ımporttaǵan. Al Qazaqstannyń Aýǵanstanǵa eksporty 333 mln. dollardy qurap otyr. Onyń ishinde un men munaı ónimderi basymdyqqa ıe. Qazaqstan syrtqy saýda palatasynyń basqarma tóraǵasy Meıirbek Májitovtiń aıtýynsha, Aýǵanstan astanasynda saýda úıiniń ashylýy saýda salasyndaǵy baılanystardy arttyrýǵa tamasha bastama bolyp tabylady. «Osy arqyly otandyq taýar óndirýshiler ózderiniń ónimderin Kabýldaǵy «Aýǵanstan EKSPO Tsentr»  iri kórme pavılonyna tegin ornalastyra alady. Al kórme ókilderi jergilikti naryq boıynsha qazaqstandyq taýar óndirýshilermen iskerlik baılanysqa daıyn», - deıdi M.Májitov. 

Qazaqstannyń óndirýshileri aýǵan bıznesimen 700 myń dollardy quraıtyn kelisimshart jasady. 700 myń dollardy quraıtyn Qazaqstannyń astyǵy men un ónimderi Aýǵanstanǵa eksporttalatyn boldy. Qazaqstan syrtqy saýda palatasynyń uıymdastyrýymen Aýǵanstan Islam Respýblıkasyna jasalǵan saýda-ekonomıkalyq mıssııa aıasynda eki tarap kásipkerleri osyndaı ýaǵdalastyqqa qol jetkizdi. Bul týraly palatanyń baspasóz qyzmetinen habarlandy. «V2V» formatyndaǵy ekijaqty sessııa barysynda qazaqstandyq óndirýshilerdiń ónimderi usynylyp, aýǵan bıznesi taýarlar sapasyna kóz jetkizgen bolatyn. Sonyń arqasynda aýǵanstandyq kásipkerler makaron ónimderin shyǵaratyn qazaqstandyq kompanııalar ónimderine úlken qyzyǵýshylyq týdyrdy. Kelissózder nátıjesinde aýǵan bıznesmenderi ónimdi tikeleı jetkizý týraly ýaǵdalasyp, Aýǵanstanda makaron ónimderiniń taýar jelisine eksklıýzıvti dıstrıbıýter bolýǵa usynystaryn jetkizdi», - delingen baspasóz baıanynda. Sonymen qatar, aýǵanstan kásipkerleri jaqyn araldyqta Qazaqstanǵa saparlap, makaron ónimderin shyǵaratyn zaýytpen tanysqysy keletinderin de alǵa tartqan.
Budan bólek, qazaqstandyq soıa daqyldaryn óńdeıtin kásiporyndar aýǵanstandyq sút óndirý qaýymdastyǵynyń ókilderimen de kelisimsharttar jasasqan. «Halyq sany 35 mıllıondy quraıtyn Aýǵanstan ekonomıkasy qazir turaqtalyp, qozǵalys jandanyp kele jatyr. Sonyń ishinde perspektıvalyq baǵyttardyń biri Aýǵan úkimetiniń ınfraqurylymdyq jobalaryna qazaqstandyq merdigerlerdiń qatysýy bolyp otyr. Aýǵanstan jyl saıyn ınfraqurylymdyq nysandar qurylysyna 2 mlrd. dollarǵa deıin qarajat bólýde. Onyń aıasynda elektr jelileri, temir jol jelisi, avtokólik joldary men kommýnıkatsııalyq jeliler qurylysy bar», - deıdi Qazaqstan syrtqy saýda palatasynyń basqarma tóraǵasy Meıirbek Májıtov.  Qazaqstan syrtqy saýda palatasy men Aýǵanstan saýda-ónerkásip palatasynyń birlesken forýmynyń qorytyndysy boıynsha iskerlik keńes qurý týraly sheshim qabyldanǵan. Keńes eki el kásipkerleriniń yntymaqtastyǵyn nyǵaıtýǵa jumys isteıtin bolady. 
Eske sala keteıik, buǵan deıin Aýǵanstanmen saýda-sattyq aýqymyn keńeıtý maqsatynda Kabýlde Qazaqstannyń alǵashqy saýda úıi ashylǵan bolatyn.

QR Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev Kýbada qol qoıylǵan memorandým jaıly tolyǵyraq aıtyp berdi. «Búgin biz Kýbanyń energetıka jáne taý-ken óndirisi mınıstrimen ózara yqpaldastyq jónindegi memorandýmǵa qol qoıdyq. Bul birinshi kezekte munaı-gaz óndirisine qatysty. Ásirese, Qýbany qorshap jatqan ken oryndaryn aıtyp otyrmyn. Tipti, Qazaqstan munaıyn Kýbanyń munaı óńdeý zaýyttaryna jetkizý múmkindikteri de qaralýda», - deıdi QR Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev. Málim bolǵandaı, Gavana Astanada ótetin EXPO kórmesine qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. Qatysatyny jóninde qujat byltyr qabyldanyp qoıǵan. Jumys tártibi bekidi. Jalpy jasyl texnologııalar salasyndaǵy Latyn Amerıka elderiniń jetken jetistikteri az emes. Bizge qajet tájirıbeniń ozyq úlgileri bar bul óńirde. Ony kýbalyqtar kórmege alyp kelmek oıda. «Kómir, munaı-gaz joqtyǵynan úlken izdený jumystary, ǵylymı jumystar atqaryp jatyr. Keıbir memleketterde qazirgi kezde osyndaı energııanyń úlesi 90%-ǵa jetti. Kýbada ol tómendeý, biraq úlken josparlar qoıyp otyr. Asqan qyzyǵýshýlyqpen bizdiń kórmege daıyndalyp jatyr eken», - deıdi «Astana EXPO- 2017» UK» AQ basqarma tóraǵasy Axmetjan Esimov. 

Astana ekonomıkalyq forýmy - jahandyq máselelerdi talqylaýǵa jáne sheshýge arnalǵan jyl saıynǵy suhbat alańy. Óziniń aýqymy boıynsha búkil Eýrazııa keńistiginde teńdesi joq bul forým álemdik kóshbasshylardyń, halyqaralyq sarapshylardyń, ǵalymdardyń, saıası jáne qoǵam qaıratkerleriniń, túrli qarjy ınstıtýttary men bıznes-qoǵamdastyqtar ókilderiniń basyn qosady. BAÁ mıllıarderi Astana ekonomıkalyq forýmyna qatysýǵa nıetti.Ábý-Dabıde BAÁ-degi QR Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi Qaırat Lama Sharıftiń BAÁ iskerlik ortasynyń baı ári yqpaldy ókilderiniń biri Hýseın an-Nýveıspen kezdesýinde bul týraly belgili boldy. Ámirlik mıllıarderi osy jyly 25-26 mamyrda ótetin Astana ekonomıkalyq forýmyna qatysýǵa shaqyrtýdy alǵyspen qabyl aldy. Ámirlik bıznesmenimen baılanysy bar kompanııalar energetıka (Ulttyq munaı qurylys kompanııasynyń (NPCC) prezıdenti), ónerkásip («Senaat» ónerkásiptik holdıngtiń basqarma tóraǵasy), ınvestıtsııa («Maha Capitals», «Al Nowais Investment» jáne «The Abraaj Group» kompanııalarynyń quryltaıshysy), qonaqúı bıznesi («Rotana» oteleler jelisiniń dırektory) jáne basqa da sektorlarda qyzmet kórsetedi. Onyń kompanııasyna tıesili aktıvterdiń jalpy quny, keı derekter boıynsha, 6,8 mlrd. AQSh dollarynan asady.

Qazirgi mıllıarder iske asyryp jatqan barynsha iri ınvestıtsııalyq joba Mysyrdyń memlekettik elektorenergetıkalyq holdıngtik kompanııasymen (Egyptian Electricity Holding Company (EEHC)) birlesip, Sınaı túbeginde qýaty 2460 MVt «Ýıýn ál-Mýsa» elektr stansasyn salý jobasy bolyp tabylady. Jobanyń quny 4,5 mlrd AQSh dollaryna baǵalanady, onyń 70 paıyz ınvestıtsııasy «Al Nowais Investment» kompanııasyna, al qalǵan 30 paıyzy - Sıngapýr, Ońtústik Koreıa, Qytaı jáne Mysyrdyń jeke ınsvestorlaryna tıesili. H.An-Nýveıspen kezdesý nátıjesi boıynsha olardyń qazaqstandyq ekonomıkaǵa ınvestıtsııa salý perspektıvalaryn qaraý týraly ýaǵdalastyqqa qol jetkizildi.

Astana ekonomıkalyq forýmyn (AEF) Eýropada  tikeleı efırde kórsetedi. Bul týraly OKQ-da ótken baspasóz máslıhatynda UEM «Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýty» AQ basqarma tóraǵasy Áset Erǵalıev málim etti. «Bıyl Astana ekonomıkalyq forýmy 25-26 mamyrda ótedi. Negizgi taqyryp «Jańa ekonomıkalyq naqtylyq: ártaraptandyrý, ınnovatsııalar jáne bilim ekonomıkasy». Taqyryptyń tańdalýy búginde álemdik ekonomıkadaǵa jańa ekonomıkalyq naqtylyq aıasynda ekonomıkalyq saıasatty júzege asyrý kezinde kóptegen el tap bolyp jatqan qaýip-qaterlermen baılanysty», - poıasnıl Á. Erǵalıev. Bıylǵy forýmnyń ereksheligi 26 mamyrda túski saǵat 3-ten bastap «Qazaqstan» OKZ-da ótetin AEF-niń plenarlyq otyrysy bolmaq. Onyń aqparatyna qaraǵanda, Astana ekonomıkalyq forýmy aıasynda 20-ǵa jýyq shara uıymdastyrý kózdelgen. 

Qazaqstan jáne Qytaı qarym-qatynasy

Qazaqstan men QHR arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynas - 1992 jyly 3 qańtardan bastap ornady. Bul qarym-qatynastar qazirgi tańda kórshi memleketter arasyndaǵy  tatý baılanystar damýynyń jarqyn kórinisi bolyp otyr. «QazAqparat» HAA saıtynda eki el arasyndaǵy myzǵymas dostyqty pash etetin materıaldar kóptep jarııalandy.

Jambyl oblysynyń delegatsııasy  QHR aımaqtarymen dostyq qatynastardy nyǵaıtý maqsatynda Qytaı Halyq Respýblıkasyna barady. Jambyl oblysy ákimdiginiń baspasóz qyzmetinen habarlaǵandaı, aımaq basshysy Kárim Kókirekbaev bastaǵan delegatsııa jumys saparymen Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Chantszı-Hýeı avtonomdyq ólkesine barady. Sapardyń maqsaty - Taraz jáne Chantszı qalalarynyń arasyndaǵy dostyq baılanystardy nyǵaıtý. Delegatsııanyń quramynda oblystyq jáne aýdandyq ákimdikterdiń ókilderi, oblystyq basqarmalardyń basshylary, JOO rektorlary, sharýa qojalyqtarynyń basshylary, kásipkerler bar. Sapar baǵdarlamasynda jambyldyq delegatsııanyń Chantszı qalasynyń basshylyǵymen kezdesýi, kásiporyndar, mádenıet mekemelerine barý bar. Qazaqstandyq delegatsııa qytaılyq aýylsharýashylyq aımaqtyń qyzmetimen,  «ıÝnhýa» bıotehnologııalyq kompanııasynyń jumysymen tanysyp, «Lanshan-Týnhe» hımııalyq kompanııasynda jáne «TBEA» elektr tehnıkalyq kompanııasynyń bas basqarmasyna barady. Budan basqa, «Sııýıchýn», sút ónimderin shyǵaratyn jáne óńdeıtin kompanııa, Chantszıdegi kásibı-tehnıkalyq ınstıtýt, Chantszı ulttyq joǵary tehnologııalyq ónerkásip aımaǵymen tanysý josparlanyp otyr. Sapar qorytyndysynda Jambyl oblysy men  Chantszı-Hýeı avtonomdyq ólkesiniń arasynda baýyrlastyq baılanystardy ornatý týraly kelisýshilikke qol qoıylýy múmkin. Ekijaqty yntymaqtastyqty odan ári damytý úshin eki memlekettiń iskerlik ortalarynyń qatysýymen aýyl sharýashylyǵy, ónerkásip jáne mádenıet boıynsha memorandýmǵa qol qoıylady. Sondaı-aq Qytaı Halyq Respýblıkasymen ekonomıkalyq yntymaqtastyqty damytý aıasynda ekijaqty saýda-ekonomıkalyq qatynastardy nyǵaıtý máseleleri boıynsha pikir almasý ótedi. 

Sondaı-aq atalǵan eki el qarym-qatynasynyń jarqyn kórinisi retinde Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ men Beıjiń shetel tilderi ýnıversıteti yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıdy. QR-nyń QHR-daǵy Elshisi Shahrat Nuryshev pen ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýinıversıtetiniń rektory Ǵalymqaıyr Mutanov Beıjiń shetel tilderi ýnıversıtetinde boldy. Ýnıversıtet rektory Pen Lýnmen kezdesý barysynda bilim salasyndaǵy yntymaqtastyq, eki JOO-nyń stýdentteri men oqytýshylarynyń akademııalyq almasýy, 2015 jyly jeltoqsanda ashylǵan «Qazaqstan ortalyǵy» bazasynda áriptestikti keńeıtý máselelerin talqylady.  Beıjiń ýnıversıtetiniń rektory oqý ornynda óz kezinde Qytaıdyń shet memleketterdegi 400-den astam elshileri bilim alǵanyn atap ótti, al oqý ornynyń ózi QHR dıplomatııalyq qyzmeti úshin kadrlardyń ustahanasy bolyp tabylady. Bıylǵy jyly 72 álem tilderi oqytylatyn ýnıversıtette 10 tańdaýly talapkerdi qazaq tilinde oqytý úshin iriktep alýdy josparlap otyr, olar qabyldaý emtıhanysyz-aq joǵary oqý ornyna túsetin bolady. Óz tarapynan Ǵ.Mutanov eldegi jeteshi joǵary oqý orny bolyp tabylatyn Qazaq ulttyq ýnıversıteti Qazaqstannyń dıplomatııalyq qyzmet qyzmetkerleri men elshilerdiń tutas shoǵyryn ósirip shyǵarǵanyn atap ótti. Ol QazUÝ-dyń Beıjiń ýnıversıteti stýdentterin qazaq tilinde oqytýǵa, joǵary oqý ornyna joǵary bilikti oqytýshylardy jiberýge ázir ekenin aıtty. Kezdesý qorytyndylarymen QazUÝ men BShTÝ arasynda yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıyldy. Bul qujat stýdenttermen jáne oqytýshylarmen almasýdy, birlesken zertteý qyzmetin júrgizýdi, baıandamalar, maqalalar jáne basqa da ǵylymı eńbekter jarııalaýdy, sondaı-aq biliktilikti jetildirý kýrstaryn uıymdastyrýdy kózdeıdi.

