ShOLÝ: Qazaqstan sportshylary Olımpıada men Ýnıversıadaǵa daıyndalýda

Jalpy, Qazaqstan Respýblıkasy1991 jyldan bastap derbes táýelsiz memleket retinde halyqaralyq sporttyq arenalarda óner kórsete bastady. Respýblıkada joǵary dárejeli sportshylardy balalar men jasóspirimderge arnalǵan sporttyq mektepterinen bastap Qazaqstan Respýblıkasy ulttyq qurama komandalaryna deıin daıyndaý júıesi jumys isteıdi.

Táýelsizdik alǵan jyldardan bastap respýblıkamyzdyń sportshylary:

qysqy olımpıada oıyndarynda (1994, 1998, 2002, 2006, 2010, 2014)
1 altyn, 3 kúmis, 3 qola medal. Barlyǵy 7 medal;

jazǵy olımpıada oıyndarynda (1996, 2000, 2004, 2008, 2012)16 altyn, 17 kúmis, 19 qola medal. Barlyǵy 52 medal;

jazǵy jasóspirimder Olımpıada oıyndarynda (2010, 2014) 6 altyn,
3 kúmis, 6 qola medal. Barlyǵy 15 medal;

qysqy jasóspirimder Olımpıada oıyndarynda (2012, 2016) 2 kúmis, 5 qola medal. Barlyǵy 7 medal (№ 4 keste).

jazǵy Azııa oıyndarynan (1994, 1998, 2002, 2006, 2010, 2014 jyldary) qatysyp, 140 altyn, 140 kúmis jáne 201 qola, barlyǵy 481 medal jeńip aldy.

qysqy Azııa oıyndarynda (1996, 1999, 2003, 2007, 2011 jyldary)  qazaqstandyq sportshylar 69 altyn, 51 kúmis, 44 qola medal jeńip aldy. Barlyǵy 164 medal.

1991 jyldan bastap búgingi kúnge deıin jazǵy olımpıadalyq sport túrlerinen álem chempıonattarynda ulttyq qurama komandalar sportshylary
48 altyn, 44 kúmis jáne 64 qola medal jeńip aldy. Sonymen qatar, qysqy olımpıadalyq sport túrlerinen álem chempıonattarynda 4 altyn, 4 kúmis jáne 13 qola medal jeńip alyndy.

2011 jyly elimiz 7-shi Qysqy Azııa oıyndarynAstana jáne Almaty qalalarynda ótkizdi. Oıyndarǵa Azııa qurlyǵynyń 27 elinen 1000-nan  astam sportshy qatysyp, sporttyń on bir túrinen alpys toǵyz medal jıyntyǵy oınaldy. Komandalyq esepte Qazaqstannyń qurama komandasy 32 altyn, 21 kúmis, 17 qola medaldy utyp alyp, birinshi oryndy ıelendi.

Táýelsizdik jyldary Qazaqstanda respýblıkalyq keshendi jarystardy ótkizý qaıta jandandyryldy:

- Qazaqstan Respýblıkasynyń jazǵy spartakıadasy;

- Qazaqstan Respýblıkasynyń qysqy spartakıadasy;

- Qysqy jasóspirimder oıyndary;

   - Jazǵy jasóspirimder oıyndary;

- Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń júldesine 17 sport túrinen halyq sporty oıyndary;

- Múgedekterter arasyndaǵy spartakıada;

- Respýblıkalyq «Aq bıdaı» aýyl sporttyq oıyndary, ulttyq sport túrleri festıvali, qysqy aýyl Spartakıadasy men qysqy jasóspirimder oıyndary, «Qazaqstan barysy» jáne «Jas barys» respýblıkalyq týrnırlar, ulttyq sport túrlerinen ár jastaǵy toptaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń chemponattaryn ótkizý;

- Ulttyq sport túrlerinen respýblıkalyq jáne halyqaralyq jarystar.

Qazaqstanda sportty damytýǵa qansha qarjy bólinip, naqty qandaı baǵdarlamalar iske asyryldy degenge kelsek, eń sońǵy ári nátıjeli baǵdarlama retinde Qazaqstan Respýblıkasynda dene shynyqtyrý men sportty damytýdyń
2025 jylǵa deıingi tujyrymdamasyn ataýǵa bolady.Biraq, aldymen osy tujyrymnyń alǵysharty bolǵan «Qazaqstan Respýblıkasynda dene shynyqtyrý men sportty damytýdyń 2011 - 2015 jyldarǵa arnalǵan salalyq baǵdarlamanyń» maqsaty  men minedtteri týraly tolyq baıandap ótsek.  

Qazaqstan Respýblıkasynyń densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń 2011 - 2015 jyldarǵa arnalǵan «Salamatty Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasyn bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2010 jylǵy Jarlyǵyn iske asyrý maqsatynda el Úkimeti 2011 jyldyń sońynda Qazaqstan Respýblıkasynda dene shynyqtyrý men sportty damytýdyń 2011 - 2015 jyldarǵa arnalǵan salalyq baǵdarlamasyn bekitti. Jalpy, salalyq baǵdarlamanyń maqsaty men mindeti: dene shynyqtyrýmen jáne sportpen shuǵyldanatyn azamattardy qamtýdy 2010 jylǵy 17,4%-dan 2015 jyly 26 %-ǵa deıin ulǵaıtý; balalar men jetkinshekterdiń jalpy sany ishinde dene shynyqtyrýmen jáne sportpen shuǵyldanatyn balalar men jetkinshekterdi qamtýdy 2010 jylǵy 9,5%-dan 2015 jyly 12,6 % -ǵa deıin ulǵaıtý;  2012 jylǵy jazǵy Olımpıada oıyndarynda óner kórsetý qorytyndysy boıynsha Halyqaralyq Olımpıada Komıtetiniń jalpy komandalyq resmı emes esebiniń reıtınginde Qazaqstan 28 oryndy alady (2008 jyly - 29 oryn); 2014 jylǵy qysqy Olımpıada oıyndarynda óner kórsetý qorytyndysy boıynsha Halyqaralyq Olımpıada Komıtetiniń jalpy komandalyq resmı emes esebiniń reıtınginde Qazaqstan 23 oryndy alady (2010 jyly - 24 oryn). Salalyq baǵdarlamany qarjylandyrý respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjet qarajatynyń, kólemi sheginde, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda tyıym salynbaǵan ózge de kózder esebinen júzege asyryldy. Baǵdarlamany 2011 - 2015 jyldary iske asyrýǵa barlyǵy 138 984 334 myń teńge jumsalǵan. Atap aıtsaq, respýblıkalyq bıýdjetten 127 975 248 myń teńge; onyń ishinde 2011 j. - 13 246 100 myń teńge; 2012 j. - 25 733 189 myń teńge; 2013 j. - 26 785 225 myń teńge; 2014 j. - 32 844 279 myń teńge; 2015 j. - 29 366 455 myń teńge;

2) jergilikti bıýdjetten: 11 009 086 myń teńge; onyń ishinde 2011 j. - 2 854 745 myń teńge; 2012 j. - 2 505 941 myń teńge; 2013 j. - 3 040 936 myń teńge; 2014 j. - 2 607 464 myń teńgebólingen.

    Salalyq baǵdarlama halyqtyń salaýatty ómir saltyn qalyptastyrýǵa, barlyq sanattaǵy jáne toptaǵy turǵyndardyń dene shynyqtyrýmen jáne sportpen shuǵyldanýyna jaǵdaı jasaýǵa, halyqty qoljetimdi sport qurylystarymen qamtamasyz etýge, sport salasynda kadrlardy, sondaı-aq sport rezervi men halyqaralyq deńgeıdegi sportshylardy daıarlaý júıesin jetildirýge baǵyttalǵan bolatyn.  Osy kezeńde dene shynyqtyrýmen jáne sportpen shuǵyldanýshylar sanynyń turaqty ósý úrdisi baıqaldy. Eger Memlekettik baǵdarlamany iske asyrýdyń basynda 2007 jyly sportpen shuǵyldanýshylar sany el turǵyndarynyń (15%-y) 2,3 mln. adamdy qurasa, 2008 jyly 2,35 mln. adamǵa artqan, 2009 jyly 2,4 mln. adam, 2010 jyly 2,8 mln. adam nemese 17,7%-yn quraǵan.

Shetelde buqaralyq sport birinshi kezekte halyqty saýyqtyrýdyń, ózin-ózi jetildirýge qol jetkizýdiń, ózin kórsetýdiń jáne damytýdyń tetigi, sondaı-aq zııandy áreketterge qarsy kúrestiń quraly ekeni belgili. Sondyqtan memleketter halyqty buqaralyq sportpen aınalysýǵa tartýdy negizgi maqsat etip qoıa otyryp, buqaralyq sportty damytý máselesine erekshe mán beredi. Elimizde buqaralyq dene shynyqtyrý-sporttyq qozǵalysty damytýdyń nátıjesi otandyq sportshylardyń Olımpıada jáne Azııa oıyndaryndaǵy, álem jáne Azııa chempıonattaryndaǵy joǵary jetistikteri boldy.

Pekınde ótken 2008 jylǵy XXIX jazǵy Olımpıada oıyndarynda 13 olımpıadalyq medalǵa ıe boldyq, sonyń ishinde 2 altyn, 4 kúmis jáne 7 qola medal, bul beıresmı esepte Qazaqstanǵa jalpy komandalyq 29 oryndy qamtamasyz etti.

Ielengen medaldardyń jalpy sany boıynsha bul Qazaqstan quramasynyń 1996 jyldan bastap qatysqan barlyq kezderdegi (Atlanta, AQSh, 1996 jyl - 11 medal; Sıdneı, Avstralııa, 2000 jyl - 7 medal; Afıny, Grekııa, 2004 jyl - 8 medal) úzdik jetistigi bolyp tabylady. 2010 jyly qazaqstandyq sportshylar Vankýverdegi (Kanada) XXI qysqy Olımpıada oıyndaryna qatysty. On eki jyldyq úzilisten keıin qysqy Olımpıadada kúmis medalǵa qol jetkizildi. Olımpıadada óner kórsetý qorytyndysy boıynsha 7 qazaqstandyq atlet álemniń myqty sportshylarynyń alǵashqy ondyǵyna kirdi.

El sportshylary 2010 jylǵy álem chempıonatynda jazǵy Olımpıadalyq sport túrlerinen 11 medaldy, Azııa chempıonattarynda 50 medaldy, Azııa kýboktarynda 6 medaldy, Eýrazııalyq oıyndarda 131 medaldy ıelendi.

2010 jyly Qazaqstannyń jastar quramasy tuńǵysh ret Sıngapýrdaǵy 1 jazǵy Jasóspirimder Olımpıada oıyndaryna qatysty, onyń qorytyndysy boıynsha 2 altyn, 2 kúmis, 2 qola medaldy ıelendi, 204 eldiń ishinde 3500 sportshy qatysqan jarysta 24 oryndy qamtamasyz etti.