Qytaıdaǵy Qazaqstan Elshiligi jáne ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ Ortalyqqa qazaq tilindegi oqý-ádistemelik materıaldardy, sózdikterdi jáne ádebıetterdi syıǵa tartty. Eske sala keteıik, Qazaqstan ortalyǵynyń ashylýy rásimi 2015 jyly jeltoqsanda QR Premer-Mınıstriniń birinshi orynbasary Baqytjan Saǵyntaevtyń QHR-ǵa sapary kezinde ótken edi. Qytaı aýmaǵynda QR-nyń QHR-daǵy Elshiliginiń járdemdesýimen Qazaqstandy zertteý jóninde úsh ortalyq (Shanhaı, Dalıan, Beıjiń qalalarynda) ashyldy, olar Qazaqstannyń tarıhyn, tilin jáne mádenıetin, «Máńgilik El» jalpyulttyq ıdeıasyn, QR Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń syrtqy saıası bastamalaryn jáne qazaqstandyq qoǵamnyń basqa da qundylyqtaryn taratyp, ilgeri jyljytýy tıis. 

Al QHR Tóraǵasy Sı Tszınpın QR Prezıdenti Nursultan Nazarbaevty aldaǵy G20 sammıtine qatysýǵa shaqyrdy, bul QR ókilderine «úlken jıyrmalyqtyń» aýqymyndaǵy sharalardyń jyldyq kestesine qatysýǵa múmkindik beredi. «Jıyrmalyq toby» (G20) jahandyq ekonomıkalyq jáne qarjylyq yntymaqtastyq máselelerin talqylaıtyn jetekshi forým. G20 álemniń iri damyǵan jáne damýshy ekonomıkalaryn biriktiredi, olardyń úlesine álemdik  ІJÓ-niń 85 paıyzǵa jýyǵy tıedi: Avstralııa, Argentına, Brazılııa, Ulybrıtanııa, Germanııa, Úndistan, Indonezııa, Italııa, Kanada, Qytaı, Meksıka, Reseı, Saýd Arabııasy, AQSh, Túrkııa, Frantsııa, Ońtústik koreıa, OAR, Japonııa jáne Eýropalyq Odaq.

Sonymen qatar QR-nyń QHR-daǵy elshiliginiń qyzmetkerleri 4-5 sáýir kúnderi Nankınde ótken G20 saýda jáne ınvestıtsııalar jónindegi jumys tobynyń ekinshi otyrysyna qatysty.

«Úlken jıyrmalyq» múshe elderimen jáne Qazaqstanmen qatar kezdesý qatysýshylary halyqaralyq uıymdardyń (Halyqaralyq valıýta qory, Halyqaralyq saýda ortalyǵy, Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy, BUU-nyń saýda jáne damý jónindegi konferentsııasy, Búkilálemdik bank, Dúnıejúzilik saýda uıymy), sondaı-aq Egıpet, Nıderlandy, Jańa Zelandııa, Senegal, Sıngapýr, Ispanııa, Zımbabve elderiniń ókilderi boldy. Sharada sóz sóılegen QHR kommertsııa mınıstriniń orynbasary Van Shýven sońǵy tórt jyl boıyna álemdik saýdanyń tómen deńgeıi «úlken jıyrmalyq» elderiniń alańdaýshylyǵyn týǵyzyp otyrǵanyn atap ótti. «Osyǵan baılanysty G20 elderiniń aldynda zamanaýı qaterlerge birlesken jaýap izdeý, saýda men ınvestıtsııalyq yntymaqtastyqty yntalandyrý mindeti tur», - dedi ol. Jumys toynyń otyrysynda Álemdik saýdanyń ósýine járdemdesý  boıynsha strategııalyq jospardyń jobasy maquldandy. Qujat 2025 jylǵa qaraı saýda shyǵyndaryn 15 paıyzǵa deıin qysqartýdy, halyqaralyq saýdanyń jyl saıynǵy ósimin qarjylyq qoldaýdyń kóptarapty baǵdarlamalary arqyly 30-50 mlrd. dollar sheginde qamtamasyz etýdi kózdeıdi. Qatysýshylar jahandyq tizbekte ınklıýzıvtik jáne úılestirilgen qun qurýdy yntylandyrý máselelerin qarady. QHR damýshy elderdegi shaǵyn jáne orta bıznes úshin múmkindikter  jasaý, onyń jahandyq óndiristik tizbekke yqpaldasýyna járdemdesý jónindegi strategııalyq josparynyń jobasyn usyndy. Mınıstrlik konferentsııa ótkizý jáne jahandyq saýda men ınvestıtsııalardy ilgeri jyljytý jóninde kommıýnıke qabyldaý 2016 jylǵy maýsym aıyna josparlanǵan. Eske sala keteıik, «jıyrmalyqqa» tóraǵalyq 2015 jylǵy jeltoqsanda Túrkııadan Qytaıǵa kóshti. «Innovatsııalyq, salaýatty, ózara baılanysty jáne ınklıýzıvtik álemdik saýda qurylysy» taqqyrybyndaǵy G20 sammıti 4-5 qyrkúıek kúnderi Hanchjoý qalasynda ótedi. 

Aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy Qytaımen yntymaqtastyqty arttyrý da Qazaqstan tarapynan zor qyzyǵýshylyq bildirilip otyrǵan sala. Qytaı tarapy Qazaqstannan ósimdik maıyn satyp alýdy bastady. Bul týraly Ortalyq kommýnıkatsııalar qyzmetindegi baspasóz máslıhatynda Ósimdik sharýashylyǵy ónimderin óndirý men qaıta óńdeý departamentiniń dırektory  Ajar Qadjybekova málim etti. Maıly daqyldar egisterin arttyrý nátıjesinde salada shetel ınvestorlarynyń qyzyǵýshylyǵy artqanyna toqtalǵan ol, qazirgi kezde Qazaqstan aýmaǵynda maıly daqyldardy óńdeý boıynsha zaýyttardyń qurylysy josparlanyp otyrǵanyn jetkizdi. Departament basshysynyń sózine qaraǵanda, naýryzda QR AShM men QHR-dyń «Sınoma» atty iri memlekettik korporatsııasy Qytaıǵa ımportty alǵa jyljytý boıynsha birlesken is-qımyl josparyn bekitti. «Bıyl korporatsııa Qazaqstanda maıly daqyldardyń shıkizatyn (kúnbaǵys, zyǵyr, raps) satyp alyp, Qytaıǵa ımporttaýdy kózdeýde. Sonymen qatar olar bul daqyldardan ósimdik maıyn da satyp alýǵa nıetti. QHR-ǵa 2 myń tonna ósimdik maıy eksporttaldy. Bolashaqta jyl saıyn árbir daqyldan satyp alý kólemin 200 myń tonnaǵa deıin arttyrýdy josparlap otyr»,- dedi Ajar Qadjybekova.

Sondaı-aq QHR-dyń tájirıbesi jambyldyqtardy  ShUAÓ Chantszıdiń aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeý  qyzyqtyrdy. Jambyl oblysynyń aımaq basshysy Kárim Kókirekbaev bastaǵan úlken delegatsııasy QHR-dyń Shyńjań-Uıǵyr avtonomııalyq ólkesiniń Chantszı-Hýeı avtonomııalyq okrýginiń birqatar aýyl sharýashylyǵy, ónerkásip jáne áleýmettik nysandarynda boldy. Qazaqstandyqtar aýyl sharýashylyǵy aımaqtary men bazalary, «Lanshan-Týnhe» joǵary tehnologııalar ónerkásip parki, «ıÝnhýa» bıotehnologııalyq kompanııasynyń, Tszıýshenhe» tuqym ındýstrııasy kompanııasynyń, QHR-daǵy «Ihaı tszıalı» un jáne maıly daqyldar óndirisi jónindegi iri kompanııasynyń chantszı fılılaynyń, Shyńjań medıtsınalyq ýnıversıteti janyndaǵy №1 aýrýhana fılıalynyń, sondaı-aq álemdegi iri TVEA elektr-tehnıkadyq korporatsııasynyń shtab-páterimen jáne zaýyty qyzmetimen tanysty. Qytaı sheneýnikterimen jáne kásipkerlerimen kezdesýler barysynda K.Kókirekbaev QR-nyń Jambyl oblysy men QHR-dyń ShUAÓ Chantszı-Hýeı avtonomııalyq okrýgi arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq jáne ınvestıtsııalyq yntymaqtastyqty nyǵaıtý perspektıvalaryn, sondaı-aq Jambyl oblysy jaǵdaıynda Chantszı aýyl sharýashylyǵy jáne ónerkásip tájirıbesin qoldanýdy qazaqstandyq delegatsııa quramynda oblys ákiminiń orynbasary Abdaly Nuralıev, baspasóz hatshysy Gúlbarshyn Qunanbaeva, Jambyl oblysy Baızaq (Murathan Shókeev), Qordaı (Qaırat Dosaev) jáne Shý «(Rústem Dáýlet) aýdandarynyń ákimderi, oblystyq ákimdiktiń aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń bastyǵy Nurjan Nurjigitov, mádenıet basqarmasy bastyǵynyń orynbasary Múbarak Jınaqbaeva, Taraz memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtynyń (Darııa Qojamjarova) jáne Taraz ınnovatsııalyq-gýmanıtarlyq ınstıtýtynyń  (Erbolat Saýryqov) rektorlary, «Ryspaeva jáne K» JShS dırektory Sáýle Ryspaeva, «Merke irimshik zaýyty» JShS dırektory Dastan Aıtólenov, sondaı-aq «Bapysh-Seısenbaı» (Sáken Rápilbekov), «Olja» (Berik Egemberdıev), «Zlıha» (Nurjigit Begaly), «Talap» (Maýyt Fazylov), «Narıman» (Baqtybaı Saýdabaev) sharýa qojalyqtarynyń basshylary boldy.  

«Biz Qytaıdyń aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy jetistikterin bilemiz, Sıan aýyl sharýashylyǵy jármeńkesine únemi qatysyp júrmiz. Búgin biz ShUAÓ Chantszı-Hýeı avtonomııalyq okrýginiń jylyjaı sharýashylyǵyn karalap kórdik. Bizdi mundaǵy aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeý tájirıbesi, eń aldymen qyzanaq ósirý tájirıbesi qatty qyzyqtyrdy. Biz jylyna 70-80 myń tonnadaı tomat ósiremiz, sondyqtan da biz osy ónimderdi óńdeıtin zaýyttar men tsehtar qurýymyz qajet», - dedi Jambyl oblysy ákiminiń oynbasaryAbdaly Nuralıev QazAqparat tilshisine bergen suhbatynda. «Anyqtama. Chantszı (Sanjı) qalasy - Chantszı-Hýeı avtonomııalyq okrýginiń mańyzdy kólik toraby, olar arqyly Shyńjań soltústik temir joly men Ýkýı magıstrali ótedi. Ejelgi ýaqytta qala Uly Jibek jolynyń soltústik tarmaǵyndaǵy negizgi pýnktteriniń biri boldy.

Atalǵan óńir qazaqstan-qytaı óńiraralyq yntymaqtastyǵyn damytýdyń aldynda keledi. Jambyl oblysynyń ákimi Kárim Kókirekbaev bastaǵan Jambyl oblysynyń delegatsııasy QHR-dyń Shensı provıntsııasyndaǵy Sıan qalasynda boldy. Sapar qorytyndylarymen jalpy somasy 400 mln. dollarǵa jýyq kelisimderge qol qoıyldy. Birlesken basty jobalar - qytaılyq «Da I» kompanııasynyń qýaty 200 MVt jel elektr stansasyn salý, ıAnlın úlgili aýyl sharýashylyǵy aımaǵyn basqarý komıtetiniń Jambyl oblysynda joǵary tehnologııalyq agrarly-ınnovatsııalyq park qurý kelisimi boldy. Taraz jáne Sıan - baýyrlas qalalar. Osy jolǵy sapar barysynda Jambyl oblysy men Chantszı-Hýeı avtonomııalyq okrýgimen baýyrlastyq baılanystar ornatý josparlanýda. Jambyl oblysy men Qytaıdyń atalǵan óńirimen arasyndaǵy baılanystyrýshy býyn Qazaqstan dúngenderi qaýymdastyǵy bolmaq. 