2011 jylǵy 7-qysqy Azııa oıyndaryna qatysýdyń qorytyndylary boıynsha Qazaqstan quramasy 32 altyn, 21 kúmis jáne 17 qola nagrada utyp aldy, Azııa oıyndarynyń rekordyn jasaı otyryp, birinshi oryndy jeńip aldy.

Qabyldanǵan sharalardyń arqasynda barlyq oblys ortalyqtarynda jáne Astana men Almaty qalalarynda sportshylardy daıarlaý jóninde úzdiksiz jáne júıeli jumys qamtamasyz etildi.

Búgingi kúni 17 olımpıadalyq rezervti daıarlaý ortalyǵy jumys isteıdi, onda 1265 sportshy sporttyq sheberligin arttyrady, 8 respýblıkalyq mamandandyrylǵan olımpıadalyq daıarlaý ortalyǵynda 984 sportshy óziniń sporttyq sheberligin arttyrady jáne ortalyq sportshylarynyń 95%-y Qazaqstan ulttyq qurama komandalarynyń negizgi, jastar nemese jasóspirimder quramasyna kiredi. 2007 - 2010 jyldar kezeńinde mektep jasyndaǵy balalardyń dene tárbıesin jetildirý jóninde sharalar qabyldandy.

2007 - 2011 jyldar aralyǵynda memlekettik baǵdarlamany iske asyrý kezeńinde respýblıkada 16 balalar men jasóspirimder sport mektepteri (BJSM) quryldy. 2010 jyly búkil respýblıka boıynsha sport ǵımarattarynyń sany 31 myń birlikten asty, onyń 1717-si jeke menshikte, 20166-sy aýyldyq eldi mekenderde. 2009 jylmen salystyrǵanda barlyq obektiler sany 936 birlikke, aýyldyq jerde 721-ge jáne jeke menshiktegiler sany 690 obektige kóbeıdi.

Sonymen birge, taldaý kórsetkendeı, qazirgi ýaqytta dene shynyqtyrý jáne sport qazaqstandyqtardyń kópshiligi úshin áli de bolsa olardyń jeke qundylyǵyna aınalmaǵan jáne olardyń ómir súrý saltynda tıisti ornyn tappaǵan.

Turǵyndar densaýlyǵynyń tómen deńgeıde bolýynyń sebebi olardyń salamatty ómir saltyn súrý jáne aýrýdyń aldyn alý máselesinde habardarlyǵynyń, saýattylyǵynyń jáne olardy ýájdeýdiń jetkiliksizdigi bolyp otyr.

Elde buqaralyq sportty, balalar men jasóspirimder sportyn jáne kásibı sportty qarqyndy jaǵymdy damytý úshin quqyqtyq jaǵdaılar jasaý qajet, sebebi búginde memlekettiń osy saladaǵy barlyq sharalaryn tutynýshylar boıynsha aqshany bólý arqyly iske asyrylyp otyrǵan modeli ózin-ózi aqtamaı otyr.

Táýelsizdik jyldary Qazaqstan Respýblıkasynda dene shynyqtyrý jáne sport salasynda quqyqtyq baza quryldy.

Sport ınfraqurylymynyń turaqty ósý úrdisi baıqalmaǵanymen, negizinen respýblıka boıynsha, ásirese aýyldyq jerde sport ǵımarattarynyń sany jetkiliksiz bolyp otyr. 7000 aýyl men kentte 20166 ǵımarat bar, onyń ishinde 13134-i, ıaǵnı 65,1%-y jazyq ǵımarattardy (ashyq sport alańdaryn) quraıdy jáne tek 3%-y ǵana (307 birlik) jabyq sport keshenderi, Aqtóbe; Shyǵys Qazaqstan jáne Jambyl oblystarynyń halyq tyǵyz ornalasqan aýyldyq mekenderinde sport keshenderi tipti joq.

Búkil el boıynsha jumys isteıtin 7 myńnan astam sport zalynyń 90%-y jalpy bilim berý mektepterinde, bul rette, olar sporttyq ınventarmen jetkiliksiz jabdyqtalǵan jáne qoldanystaǵy tehnıkalyq paıdalaný talaptaryna saı emes. Dene shynyqtyrý jáne sportty basqarý organdarynyń derekteri boıynsha, sport zaldary men alańdarynyń 40%-y aǵymdyq nemese kúrdeli jóndeýdi talap etedi.

Buǵan qosa, respýblıkada júzý basseınderi, atý alańdary, jeńil atletıkalyq manejder, velotrekter, shańǵy bazalary, esý arnalary sııaqty mamandandyrylǵan sport ǵımarattarynyń jetispeýshiligi sezilýde.

Elde mamandandyrylǵan esý bazalarynyń bolmaýy tutastaı alǵanda esý sporty túrlerin damytýǵa jáne joǵary sporttyq nátıjelerge qol jetkizýge keri áserin tıgizip otyr. Bul sport túri medal kóp úlesken túsetin sport túriniń biri bolyp tabylady, sebebi Olımpıada, Azııa oıyndarynda 16 medal jıyntyǵyna deıin utysqa salynady. Ońtústik Qazaqstan oblysynda esý bazasyn salý úshin barlyq alǵysharttary bar Badam sý qoımasy jumys isteıdi. Qolaıly klımattyq jaǵdaılar oqý-jattyǵý úderisin, sondaı-aq jyl boıy respýblıkalyq jáne halyqaralyq jarystar ótkizýge múmkindik beredi.

Sporttyń keıbir túrleri boıynsha respýblıkada sportshylardy Olımpıada oıyndaryna jáne basqa iri halyqaralyq jarystarǵa daıarlaýǵa arnalǵan tehnıkalyq jaraqtandyrylǵan zamanaýı bazalar joq.

Osyǵan baılanysty, respýblıkalyq daıarlaý ortalyqtarynyń jeke oqý-jattyǵý bazalarynyń bolmaýy Qazaqstan Respýblıkasynyń qurama komandalarynyń sportshylaryn halyqaralyq jarystarǵa daıarlaý boıynsha oqý-jattyǵý, sporttyq-ádistemelik qyzmetti tolyq júzege asyrýǵa múmkindik bermeıdi. Bul jaǵdaıda bıýdjettik sporttyq uıymdar otandyq sportshylar men sporttyq komandalardy sheteldegi uzaq merzimdi oqý-jattyǵý jıyndarymen qamtamasyz etýge májbúr bolady. Buǵan qosa, qazaqstandyq komandalardyń sheteldik básekege qabiletti sportshylar men mamandardy bizdiń elge osy tektes oqý-jattyǵý úderisin ótkizýge shaqyrýǵa múmkindikteri joq.

Taǵy da bir sheshýdi talap etetin problema balalar men oqýshy jastardyń dene tárbıesi bolyp tabylady.

Respýblıkada mektepke deıingi jasta 1 mln.-nan astam jáne mektep jasyndaǵy 2,5 mln.-nan astam ómir súredi. Mektepke deıingi mekemelerdiń jáne jalpy orta bilim berý mekemeleriniń materıaldyq bazasy odan ári damytýdy, oqýshylardyń dene shynyqtyrý baǵdarlamasyn tolyq kólemde oryndaýy úshin qajetti sporttyq jabdyqtarmen jaraqatandyrýdy jáne jańartýdy talap etedi. Jalpy bilim berý mektepteriniń 73,2%-ynda dene shynyqtyrý sabaǵyn ótkizýge arnalǵan sport zaldary bar. 1156 mektepke deıingi balalar uıymdarynyń 765-iniń nemese 66,3%-ynyń ǵana sport zaldary, 32-siniń júzý basseıinderi bar, sonyń saldarynan jalpy bilim berý mektepterindegi sport sektsııalarynda oqýshylardy qamtý 22%-dan aspaıdy.

Osy másele boıynsha halyqaralyq tájirıbeni zertteý kóptegen shet elderde balalar men jastardyń dene tárbıesi men sportyn damytýǵa erekshe oryn beriletindigin kórsetti.

Aıtalyq, AQSh-ta mekteptik, stýdenttik jáne buqaralyq sport tolyǵymen jergilikti bıliktiń quzyretinde bolyp tabylady. Kanada, Frantsııa, Italııa, Fınlıandııa jáne basqa da birqatar elderde balalar men jasóspirimderdiń jáne stýdentter sportynyń shyǵystarynyń negizgi úlesin jergilikti bıýdjet arqalaıdy. Fınlıandııa men Norvegııada sportqa bólingen aqsha aýdarymynyń 80%-y jalpyǵa ortaq paıdalanýdaǵy sport obektilerin salýǵa jáne balalar men jasóspirimder sportyn damytýǵa baǵyttalady. Bizde kerisinshe: 80%-y sheberler komandasyna jáne tek 20%-y ǵana balalar sportyna bólinedi. Eldiń sporttyq júıesi balalar sportyna basymdyq berile otyryp qurylýy qajet.

Mekemelerde, uıymdarda jáne halyqtyń turǵylyqty jeri boıynsha dene shynyqtyrý-saýyqtyrý jumystaryn uıymdastyrýda kúrdeli problemalar bar. Uıymdar ekonomıkalyq turǵydan orynsyz degen sebeppen sporttyq jáne saýyqtyrý obektilerin ustaýdan bas tartady, dene shynyqtyrý jáne sport mamandaryn qysqartady.

Búgingi kúni búkil el boıynsha tek 530 balalar men jetkinshekter klýby jumys isteıdi, vedomstvolyq sport qoǵamdarynyń jumys tájirıbesi joǵalǵan, dene shynyqtyrý-saýyqtyrý qyzmetiniń quny qymbattaýda. Taldaý kórsetkendeı, baǵasy joǵary bolǵandyqtan, jastardyń kópshiligi sporttyq-saýyqtyrý qyzmetine qol jetkize almaıdy.

Bizdiń oıymyzsha, Eýropanyń tájirıbesi boıynsha qoǵamdyq uıymdar qurý qajet.

Mysaly, Fınlıandııada 54 sport odaǵyn, 18 aýmaqtyq organdy, 4335 sport klýby men 1,1 mln. adamdy biriktiretin sport uıymy jumys isteıdi.

Shvetsııada «Barshaǵa arnalǵan sport» baǵdarlamasy boıynsha jumysty negizinen 2 myńnan astam klýbqa tıesili 360 myń resmı tirkelgen múshesi bar Shved gımnastıkalyq uıymy júzege asyrady. Jalpy gımnastıka sektsııalarynda 225 myńnan astam adam shuǵyldanady.

Qoǵamda múgedekter, sondaı-aq zeınetkerlik jastaǵy adamdar barynsha nazar aýdarýdy talap etedi. Olarmen dene shynyqtyrý-saýyqtyrý jumystaryn uıymdastyrý úshin arnaıy daıyndalǵan kadrlar, ǵylymı negizdelgen usynymdar men ádistemelik ázirlemeler, halyqtyń osy sanattaǵy adamdaryn dene jattyǵýlarymen belsendi aınalasýǵa tartý boıynsha keńinen túsindirý-nasıhat jumystary jetispeıdi.