Sonymen qatar Jambyl oblysynyń delegatsııasy QHR-dyń ShUAÓ-degi Chantszıda tamshylatyp sýarý jáne dýaldyq bilim berý júıesimen tanysty. QHR Shyńjań-Uıǵyr avtonomııalyq ólkesiniń Chantszı-Hýeı avtonomııalyq okrýgine jumys saparynyń ekinshi kúni Jambyl oblysynyń ákimi Kárim Kókirekbaev bastaǵan delegatsııa birqatar aýyl sharýashylyǵy, ónerkásip jáne áleýmettik nysandarynda boldy. Jambyldyqtar aımaqtyq mýzeıdegi qysqasha ekskýrsııa barysynda qalanyń jáne okrýgtiń tarıhymen tanysty. Mýzeıdegi birqatar tehnıkalyq sheshimder K.Kókirekbaevtyń qyzyǵýshylyǵyn týǵyzdy, ol ákimdik qyzmetkerlerine olardy Taraz qalasyndaǵy mádenıet nysandarynda paıdalaný múmkindigin zerdeleýge naqty tapsyrma berdi. Qazaqstandyqtar ShUAÓ ChHAO Hýtýbı ýezinde aýyl sharýashylyǵy aımaǵynyń jumysymen, tamshylatyp sýarý júıesiniń nátıjeliligimen (sýarýdyń aryq júıesimen salystyrǵanda sý shyǵynyn úsh ese qysqartyp, fermerlerdiń  kirisin arttyrǵan)  jáne aýyl sharýashylyǵy óndirisin memlekettik qoldaý sharalarymen tanysty. Ákim K.Kókirekbaev aýyl sharýashylyǵy aımaǵynyń jáne Hýtýbı ýeziniń basshylaryn tájirıbe almasýǵa jáne praktıkalyq ózara is-qımyldy jolǵa qoıý úshin Jambyl oblysyna kelip qaıtýǵa shaqyrdy. Budan ári qytaı taraby Jambyl oblysynyń delegatsııasyna «Sııýıchýn» kompanııasynyń sút ónimderin kórsetti, sondaı-aq QHR-dyń búkil soltústik-batys aımaǵynyń qajettigin qamtamasyz etetin kóshetterdi jáne gúlderdi ósirý jónindegi baza qyzmetiniń aýqymymen tanystyrdy. Ákim K.Kókirekbaev Jambyl oblysynyń Merke, Jambyl jáne basqa da aýdandarynyń baqsha jáne gúl ósirý sharýashylyqtaryna 28 tamyzda ShUAÓ ChHAO Hýtýbı ýezinde ótetin jyl saıynǵy mamandandyrylǵan kórmege qatysýǵa usynýdy tapsyrdy. Chantszı kásiptik-tehnıkalyq kolledjinde bolǵan kezde Jambyl oblysynyń ýchılışelerimen, tehnıkýmdarymen jáne joǵary oqý oryndarymen yntymaqtastyq perspektıvalary talqylandy. Delegatsııa músheleri qazaq dıasporasynyń ókilderi «tehnologııalyq úderisterdi jáne óndiristerdi avtomattandyrý» mamandyǵy boıynsha birinshi kýrsta oqyp jatqan Araımen jáne Zýhramen, sondaı-aq oqytýshy Gúlzar Bádelhanqyzymen áńgimelesti. Qazaqstandyqtarǵa Chantszı kásiptik-tehnıkalyq kolledjiniń oqýshylary alǵan bilimderin praktıkada qoldanatyn «dýaldyq oqytý júıesi) óndiristik nysandar kórsetildi. Belgili bolǵandaı, 2016 jyldyń basynda bul oqý orny Qorqyt Ata atyndaǵy Qyzylorda memlekettik ýnıversıtetimen áriptestik qatynastar ornatqan bolatyn - taraptar aspazdyq, dánekerleý, mashına jasaý jáne basqa da mamandyqtar boıynsha 10 stýdent almasqan edi. Qazaqstandyq delegatsııa quramynda oblys ákiminiń orynbasary Abdaly Nuralıev, baspasóz hatshysy Gúlbarshyn Qulanbaeva, Jambyl oblysy Baızaq (Murathan Shókeev), Qordaı (Qaırat Dosaev) jáne Shý «(Rústem Dáýlet) aýdandarynyń ákimderi, oblystyq ákimdiktiń aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń bastyǵy Nurjan Nurjigitov, mádenıet basqarmasy bastyǵynyń orynbasary Múbarak Jınaqbaeva, Taraz memlekettik pedagogıkalyq ınstıtýtynyń (Darııa Qojamjarova) jáne Taraz ınnovatsııalyq-gýmanıtarlyq ınstıtýtynyń  (Erbolat Saýryqov) rektorlary, «Ryspaeva jáne K» JShS dırektory Sáýle Ryspaeva, «Merke irimshik zaýyty» JShS dırektory Dastan Aıtólenov, sondaı-aq «Bapysh-Seısenbaı» (Sáken Rápilbekov), «Olja» (Berik Egemberdıev), «Zlıha» (Nurjigit Begaly), «Talap» (Maýyt Fazylov), «Narıman» (Baqtybaı Saýdabaev) sharýa qojalyqtarynyń basshylary boldy.  

K.Kókirekbaevtyń Chantszıǵa saparynyń qorytyndylary boıynsha  kelisimge qol qoıyldy, 20 ınvestor Jambyl oblysyna qyzyǵýshylyq bildirdi. Jambyl oblysynyń ákimi Kárim Kókirekbaev pen QHR Shyńjań-Uıǵyr avtonomdyq aýdanynyń Chantszı-Hýeı avtonomdyq ólkesiniń (ChHAÓ) gýbernatory Ma Sıýnchen (Ma Xiongcheng) qazaqstandyqtardyń Chantszı qalasyna jasaǵan ekikúndik saparynyń qorytyndylary boıynsha eki aımaq arasynda baýyrlas baılanystardy ornatý týraly kelisimge qol qoıdy. Olardyń qatysýymen jambyldyq jáne chantszı-hýeı delegatsııalarynyń músheleri Jambyl oblysy men TBEA elektr-tehnıkalyq birlestigi (álemde elektr transformatorlary men kabelderdi eń iri shyǵarýshy), Jambyl oblysynyń Baızaq aýdany men ShUAA ChHAÓ-niń Manas aýdany, Jambyl oblysynyń Qordaı aýdany men ShUAA ChHAÓ-niń Hýtýbı aýdany, Jambyl oblysynyń Shý aýdany men ShUAA ChHAÓ-niń Morı-Qazaq avtonomdyq aýdany, Jambyl oblysy ákimdiginiń aýyl sharýashylyq basqarmasy men ShUAA ChHAÓ-niń halyq úkimeti ekonomıka jáne saıasat komıteti, Jambyl oblysy ákimdiginiń aýyl sharýashylyq basqarmasy men ShUAA ChHAÓ-niń halyq úkimeti basqarmasy, Jambyl oblysy ákimdiginiń mádenıet basqarmalary men ShUAA ChHAÓ-niń halyq úkimeti basqarmasy, Taraz memlekettik pedagogıka ınstıtýty men Chantszı kásibı-tehnıkalyq kolledjdiń arasynda ózara túsinistik pen yntymaqtastyqty nyǵaıtý týraly memorandýmdarǵa qol qoıdy. «Búgin biz ShUAA Chantszı-Hýeı avtonomdyq ólkesiniń gýbernatorymen baýyrlas baılanystardy ornatý týraly kelisimge qol qoıdyq. Ónerkásip salasynda, sonyń ishinde hımııalyq tyńaıtqyshtardy óndirýdegi ózara yqpaldastyq eń basty másele bolyp otyr. Jambyl oblysynda bul ındýstrııa, atap aıtqanda fosfor, gomofos óndirý jaqsy damyǵan. Qurylys salasynda bizdiń oblysymyz tsement, gıps shyǵaryp otyr. Qytaılyq tarap bizdiń bul ónimderdi Qytaıǵa jetkizýimizge qyzyǵýshylyq tanytýda. Úshinshi sala - aýyl sharýashylyǵy. Olar et, bıdaı, arpa, soıa maıy, júgerige qyzyǵýshylyq tanytyp otyr», - dedi Jambyl oblysynyń ákimi K.Kókirekbaev QazAqparat tilshisine bergen suhbatynda. Ol eki kúnniń ishinde ShUAA ChHAÓ-niń ónerkásip, aýylsharýashylyq jáne áleýmettik nysandary qaralǵanyn atap ótti.

«Munda tamshylap sýarý júıesi joǵary damyǵan. Biz chantszıılikterdi Jambyl oblysyna shaqyrdyq. Bizge 20-ǵa jýyq ınvestor kelmek. Biz ózimizde aýylsharýashylyq ónimdi, birinshi kezekte qyzanaqtardy qaıta óńdeıtin zaýyttardy qurýǵa qyzyǵýshylyq tanytýdamyz. Mundaǵy jylyjaılarda ósimdikterdiń shamamen 250 túri ósirilip jatyr. Biz olardy óz aýdanymyzda ósirýdi josparladyq», - dep atap ótti ákim. Onyń aıtýynsha, Jambyl oblysy álemde elektr-tehnıkalyq jabdyqtardyń eń iri shyǵarýshysy TBEA kompanııasymen (jyldyq tabysy - 800-ge jýyq mln. dollar) yntymaqtasady. «Biz balamaly energetıkany damytyp jatyrmyz, jyl saıyn sapaly transformatorlardyń kóp sany kerek», - dep atap ótti ol. «Mádenı salada biz qytaılyq ǵalymdar, arheologtar, zertteýshiler jáne qarapaıym týrısterdiń Jambyl oblysyna kóp kelýi úshin elderimizdiń arasynda tarıhı týrızmdi damytýǵa nıettimiz. Bizde 1 600 tarıhı eskertkish bar, Taraz qalasynyń ortalyǵynda ashyq aspan astyndaǵy murajaı ashyldy, onda 33 myń artefakt saqtalǵan. Biz Jibek jolynda ornalasqanbyz», - dedi ákim.

Osy saparynyń nátıjesinde K.Kókirekbaev Chantszı qalasynda qala salýdyń keıbir oń aspektilerinen de úlgi alýdy josparlap otyrǵanyn habarlady. «Men bul sapar biz úshin jemisti boldy dep oılaımyn. Qandaı daǵdarys bolǵanyna qaramastan, eger biz ınvestorlardy tartsaq, bizde barlyǵy jaqsy bolyp, Jambyl oblysynyń ekonomıkasy damýyn jalǵastyrady. Biz chantszıılik áriptesterimizdi bıylǵy jyldyń mamyr aıynda qytaılyq ınvestorlar men mamandardyń egis naýqanyna (soıa, júgeri jáne basqa daqyldar) úlgerip, barlyǵyn óz kózimen kórýi úshin Jambyl oblysyna kelýge shaqyrdyq», - dep túıindedi ol.  

Sońǵy jyldardaǵy eki el arasyndaǵy joǵary deńgeıdegi turaqty tyǵyz baılanystar saıası ózara senimdilikti nyǵaıtýǵa yqpal etýde. Endi Qazaqstan Qytaımen sot organdarynyń bilim ortalyqtary arasyndaǵy baılanysty ornatýǵa múddeli. Bul týraly Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń Tóraǵasy Qaırat Mámı bastaǵan delegatsııanyń Beıjiń qalasyna (QHR) resmı saparynda belgili boldy.

Delegatsııa quramynda Joǵarǵy Sottyń mamandandyrylǵan alqasynyń sýdıasy M. Balken, Aqmola jáne Batys Qazaqstan oblystyq sottarynyń tóraǵalary N. Ábdiqanov pen B. Ámetov,  Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Sotynyń janyndaǵy Sottardyń qyzmetin qamtamasyz etý departamenti basshysynyń orynbasary Á. Qasenova bar. Delegatsııa QHR Joǵarǵy halyqtyq sotynyń tóraǵasy Chjoý Tsıanmen kezdesti. Kezdesý barysynda Q. Mámı: «Bıylǵy qańtarda bizdiń elderimiz arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynastyń ornaǵanyna 24 jyl toldy. Osy ýaqyt aralyǵynda ózara is-qımyldyń keń aýqymdy salalary boıynsha ekijaqty baılanystardy serpindi nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan ornyqty saıası bátýalastyqqa qol jetkizildi», - dep atap ótti. Qazaqstandyq sot júıesiniń damýy jóninde aıta kele, Qaırat Mámı Memleket basshysy jarııalaǵan «100 naqty qadam» Ult Josparyn iske asyrý sheńberinde elimizdiń sot-quqyqtyq salasyndaǵy oń ózgerister týraly habardar etti. Atap aıtqanda, úsh satyly sot júıesine kóshý, protsestik zańnamanyń jańarýy, sýdıalardy irikteý jáne kásibı daıarlaý júıesi, ınvestorlarǵa arnalǵan mamandandyrylǵan sot pen Halyqaralyq konsýltatıvtik keńes qurý týraly toqtaldy. Daýlardy sheshýdiń balamaly tásilin engizý jáne sot isin júrgizýde elektrondyq tehnologııalardy qoldaný salasynda ózara tájirıbeni, aqparatty jáne eń úzdik jetistikterdi almasýǵa erekshe nazar aýdaryldy. Qazaqstandyq delegatsııa sondaı-aq Qytaıdaǵy sýdıalardyń Memlekettik akademııasynda bolyp, onda Joǵarǵy Sot Tóraǵasy eki eldiń sot organdarynyń bilim ortalyqtary arasyndaǵy baılanysty ornatýǵa múddelilik tanytty. Mundaı yntymaqtastyq kásibı biliktiligin arttyrý salasynda bilim alýshylarmen professor-oqytýshylar quramy úshin ózara tájirıbe jáne bilim almasýǵa septigin tıgizetindigi atap ótildi. Sapar sheńberinde 12 sáýirde qazaqstandyq delegatsııanyń Qytaı Kommýnıstik partııasy Ortalyq Komıteti saıası-zańdyq komıssııasynyń hatshysy, Qytaı Kommýnıstik partııasy Ortalyq Komıteti Saıası Bıýrosynyń múshesi Men Tszıanchjýmen kezdesýi josparlanǵan.

Qytaı ınvestorlary da Qazaqstanmen yntymaqtastyqqa múddeli ekendikterin tanytýda. Olar qazaqstandyq kompanııalardy ózara tıimdi áriptestikke shaqyrady. Qytaı ınvestorlary qazaqstandyq jobalarǵa qatysýǵa asa múddelilik tanytady jáne qazaqstandyq bıznes qoǵamdastyqqa birlesken bıznes-jobalardy iske asyrý úshin ınvestıtsııalardy biriktirýdi usyndy. Bul týraly «KTZ Express» ulttyq mýltımodaldyq kólik operatorynyń baspasóz qyzmetinen habarlandy. Baspasóz qyzmetiniń aqparatyna qaraǵanda, jaqynda Nankın qalasynda (QHR, Tszıansý provıntsııasy) «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» AEA damytýǵa shetel ınvestorlaryn tartý boıynsha forým ótti. Forýmǵa 150-ge tarta qytaı kompanııalarynyń ókili qatysqan. Forýmda Qytaıdyń bıznes-qoǵamdastyqtarynyń ókilderi QR men QHR arasynda «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» AEA-daǵy ındýstrııalyq yntymaqtastyq baǵdarlamasyn oryndaýdaǵy yntymaqtastyqqa daıyndyǵy týraly habarlady. «Biz qazaqstandyq bıznesmendermen birlesip jumys isteýdi qalaımyz jáne oǵan daıynbyz. Biz joba boıynsha ınvestıtsııalardyń qandaı da bir bóligin óz moınymyzǵa alýǵa daıynbyz jáne qazaqstandyq tarap óz bóligin sala alar edi. Yntymaqtastyqtyń mudaı ádisi eki tarapqa da kepildik pen ózara tıimdi talaptar beredi», - dedi Qytaı bıznes-qoǵamdastyǵynyń ókilderi. Aıta keterligi, «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» AEA Qytaı, Eýrazııa Odaǵy, Ortalyq Azııa jáne Eýropa elderi arasyndaǵy taýar aǵyndarynyń qıylysyndaǵy óńirlik kólik-logıstıkalyq hab bolyp tabylady. AEA-tyń biregeıligi, eń aldymen, Azııa men Eýropaǵa júk jetkizýdiń logıstıkalyq tizbekterin qamtamasyz etý boıynsha keń múmkindikterde. Sonymen birge, qazirgi zamanǵy ınfraqurylym, salyqtyq jáne kedendik jeńildikter, eń aldymen, halyqtar sany shamamen 180 mıllıon adamdy quraıtyn jáne QHR-men saýda aınalymy shamamen 110 mıllıard AQSh dollardy quraıtyn Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń naryǵy úshin jańa óndiristerdi qurýǵa múmkindik beredi. Osyǵan oraı, KTZ Express ulttyq mýltımodaldyq kólik operatory qazaqstandyq bıznesmenderdi áriptestikke shaqyrady. «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» AEA «QTJ» UK» AQ iske asyratyn «Nurly jol» jańa ekonomıkalyq saıasat baǵdarlamasy obektileriniń biri bolyp tabylady. 

Qytaılyq ınvestorlar sonymen qatar Úrjar aýdanyndaǵy qus fabrıkasynyń qurylysyn qarjylandyrýǵa nıetti. Aımaq basshysy Danıal Ahmetov QHR ınvestorlarymen kezdesý ótkizdi.  Kezdesý barysynda Qytaı Halyq Respýblıkasy kompanııalarynyń Úrjar aýdanynda salynatyn qus fabrıkasynyń qurylysyn qarjylandyrý máselesi qaraldy, dep habarlady ákimniń baspasóz qyzmetinen. Guangdong Xinyin Fund Management CO. LTD prezıdenti Vý Chýnhýeı jáne «KAZAZNEKA Grýp» bas dırektory Aıdyn Harýn  Qazaqstanda jobalardy iske asyrýǵa qyzyǵýshylyq tanytyp otyrǵandyqtaryn aıtyp, Shyǵys Qazaqstan oblysy Úrjar aýdanyndaǵy qus fabrıkasynyń qurylysyn júrgizýdi qarjylandyrý máselesin qarastyrýǵa daıyn ekenin jetkizdi. Qus fabrıkasynyń óndiris qýattylyǵy jylyna 30 myń tonna qus etin quramaq. Oblys ákimi Danıal Ahmetov yntymaqtastyqqa daıyn ekenin atap ótip, bir apta ishinde jobanyń bıznes-josparyn qarastyrýdy usyndy.  
Atalǵan ınvestıtsııalyq jobany iske asyrý qus etin ımporttaý boıynsha mańyzdy memlekettik tapsyrmany oryndaýǵa mmúkindik beredi. Qus fabrıkasy paıdalanýǵa berilgen soń  800-den astam jańa jumys orny ashylady. Fabrıkany salý úshin Úrjar aýdanynyń tańdalyp alýynyń sebebi Shyǵys Qazaqstan men Almaty oblystarynyń iri qalalaryna jaqyn ornalasqan. Sonymen qatar, Úrjar aýdanynda qus fabrıkasynyń azyq bazasyn qamtamasyz etý úshin, bos jatqan sýarmaly jerler kóp. 

Aspan asty elimen mádenıet salasyndaǵy yntymaqtastyqty damytýǵa da bas ekpin berilip keledi. Sonyń bir mysaly, qazaqstandyq delegatsııa QHR-dyń kitaphana jáne murajaı salasynyń damý tájirıbesimen tanysty. QR Prezıdenti Keńsesiniń bastyǵy, QR Tuńǵysh Prezıdenti kitaphanasynyń dırektory Mahmud Qasymbekov QHR Mádenıet mınıstriniń orynbasary ıAn Chjıtszınmen kezdesti. Buǵan deıin ol Qytaıdyń Ulttyq kitaphanasynda boldy. «QHR Tóraǵasy Sı Tszınpın men Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev bir-birimen jıi kezdesip otyrady. Bizdiń elderimiz tatý kórshi jáne senimdi seriktes, barlyq baǵyttar, sonyń ishinde mádenıet salasynda da yntymaqtastyǵymyz damyp keledi», - dedi kelissózder barysynda ıAn Chjıtszın. Ol ótken jyly Almaty qalasynda qytaılyq kompozıtor Sıan Sınhaıdy, al Beıjiń qalasynda Abaıdyń 170 jyldyǵyn atap ótkenin aıtyp ótti. Sondaı-aq, Qytaıda kitaphana júıesiniń damýy týraly baıandady. Sóz kezegin alǵan Mahmud Qasymbekov ıAn Chjıtszınge jyly qarsy alǵany jáne sapardyń mazmundy baǵdarlamasy úshin alǵys bildirip, QR Tuńǵysh Prezıdenti - Ult Kóshbasshysynyń kitaphanasy týraly baıandap berdi. 
Eske sala keteıik, 13-18 sáýir kúnderi M.Qasymbekov jetekshilik etken qazaqstandyq delegatsııa Beıjiń, Shanhaı jáne Sıan qalalarynyń zamanaýı murajaılary jáne ekspozıtsııalarmen tanysý, murajaı salasynyń jańa tehnologııalaryn zertteý úshin jumys saparymen Qytaıǵa bardy.

Yntymaqtastyqty damytý máselesi ózekti másele retinde halyqaralyq deńgeıde  kún tártibinen túsken emes. ShYU qatysýshy memleketteriniń ókilderi Sochıde ótetin forýmda yntymaqtastyq perspektıvalaryn talqylaıdy. Seısenbi kúni Sochıde «Ekinshi trekte. Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń keńeıýi men damýyndaǵy qoǵamdyq dıplomatııa men azamattyq qoǵamnyń róli» halyqaralyq forýmy ashylady, dep habarlady TASS.   "Forýmdy ótkizý maqsaty Reseı, Qytaı, Úndistan, Pákistan, Orta Azııa elderi men birqatar ózge memleketter sarapshylary men ǵylymı qaýymdastyqtarynyń aımaqtyq qaýipsizdikti nyǵaıtý jáne kúrdeli áleýmettik-ekonomıkalyq máselelerdi sheshý úshin Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń damý joly týraly pikir almasý", - delingen kezdesýdi uıymdastyrýshylardyń habarlamasynda. Uıymǵa qatysýshy elderdiń 300-ge jýyq ókili eki kún ishinde álemdegi saıası jáne ekonomıkalyq ahýaldyń únemi ózgerýi jaǵdaıynda  óz qyzmetteriniń keńeıýi perspektıvalaryn talqylaıdy.

Al Qazaqstannyń shekaralas eldermen kólik qatynasyn jolǵa qoıýy el ekonomıkasyn ilgerletýge septigin tıgizeri sózsiz. Beıjiń qalasynyń Kempınskı qonaqúıinde Qytaı-Qazaqstan-Túrkimenstan-Iran baǵdary boıynsha temirjol qatynasynyń tanystyrylymy ótti. Sharany Qazaqstan men Túrkimenstannyń Qytaıdaǵy Elshilikteri sondaı-aq, «Qazaqstan temir joly» Ulttyq kompanııasy» AQ uıymdastyrǵan. Tanystyrylymǵa 130-dan astam adam qatysty, olardyń arasynda Qazaqstannyń QHR-daǵy Elshisi Shahrat Nuryshev, Túrkimenstannyń Qytaıdaǵy Elshisi Chınar Rýstamova, QHR Shensı provıntsııasyndaǵy Sıan qalasynyń meri Shangýan Tszıtsın, QKP Lıanıýngan qalasyndaǵy partııa komıtetiniń hatshysy jáne atalǵan qala ákimshiliginiń dırektory Ý Itsıao, «Qytaı temirjoldary» kompanııasynyń vıtse-prezıdenti Hýan Mın, Túrkimenstan Temirjol kóligi mınıstrligi marketıng bóliminiń bastyǵy Azat Aryzmedov, «QTJ» UK» AQ-nyń logıstıka jónindegi vıtse-prezıdenti Qanat Alpysbaev, QHR SІM-niń ókilderi, sondaı-aq 40-qa jýyq qytaılyq kólik kompanııalary men BAQ qatysty. «Jibek joly ekonomıkalyq beldeýiniń» eki negizgi kólik dálizi Ortalyq Azııa elderi arqyly ótip jatyr. Birinshisi - Qytaıdan Qazaqstan men Reseı arqyly Eýropaǵa deıin (Baltyq teńizi), ekinshisi - Qytaıdan Qazaqstan men Túrkimenstan arqyly Iranǵa jáne odan keıin Parsy shyǵanaǵyna deıin. Alaıda, atalǵan temirjol dálizderi salynyp, qyzmet etip otyrǵanyn kópshilik bilmeıdi. Bul rette bul baǵyttaǵy baǵdarlar teńiz tasymalymen salystyrǵanda júkterdi jetkizý jyldamdyǵynda óz basymdyǵyn dáleldep shyqty», - dedi óz sózinde Sh.Nuryshev. Onyń aıtýynsha, eger Qazaqstan arqyly Eýropaǵa júretin temirjol dálizi tıimdi qyzmet etip otyrsa, Irannan sanktsııalardy alý Iranǵa jáne odan keri temirjol tasymaldaryn damytýdyń jańa múmkindikterin ashty. Shara qytaılyq bıznes ókilderiniń úlken qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy.

Qytaımen shekaralas óńirimiz Almaty oblysynda Qytaımen shekarada jańa qala salynady. Bul týraly «Memleket basshysynyń 5 ınstıtýttyq reformasyn júzege asyrý boıynsha 100 naqty qadam» Ult josparyn júzege asyrý máselelerine arnalǵan baspasóz máslıhaty barysynda atalǵan óńirdiń basshysy Amandyq Batalov málim etti. «Biz úshin 65-qadamnyń mańyzy zor, onyń aıasynda Eýrazııalyq transkontınentaldi dáliz qurý jónindegi joba júzege asyrylýda.  Onyń Qorǵastan Aqtaý portyna deıingi ekinshi baǵyty oblysymyzdyń aýmaǵy boıynsha ótedi. QHR shekarasynda Qorǵas shekara mańy yntymaqtastyǵy halyqaralyq ortalyǵy iske qosyldy, 2015 jyldyń jeltoqsanynda «Qorǵas-Shyǵys qaqpasy» AEA» qurǵaq portynyń birinshi kezegi iske qosyldy, 47 myń konteıner tasymaldandy, aǵymdaǵy jyly 200 myń konteınerdi ótkizý josparlanýda»,- dedi A.Batalov. Onyń aıtýynsha, «Batys Eýropa - Batys Qytaı» avtojolynyń uzyndyǵy  304 shaqyrym Almaty-Qorǵas ýchaskesiniń qurylysy júrgizilýde. Sonymen qatar «Nurly Jol» baǵdarlamasy boıynsha aǵymdaǵy jyldyń ekinshi jartyjyldyǵynan bastap Taldyqorǵan - Óskemen jáne Úsharal-Dostyq jolynyń qurylysy bastalady. «Joldar qurylysymen birge logıstıka damytylýda, qazir halyqaralyq standarttaǵy alty kólik-logıstıkalyq ortalyqtary bar. Іle aýdanynda 15 myń sharshy metr alańda taǵy bir iri logıstıkalyq ortalyqtyń qurylysy bastaldy. Osy sharalardyń barlyǵynyń nátıjesinde tranzıttik tasymaldar tórt  mln. tonnadan 2020 jylǵa 10 mln. tonnaǵa deıin artady, Qytaımen shekarada jańa qala salynady», - dedi óńir basshysy. 