Elde densaýlyǵy boıynsha múmkindigi shekteýli adamdar jáne qoǵamnyń áleýmettik qorǵalmaǵan jikteri arasynda dene shynyqtyrý jáne sportty damytýdy tejeıtin birqatar problemalar bar, atap aıtqanda:

mamandandyrylǵan nemese beıimdelgen sporttyq ǵımarattardyń, jabdyqtardyń, ınventardyń joqtyǵy;

jumys isteıtin dene shynyqtyrý-saýyqtyrý jáne sporttyq obektilerdiń múmkindigi shekteýli adamdar úshin qol jetimsizdigi;

múgedekterdiń saýyqtyrý jáne sporttyq uıymdary júıesiniń bolmaýy;

dene shynyqtyrýmen jáne sportpen shuǵyldanatyn múgedekter, úshin arnaıy qosalqy quraldardy shyǵarýdy qamtamasyz etý;

múgedektermen dene shynyqtyrý-ońaltý jáne sporttyq jumystardy júrgizý úshin mamandardy daıarlaý, qaıta daıarlaý men biliktiligin arttyrýdy uıymdastyrý.

Salany kadrlyq qamtamasyz etý problemalyq másele kúıinde qalyp otyr. Osy máseleniń jaı-kúıin taldaý saladaǵy kadrlardyń biliktiligin arttyrý jáne qaıta daıarlaý júıesiniń, dene shynyqtyrý jáne joǵary jetistikter sportynyń ǵylymı bazasynyń álsiz damyǵanyn kórsetip otyr.

Joǵary dárejeli sportshylardy daıarlaýdyń negizi sporttyq jattyǵýlarda zamanaýı ǵylymı tehnologııalardy paıdalaný, sondaı-aq daıarlyq ádistemesin únemi jetildirý bolyp tabylady, jáne elde otandyq sport ǵylymynyń damýy áli kúnge deıin kúrdeli problema kúıinde qalyp otyr. Respýblıkanyń jattyqtyrýshy-oqytýshylar quramy kóbinese «keńestik» kezeńde ázirlengen ádistememen jumys isteıdi, kópshiligi sportshylardy jattyqtyrý men qalpyna keltirýdiń zamanaýı ádisterin meńgermegen.

Fınlıandııada sporttyq ǵylymmen aınalysatyn uıymdardyń tikeleı memlekettik qarjylandyrýǵa zańdyq turǵydan tanylǵan quqyǵy bar. Bul rette dene shynyqtyrý jáne sport salasyndaǵy mamandardy daıarlaýdyń keminde 20%-y oqý ýaqytyn ǵylymı izdenisterge arnalady. Buǵan qosa, memleket sport pen dene shynyqtyrý jattyǵýlary salasynda ǵylymı zertteýler júrgiziletin kez kelgen menshik nysanyndaǵy uıymdy qoldaıdy.

Respýblıkada sport psıhologtary joq dep aıtýǵa bolady, sporttyń medıko-bıologııalyq qyzmeti álsiz damyǵan, halyqtyń ár túrli jastaǵy toptarymen jáne sport túrleri boıynsha balalar men jasóspirimder sport mektepteriniń dene shynyqtyrý-saýyqtyrý jáne oqý-jattyǵý sabaqtaryn ótkizý ádistemeleri joq.

Dene shynyqtyrý kadrlarynyń ózderiniń esebinen basqa qyzmet salasynan ketýi toqtamaı otyr. Búkil el boıynsha búgingi kúni sporttan 1543 ádisker-nusqaýshy jumys isteıdi, olardyń 719-y aýyldyq jerde. Bul rette sport uıymdarynyń kadrlarǵa degen suranysy 962 birlikti quraıdy.

Tájirıbe kórsetkendeı, dene shynyqtyrý jáne sport boıynsha dıplomdary bar mamandardyń az bóligi ǵana jalpy bilim berý mektepterinde, BJSM, bala baqshalarda, basqa da dene shynyqtyrý-sporttyq mekemelerdegi jumysty tańdaıdy, bul tómen jalaqy jáne kórsetilgen mamandar sanatynyń áleýmettik kepiliniń bolmaýynyń saldary bolyp tabylady.

Osylaısha, sportshylardyń arasynda artyp kele jatqan básekelestikti, halyqaralyq sport uıymdarynyń tez ózgerip turatyn talaptaryn eskere otyryp, sportshylardy daıarlaýdyń nysandary men ádisterin turaqty jetildirýdi, respýblıkanyń sportshylaryn «jańa bastaǵan sportshydan» halyqaralyq dárejedegi sheber deńgeıine deıin tárbıeleý júıesin odan ári damytýdy esepke ala otyryp, oqý-jattyǵý úderisin uıymdastyrýdyń jańa ádisterin engizý qajet. Bul týraly dene shynyqtyrý jáne sport salasynda kadrlardy oqytý jáne basqarýdy bilikti qyzmetkerler qamtamasyz etý kerek ekenin kórsetetin halyqaralyq tájirıbe men zańnamada da dáleldep otyr.

Mysaly, Qytaıda dene shynyqtyrý oqytýshysy nemese jattyqtyrýshy dıplomyn alýdyń úsh joly bar:

1. Jalpy bilim berý mektebinde 12-jyldyq bilim alǵannan keıin, joǵarǵy sporttyq oqý ornynda 4-jyldyq bilim alý kerek. Bul jaǵdaıda «mektep muǵalimi» biliktiligi boıynsha dıplom alady.

2. Jalpy bilim berý mektebinde 12-jyldyq bilim alǵannan keıin, joǵarǵy oqý ornynda 4 jyl oqyǵan soń jáne sport túrleri boıynsha eki jyldyq arnaıy daıyndyqtan keıin joǵary biliktilik jattyqtyrýshysy dıplomyn alady.

3. Barlyq deńgeıdegi jattyqtyrýshy jumysyna ruqsatty munyń aldynda qalanyń nemese provıntsııanyń quramasynda nemese ulttyq quramada mindetti músheligi bolǵan jáne sporttyq ınternat negizinde jalpy bilim berý mektebinde toǵyz jyl oqyǵan mamandar ǵana alady.

Fınlıandııada sport mamandary men oqytýshylaryn daıyndaý 11 dene shynyqtyrý-sport ortalyǵy men oqý ornynda júrgiziledi. Vıerýmıakı sport jáne dene shynyqtyrý jónindegi iri ınstıtýtynda jaqsy sport ortalyǵy bar, onyń qyzmetiniń negizine «damytý, óndirý, satý» degen bıznes-ıdeıa alynǵan. Ortalyqtyń jaqsy damyǵan ınfraqurylymy bar, ortalyqta 11 shtattyq qyzmetker men bir jyl aralyǵynda qajetine qaraı tartylatyn 800-ge jýyq shtattan tys adamdar jumys isteıdi. Sporttyq mamandardy daıarlaý men oqytý júıesi 3-4 jyldy kózdeıdi. Ortalyq óz shyǵyndarynyń bir bóligin Bilim mınıstrligi bıýdjetiniń esebinen jabady, munda memleket dotatsııalary 10%-dy quraıdy, qyzmetkerlerdiń jalaqysy úshin kiristiń 38%-y jumsalady.

Dene shynyqtyrý jáne sport kúshti saýyqtyrý faktory, qoǵamnyń birigýi, jastardy zııandy áreketterden aýlaq ustaý, aýrýdyń aldyn alý, ómir súrý sapasyn jáne onyń uzaqtyǵyn arttyrý sııaqty kóptegen áleýmettik-ekonomıkalyq máselelerdi sheshetin adamnyń dene tárbıesi múmkindikterin arttyrý quraly bolyp tabylady. AQSh-ta jáne álemniń basqa elderinde sporttyń damýyna jasalǵan taldaý, turǵyndardyń sportqa degen belsendi ustanymy BAQ arqyly jaqsy nasıhattaý nátıjesinde qalyptasatynyn kórsetti. Sporttyń túrlerin dáripteý BAQ-qa jáne birinshi kezekte teledıdarǵa baılanysty bolady, al dene shynyqtyrý-sporttyq qyzmetpen aınalysý ómir súrý mádenıetiniń ajyramas bóligi retinde qarastyrylady.

Sońǵy ońjyldyqta dene shynyqtyrý jáne sport salasyndaǵy ǵylymı-aqparattyq resýrstar mańyzdylyǵy jaǵynan birinshi orynǵa shyǵa bastady. Halyqaralyq sarapshylar osy resýrstardy eki sanatqa bóledi - salamatty ómir saltyn nasıhattaý jáne jattyqtyrýshynyń jáne basqa sport qyzmetkeriniń jumysyn aqparattyq-ǵylymı qoldaý. Mundaı bólip qaraý shet eldiń jetekshi sporttyq ǵylymı-aqparattyq uıymdarynyń qyzmetinen kórinedi.

Germanııada sportty barshaǵa nasıhattaý erekshe oryn alady, ol ár túrli kampanııalar men baǵdarlamalar arqyly júzege asyrylady. Barlyq jobalardyń mańyzdy qarjylaı qoldaýǵa ıe ekendigin erekshe atap ótken jón. Nátıjesinde jıyrma jyl ishinde klýbtardyń sany 40 myńnan 80 myńǵa deıin, sportpen shuǵyldanatyndar sany 10 mln.-nan 21 mln.-ǵa deıin, dene shynyqtyrý jattyǵýlarymen turaqty aınalysatyn adamdar sany 21 mln.-nan 36 mln.-ǵa deıin artty, ıaǵnı halyqty buqaralyq sportpen qamtý 60%-ǵa jetken.

Kóptegen memleketterde kásipkerlik barshaǵa arnalǵan sporttyń edáýir qarjylyq resýrsyn quraıdy. Alaıda myna aspektini atap ótý qajet. Sporttyq qyzmettiń joǵary kapıtaldy talap etýine oraı, atalǵan salada kommertsııalyq uıym qurý joǵary bastapqy kapıtaldy talap etedi. Sondyqtan da memlekettik jáne jergilikti organdardyń qoldaýynsyz, kásipkerlik resýrstary tek qana halyqtyń tabysy joǵary jikteriniń sportpen shuǵyldaný suranysyn qanaǵattandyrýǵa baǵyttalatyn bolady, al balalar, ortasha top, zeınetkerler jáne sol sııaqty sektorlardyń dene tárbıesimen shuǵyldanýyna múmkindigi bolmaıdy. Shet elderde memlekettiń tikeleı nemese qosymsha qatysýy arqyly sporttyń kommertsııalyq uıymdarynyń qyzmetindegi osy problema sheshimin tapqan.