Sondaı-aq Qytaıdyń 10 iri kompanııasy Almaty oblysymen 2 mlrd. dollardan astam somaǵa memorandýmdarǵa qol qoıdy. Bul oblystyń ınvestıtsııalyq múmkindikterin tanystyrýǵa, jańa seriktester taýyp, ózara tıimdi yntymaqtastyq kelisimsharttaryn jasasý maqsatynda Almaty oblysynyń ákimi Amandyq Batalov bastaǵan resmı delegatsııa eki kúndik saparmen Qytaı Halyq respýblıkasynyń Shyńjań Uıǵyr avtonomııalyq ólkesine sapary kezinde júzege asty. Sapar barysynda QHR ShUAÓ-degi birqatar irgeli kásiporyndardyń tynys-tirshiligimen tanysyp, úlken bıznes-forým ótkizildi. Alǵashqy kúni delegatsııa qýattylyǵy jylyna 300 myń tonna qant óńdeıtin iri memlekettik korporatsııa zaýytynda boldy. Munan keıin kóp jylǵy tarıhy bar jıhaz óndiretin kásiporynnyń jumysymen tanysty. Búgingi kúni álemge tanymal «Sımens» kompanııasynyń basty básekelesi energııa quraldaryn shyǵaratyn «Tı Bı Eı» korporatsııasyna da atbasyn burdy. Kezdesý qorytyndysynda ózara yntymaqtastyq týraly kelisimshart jasalyp, jańartylǵan energııa kózderine qatysty ınvestıtsııalyq jobalardy qolǵa alý týraly memorandýmǵa qol qoıyldy. Taǵy bir nazar aýdarylǵan nysan - metallýrgııalyq zaýyt, mundaǵy kásiporynnyń óz jumysshylaryna demalys jáne turmystyq jaǵdaılar jasaýdaǵy tájirıbesi úırenýge turarlyq. Óz kezeginde oblys ákimi A. Batalov qytaılyq áriptesterine oblystyń múmkindikteri týraly baıandap, «Qorǵas» shekara mańy ortalyǵynda jáne ındýstrıaldy aımaqtarda seriktestikti damytýǵa qolaıly jaǵdaı jasalǵanyn aıtty. Sapardyń ekinshi kúninde aýqymdy bıznes-forým ótip, onda Jetisý ólkesiniń ınvestıtsııalyq múmkindikteri keńinen tanystyryldy. Oblys basshysy A. Batalov kásipkerlerge eshqandaı tóreshildik kedergisiz barlyq jaǵdaı jasalatynyn jetkizdi. ShUAÓ tóraǵasynyń orynbasary Mao Saıdıhamýza Almaty oblysynyń ınvestıtsııalyq múmkindikteriniń tanystyrylymy eki aımaqtyń yntymaqtastyǵyn keńeıtý men damytýdaǵy keremet platforma ekenin atap ótti. Sonymen qatar ol bul tek ekonomıkada ǵana emes, bilim, ǵylym, týrızm salalarynda da jańa baılanystarǵa jol ashatynyn tilge tıek etti. Jalpy, sapar barysynda 10-nan astam iri kompanııalar Almaty oblysymen jalpy somasy 2 mlrd. dollardan astam ınvestıtsııa bolatyn 12 memorandýmǵa qol qoıdy. Olardyń qatarynda kún jáne jel elektr stansalarynyń, qabyrǵa panelderin shyǵaratyn ınnovatsııalyq zaýyttyń, qazaqstandyq-qytaılyq agrokeshenniń, aýyl sharýashylyǵy agroóńdeý parkiniń qurylysy jáne taǵy basqa jobalar bar. Sondaı-aq tájirıbe almasyp, mádenı, iskerı baılanystar damytylyp, budan ári de yntymaqtastyqta bolý máselesi pysyqtaldy.

Al shyraıly shyǵys ólkemizdegi ShQO ákimi Danıal Ahmetov QR-daǵy AQSh  dıplomatııalyq mıssııasy basshysynyń orynbasary Djon Mark Pommershaımmen kezdesý ótkizdi. Kezdesý barysynda túrli salalardaǵy áriptestikti damytý máseleleri talqylandy.Danıal Ahmetov Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy AQSh dıplomatııalyq mıssııasynyń ókiline Shyǵys Qazaqstannyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy týraly aıtyp berdi.Óz kezeginde Pommershaım Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy AQSh elshiligi mádenı, ekonomıkalyq jáne ózge salalarda áriptestik ornatýǵa daıyn ekenin jetkizdi.  ShQO ákimdiginiń baspasóz qyzmetinen habarlaǵandaı, oblys pen AQSh arasyndaǵy syrtqy saýda aınalymy 1,8%-dy qurady.  2016 jyldyń basynan ShQO men AQSh arasyndaǵy syrtqy saýda aınalymy 6,0 mln. AQSh dollaryn jetti.

Azyq-túlik jáne aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy yntymaqtastyq

Jahandyq azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý búginde álem elderin alańdatyp otyrǵan jaǵdaı. Bul turǵyda aýyl sharýashylyǵy salasyna basa mán berip, elder arasynda ózara tıimdi yntymaqtastyq ornatý oń yqpalyn tıgizbek. Qazaqstan bul baǵytta halyqaralyq deńgeıdegi óz ornyn aıqyndaýda sharalardy qolǵa alyp, belsendilik tanytýda. QR Prezıdenti Nursultan Nazarbaev elordada ótken Azyq-túlik qaýipsizdigi jónindegi ıslam uıymy Bas Assambleıasynyń quryltaıshy sessııasy qatysýshylaryna úndeý joldady. Úndeýdi QR Premer-Mınıstri Kárim Másimov jarııa etti. «Azyq-túlik qaýipsizdigi jónindegi Islam uıymy Bas assambleıasynyń tusaýkeser sesııasyna qatysýshylarǵa! Qurmetti hanymdar men myrzalar! Azyq-túlik qaýipsizdigi jónindegi Islam uıymy Bas Assambleıasynyń tusaýkeser sessııasyna «Uly dala eliniń» elordasy Astanaǵa qosh keldińizder! 2011 jyly IYU Syrtqy ister mınıstrleri 38-shi keńesine tóraǵalyǵymyz barysynda kóterilgen ózara azyq-túlik járdem qoryn qurý týraly bastamanyń qoldaý tapqanyna shynaıy rızashylyǵymdy bildiremin. Atalǵan uıym hatshylyǵynyń Astanada ornalasýyn Qazaqstan úshin erekshe senim men jaýapkershilik dep túsinemiz. Islam álemi asharshylyqty joıý, aýyl sharýashylyǵyn damytý, azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý sııaqty kókeıtesti máselelerdi shesheýden shet qalmaýy tıis. IYU-ǵa múshe memleketter kúsh-jigerlerin jumyldyrý arqyly azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýge qomaqty úles qosa alady. Óz kezegimizde elimizdiń aýyl sharýashylyǵy, kólik-logıstıkalyq jáne eksporttyq júıeleriniń áleýetin barynsha paıdalanýǵa ázirmiz. Aldaǵy ýaqytta IYU-ǵa múshe barlyq elder Azyq-túlik qaýipsizdigi jónindegi ıslam uıymyna qosylatynyna senim bildiremin», - delingen QR Prezıdenti úndeýinde.

Osy jıynda, ıaǵnı elordada ótip jatqan Azyq-túlik qaýipsizdigi jónindegi ıslam uıymy Bas assambleıasynyń quryltaıshy sessııasynda uıymǵa 5 memlekettiń qosylýy resmı rásimdeldi. «Osy is-sharanny uıymdastyrý kezinde birqatar memleketten Azyq-túlik qaýipsizdigi jónindegi ıslam uıymyna qosylý nıetteri bar ekendigi týraly ótinishterin aldyq. Qazir sol memleketterdiń Azyq-túlik qaýipsizdigi jónindegi ıslam uıymy jarǵysyna qol qoıý rásimine kezek bereıik», - dedi QR Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Asyljan Mamytbekov. Osydan keıin Bangladesh, Katar, Mazambık, Tájikstan jáne Kamerýn elderiniń ókilderi Azyq-túlik qaýipsizdigi jónindegi ıslam uıymy jarǵysyna qol qoıdy.

Azyq-túlik qaýipsizdigi jónindegi Islam uıymy jarǵysy 10 memleket ratıfıkatsııalaǵannan keıin tolyq kúshine enetini de elordada ótip jatqan Azyq-túlik qaýipsizdigi jónindegi Islam uıymy Bas Assambleıasynyń quryltaıshy sessııasynda belgili boldy. Bul týraly QR Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Asyljan Mamytbekov málim etti. «Azyq-túlik qaýipsizdigi jónindegi ıslam uıymy boıynsha mańyzdy sheshimder qabyldandy. Sonymen qatar, Azyq-túlik qaýipsizdigi jónindegi ıslam uıymynyń jarǵysy 10 memleket ratıfıkatsııalaǵannan keıin tolyq kúshine enetindigin atap ótken qajet dep sanaımyn. Búgingi tańda Qazaqstan, Nıgerııa jáne Býrkıno-Faso tarabynan ratıfıkatsııalaý rásimderi aıaqtaldy jáne qazir ǵana Kýveıt eliniń ókili ratıfıkatsııalaý rásim ótkendigin jarııa etti», - dedi ol.Mınıstrdiń atap ótýinshe, qabyldanǵan erejelerge sáıkes, Azyq-túlik qaýipsizdigi jónindegi ıslam uıymy jarǵysy 10 el qol qoıǵannan keıin aldyn ala qoldanylmaq. «Búgingi tańda Azyq-túlik qaýipsizdigi jónindegi ıslam uıymy jarǵysyna búgin rásimdegen elderdi alǵanda 31 memleket qol qoıǵany belgili. Jańa múshelerdi qosý jáne qol qoıǵan memleketterdiń jarǵyny ratıfıkatsııalaýy jónindegi jumys jalǵasatyn bolady. Maǵan berilgen múmkindikti paıdalana otyryp, Azyq-túlik qaýipsizdigi jónindegi ıslam uıymynyń tolyqqan múshesi bolý úshin sizderdiń memleketterińizdiń jarǵyny jedel túrde ratıfıkatsııalaýyna kúsh salýlaryńyzdy suraımyn», - dedi A.Mamytbekov.

Sondaı-aq mınıstr Qazaqstan álemde uzaqqa sozylǵan ashtyq pen toıyp tamaqtanbaý problemasyn joıý máselesinde belsendi ról atqara alady, dedi. Bul týraly ol Azyq-túlik qaýipsizdigi jáne aýyl sharýashylyǵyn damytý jónindegi Islam yntymaqtastyǵy uıymy mınıstrleri konferentsııasynyń 7-shi sessııasynda málim etti. «Búkil álemde uzaqqa sozylǵan ashtyq pen toıyp tamaqtanbaý problemasyn joıý úshin yntymaqtastyqty keńeıtý qajet, Qazaqstan osy máselede belsendi ról atqara alady. Birikken Ulttar Uıymy Azyq-túlik jáne aýyl sharýashylyǵy uıymynyń baǵalaýyna sáıkes, 129 el, onyń ishinde Ortalyq Azııa elderi, Qazaqstan 2015 jylǵa qaraı ashtyqqa ushyraǵandar úlesin eki esege tómendetý boıynsha myńjyldyqtyń damýy maqsatyna qol jetkizdi», - dedi A.Mamytbekov. Sonymen qatar, ol Qazaqstan Ortalyq Azııa óńirindegi astyqty óndirýshi jáne eksporttaýshy negizgi el bolyp ekenin, osylaısha óńirdiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýge óz úlesin qosyp otyrǵanyn atap ótti. Qazaqstan FAO-da ornalasqan «Jıyrmalyq toby» aıasyndaǵy Aýyl sharýashylyǵy naryqtary týraly aqparattyq qamtamasyz etý júıesine (AMIS) belsendi qatysatyndyǵyn aıta kele Qazaqstannyń joǵary aýyl sharýashylyǵy áleýeti týraly keńinen baıandady.
«Biz sońǵy 5 jyl boıy un men astyq eksporttaý boıynsha álemde jetekshi orynda kelemiz. Bizdiń tabıǵı resýrstarymyz - shamamen 24 mln. gektar egistik jer men 66 mln. gektar jaıylym. Jalpy ónim kóleminiń artýy sońǵy 5 jylda 1,5 eseden asyp, 2015 jyldyń qorytyndysy boıynsha 2,7 trln. teńgeni nemese shamamen 10 mlrd. AQSh dollaryn qurady, bul aldyńǵy jyldyń deńgeıinen 4,4 paıyzǵa artyq», - dedi mınıstr.

Azyq-túlik qaýipsizdigi men aýyl sharýashylyǵy salasynda EAEO-tyń alatyn orny erekshe. Odaqtyń múshesi bolyp tabylatyn Qazaqstan da osy mańyzdy máselege basa kóńil bólýde. Osy turǵyda, Eýrzııalyq ekonomıkalyq odaqqa ımport almastyrý boıynsha shynaıy baǵdarlama ázirleýi qajeti. Bul týraly Máskeýde Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııanyń Ónerkásip jáne agroónerkásibi alqasynyń múshesi Sergeı Sıdorskıı Reseı Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men Belarýs Aýyl sharýashylyǵy jáne azyq-túlik mınıstrligi alqasynyń birlesken otyrysynda aıtty.  Bul týraly EEK baspasóz qyzmetinen habarlandy. Alqa otyrysyna Odaqtas memleketterdiń memlekettik hatshysy Grıgorıı Rapota qatysty. Jıynda Reseı men Belarýstyń 2015 jylǵy agroónerkásip kesheni salasyndaǵy jumys qorytyndysy men yntymaqtastyqty damytý máseleleri qaralyp, AÓK salasyndaǵy odan arǵy ózara is-qımyl máseleleri talqylandy. Otyrysta  sóz alǵan EEK mınıstri Belarýs pen Reseıdiń EAEO-nyń agroónerkásip keshenin damytýǵa aıtarlyqtaı úles qosyp otyrǵandyǵyn aıtty. «Bul agrarlyq óndiristiń turaqtylyǵy men básekege qabilettiligin arttyrý máselesinde elderdiń ózara is-qımylyn belsendirý úshin jaqsy úlgi bolady dep sanaımyn. Dál osyǵan Eýrazııalyq odaq elderimen júzege asyrylatyn kelisilgen agroónerkásip saıasat baǵyttalǵan», - dedi Sergeı Sıdorskıı. EEK mınıstri eýrazııalyq keńistiktegi ıntegratsııalyq protsesterdiń bir-birin tolyqtyra túsý máselesine oraı komıssııa ázirlegen usynymdardy tıimdi paıdalanýdy usyndy. «Aýyl sharýashylyǵy ónimderi men azyq-túliktiń negizgi túrleri boıynsha EAEO memleketteriniń suranystary men usynystarynyń boljamyn qalyptastyrý odaqtyń ishki naryǵyndaǵy básekege qabiletti ónimniń óndiris jáne tutyný kólemin ońtaılandyrýǵa múmkindik beredi. Boljaý tetigi ıntegratsııa protsesterin teredetip, múshe memleketterdiń eksporttyq múmkinshiligin, azyq-túlikpen ózin qamtamasyz etý jaı-kúıin baǵalap qana qoımaı, ımport almastyrý salalaryn aıqyndap, ımport almastyrý boıynsha shynaıy baǵdarlama jasaýǵa óz septigin tıgizedi», - dedi S.Sıdorskıı. Aıta keterligi, eki eldiń aýyl sharýashylyǵy vedomstvolarynyń birlesken otyrysy jylyna 1 márte turaqty túrde ótkiziledi.