Respýblıkada sporttyq qyzmetti damytýdy qamtamasyz etý úshin sporttyq ınventarlar men qural-jabdyqtar óndirisin qurý, jeke sport ǵımarattaryn salý jáne qaıta jańartý, sondaı-aq atalǵan saladaǵy demeýshilik pen qaıyrymdylyqty damytý úshin memlekettik qoldaý sharalaryn qarastyrý qajet.

Aıtpaqshy, osy memlekettik qoldaý sharalaryna toqtalsaq, « Qazaqstanda sport túrlerin «medal kóp ákeletin» jáne «medali az» dep ekige bólý naýqany bastaldy dep aıtqan  «Habar" telearnasynyń sport sholýshysy Amangeldi Seıithanovtyń sózimen kelisýge týra keledi. «Aleksandr Parygın 1996 jyly Atlanta olımpıadasynda qazirgi bessaıystan altyn aldy. 2000 jyly trıatlonnan Dmıtrıı Gaag Sıdneı olımpıadasynda tórtinshi oryn aldy. Biraq bul eki sport túri qazir quldyrap ketti. Sebebi memleketten kóńil bólinbeı qaldy. Nege? Óıtkeni qazirgi bessaıys pen trıatlonnan olımpıadada bar bolǵany bir komplekt medal sarapqa salynady. Sondyqtan «medali az» sport túri retinde qurbandyqqa shalyndy. Sýǵa sekirý sporty da dál osyndaı jaǵdaıǵa túsip, quldyrap ketti - deıdi jýrnalıst. 