Al BAÁ «qant koroli» - álemdik iri qant óndirýshilerdiń biri, «Al Khaleej Sugar» kompanııasynyń basshysy Djamal ál-Gýreır Qazaqstan naryǵyna kirýge múddelilik tanytyp otyr. Ol osy maqsatta Qazaqstanǵa ınvestıtsııalyq saparmen kelmek. Bul týraly óziniń Facebook-tegi akkaýntynda Qazaqstannyń BAÁ-degi Tótenshe jáne Ókiletti elshisi Qaırat Lama Sharıf habarlady. «Ony arabtar «qant koroli» dep ataıdy. Djamal ál-Gýreır - «Al Khaleej Sugar»  (arabshadan aýdarǵanda «Parsy shyǵanaǵynyń qanty» degendi bildiredi) kompanııasynyń ıegeri. Búginde «Al Khaleej Sugar» kompanııasy Arabııa túbegindegi qant óndiretin iri  zaýyt. Kásiporynnnyń óndiristik qýaty - jylyna 1,5 mln. tonnany quraıdy. Ónim álemniń 40 eline eksporttalady», - dep jazdy elshi.  «Damal ál-Gýreırmen dostyq áńgime barysynda taıaýdaǵy ýaqytta Qazaqstanǵa kelý nıetin bildirdi, ol «Al Khaleej Sugar» kompanııasy Qazaqstan naryǵyna kirýge múddelilik tanytyp otyrǵanyn atap kórsetti, kásiporyn shıkizat bazasy - qant qyzylshasy óndirisin damyta otyryp, qazaqstandyq qant óndirýge bet burmaq», dedi dıplomaty. 

Al Iran kásipkerleri Aqtóbe oblysynda qoı sharýashylyǵyn damytpaq. Óńir basshysy Berdibek Saparbaev pen «Agro Aı Grýpp» JShS bas dırektory Tavakol Ebrahımımen kezdesý barysynda Iran men Aqtóbe oblysy bıznes-qoǵamdastyqtarynyń yntymaqtastyq perspektıvalary talqylandy. Irannan Aqtóbe oblysyna kelgen kásipkerler óńirdiń ınvestıtsııalyq áleýetimen tanysý úshin keldi. Atap aıtqanda, sheteldikter alańy 40 gektar jylyjaı, sondaı-aq qýaty 10 myń bas iri qara mal jáne 10 myń bas qoıǵa arnalǵan ferma salý úshin tıimdi jaǵdaı izdeı kelgen. 2015 jyldyń qorytyndysy boıynsha, Aqtóbe oblysy men Iran arasyndaǵy taýar aınalym keden organdarynyń derekterine sáıkes, 17,4 mln dollardy qurady. Bul bizdiń óńir men Iran arasyndaǵy ekonomıkalyq yntymaqtastyqtyń áleýetine tolyqtaı sáıkes kelmeıdi, dep sanaıdy Berdibek Saparbaev.«Aqtóbe oblysynda agroónerkásiptik sektordy damytý úshin aýqymdy áleýet bar, óńirde 1 mln gektardan astam egistikke tıimdi jer, 30 myń gektarǵa jýyq sýarmaly jer bar. Bul rette 100 myń gektardan astam sýarmaly sýmen qamtamasyz etý úshin múmkindikter bar. Mal sharýashylyǵyn damytýǵa jaıylymdyq jáne shabyndyqqa jaramdy jerler múmkindik beredi », - dedi óńir basshysy qonaqtarǵa.Kezdesý qorytyndysy boıynsha, ırandyq ınvestorlar Aqtóbe oblysynyń bıligine óńirde mal sharýashylyǵyn damytýǵa baǵyttalǵan iskerlik jáne ǵylymı yntymaqtastyq týraly uzaq merzimdi kelisim jasasýdy usyndy.  Kelisim ırandyq bıznesmenderdiń kelesi sapary barysynda pysyqtalmaq.

Aýǵanstannyń áskeri men mınıstrlikteri Qazaqstan astyǵynyń tutynýshysyna aınalýda. Bul týraly QR Syrtqy ister mınıstrliginde ótken baspasóz máslıhatynda Qazaqstannyń Aýǵanstan Islam RespýblıkasyndaǵyTótenshe jáne Ókiletti Elshisi Ómirtaı Bitimov málim etti. Onyń sózine qaraǵanda, astyqty kommertsııalyq negizde túrli bıznesmender jetkizip jatyr. Sonymen qatar, aýǵan azamattary Qazaqstanǵa arnaıy kelip, astyq satyp alýda. «Jalpy, bizden 600 myń tonna bıdaı satyp alynady. Bul turǵyda máseleniń mánisi memlekettik qajettilikter úshin perspektıvalyq sharttarǵa qol qoıýǵa baılanysty bolyp otyr. Sebebi, Aýǵanstanda kúsh qurylymdarynyń blogy óte qýatty. Qazirgi kezde kúsh qurylymdarda 341 myń adam qamtylǵan», - dep toqtaldy Elshi. Budan bólek, Densaýlyq saqtaý jáne Bilim mınıstrlikteri de elimizdiń taýarlaryn aýqymdy kólemde tutynady eken.

«Osy oraıdaǵy jumystar elimiz ónimderine Aýǵanstandaǵy suranysty retke keltirip, tıisti sharalardy qabyldaýǵa qatysty bolýda»,-dedi ol. Ó. Bitimovtyń aıtýynsha, astyq aqysyz negizde jetkizilmeıdi, tek gýmanıtardyq apattar kezinde ǵana tegin beriledi. «Aqysyz negizde biz tabıǵı apattar kezinde kómektestik. Jyl saıyn azyq-túlikpen, kıim-keshekpen, tósek-oryn jabdyqtarymen kómek berdik»,-dedi ol. Elshiniń paıymynsha, eksportty jandandyrý úshin basty problema - ol qaýipsizdik. «Bizdiń jetkizýshiler ondaǵy ahýaldan tıisti deńgeıde habardar emes. Sondyqtan belsendilikti osy másele tejep tur»,-dedi ol.

Bilim jáne mádenıet salasyndaǵy yntymaqtastyq

Qazaqstannyń halyqaralyq deńgeıde bilim jáne mádenıet salasyndaǵy ózara yntymaqtastyǵy - basqa eldermen qarym-qatynasyndaǵy bolashaǵy mol baǵyt. Osyny eskergen QR Premer-Mınıstriniń orynbasary Darıǵa Nazarbaeva otandyq oqytýshylardy qysqa merzimge shetelge tájirıbe almasýǵa jiberýdiń tıimdiligine kúmán keltirip otyr. «Qysqa merzimdi saparlardyń, tájirıbe almasýlardyń tıimdiligine meniń úlken kúmánim bar. Eki aptada, tipti eki aıda ne úırenip kelýge bolady? Eki aıda ol jerge tek beımdelýge ketedi, keıin taǵy 2-3 aı qalsa, tereń bilim alýy múmkin, bul - shyndyq», - dedi ol búgin Astanadaǵy Sáken Seıfýllın atyndaǵy Qazaq Agro-Tehnıkalyq ýnıversıtetine jasaǵan sapary kezinde. Osyǵan baılanysty, Vıtse-premer QR BǴM-ne qazaqstandyq mamandar men stýdentterdiń shetelde bilim jınaqtaýdyń osyndaı algorıtmin jasaqtaýdy tapsyrdy. «Men shetelden bizdiń ýnıversıtetterge túrli salalar boıynsha mamandardy 1, 2, 3 jylǵa kelisimshartpen shaqyrýǵa kóp senemin. Sheteldik saparlar men tájirıbe almasýlarǵa ketken qarajattardy ýnıversıtettiń jumysyn jolǵa qoıyp bere alatyn sheteldik mamandardyń kelisimsharttaryna jumsaý edáýir paıdaly bolar edi. Menińshe, bul tıimdirek», - D.Nazarbaeva.

Al belgili aqyn, saıasatker, qoǵam qaıratker Oljas Súleımenovke Atatúrik atyndaǵy ýnıversıtettiń qurmetti doktory ataǵy berildi. Atatúrik atyndaǵy ýnıversıtettiń rektory Hıkmet Kochak aqyn, túrki áleminiń belgili qoǵam qaıratkeri, «Mádenıet» qorynyń prezıdenti Oljas Súleımenovke Túrkııanyń Erzýrým qalasyndaǵy Atatúrik atyndaǵy ýnıversıtettiń qurmetti doktory ataǵy berilgeni týraly dıplomdy  tapsyrdy. «Bul ataq oǵan mádenetaralyq dıalogty damytýǵa, halyqtar dostyǵyn nyǵaıtýǵa sińirgen eńbekteri jáne túrkologııa salasyndaǵy kópjylǵy jemisti zertteýleri úshin berildi», - delingen QR-nyń Túrkııadaǵy Elshiliginiń habarlamasynda.Saltanatty rásim aqynnyń, dıplomattyń jáne ǵalymnyń aldaǵy jaqyndap kele jatqan 80 jasqa tolýy mereıtoıyna oraılastyryldy. Oǵan Qazaqstannyń Túrkııadaǵy Elshisi Janseıit Túımebaev, TÚRKІSOI halyqaralyq túrki álemi mádenıeti uıymynyń bas hatshysy Dúısen Qaseıinov, Erzýrým gýbernatory Ahmet Altyparmaq, sondaı-aq Túrkııanyń qoǵam jáne mádenıet qaıratkerleri, jýrnalıster, ýnıversıtet oqytýshylary men stýdentteri qatysty. Atatúrik atyndaǵy ýnıversıtettiń rektory H.Kochak  óz sózinde aqyn O.Súleımenovtiń túrki áleminiń mádenıeti men ónerine, ǵylymy men ádebıetine  qosqan úlesi, sondaı-aq onyń túrki keńistiginde birlik pen yntymaqtastyqty nyǵaıtý jáne saqtaý jónindegi qyzmeti týraly egjeı-tegjeıli aıtyp berdi. «Ýnıversıtet keńesiniń sheshimimen O.Súleımenovke túrki mádenıetine, sondaı-aq ótkenniń ortaq rýhanı qundylyqtaryn túletýge, túrki álemniiń  kóshpeli zamannan ejelgi mádenıetine deıingi túrki tarıhyn zerdeleýge qosqan orasan úlesi úshin qurmetti doktor dıplomyn tapsyrý týraly sheshim qabyldandy», - dedi H.Kochak. Erzýrým qalasynyń gýbernatory A.Altyparmaq provıntsııa turǵyndary atynan óz quttyqtaýyn jetkizdi: «Bir zamandarda orystyń uly aqyny A.Pýshkın Erzýrýmǵa kelip, «Arzrýmǵa saıahat» degen kitabyn jazǵan bolatyn. Búgin túrki dúnıesiniń maqtanyshysy aqyn O.Súleımenov te bizdiń qalamyzda bolyp, bizdi jańa leppen qanattandyrdy». TÚRKІSOI Bas hatshysy D.Qaseıinov ýnıversıtettiń qazaq jazýshysyna qurmeti - búkil Qazaqstanǵa qurmetiniń kórinisi dep atap kórsetip, TÚRKІSOI atynan óziniń zor rızashylyǵyn bildirdi. Elshi J.Túımebaev O.Súleımenovtiń Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigin nyǵaıtýǵa qosqan zor úlesi týraly aıta kelip, aqynnyń dıplomatııalyq qyzmet salasyndaǵy jemisti júmysyn atap ótti, Qazaqstan atynan Erzýrým qalasy ákimshiligi men ýnıversıtetine úlken rızashylyǵyn jetkizdi. O.Súleımenov saltanat aıasynda túrik halqyna alǵysyn aıtty jáne túrki halyqtarynyń birligi men yntymaqtastyǵyn saqtaýǵa shaqyrdy. Atap óteıik, Atatúrik atyndaǵy ýnıversıtet, Túrkııadaǵy iri oqý oryndarynyń biri, onda 23 fakýltette 25 myń stýdent bilim alady. 