Osy jerde, kásibı sporttan buqaralyq sportqa aýyssaq. Árıne, sport - densaýlyq kepili. Qashannan qulaqqa sińisti, tájirıbede óziniń durystyǵyn dáleldep kele jatqan osy qaǵıdanyń búginde ómir saltyna aınalýy qıyn bolyp tur.Áńgime bul jerde árıne, barsha jurtty qamtıtyn buqaralyq sport haqynda. Naqtyraq aıtsaq, elimizde turǵyndardyń 23,2 paıyzy ǵana dene shynyqtyrý sharalarymen aınalysady eken. Halyqtyń jetpis paıyzdan astamy sporttan alys júredi. Bul álbette, jurtshylyqtyń sportqa qulqynyń joqtyǵynan emes. Dene shynyqtyrýǵa el arasynda belsendiliktiń tómendigi birinshiden, kóbiniń jumystan qolynyń tımeýine, ekinshiden, sport zaldar abonementiniń qymbat qunyn qaltanyń kótermeýine baılanysty.  Boks boıynsha olımpıadaǵa daıyndaý ortalyǵynyń dırektory Ermahan Ybyraıymov máseleni tótesinen qoıdy. Ol elimizde qaptatyp aýrýhana salýǵa narazylyǵyn bildirdi. «Sportshy retinde 100 mektep salýǵa esh qarsylyǵym joq. Biraq, 100 aýrýhana salýdyń ne qajeti bar? Bul Qazaqstanda tek aýrý adamdar turady degen sóz be? Onyń ornyna, sport keshenderin salyp, aýrýdyń aldyn alǵan jón emes pe? Sondyqtan, 100 aýrýhananyń ornyna 50 aýrýhana, qalǵan 50 aýrýhananyń ornyna 50 sport kesheni salynsa», - deı kelip, sóziniń sońynda  elimizde salaýatty ómir salty ulttyq ıdeıaǵa aınalýy kerektigine, sonda ǵana halyq sapasy artyp, básekege qabiletti memleket retinde damıtyndyǵymyzǵa nazar aýdartty. Al, Bilim jáne ǵylym mınıstrligi ókilderi jergilikti jerlerdegi sport ǵımarattarynyń oqýshylar úshin tegin qyzmet kórsetýi kerektigin aıtady. Olardyń málimdeýinshe, búginde bul máseleniń sheshimin tabý tek atqarýshy bıliktiń quzyrynda eken. Alaıda, senatorlar munymen kelispedi. Olar mınıstrliktiń barlyq sharýany jergilikti bıliktiń ókilettiginde ekenin aıtyp, jaýapkershilikten qutyla almaıtynyn málimdedi. Quzyrly oryn atalmysh problema joıylýy úshin arnaýly normatıvterdi jasap, olardyń oryndalýyn júıeli túrde qadaǵalap otyrýy kerek. Ádistemelik keńesterdi júzege asyrǵany oryndy. Shyn máninde buqaralyq sporttyń keri ketýi bul jumystyń quqyqtyq tetiktermen tolyqqandy qamtylmaýymen astasyp jatqandaı. Máselen, Astana qalalyq ákimshiligi ókiliniń aıtýynsha, buqaralyq sport jáne dene shynyqtyrý sharalary bıýdjettik baǵdarlamadan tys qalǵan. ıAǵnı, onyń qarjylyq máselesi sheshilmegen. Osynyń saldarynan jumys istep turǵan, materıaldyq bazasy táýir dep aıtýǵa keletin sport mektepterin jekemenshikke berýge amal jasalýda. Al bul degenimiz, olardyń kópshilikke qoljetimdiligin tómendetip, buqaralyq sporttyń damýyn tejeıdi. Sonymen qatar, jurtshylyqtyń sportqa degen qulshynysyn arttyrýdyń birden-bir joly aýla klýbtarymen baılanysty desek, bul jumysty jandandyrý da quqyqtyq turǵyda qoldaýǵa muqtaj. Óıtkeni, onyń bizde naqty mártebesi zańnamalyq túrde aıqyndalmaǵan. Bul qurylymdar júıeli jumys isteý úshin olardyń barlyq is-qımyly, qarjy kózi quqyqtyq turǵyda dáıektelýi kerek. Sondyqtan, Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «100 naqty qadam» ult josparynda «Biregeılik pen birlik» atty ınstıtýttyq reformasyn iske asyrý sheńberinde memlekettik saıasattyń mańyzdy baǵyty Máńgilik el jalpyulttyq patrıottyq ıdeıalar qundylyqtary negizinde qazaqstandyq biregeılik pen birlikti nyǵaıtý jáne damytý bolyp otyr. ıAǵnı, dene shynyqtyrý jáne sport salasy jasy men áleýmettik mártebesine qaramastan qoǵamnyń berik áleýmettik birigýine, bolashaǵy bir ultty qalyptastyrýǵa yqpal etetin perspektıvaly alańdardyń biri retinde qyzmet atqarady.
      Qazirgi zamanda sport pen salamatty ómir salty ekonomıkalyq damýmen birge, azamattardyń ómir súrý sapasynyń negizgi kórsetkishteri qatarynan oryn alady jáne halyqtyń áleýmettik jumyspen qamtylýynyń mańyzdy aspektisi retinde qarastyrylady ári solaı bolyp tabylady.
      Túptep kelgende, sport jalpyulttyq birliktiń, yntymaqtyń nyshanyna aınalyp, jańa qazaqstandyq patrıotızmniń, maqtanysh sezimniń jáne óz elimen yntymaqtastyqtyń negizderin qalyptastyrýdyń mańyzdy aspektileriniń biri bolyp otyr.
      Dene shynyqtyrýmen jáne sportpen shuǵyldaný - halyqty saýyqtyrý, olardyń ózin-ózi tanytýy men damýynyń neǵurlym qoljetimdi jáne tıimdi tetigi, beıáleýmettik qubylystarǵa qarsy kúres quraly bolyp tabylady.
      Qazaqstan Respýblıkasynda dene shynyqtyrý men sportty damytýdyń 2025 jylǵa deıingi tujyrymdamasynda (budan ári - Tujyrymdama) Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy (budan ári - EYDU) elderiniń ekonomıkalyq ósim men el azamattarynyń áleýmettik ál-aýqatyna, buqaralyq sportty damytý jónindegi is-sharalardy iske asyrý arqyly olardyń ómir súrý sapasyn arttyrýǵa baǵdarlanǵan saıasatty ilgeriletýge baǵyttalǵan tájirıbesi paıdalanyldy.
      Qoǵamdyq damýdyń jańa mindetteriniń paıda bolýy sport jáne dene shynyqtyrý salasyndaǵy memlekettik saıasattyń tıimdiligin arttyrý úshin basym baǵyttar spektrin aıqyndaıdy, mundaı baǵyttardyń eń mańyzdylary - jetekshi álemdik tájirıbege súıený, salany basqarý men damytýǵa ǵylymı tásilder men qaǵıdattardy, ınnovatsııalardy keńinen engizý jáne t.b. bolyp tabylady.
      Tujyrymdama memlekettik saıasattyń strategııalyq maqsattary men mindetterin, sondaı-aq salany damytýdyń ózekti mindetterin eskere otyryp, olardy iske asyrý tetikterin aıqyndaýǵa baǵyttalǵa. 2025 jylǵa deıin Qazaqstan Respýblıkasynda dene shynyqtyrý
men sportty damytýdyń jalpy paıymy.  Sport jáne dene shynyqtyrý salasyndaǵy Qazaqstannyń memlekettik saıasatynyń ózine tán ereksheligi dástúrli túrde buqaralyq sport pen joǵary jetistikter sportyn damytýdyń teńgerimdi tásilderin iske asyrý bolyp tabylady. Buqaralyq sport salasynda el halqynyń dene shynyqtyrýmen jáne sportpen júıeli túrde shuǵyldanýyn qamtýdy ulǵaıtý basym baǵyt bolyp otyr.
Respýblıka halqynyń jalpy sanynan dene shynyqtyrýmen jáne sportpen shuǵyldanýshylar sanynyń turaqty ósýi (2012 jyly - 21,6 %, 2013 jyly - 23,2 %, 2014 jyly - 25,1 %) baıqalady.
      Sport sektsııalaryna baratyn stýdentterdi qamtý - 55,8 % nemese 278.6 myń adam, eńbek ujymdarynda dene shynyqtyrýmen jáne sportpen shuǵyldanýshylar sany - ekonomıkalyq turǵydan belsendi halyqtyń 15 %-yn nemese 1,6 mln. adamdy; dene shynyqtyrýmen jáne sportpen júıeli túrde shuǵyldanatyn múgedekter sany - 9,2 %-dy nemese 22,6 myń adamdy qurady.      Jyl saıyn 5 myńnan astam múgedek sportshylardyń qatysýymen túrli  sanattaǵy múgedekterge arnalǵan 40-tan astam halyqaralyq jáne respýblıkalyq chempıonat pen týrnırler ótkiziledi.
      Sport túrlerinen spartakıadalardy, túrli týrnırlerdi, «Tuńǵysh Prezıdent - Elbasynyń testterin» tapsyrý aılyqtaryn, «Anam, ákem, men - sportshy otbasy!» atty otbasylar arasyndaǵy sporttyq jarystardy, jyl saıyn 2 mln. astam adam qatysatyn jappaı júgirý men ózge de is-sharalardy ótkizý dástúrge aınaldy.
      Ulttyq at sporty jarystaryn joǵary deńgeıde uıymdastyryp ótkizýge jaǵdaı jasalýda.
      Barlyq oblystar men Astana jáne Almaty qalalarynda standartty ıppodromdar salyndy.
      Sport jáne dene shynyqtyrý salasyn damytýdyń álemdik tájirıbesi buqaralyq dene shynyqtyrý-sport qozǵalysyn tıimdi damytýdyń nátıjesinde sportshylar Olımpıada oıyndary men halyqaralyq jarystarda joǵary jetistikterge qol jetkizetinin kórsetedi.
      Otandyq joǵary jetistikter sporty naqty mindetter men damý baǵyttaryn iske asyrýǵa baǵdarlanǵan.
      Táýelsizdik kezeńinde respýblıkada kásibı sportshylardy daıyndaýdyń bastapqy kezeńinen joǵary sporttyq sheberlikke deıingi júıesi qalyptasty.
      Qazaqstanda sport túrlerinen 109 respýblıkalyq federatsııa, onyń ishinde olımpıadalyq sport túrlerinen - 40, ulttyq sport túrinen - 7 federatsııa, múgedekter sporty túrlerinen - 3 federatsııa jáne olımpıadalyq emes sport túrlerinen 59 federatsııa jumys isteıdi.
      Endi salalanyń basty problemalaryna toqtalsaq. Aǵymdaǵy jaǵdaıdy taldaý negizinde salanyń mynadaı problemalaryn bólip kórsetýge bolady:
      1) jetekshi shet eldermen salystyrǵanda halyqtyń sportpen jáne dene shynyqtyrýmen júıeli túrde shuǵyldanýmen qamtylýynyń tómendigi;
      2) sport salasy birlik, maqtanysh sezimin jáne patrıottyqty qalyptastyrý arqyly ultty biriktiretin áleýetti tolyq ashpaıdy;
      3) buqaralyq sport pen dene shynyqtyrýǵa halyqtyń áleýmettik osal toptarynyń jetkiliksiz yqpaldasýy;
      4) joǵary jetistikter sporty men buqaralyq dene shynyqtyrýdy damytý máselelerinde ǵylymı tásil nashar kórinis tapqan;
      5) halyq arasynda áleýmettik saýalnama júrgizýdi qosa alǵanda, sport jáne dene shynyqtyrý salasynda ǵylymı zertteýlerdi júrgizýdiń úılesimdi strategııasynyń bolmaýy;
      6) memlekettik-jekeshelik áriptestik áleýeti nashar paıdalanylady;
      7) ınternet-resýrstar arqyly salamatty ómir saltyn nasıhattaýdy qosa alǵanda, jetkiliksiz aqparattyq súıemeldeý;
      8) aýyldyq jerlerdegi nashar damyǵan sport ınfraqurylymy;
      9) balalar-jasóspirimder sportymen júıeli aınalysatyn balalardyń tómen qamtylýy;
      10) bilikti kadrlardyń, onyń ishinde sport menedjmenti jáne bıznes salasyndaǵy, sondaı-aq beıimdelgen dene shynyqtyrý jónindegi kadrlardyń tapshylyǵy;
      11) sporttyq múkámmalmen, ásirese aýyldyq jerlerde tómen jaraqtalý. Al sheteldiń oń tájirıbege sholý jasasaq.  Qomaqty qarjy shyǵyndaryn qajet etetin ınfraqurylym men kadr áleýetine ınvestıtsııa salý sala damýynyń asa mańyzdy negizgi faktory bolyp tabylady.
      EYDU-ǵa múshe elderde salany memleket tarapynan, ásirese, ınfraqurylymdy damytý máselesinde, onyń ishinde lotereıa ótkizýden el bıýdjetine túsetin qarajat esebinen jeńildikti kredıt berý praktıkasy keńinen qoldanylady.
      Buqara halyqtyń sport salasyndaǵy qajettilikterin qanaǵattandyrýǵa arnalǵan sport qurylystaryn salý jáne satyp alý shyǵystaryn jabýǵa jeńildikti kredıtter mýnıtsıpalıtetterge de, sondaı-aq sport uıymdaryna da beriledi.
      Memlekettik dotatsııalar ǵylym men sportqa ǵylymı qyzmet kórsetýdi qosa alǵanda, eńbek resýrstaryn qalyptastyrýǵa da bólinedi.
      Mysaly, Fınlıandııada keminde 10 myń halqy bar mýnıtsıpaldyq okrýgtiń halyqtyń arnaıy toptaryna arnalǵan bir sport nusqaýshysynyń jalaqysyn memlekettik qarjylandyrýǵa quqyǵy bar.
      Germanııa men Frantsııada klýbtardyń ıeligine mýnıtsıpaldyq sport qurylystaryn tegin berý tájirıbesi qoldanylady.
      Jetekshi shet elderdiń memlekettik saıasatynyń jeke baǵyty ǵylymı- aqparattyq resýrstardy damytý bolyp tabylady.
      AQSh-ta sportty damytý máseleleri boıynsha 23 ınstıtýt jumys isteıdi, Qytaıda sport beıimindegi 37 zertteý qurylymy bar.
      Ulybrıtanııada klýbtarǵa múshelikti, sporttyq jarystarǵa qatysýdy, sport salasynda kórsetiletin qyzmetter sapasyna qanaǵattanýshylyqty jáne onyń qoljetimdiligin qosa alǵanda, halyqtyń túrli toptarynyń sporttaǵy belsendiligin zerdeleý men baǵalaýǵa baǵyttalǵan arnaıy zertteýler turaqty júrgiziledi.
      Zertteýler memlekettik saıasat basymdyqtaryn aıqyndaýda túıindi ról atqarady, el óńirlerindegi sala damýynyń jaı-kúıin baǵalaıdy, sportqa qatysýǵa yqpal etetin jaǵdaılardy taldaıdy, kedergilerdi anyqtaıdy jáne t.b.
      Tutastaı alǵanda, damyǵan shet elderde sport jáne dene shynyqtyrý salasy densaýlyq saqtaýdy, bilim berýdi, kólik ınfraqurylymyn, qalalyq josparlaýdy, eńbekti qorǵaýdy, durys tamaqtaný men ózgelerdi qosa alǵanda, salamatty ultty damytýmen ortaq turǵydan qaralady.
      Aıtalyq, Eýropalyq odaq elderinde salany damytýdyń maqsattary men mindetterin mejeleýdiń asa mańyzdy sharty vedomstvoaralyq ózara is-qımyldyń tıimdi tetikterin pysyqtaý, sondaı-aq múddeli taraptardyń - ortalyq memlekettik organdardyń, óńirlik bılikterdiń, úkimettik emes sektor men jeke menshik qurylymdardyń ózara yntymaqtastyǵynyń barlyq nysandaryn kótermeleý bolyp tabylady.
      Ádette, barlyq baǵdarlamalar vedomstvoaralyq sıpatta bolady jáne ortaq maqsatqa negizdeledi, mysaly, «Tamaqtanýdy jaqsartý, qımyl-qozǵalysty jandandyrý» sııaqty eki ortaq maqsatty aıqyndaıtyn mýltıspektrli is-qımyl jospary.
      Jetekshi shet elderdiń sport salasyn damytýdaǵy derbes baǵyt - sport ındýstrııasyn damytý bolyp tabylady, munda mádenıet jáne sport salasy kommertsııalyq qyzmetter kórsetý men halyqtyń áleýmettik jumyspen qamtylýynyń mańyzdy sektory retinde qarastyrylady.
      Joǵaryda kórsetilgen sheteldik tájirıbeni zerdeleý negizinde Tujyrymdamada salamatty ultty damytýdyń negizi retinde sport pen dene shynyqtyrý salasyn damytý úshin qajetti jaǵdaılar jasaý kózdeledi. Bul rette Tujyrymdama sheńberinde aýrýlar jáne teris áleýmettik qubylystar profılaktıkasynyń quraly retinde buqaralyq sportty damytýǵa; sportty jastardy adamgershilik, estetıkalyq jáne zııatkerlik turǵydan damytýda paıdalanýǵa basa nazar aýdarylady.
      EYDU tájirıbesin esepke ala otyryp, Qazaqstanda buqaralyq sportty qoldaýda memlekettiń rólin arttyrý jónindegi sharalar keshenin qoldaný qajet.
      Sonymen qatar, sporttyq-buqaralyq is-sharalardyń jankúıerleri men kórermenderiniń minez-qulyq mádenıetin qalyptastyrý maqsatynda jankúıerler klýbtarynyń (fan-klýbtar) qyzmetin retteý qajet. Jalpy, qazirgi ýaqytta dene shynyqtyrý jáne sport salasyn damytýdaǵy basymdyqtardy aıqyndaıtyn strategııalyq qujat joq. «100 naqty qadam» Ult josparynda Memleket basshysy qoıǵan Qazaqstannyń álemniń damyǵan 30 eliniń qataryna qosylýyn qamtamasyz etý jónindegi mindetti eskere otyryp, sport pen salamatty ómir saltyn tańdaıtyn salamatty ultty qalyptastyrý jónindegi ortaq maqsatqa jáne vedomstvoaralyq ózara is-qımylǵa negizdelgen sport salasyn damytýdyń jańa modelin jasaý qajet. Halyqty dene-shynyqtyrý-sporttyq tárbıeleýdiń jalpyulttyq júıesin qalyptastyrý úshin turǵylyqty jeri boıynsha sport klýbtarynyń, onyń ishinde dene shynyqtyrýmen jáne sportpen óz betinshe aınalysatyn adamdar úshin demalys kúngi sport klýbtary jelisin qurý máselesin pysyqtaý qajet.
      Óńiraralyq, qazaqstandyq jáne halyqaralyq dene shynyqtyrý  is-sharalary men sporttyq is-sharalardyń jyl saıynǵy biryńǵaı kúntizbelik josparyn jetildirý erekshe nazar aýdarýdy qajet etedi, onda elimizdegi keshendi kóp kezeńdi sporttyq jáne dene shynyqtyrý is-sharalarynyń negizi retinde halyqtyń ártúrli toptary arasyndaǵy qazaqstandyq spartakıada júıesi sporttyq-kúntizbelik jospardyń quramdas bóligine aınalýǵa tıis.
      Sport túrleri boıynsha jarystardyń halyqaralyq júıesindegi ózgeristerdi eskere otyryp, Biryńǵaı sporttyq synyptamany jetildirý qajet.
      Halyqty dene shynyqtyrý-sporttyq tárbıeleýdiń jalpyulttyq júıesin qalyptastyrý sheńberinde azamattardyń jeke erekshelikterine qaraı tańǵy jáne óndiristik gımnastıkany qosa alǵanda, qımyl-qozǵalys belsendiliginiń kólemi boıynsha usynymdardy ázirleý jáne engizý, bilim berý mekemelerinde dene tárbıeleý baǵdarlamalarynyń sabaqtastyǵyn qamtamasyz etý qajet.
      Halyq tyǵyzdyǵyn, kólikke qoljetimdilikti jáne damyp kele jatqan sport túrlerin esepke ala otyryp, sport obektilerin ornalastyrýdyń saralanǵan tásilin iske jalǵastyrý, sport túrlerinen sport federatsııalarynyń mártebesin joǵarylatý boljanady.
      Normatıvtik quqyqtyq retteýdi jetildirý jónindegi, onyń ishinde Qazaqstan Respýblıkasynda dene shynyqtyrý men sport sýbektileriniń fýnktsııalary men ókilettikterin naqtylaý, dene shynyqtyrýmen jáne sportpen júıeli aınalysatyndardyń monıtorıngin júrgizý jónindegi jumysty jalǵastyrý qajet. Eldiń sporttyq ómiri ultty jumyldyrýdyń jáne Máńgilik el jalpyulttyq patrıottyq ıdeıasynyń qundylyqtaryn ilgeriletýdiń mańyzdy faktoryna aınalýǵa tıis.
      Sport jáne dene shynyqtyrý salasyndaǵy bastamalardy iske asyrý kezinde elimizdiń ár óńiri halyqtyń áleýmettik ómiriniń alýan túrliligine yqpal etetin aqparattyq jáne oqıǵalarǵa toly ortany qalyptastyra otyryp, jergilikti sport qoǵamdastyqtaryna súıenýge tıis.
      Іs-sharalarǵa qatysýǵa partııalardyń, Qazaqstan halqy Assambleıasy men ózge de múddeli qoǵamdyq uıymdardyń ókilderin tarta otyryp, sporttyq oqıǵalardy aqparattyq súıemeldeý boıynsha ózara is-qımyldy kúsheıtý qajet.
      El azamattarynyń sportpen shuǵyldanýyn uıymdastyrýdy kózdeıtin halyqty áleýmettik jumyspen qamtýǵa baǵdarlanǵan dene shynyqtyrý-sport birlestikteri men sport klýbtarynyń jumysyn jandandyrý erekshe kóńil bólýdi qajet etedi.
      Dene shynyqtyrý-saýyqtyrý ortalyqtary men sport klýbtaryndaǵy ashyq esik kúnderi aktsııalary dástúrge aınalýǵa tıis.
      Sonymen qatar, turǵylyqty jeri boıynsha sport klýbtarynyń, onyń ishinde dene shynyqtyrýmen jáne sportpen óz betinshe shuǵyldanýshylarǵa arnalǵan demalys kúngi sport klýbtarynyń jelisin qurýdyń tıimdi jáne qarapaıym algorıtmin pysyqtaǵan jón.
      Aýylda qoǵamdyq bastamalarda sport aktsııalaryn, áýesqoılar chempıonatyn, konkýrstar men t.b. ótkizý arqyly oqıǵalarǵa toly sporttyq ómirdi qalyptastyrý mańyzdy.
      Osyǵan baılanysty, tanymal ári qoljetimdi sport túri retinde fýtboldy jappaı damytý perspektıvaly baǵyt bolýy múmkin. Fýtboldan áýesqoılar komandalaryn mektepter, jekelegen eldi mekender, oblystar jáne t.b. deńgeıde qalyptastyrýǵa bolady. Áýesqoılar arasyndaǵy fýtbol jarystardyń jalpyulttyq kestesine engizilýge tıis, onyń sharyqtaý shegin Qazaqstan Fýtbol federatsııasy kýbogyna áýesqoılar men kásipqoılardyń aqtyq saıysymen aıaqtalatyn «áýesqoılar fýtbol lıgasy» matchtary túıindeıtin bolady.
      Barlyq deńgeıdegi ákimderge jergilikti erekshelikterdi esepke ala otyryp, tıisti aýmaqtarda sporttyq-buqaralyq is-sharalardy turaqty negizde ótkizýge jeke jaýapkershilik júkteý qajet.
      Óńirlerdiń sporttyq ımıdjin qalyptastyrý maqsatynda «Eldiń sporttyq ómiriniń ortalyǵy» óńirlik estafetasy qaǵıdaty boıynsha sporttyq is-sharalar jelisin josparlaǵan jón.
      Sporttyq áleýmettiń oń beınesin qalyptastyrý jáne fanattar qozǵalysynyń radıkaldanýyn boldyrmaý maqsatynda sport federatsııalarynyń jankúıerler qoǵamdastyqtarymen jumysyn kúsheıtýdiń mańyzy zor.
      Basty qaǵıdattar - sportpen jáne dene shynyqtyrýmen shuǵyldanýǵa teń múmkindik jasaý, talantty adamdardyń damýyna járdemdesý.
      Salamatty urpaq qalyptastyrý maqsatynda sporttyq is-sharalarǵa teń múmkindikter men teń qoljetimdilik arqyly bala jasynda bastapqy teń múmkindikterdi qamtamasyz etý qajet.
      Strategııalyq mańyzdy mindetter - eldiń barlyq óńirinde balalar men jasóspirimder sport mektepteri jelisin josparly damytý, sport túrlerinen sport federatsııalarymen yntymaqtas sport sektsııalary men klýbtary qyzmetin jandandyrý arqyly dene shynyqtyrý jáne sport salasynda qosymsha bilim berý júıesiniń damýyn yntalandyrý.
      Birinshi kezektegi uıymdastyrý sharasy retinde balalar men jasóspirimder sport mektepteri men olımpıada rezerviniń mamandandyrylǵan balalar men jasóspirimder mektepteriniń jumysyna qoıylatyn talaptardyń aıqyn júıesin qalyptastyrý da qajet, munyń negizine, dene kúshiniń jáne tehnıkalyq daıarlyqtyń, dene damýy men densaýlyq jaǵdaıyn baǵalaýdyń úlgilik sıpattamalaryn esepke ala otyryp, daryndy jas sportshylardy uzaq jylǵy sporttyq irikteý qaǵıdattary salynatyn bolady.
      Praktıkalyq turǵyda oblystarda orta mektepterdi keshendi sport alańdarymen qamtamasyz etý, sabaqtan tys ýaqytta jumys isteıtin sport túrlerinen sport sektsııalary men klýbtaryn damytý arqyly dene shynyqtyrýmen jáne sportpen shuǵyldanýǵa balalar men jasóspirimderdi kóbirek tartý, respýblıkalyq deńgeıde jastarǵa arnalǵan áskerı-sporttyq chempıonattardy turaqty negizde ótkizý máselesin pysyqtaǵan jón.
      Balalar men jasóspirimderdi dene shynyqtyrýmen jáne sportpen barynsha qamtýdy qamtamasyz etý úshin qolaıly jaǵdaılar jasaýdy jandandyrý qajet.
      Memleket te dene shynyqtyrý jáne sport salasyndaǵy qoǵamdyq jastar uıymdarynyń damýyna júıeli qoldaý kórsetetin bolady.
      Jergilikti atqarýshy organdarmen birlesip, densaýlyqty nyǵaıtýǵa jáne jan-jaqty tánı damýǵa baǵyttalǵan jastar arasyndaǵy Dene shynyqtyrý-saýyqtyrý jáne tárbıe jumysynyń keshendi is-qımyl josparyn jasaý máselesin pysyqtaý qajet.
      Jastardy neǵurlym kóbirek qamtý úshin basketboldan, voleıboldan, fýtboldan, bokstan jáne basqa da buqaralyq sport túrlerinen stýdenttik jáne mektep lıgalaryn damytý máselesin pysyqtaý qajet.
      Elimizde beıimdelgen dene shynyqtyrýdy damytý sheńberinde densaýlyǵynyń múmkindigi shekteýli balalardy deni saý qurdastarynyń ortasyna tartý maqsatynda olardyń qatysýymen sport jarystary men týrnırlerin júıeli túrde ótkizý qajet.