Al Aýǵanstan stýdentteri Qazaqstannyń oqý oryndaryn joǵary baǵalady. Aýǵan eli «Qazaqstan-Aýǵanstan» memlekettik bilim berý baǵlarlamasyn jalǵastyrýǵa ótinish bildirdi. Bul týraly QR Syrtqy ister mınıstrliginde ótken baspasóz máslıhatynda Qazaqstannyń Aýǵanstan Islam Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi Ómirtaı Bitimov málim etti. Bul baǵdarlama 2010 jyly bastalǵan bolatyn. Bul baǵytta 50 mln. dollar bólindi. 10 jylǵa negizdelgen osy baǵdarlama aıasynda Qazaqstan joǵary oqý oryndarynda 1 myń aýǵan stýdenti bilim alady. Osy rette Ó. Bitimov Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń bastamasy óte tanymal bolǵandyǵyn atap ótti. Ótken jyly 200 stýdent shaqyrylǵan kezde bir orynǵa 1 myń adam úmitker bolǵan eken. Búginde Aýǵanstnnyń 200 azamaty oqýyn támamdady, olardyń arasynda polıtseıler men shekarashylar da bar. Sonymen qatar medıtsınalyq mamandyqtar boıynsha bilim alyp jatqan stýdentter oqýyn jalǵastyrýda. Al ınjener mamandar Aýǵanstanda jumystaryna kirisip ketken kórinedi.«Bizdiń bilim berý baǵdarlamamyz halyq pen úkimettik qurylymdar arasynda óte joǵary baǵaǵa ıe bolyp otyr. Bizdiń oqý oryndarymyz jaıynda olarda óte jaqsy pikir qalyptasty. Olar osy baǵdarlamany jalǵastyrýdy, sondaı-aq ony keńeıte túsýdi ótindi. Sebebi, bul baǵyttaǵy jumystar Aýǵanstan ekonomıkasyn kóterýge jáne osy eldegi ahýaldy tezirek turaqtandyrýǵa  qosyp otyrǵan eleýli úles bolyp tabylady»,-dedi Elshi. Osy rette ol Qazaqstanda bilim alǵan aýǵan stýdentteri eshqashan lańkesterdiń qataryna qosylmaıtyndyǵyna, kerisinshe, lańkestik pen ekstremızmge jáne eskirtki saýdasyna qarsy kúresetin azamattar bolatynyna senim artty. 

Al QMMÝ oqytýshylary Shvetsııada taǵylymdamadan ótedi. QR Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý vıtse-mınıstri Eljan Birtanovtyń Shvetsııaǵa barǵan jumys sapary aıasynda Qaraǵandy memlekettik medıtsınalyq ýnıversıteti (QMMÝ) men Lýnd Ýnıversıtetiniń Taıaý shyǵys elderin zertteý ortalyǵy arasynda «Bıologııa» baǵyty boıynsha Split-PhD baǵdarlamasyn iske asyrý kelisimine qol qoıyldy. Atalǵan kelisim QMMÝ oqytýshylarynyń biliktiligin arttyrýǵa, taǵylymdamadan ótýge, ǵylymı zertteýlerdi júzege asyrýǵa jáne «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha seriktes JOO bazasynda PhD doktorantýraǵa túsýge múmkindik beredi. Munymen qosa, kelisim onkologııalyq jasýshalardy zerdeleý salasynda zertteý júrgizýdi, isikke qarsy preparattardy izdeý, sondaı-aq, júrek-qantamyrlarynyń aýrýlaryn emdeýde baǵanaly jasýshalardy qoldaný múmkindigin qarastyrady.Eljan Birtanov Lýnd Ýnıversıtetiniń Vıtse-kantsleri, professor Eva Vıbergpen JOO arasyndaǵy yntymaqtastyq pen ózara seriktestik týraly Memorandýmǵa qol qoıý máselelerin taqylady. Sonymen qatar vıtse-mınıstr Medıtsına fakýlteti dekanynyń halyqaralyq yntymaqtastyq boıynsha orynbasary Karın Frıdenlýndpen bilim berý baǵdarlamalary, stýdenttermen jáne oqytýshylarmen ózara almasý salasyndaǵy yntymaqtastyq máselelerin qarastyrdy.

Ǵ.Mutanov BUU Órkenıet alıansynyń jahandyq forýmynda «Al-Farabi university smart city» jobasyn usyndy. Bul týraly Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ rektory Bakýde BUU Órkenıet Alıansy VII jahandyq forýmy alańynda sóılegen sózinde aıtty. Uly oıshyl Ál-Farabıge arnalǵan sessııaǵa Órkenıet alıansynyń Túrik ulttyq úılestirý keńesiniń tóraǵasy Bekir Qarlyǵa, qazaq jazýshysy, qoǵamdyq-saıası qaıratker Oljas Súleımenov pen TÚRKSOI bas hatshysy Dúısen Qaseıinov qatysty. «Búginde barshamyz soǵys, lańkestik, násildik jáne dinı tózimsizdiktiń kýási bolýdamyz. Ekstremıstik qaqtyǵystardyń ósýi aıasynda keı adamdar     terrorızm, ekstremızm uǵymyn ıslam dinine tańylǵan qaýipti qosymsha retinde tanýda. Alaıda qatarynda Ábý Nasyr ál-Farabı bar klassıkalyq ıslam oıshyldarynyń fılosofııasynda basymdyq ámbebap rýhanı-adamgershilik qundylyqtar men ıdealdarǵa berilgen. Olar izgi qoǵam qalyptastyrýdyń beıbit joldaryn ǵana usynǵan», - dedi QazUÝ rektory. «Qaı kezeńde bolmasyn rýhanı-adamgershilik qundylyqtardy sińirýde basty ról bilim berý júıesine, tutastaı, ásirese ýnıversıtetterge júkteledi. Ál-Farabı   adamgershilik qundylyqsyz bilim kúlli adamzat úshin qaýip ekenin aıtqan. Sondyqtan ýnıversıtetter quzyretti mamandar ǵana emes, sonymen qatar izgilikti qoǵam turǵyndaryn qalyptastyrýdyń qaınar kózine aınalýy tıis», - dedi Ǵ. Mutanov. QazUÝ rektorynyń aıtýynsha, osy problemalardy seziný Ál-Farabı atyn ıelengen ýnıversıtetke «Al-Farabi university smart city»  ǵylymı-ınnovatsııalyq jobasyn ázirleýge negiz boldy. Jobanyń negizi Ál-Farabı izgi qoǵam ıdeıasy bolyp tabylady.  Al ony taratýshylar - stýdentter. «Dúnıejúzinde 20 myńnan astam ýnıversıtet bar, eger olardyń árqaısysy  álem azamattaryna joǵary adamgershilik qundylyqtardy qalyptastyrýmen aınalysatyn bolsa, izgi qoǵam qurǵanymyzǵa senimdi bolamyz. Sol kezde adam órkenıeti ornyqty damyp, beıbit ǵumyr keshetinimiz sózsiz», - dep sózin túıindedi rektor. Eske salsaq, forýmǵa BUU múshe elderiniń úkimetteri men memleketter basshylaryn qosa alǵanda, 2000-ǵa jýyq qonaq, saıası kóshbasshylar, halyqaralyq jáne óńirlik uıymdar ókilderi, jeke sektor, óner, medıa, akademııa, donorlyq uıymdar, qorlar, áriptestik qurylymdar ókilderi  qatysty. Joǵary deńgeıdegi otyrysta   Baký deklaratsııasyn qabyldaý josparlanýda. 

Túrkııamen bilim men mádenıet salasyndaǵy baılanystardy nyǵaıtý eki eldiń órkendeýiniń alǵysharttarynyń biri. Qazaqstandyq óner ókili Aıman Musaqojaeva tuńǵysh ret ataqty Ystambul sımfonııalyq orkestrimen birge óner kórsetti. Álemge áıgili skrıpkashy, Qazaqstannyń halyq ártisi Aıman Musaqojaeva el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna oraı Ystambuldyń ónersúıer qaýymyna esten ketpes merekelik kontsert qoıdy.Saltanatty keshti túriktiń belgili qoǵam qaıratkerleri, zııaly qaýym ókilderi, halyqaralyq uıym jetekshileri men joǵary oqý ornynyń stýdentteri tamashalady. Qazaqstannyń halyq ártisi Aıman Musaqojaevanyń shyǵarmashylyǵy túrik jurtyna jaqsy tanys. Skrıpkashy byltyr Qazaq ulttyq Óner ýnıversıtetiniń ujymymen birge Túrkııanyń tórt birdeı qalasynda kontsert qoıyp, halyqtyń yqylasyna bólengen. Alaıda osy joly Aıman Qojabekqyzy tuńǵysh ret ataqty Ystambul sımfonııalyq orkestrimen birge óner kórsetti. Keshte álemdik klassıkanyń úzdik shyǵarmalary men Aram Hachatýrıannyń mýzykalary oryndaldy. 
«Ózderimiz óte baqyttymyz, óte rızamyz. Nege deseńiz, mýzyka qazirgi jaǵdaıda óte qajet. Ol orys bolsa, men qazaq bolsam, biz armıan mýzykasyn, túrik mýzykasyn oınap, keremet kontsert berdik. Qazaqstannyń 25 jyldyq merekesine oraılastyryp jatyrmyz», - deıdi QR halyq ártisi Aıman Musaqojaeva. Merekelik kontsertte túriktiń opera ánshisi Seda Ortach ta óner kórsetti. Ol Muqan Tólebaevtyń «Birjan-Sara» operasynan Saranyń arııasyn shyrqap, ónersúıer qaýymnyń qoshemetine bólendi. Al sahna maıtalmany, Qazaqstannyń halyq ártisi, belgili opera ánshisi Shahımardan Ábilov Abaıdyń arııasy men Jaıaý Musanyń «Aq sısa» ánin naqyshyna keltire oryndady. «Qazir 25 jyldyń ishinde búkil álem biledi bizdiń ónerimizdi. Onyń ishinde qazaq tiliniń dıapazonyn, qazaq tiliniń únin álemdik dúnıe óziniń ıntonatsııasynan, garmonııasynan bilinip jatyr. Al men Ekaterınbordan bastadym. Kalınıngradtan kelip, qazir Ystambuldyń sımfonııalyq orkestrimen kontsert berip jatyrmyz», - deıdi Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Shahımardan Ábilov. Merekelik keshtiń sońynda kórermen qaýym qazaqtyń óner tarlandarynyń sheberligine tánti ekendikterin atyp, aqjarma tilekterin bildirdi. Mehmet Haırı Ózgıýzal, kórermen: «Umtylmas kontsert kórdik. Ýaqyt bólip kelgenime qatty qýandym. Ónerpazdardyń sheberligi óte joǵary deńgeıde. Olarǵa alda shyǵarmashylyq tabys tileımin». Dóne ıAnıedy, kórermen: «Klassıkalyq mýzykany unatamyn. Sondyqtan kontsertterge jıi baryp turamyn. Búgin Aıman Musaqojaevany alǵash kórip, ónerine erekshe tánti boldym. Rasynda, skrıpkada óte sheber oınaıdy eken. Eger erteń kontserti bolsa, taǵy da alyp-ushyp barar edim. Ystambulǵa qaıta kelýin taǵatsyzdana kútetin bolamyz». Táýelsizdiktiń 25 jyldyq mereıli merekesine oraı álemniń birqatar elinde óner kórsetken áıgili skrıpkashy Aıman Musaqojaeva kópshiliktiń ótinishimen Túrkııanyń Samsýn men Býrsa qalalarynda da kontsert qoımaq.

Aıman Musaqojaevanyń izbasarlary ispetti bolashaqta elimizdiń atyn álemge pash etetin jas óner ıeleri de az emes. Máselen, qazaqstandyq  Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń oqýshylary Massachýsets tehnologııalyq ınstıtýtynda «Saryarqa» kúıin oryndady. «Qazaqstandyq stýdentter Massachýsets tehnologııalyq ınstıtýtynda «Saryarqa» kúıin oryndady!», - dep habarlady Qazaqstandaǵy AQSh elshiligi Feısbýktegi resmı paraqshasynda.  Qazaqstandyqtar Qurmanǵazy Saǵyrbaıulynyń týyndysyn  ınstıtýttyń «Kılıan Holl» zalynda oryndady. Qurmanǵazy Saǵyrbaıuly (1823-1896) - kompozıtor-kúıshi, qazaqtyń aspapty mýzyka óneriniń klassıgi. Qurmanǵazy Qazaqstannyń mýzyka mádenıetinde aıryqsha oryn alady. Eger siz qazaq dalasynyń tynysy men júrek soǵysyn, sheksiz ólkedegi alyp-qashpa jel ánin bilgińiz kelse, at-tuıaǵynyń dúbirinen qýanysh tasqynyn sezgińiz kelse, qazaq halqynyń rýhanı kúshin bıiktigin, myqtylyǵyn tanyǵyńyz kelse Qurmanǵazy kúıin tyńdańyz. Onyń «Saryarqa», «Balbyraýyn», «Serper», «Adaı» syndy kúıleri qazaqtarda Otan, el degen uǵymdarmen astasady.Qara halyqtan shyqqan Qurmanǵazy ómir boıy elde oryn alyp jatqan zańsyz is-áreketterge qarsy kúresip, jaı adamdar quqyǵyn qorǵap kelgen. Úkimettiń qýdalaýy jazyqsyz aıyptaýlar, túrme - osynyń barlyǵy kúıshi saǵyn syndyra almady. Aınalasynda bolyp jatqan oqıǵalarǵa asa mán bere otyryp, Qurmanǵazy qazaq halqy ómiriniń aıshyqty sýrettemesin jasady. Onyń «Saryarqa», «Alataý», «Bulbuldyń qurqury» atty kúıleri týǵan jer sulýlyǵyn kórsetse, «Kishkentaı», «Tóremurat», «Adaı» kúıleri batyrlar beınesin, «Qaıran sheshem», «Qyzyl qaıyń», «Kisen ashqan» kúıleri kúıshi ómirindegi naqty oqıǵalarǵa arnalǵan.