Jahandaný kezeńinde álemdik sport arenasynda Qazaqstannyń sporttyq ımıdjin odan ári nyǵaıtý men ilgerileýdiń, sondaı-aq halyqaralyq sport qoǵamdastyǵymen yqpaldastyrýdyń mańyzy zor.
      Sport elimizdiń jalpyulttyq brendiniń mańyzdy quraýyshy bolyp tabylatyndyqtan, bul Qazaqstan úshin de mańyzdy.
      Osy maqsatta Qazaqstannyń Halyqaralyq olımpıada komıtetiniń, Sport jónindegi Eýropa keńesiniń jáne Azııa olımpıadalyq keńesiniń atqarýshy organdaryna jáne t.b. enýi arqyly dene shynyqtyrý men sportty damytýdyń negizgi baǵyttary boıynsha halyqaralyq sport uıymdarymen yntymaqtastyqty keńeıtýdi jalǵastyrý boljanýda.
      Halyqaralyq ımıdjdik jobalardy iske asyrý sheńberinde Batys Eýropa - Batys Qytaı kólik dáliziniń ashylýyna oraılastyrylǵan Halyqaralyq velotýr uıymdastyrý máselesin pysyqtaý josparlanýda.
      Ańyzǵa aınalǵan tarıhı marshrýttarmen ótetin «Uly Jibek joly» halyqaralyq rallı gran-prıin ótkizý salamatty ómir saltyn nasıhattaýdy jandandyrýǵa, sport qyzmeti men is-sharalarǵa týrısterdi tartýǵa múmkindik beredi.
      Sport týrızmin (ásirese, ishki) damytýǵa jańa serpin berý maqsatynda eldiń tanymal týrıstik marshrýttar kartasyna neǵurlym tartymdy sport obektilerin kiriktirý, aýmaqtardyń sporttyq brendterin qalyptastyrý qajet.
      Joǵary jetistikter sporty - keleshekte eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy faktorlarynyń birine aınalatyn sport ındýstrııasynyń damýyn pármendi yntalandyrýshy kúsh.
      Joǵary jetistikter sporty Qazaqstannyń álemdik arenada ilgerileýine, otansúıgishtiktiń, eli úshin maqtanysh seziminiń qalyptasýyna, azamattardyń birigýine de yqpal etedi.
      Joǵary synypty sportshylardy daıarlaý júıesin jetildirý, respýblıkalyq jáne halyqaralyq jarystarǵa qatysýǵa qabileti bar perspektıvaly sportshylar sanyn ulǵaıtý jónindegi jumysty jalǵastyrý qajet.
      Sport rezervin daıarlaýǵa, el óńirlerinde balalar-jasóspirimder sport mektepteriniń jelisin odan ári damytýdyń boljamdy jol kartasyn qalyptastyrýǵa erekshe nazar aýdarý kerek.
      Jumystyń perspektıvaly baǵyttary - dene shynyqtyrý jáne sport salasynyń joǵary oqý oryndary bazasynda olımpıadalyq sport túrlerinen qurama komandalardy sporttyq daıarlaý ortalyqtaryn qurý jónindegi máseleni pysyqtaý bolyp otyr.
      Sportshylardy ǵylymı-ádistemelik jáne medıtsınalyq súıemeldeýdiń sapasyn jaqsartý, sondaı-aq sporttyq múkámmal men arnaıy kıim-keshekke qajettilikterin sapaly qanaǵattandyrý talap etiledi.
      Sondaı-aq eldiń sport rezervin daıarlaý sheńberinde sport túrlerin damytý jónindegi federatsııalar jumysynyń tıimdiligin arttyrý qajet.
      Jattyqtyrýshylar quramynyń, sporttyq medıtsına mamandary men sport tóreshileriniń biliktiligin arttyrý maqsatynda oqytýdyń dýaldi júıesi negizinde úzdiksiz kásiptik bilim berýdiń tıimdi júıesin qalyptastyrý týraly máseleni pysyqtaý qajet.
      Sport salasyndaǵy ulttyq biliktilik júıesin jetildirý jáne kásibı standarttardy ázirleý sheńberinde sport salasynyń qajettilikteri úshin zamanaýı menedjerler men mamandardy daıarlaý, sondaı-aq sport jáne dene shynyqtyrý salasyndaǵy joǵary bilim berý standarttaryna «Sport menedjmenti», «Sport ekonomıkasy» «Sporttyq dáriger» jáne «Sporttyq psıholog» mamandyqtaryn engizý máselesin pysyqtaý qajet.
      2025 jylǵa qaraı Astana qalasynda Sport akademııasyn qurý máselesin pysyqtaý da perspektıvaly joba bolyp tabylady, ol sport salasy úshin kadrlar daıarlaýdyń jetekshi jalpyulttyq ortalyǵy bolady.
      Sońǵy jyldary halyqaralyq sport arenasynda básekelestik aıtarlyqtaı ósti, osyǵan baılanysty joǵary jetistikter sporty men buqaralyq sporttyń tıimdiligin qamtamasyz etý úshin jeke ǵylymı bazany qurý jáne damytý qajet.
      Osy maqsatta sport salasyn damytý máselelerinde ǵylymı tásildi damytý jáne qoldanbaly ǵylymı-zertteý jumystary taqyrybyn keńeıtý qajet.
      Bul jaǵdaı jattyǵý jáne jarys protsesteri ýaqytynda medıtsınalyq qamtamasyz etýge de tolyǵymen qatysty. Qazirgi tańda sporttyń damýynda osy saladaǵy eń jańa jetistikter negizinde sport qyzmetin medıtsınalyq-bıologııalyq retteý deńgeıi basty orynǵa shyǵyp otyr.
      Sport rezervin daıarlaý júıesiniń teorııalyq-ádistemelik jáne medıtsınalyq-bıologııalyq negizderi salasynda aýqymdy ǵylymı zertteýler men ázirlemelerdi júrgizý máselesi de pysyqtaýdy qajet etedi. Salamatty ult túsinigine qımyl-qozǵalys belsendiligi men sportpen júıeli shuǵyldanýdy yntalandyrý, sondaı-aq, eń mańyzdysy qımyl-qozǵalys belsendiligi bolyp tabylatyn sharalar men sharttardyń aýqymdy kesheni kiredi. Salamatty ultty qalyptastyrýdyń keshendi tásilin iske asyrýdyń basty quraly - jas, kásiptik, áleýmettik jáne t.b. erekshelikteri boıynsha halyqtyń negizgi nysanaly toptaryna beıimdelgen aqparattyq jumys bolmaq.
      Osy maqsatta qazaqstandyq «KAZsport» telearnasyn qosa alǵanda, jetekshi televızııalyq arnalar aýdıtorııasyn keńeıtýge jáne aqparattyq jumys sapasyn arttyrýǵa, sondaı-aq tanymal ınternet-resýrstardy damytýǵa baǵyttalǵan júıeli sharalar qabyldaý qajet.
      Qazirgi zamanǵy mektepte balalardyń densaýlyǵyn saqtaýǵa baǵyttalǵan sharalardy uıymdastyrýdyń basqa da oń tustary retinde sportpen jáne dene shynyqtyrýmen júıeli túrde aınalysatyn balalar men jasóspirimderdiń negizgi nysanaly toptaryna sapaly monıtorıng júrgizýdi, sondaı-aq kórsetiletin sporttyq-saýyqtyrý qyzmetterine suranystar men usynystardyń araqatynasyn qamtamasyz etý qajet.
      Telearnalarda buqaralyq sportty, olardyń ishinde spartakıadalardy, respýblıkalyq, halyqtyq, jalpyulttyq jáne zııatkerlik oıyndardy damytýǵa arnalǵan jobalardy iske asyrýdy jalǵastyrý kerek.
      Óńirlerde buqara halyq arasynda sportty jáne sporttyq ómir saltyn belsendi túrde tanymal etý úshin ár óńirde sport obektileriniń jáne olarda jumys isteıtin sport sektsııalary men klýbtarynyń qyzmeti boıynsha nasıhattaý jumysyn jalǵastyrý qajet.
      Halyqpen aqparattyq jumystyń tıimdiligin monıtorıngteý boıynsha jumysty jolǵa qoıý mańyzdy. Negizgi ádis - áleýmettik jáne saraptamalyq zertteýler.Qoljetimdi ári sapaly ınfraqurylymnyń bolýy sporttyq kórsetiletin qyzmetter naryǵynyń tolyqqandy jumysynyń eń mańyzdy sharty, dene shynyqtyrý men sporttyq kórsetiletin qyzmetter naryǵy retinde sport ındýstrııasyn ilgeriletýdiń asa mańyzdy faktory bolyp tabylady.
      Tabys negizi - sala ónimderi men kórsetiletin qyzmetterine jappaı suranystyń qalyptasýy.
      Ár adamǵa óz qajettilikterine sáıkes dene shynyqtyrý men sport ınfraqurylymynyń artyqshylyǵyn paıdalanýǵa múmkindik jasaý.
      Salanyń ekonomıkalyq áleýetin damytýdyń jańa deńgeıi marketıng saıasatyn qalyptastyrýdyń júıeli tásilin, sporttyq kórsetiletin qyzmetterdi tutynýshylardyń suranysy men yntasyn zertteýdi talap etedi.
      Sport uıymdary, federatsııalary, klýbtary demeýshilerdi, jarnama berýshilerdi tabý, saqtandyrý jáne t.b. máselelerdi qosa alǵanda, kásibı konsaltıngtik qoldaýǵa muqtaj.
      Osyǵan baılanysty, Ulttyq kásipkerler palatasymen bıznes-belsendilikti yntalandyrýǵa, yqtımal demeýshiler men ınvestorlardy tartýǵa baǵyttalǵan tyǵyz yntymaqtastyqty jolǵa qoıǵan jón.
      Sport múkámmalynyń otandyq óndirisin iske qosýdy, sport kıimin tigýdi, brendtik jáne. ımıdjdik jáne basqa da ónim shyǵarýdy qosa alǵanda, sport obektilerin salý kezinde memlekettik-jekeshelik áriptestik áleýetin neǵurlym keńinen paıdalaný qajet.
      Óńirlermen buqaralyq sport obektileriniń. qoljetimdiligin keńeıtý, sektsııalar men klýbtar jelisin damytý boıynsha ózara is-qımyldy kúsheıtýdiń mańyzy zor.

Qazaqstannyń nazary - Rıoda

Zańnamalyq qujattardy qorytyndylaı otyryp, 2016 jyldyń basty sport jarysy - Rıo Olımpıadasyna nazar salsaq.  Bıyl Brazılııanyń Rıo-de-Janeıro qalasynda tórt jylda bir keletin dúbirli doda - jazǵy Olımpıada oıyndary baıraǵyn kóteredi. Tórtkúl dúnıe asyǵa kútken aıtýly baıraqty báseke tamyzdyń 5 kúni Brazılııanyń Rıo-de-Janeıro qalasynda alaýyn tutatady. Olımpıadanyń bıýdjeti 9,75 mlrd. dollardy quraıdy.  2015 jyldyń tamyz aıynda qurylǵan buǵan deıingi shyǵyndar smetasymen salystyrǵanda, oıyndardyń bıýdjeti 400 mln. realǵa (shamamen 100 mln. dollar) ósken. Bul rette jarystardy ótkizý ótinimin berý kezinde brazılııalyq bılik kózderi oıyndardyń baǵasy 28,2 mlrd. realdy (7,2 mlrd. dollar) quraıtynyna sendirgen. Salystyratyn bolsaq, 2012 jyly Londonda ótken Olımpıadaǵa uıymdastyrýshylar 16,3 mlrd. dollar jumsaǵan, al Brazılııada 2014 jyly ótken fýtboldan álem chempıonatyna 6,8 mlrd. dollar jumsaldy. Rıo-de-Janeırodaǵy Olımpıadanyń bıýdjeti úsh quramdastan quralǵan. Sporttyq nysandardyń qurylysyna 7,07 mlrd. real (1,77 mlrd. dollar) salyndy. Olımpıadalyq mura - qalada jarystyń aldynda salynǵan ınfraqurylym nysandarynyń quny 24,6 mlrd. realdy (6,15 mlrd. dollar) quraıdy. Al olardan bólek oıyndardyń ashylý jáne jabylý rásimderin ótkizetin «Rıo-2016» Uıymdastyrý komıtetiniń bıýdjeti 7,4 mlrd. realǵa (1,85 mlrd. dollar) teń. XXXI jazǵy Olımpıada 2016 jyldyń 5-21 tamyz kúnderi aralyǵynda ótedi. Bul Ońtústik Amerıkada ótkiziletin birinshi Olımpıada oıyndary bolmaq.      

Búginde osynaý HHHІ jazǵy Olımpıada oıyndaryna baratyn sportshylarymyzdyń birazynyń esimderi de belgili bolyp otyr, sporttyń 10 túrinen 50-ge jýyq lıtsenzııamyz bar. Degenmen, alda áli talaı lıtsenzııalyq jarystar bar. ıAǵnı, bul jylda jerlesterimiz 70 qurlyqtyq, 52 álem kýbogy kezeńderinde baǵy men babyn synaıdy.Búginde aýyr atletterimizdiń aldaǵy Olımpıada oıyndaryna beriletin 6 er jáne 4 áıelder arasyndaǵy joldamaǵa qol jetkizdi. ıAǵnı, ziltemirshilerimiz Rıoǵa tolyq quramda barady degen sóz. Alaıda, ókinishke oraı 94 keli salmaq sanatynda Olımpıada altynynan basty úmitker sanaǵan ziltemirshilerimiz Almas Óteshev pen Jasulan Qydyrbaev dopıng daýyna uryndy. Olardyń aldaǵy taǵdyry belgisiz. Qazirgi ýaqytta QR aýyr atletıka federatsııasy dopıng-baqylaý boıynsha Jasulan Qydyrbaev, Ermek Ómirtaı jáne Almas Óteshovten alynǵan «A» synamasynan tyıym salynǵan preparattyń tabylýyna baılanysty QR Mádenıet jáne sport mınıstrligimen birlesip, tergeý jumystaryn bastady. Dopıng-synama sportshylardan taıaýda AQSh-tyń Hıýston qalasynda ótken Álem Chempıonatynan keıin ile-shala alynǵan bolatyn. «Sportshylarymyzǵa qatysty dopıng-synamanyń oń nátıje bergendigi biz úshin baryp turǵan soraqy derek, bul jerde bireýdiń kóriner-kózge qatelik jibergeni kórinip-aq tur. Buǵan bizdiń jigitterdiń eshqandaı qatysy joqtyǵyna senimdimiz. Biz jaǵdaıdy anyqtaý úshin qoldan kelgenniń barlyǵyn jasaımyz jáne bizdiń atletterdiń tamaǵyna nemese dárýmenderine tyıym salynǵan preparattyń salynýyna sebepshi bolǵan tulǵalardy áshkereleýge barynsha kúsh salamyz. Eger kináli azamat atletterdiń óz aınalasynan tabylar bolsa. onda Halyqaralyq aýyr atletıka federatsııasymen birlese otyryp, mundaı adamdy sporttan múldem alastatý jáne sport jarystaryna qatysý quqyǵynyn aıyrý týraly sheshim qabyldaımyz», - degen edi taıaýda QR Aýyr atletıka federatsııasynyń bas hatshysy Omar Mustafın. 