Almatyda Túrkııa joǵary oqý oryndarynyń kórmesine 8 ýnıversıtet qatysady. Almatyda Túrkııa ýnıversıtetteriniń kórmesi qarsańynda «Qazaqstan men Túrkııa arasyndaǵy bilim salasyndaǵy yntymaqtastyq» taqyrybynda halyqaralyq konferentsııa bolyp ótti. Oǵan Almaty qalasynda jáne elimizdiń basqa da óńirlerinde ornalasqan mańdaı aldy otandyq ýnıversıtettermen qatar, Túrkııa joǵary oqý oryndarynyń ókilderi qatysyp, bilim salasynda ózara yntymaqtasý máselelerin talqylady. «Búgingi konferentsııanyń basty maqsaty - Qazaqstannyń ýnıversıtetterin Túrkııaǵa, al Túrkııanyń ýnıversıtetterin Qazaqstanǵa tanytý. Biz túbi bir túrki halyqtarymyz. Sondyqtan, bilim salasynda ózara baılanysymyzdy arttyra túsýimiz kerek dep oılaımyn. Óıtkeni, sapaly bilim  - qaı el bolmasyn, damýdyń mańyzdy faktorlarynyń biri. Biz búgin qazaqstandyq áriptestermen osy bilim berý salasyndaǵy jetistikterimiz, baǵdarlamalarymyz jaıly áńgimelesip, jaqyn tanystyq», - dedi «QazAqparat» tilshisine bergen suhbatynda Túrkııadaǵy Halyqaralyq stýdentterdiń qyzmet kórsetý Qaýymdastyǵynyń (ISSA) bas ókili, doktor Dursyn Aıdyn. Ol sonymen qatar, Almatyda ótetin kórmege Túrkııadan 8 ýnıversıtet qatysatyndyǵyn jetkizdi. «Ol ýnıversıtterdiń ishinde Atalym, Beıkent, Dogýsh, Fatıh Sultan Mehmet, Ystambul Shehır, Baıburt, Fyrat ýnıversıtetteri men  Karadenız tehnıkalyq ýnıversıteti bar. Jalpy, qazirgi tańda Túrkııada 200-ge jaqyn joǵary oqý oryndary bar. Olardyń basym bóligi memleket menshiginde. Memlekettik ýnıversıtetterde shet eldik stýdentterge arnalǵan bilim baǵdarlamalary júzege asyrylady. Oqý negizinen túrik tilinde júrgiziledi. Memlekettik ýnıversıteterde orta eseppen jyldyq oqý aqysy 3000 dollardy quraıtyn bolsa, shet eldik stýdent onyń 500 dollaryn ǵana tóleıdi. Al qalǵan bóligin Túrkııa memleketi óz moıynyna alady. Onyń ústine búgingi tańda Túrkııadaǵy bilim baǵdarlamalary Eýropadaǵy bilim standarttarymen tolyǵymen teńestirilgen», - dedi D. Aıdyn. Almatyda kórme 23-24 sáýir aralyǵynda Almatyda Grand Aisher qonaq úıinde bolady. Aıta ketelik, búgingi tańda Túrkııada 2000-nan astam qazaqstandyq stýdent bilim alyp jatyr. 

E.Ydyrysov ShYU hatshylyǵynyń kitaphanasyna N. Nazarbaevtyń kitabyn syıǵa tartty. Qazaqstannyń syrtqy ister mınıstri Erlan Ydyrysov Qytaı men Qyrǵyzstan syrtqy saıası vedomstvolarynyń basshylarymen, Reseı, Tájikstan, Ózbekstan syrtqy ister mınıstrleri orynbasarlarymen birlesip, «ShYU kók shalǵynyna» aǵash otyrǵyzý rásimine qatysty. Dıplomat Shanhaı yntymaqtastyq uıymy hatshylyǵynyń ashylǵan kitaphanasyna QR Prezıdenti N. Nazarbaevtyń júzge jýyq kitabyn tartý etti. «Sizdermen Shanhaı yntymaqtastyq uıymy shtab-páterinde kezdesý - men úshin úlken mártebe. «ShYU kók shalǵynynyń» ashylýyna qatysqandaryńyz úshin shyn júrekten alǵys bildiremin. Onyń jasyl kilemine uıymnyń negizin qalaýshy alty memleket halqynyń myzǵymas dostyǵyn pash etetin alty qaraǵaı jaıǵasty. Bul Shanhaı rýhyna, uıymnyń birlesip damýdaǵy jasampaz kúshine degen adaldyq. Máńgi jasyl aǵashtardyń jasy - 15 jyl. ıAǵnı, on bes jylda Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń ótken dańǵyl jolyna sáıkes keledi», - dedi aǵash egý rásimine qatysýshylarǵa ShYU bas hatshysy Rashıd Álimov. ShYU múshe memleketterdiń syrtqy saıası vedomstvolarynyń basshylyǵy uıym hatshylyǵynyń kitaphanasyna kitap syıǵa tartty.

Al Ázerbaıjanda Shekı qalasynda «ıÝhary Bash» memlekettik tarıhı-sáýlet qoryǵy aýmaǵynda 2016 - túrki áleminiń mádenı astanasy retinde Shekı jylynyń saltanatty ashylýy ótti. Shara qalanyń bekinis qaqpasynyń ishinde bastalyp, «Jazǵy teatrda» kontserttik baǵdarlamaǵa ulasty. Rásimge BUU Órkenıet alıansynyń joǵarǵy ókili Nasır Abdýlazız ál-Naser, Halyqaralyq túrik mádenıeti uıymynyń bas hatshysy Dúısen Qaseınov, ÁR mádenıet jáne týrızm mınıstri Abýlfas Garaev, belgili qazaq jazýshysy Oljas Súleımenov, halyqaralyq uıymdar, túrki tildes elder delegatsııasy, Mıllı Medjlıs depýtattary, Ázerbaıjandaǵy elshilik ókilderi, kórnekti ǵylym, mádenıet qaıratkerleri, basqa da qonaqtar qatysty.

«Jyl astanasy» saltanatty ashylý rásiminiń baǵdarlamasy qyzyqty, erekshe sharalarǵa baı boldy. Jazǵy teatrda qoryq aýmaǵynda «Túrki áleminiń mádenı astanasy - Shekı 2016» jylynyń resmı ashylý rásimi ótti. Sosyn 2015 jyldyń qorytyndysy boıynsha 2015 jyly medıa salasynda erekshe kóringen  Ázerbaıjan, Qazaqstan jáne basqa da túrki tildes elderdiń ókilderi men basshylaryna TÚRKSOI nagradalaryn tapsyrdy. Atap aıtqanda, TÚRKSOI nagradalaryn «Kazahstanskaıa pravda» RG» AQ basqarma tóraǵasy Aleksandr Tarakov pen «Aıqyn» gazetiniń bas redaktory Nurtóre Júsip aldy.

Rásimnen keıin Ázerbaıjan jáne basqa da túrki tildi elderdiń mýzykalyq ujymy qyzyqty mýzykalyq baǵdarlama usyndy. Qatysýshylar Ázerbaıjannyń belgili aqyndary, mýgama sheberleri, Qazaqstan, Túrkimenstan, Túrkııa, Qyrǵyzstan, Bashqurtstan, Gagaýzııadan kelgen bı ujymdary, ánshilerdiń, Shekı qalasy  kameralyq orkestriniń  ónerin tamashalady. Rásim otshashýmen aıaqtaldy. Shekı qalasy 2016 jyly túrki áleminiń mádenı astanasy bolady. Bul sheshim túrkimendik Mary qalasynda ótken TÚRKSOI  mádenıet mınıstrleri Turaqty keńesiniń 33-shi otyrysynda qabyldanǵan.

Japondyq «Nıppon» qory Túrki akademııasymen yntymaqtastyq ornatýǵa nıetti. Bul týraly Túrki akademııasy halyqaralyq uıymyna japonııalyq «Nıppon» qorynyń atqarýshy dırektory Iodjı Morı, Qordyń halyqaralyq baǵdarlamalar boıynsha úılestirýshisi Ikýko Okýbo men «Japonııanyń Túrkııamen jáne Ortalyq Azııamen dostyǵy assotsıatsııasynyń» tóraǵasy Kıoko Vrboskı kelýinde belgili boldy, dep habarlady halyqaralyq uıymnyń baspasóz qyzmeti. Kúnshyǵys elinen kelgen qonaqtardy qarsy alǵan Akademııa basshysy Darhan Qydyráli uıymnyń qyzmeti men júzege asyryp júrgen ǵylymı jobalary jaıly keńirek tanystyrdy. Sonymen qatar, kezdesýge Túrkitildes memleketter Aqsaqaldar Keńesiniń múshesi Ádil Ahmetov qatysty. Ekijaqty kezdesýde taraptar bolashaqta ózara yntymaqtastyq ornatýǵa ýaǵdalasyp,  birlesken ǵylymı jobalar júrgizý jaıyn talqylady. Kezdesý barysynda Iodjı Morı myrza Qazaqstandy Ortalyq Azııanyń jetekshi memleketi retinde tanıtynyn, osy sapar barysynda soǵan kózderi taǵy bir jetkenin basa aıtty. Akademııanyń kitaphana qorymen tanysqan japondyq mamandarǵa uıym basshysy aǵylshyn tilinde jaryq kórgen qundy basylymdardy tartý etti. Aıta ketý kerek, Japonııanyń irgeli «Nıppon» qory - 1962 jyly bıznesmen jáne saıası qaıratker Rıochı Sasakavanyń bastamasymen Japonııanyń keme qatynasyn qoldaý maqsatynda qurylǵan memlekettik emes uıym. Qurylǵan kúnnen beri qordyń qyzmet aıasy keńip, búginde túrli volonterlik uıymdarǵa kómek kórsetý, densaýlyq, ǵylym, bilim berý, aýyl sharýashylyǵy jáne álemdegi adamı kapıtaldy damytý syndy jobalarmen de aınalysady. Sondaı-aq, Qor basqarýshy qabileti zor ǵalymdar men stýdentterdi tárbıelep, qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan bastamalarǵa basymdyq berip otyr. 

Gollandııa men Italııa kompanııalary Qazaqstan qalalaryn biregeı ósimdikpen kógaldandyrýdy usynady. Astanada Gúlder, jaılylyq pen ádemilik atty aptalyq bastaldy. Shara aıasynda gúlder men ósimdikter, gúlzarlar, kottedj qurylystary men abattandyrý jáne dızaın baǵytyn qamtyǵan kórme ashylyp otyr.  Kórmege álemniń 12 elinen 120-ǵa tarta kompanııalar qatysýda. Ondaǵy árbir alańda bıznes-áriptestikti damytý úshin jaǵdaılar jasalǵan. Máselen, osyndaı alańda «AstanaFloraExpo» boıynsha Gollandııa, Italııa men Reseı kompanııalary qazaqstandyq mamandarmen yntymaqtastyqqa ázirligin tanytýda. «Bıyl «AstanaFloraExpo» kórmesi osymen 8-i márte ótkizilýde. Sonymen qatar, bıylǵy jyldyń basty ereksheligi Gollandııa men Italııa ósirýshileri ózderiniń biregeı ósimdikterin, gúlderin usynyp otyr. Bul ósimdikter Qazaqstanda  ósirilmeıdi, sondyqtan da olar Qazaqstannyń qalalaryn kógaldandyrý úshin otyrǵyzý materıaldaryn usynǵysy keledi. Ondaı erekshe ósimdikterdi Astana men Almaty qalalarynda otyrǵyzý usynylady», - deıdi «AstanaFloraExpo» menedjeri Aıgerim Serikova. Onyń aıtýynsha, gollandııalyq ósimdik ósirýshiler negizinen jeke jáne kommertsııalyq baqshalar qurý úshin ósimdikter usynsa, ıtalııalyq kompanııalar baqsha, bólme jáne kóshe ósimdikterin ósirýmen aınalysady. Budan bólek, kórmege baqsha jáne jemis daqyldarynyń tuqymdarynyń, otyrǵyzý materıaldarynyń iri jetkizýshisi sanalatyn «Sady Rossıı» kompanııasy da alǵash ret qatysyp otyr. Olar dál osyǵan uqsas jelini Qazaqstanda ashýǵa qyzyǵýshylyq tanytady. Aıta keterligi, aptalyq aıasynda Astanada ósimdikter ósirý men kógaldandyrý taqyryptaryn qamtyǵan ǵylymı-tájirıbelik konferentsııa ótkizý josparlanǵan. 60-tan astam kompanııa ókilderi shaqyrylǵan sharanyń basty maqsaty - Ortalyq Azııa mamandarynyń basyn qosyp, tájirıbe almasý. Onyń barysynda Eýropa qalalaryn kógaldandyrý tájirıbesi talqylanyp, bilikti mamandar baıandama jasaıtyn bolady.

Túıin

Qazaqstannyń syrtqy saıasatynda sheteldermen mańyzdy baǵyttardaǵy yntymaqtastyqty damytýdyń mańyzy zor. Sebebi, bul el ekonomıkasyn, demek, halyqtyń áleýmettik ahýalyn joǵarlatýdyń birden bir kepili. «QazAqparat» HAA saıtynda jarııalanǵan elimizdiń syrtqy saıasatyna qatysty materıaldar legi kórsetkendeı, bul memleketimizdiń halyqaralyq arenada ózindik orny bar ekenin baıqatady.

ıAǵnı, Qazaqstan saıası-ekonomıkalyq, mádenı, bilim, aýyl sharýashylyǵy men azyq-túlik salalarynda basqa memlekettermen ári de yntymaqtastyǵyn damyta bermek. Onyń ishinde Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq, ıadrolyq qarýsyzdandyrý boıynsha ózara tyǵyz qarym-qatynastar ornata beretin bolady. Elimiz jan-jaqty turǵydan myzǵymas dostyq ornatqan elder arasynda Qytaı, Iran, Polsha syndy memleketterdi atap ótýge bolady. Al TMD elderimen «bir jeńnen qol, bir moıynnan bas shyǵarý» asa mańyzdy.

Elbasynyń sarabdal saıasatynyń arqasynda Qazaqstan barlyq baǵyttar boıynsha shet memlekettermen yntymaqtastyqtaryn áli de nyǵaıta túsetin bolady. «QazAqparat» HAA elimizdiń syrtqy saıasatyna qatysty mańyzdy materıaldaryn jalǵastyra beredi.