Rıoǵa baratyn sportshylarymyzdyń qatarynda jeńil atletterimiz Olga Rypakova, Vıktorııa Zıabkına, Olga Safronova, Gúljanat Janatbek, Mıhaıl Krasılov, Irına Smolnıkova, Georgıı Sheıko, Irına Ektova, Florıda Mınııanova, eskekshilerimiz Ilıa Golendov, Aleksandr Emelıanov, Dáýlet Sultanbekov jáne Andreı Ergýchev, Natalıa Sergeeva, Irına Podoınıkova, Alekseı Dergýnov, Evgenıı Alekseev bar.

Boksshylarymyzdyń qorjynynda 4 lıtsenzııa. 60 kelide Berik Ábdirahmanov, 49 kelide Birjan Jaqypov, 91 kelide Vasılıı Levıt jáne 69 kelide Danııar Eleýsinovtiń Rıo tórinde jasyndaı jarqyraýyna jol ashyq. Myrzaǵalı Aıtjanovtyń shákirtteri osy jyly ótetin úsh lıtsenzııalyq jarysta qalǵan olqylyqtyń ornyn toltyrýy tıis. Alǵashqy Olımpıadaǵa irikteý týrnıri 2016 jyly 23 naýryz ben 3 sáýir aralyǵynda Qytaıdyń Tsıanan qalasynda Azııa men Tynyq muhıt boksshylarynyń qatysýymen ótse, mamyrda Bolgarııa astanasy Sofııada boksshylar WSB men APB jobalary boıynsha joldamaǵa talasady. Úshinshi irikteý shildeniń 7-19 aralyǵynda Bakýde ótetin bolady.

Olımpıada baǵdarlamasyna engizilgen nysana kózdeý sportynan elimizdiń namysyn Rashıd ıÝnýsmetov, Vladımır Isachenko, ıÝrıı ıÝrkov, Elızaveta Korol, al sadaq atýdan erler arasynda Sultan Dúzelbaev pen áıelder arasynda Lýıza Saıdıeva qorǵaıdy.

Grek-rım kúresinen eki joldama bar. Ony Dosjan Kartıkov pen Almat Kebispaev jeńip aldy. Al erkin kúresten jalǵyz joldamany Artas Sana ıelengen bolatyn. Munan bólek, júzý sportynan Dmıtrıı Balandın bir joldamaǵa ıelik etse, qazirgi bessaıystan Elena Potapenko bir joldama jeńip alǵany este.

Qazaqstan tamyzdyń 5-21 aralynda ótetin Rıo-de-Janeıro Olımpıada oıyndaryna sporttyń 27 túri boıynsha 100-den astam lıtsenzııa utyp alýdy josparlaýda. Este bolsa, buǵan deıingi London Olımpıadasynda qazaqstandyq sportshylar sporttyń 25 túrinen 105 lıtsenzııa utyp alǵan edi. Sol Olımpıadada Qazaqstan sańlaqtary 7 altyn, 1 kúmis, 5 qola medal alyp, medal sany boıynsha jalpy esepte 204 el arasynda 12-shi orynǵa turaqtady.   Búgingi tańda elordalyq sportshylar 2016 jyly Rıo-de-Jeneıro qalasynda ótetin jazǵy Olımpıada oıyndaryna qatysýǵa 9 lıtsenzııaǵa qol jetkizdi.

Atap aıtqanda, bokstan Vasılııa Levıt pen ultyq quramy kapıtany Danııar Eleýsinov, jeńil atletıkadan Florıda Menıanova jáne qazirgi zamanǵy bessaıystan Elena Potapenko. Úsh lıtsezııa  baıdarkamen jáne kanoemen esý boıynsha sportshylar Inna Klınova, Zoıa Ananchenko jáne Oleg Tokarnıtskıdiń enshisinde. Dosjan Kartıkov pen Almat Kebispaev ta Rıo-2016 olımpıadasynda grek-rım kúresinen álemniń úzdik balýandarymen kúsh synasatyn boldy.  Aıta keteıik, tórt jyldyq QR Spartakıadasynda astanalyqtar jalpy komandalyq esepte úshinshi orynǵa taban tiredi, bul elordalyq atletter úshin qalypty kórsetkish. Sportshylar 170 medal (56 altyn, 53 kúmis, 61 qola) aldy. Qazirgi kezde Astana qalasynyń Dene tárbıesi jáne sport basqarmasy janynan 76 sport túrinen jattyqtyratyn 25 kásiporyn jumys isteıdi. Sportshylardyń jalpy sany - 13 753, sońǵy bes jylda sportshylar kontıngenti eki esege artqan. Lıtsenzııalyq jarystar áli de jalǵasýda, bapkerler Qazaqstannyń ulttyq olımpıada quramasynda astanalyq  sportshylar sanynyń arta túsetinine senimdi. Al, Qazaqstannyń velosportshylary Rıo Olımpıadasyna eki lıtsenzııa utyp aldy. Olımpıadalyq irikteý júıesine sáıkes, Qazaqstan «Azııa Týrde» 602 upaı jınap 2-orynǵa ıe boldy. Bul toptyq jarysqa eki adamǵa jáne jeke jarysta bir adamǵa kvota quqyǵyn beredi. Toptyq jarysqa barlyǵy 144 sportshy qatysa alady. Olımpıada trassasynda jeke synǵa 40 sportshy shyǵady. Delı qalasynda ótken atys túrlerinen Azııa chempıonatynda eki sportshymyz Olımpıada lıtsenzııasyna ıe boldy.  Andreı Mogılevskıı (Astana qalasy) men Maksım Kolomoetsten (Qyzylorda qalasy) quralǵan bizdiń komandamyz trapta Olımpıada lıtsenzııasyna ıe boldy. Osylaısha bul sportshylar 2016 jylǵy Jazǵy Olımpıada oıyndarynda Qazaqstannyń atynan shyǵý quqyǵyn alý úshin irikteýge qatysady.Jlapy, biz Rıodan ne kútemiz?Bıylǵy jyldyń basty dodasy Rıo-de-Janeıro olımpıadasynyń bastalýyna sanaýly aılar ǵana qaldy. Tórtjyldyq dodanyń dúbiri jaqyndaǵan saıyn árkimniń kóńilinde «Brazılııa tórinde Londondaǵy jetistikti qaıtalaı alamyz ba?» degen saýaldyń júrgeni anyq.Qazaqstan sportshylary qazirge deıin, XXXI jazǵy Olımpıada oıyndaryna 46 joldama alyp úlgerdi. Áli aldaǵy ýaqytta kóptegen joldamalar sarapqa salynatyn «báıgelerde» bul kórsetkishti eseleı túsedi degen senimdemiz. Sebebi, buǵan deıingi Olımpıada oıyndaryna elimizden eń keminde toqsan sportshydan kem barǵan kezi bolǵan joq. Táýelsizdik alǵan jyldardan bergi basty dodaǵa qatysqan sportshylarymyzdyń sanyna kóz júgirtsek, ár tórt jyl saıyn sportshylar men joldamalar sany birtindep ósip otyrǵanyn baıqaýǵa bolady. Sońǵy London olımpıadasy kezinde el namysyn sporttyń 20 túrinen 115 sportshy qorǵady. Bıyl da joldamalar sanyn osy kórsetkishke jetkizý kózdelip otyr. Alaıda, bizge eń mańyzdysy joldamalar sany emes, sportshylardyń sapasy ekenin basty nazarda ustaýdy umytpaǵanymyz abzal. London olımpıadasynan beri tórt jyl ótse de sol kezdegi Qazaqstan sportshylarynyń jarqyn jeńisi áli de kóz aldymyzda. Tarıhymyzda buryn-sońdy bolmaǵan jetistikke jetken elimizdiń sportshylary 200 memlekettiń arasynda 12-oryn alǵanda qaı qazaq bórkin aspanǵa atpady?! Sodan beri biraz ýaqyt ótti. Endi bıylǵy Rıo olımpıadasynda kimderdiń baǵy janyp, jasyndaı jarqyraıtyny ázirge beımálim. Dese de, Brazılııa tórinde qazaq eliniń namysyn abyroımen qorǵap, jeńis tuǵyrynyń bıik satylaryna kóteriletin ul-qyzdary shyǵatynyna senimdimiz. Sebebi, bizdiń elimiz Táýelsizdik alǵan kezden beri bes Olımpııa oıyndaryna qatysyp, júldesiz qaıtyp kórgen emes. Úkilep qosqan sańlaqtarymyz úmitti aqtap, Ánuranymyzdy asqaqtatyp, kók baıraǵymyzdy jelbiretti. Qazir sanap otyrsaq, sportshylarymyz tek jazǵy tórt jylda bir keletin Olımpıada oıyndarynda 52 medal, onyń ishinde 16 altyn, 17 kúmis jáne 19 qola júldege ıe boldy. Bul bıyl Táýelsizdik alǵanyna 25 jyl tolýyn endi toılaǵaly otyrǵan jas memleketimiz úshin ońaı jetistik emes. Endi, mine, tórt jyldy taǵy da artqa tastap, Rıo Olımpıadasyn qarsy alǵaly otyrmyz. Bıyl sportshylarymyzǵa qoıylatyn talap ta, mindet te aýyr ekeni belgili. Sebebi, Londondaǵy qol jetkizgen bıik jetistikterimizdi qoldan bermeı alǵa umtylý basty nazarda bolmaq. Sol úshin búgin Táýelsizdik alǵannan bergi qazaq sportshylary qatysqan bes Olımpıada oıyndarynyń tarıhyna qaıta bir kóz júgirtip, komandalyk esepte, qaı jyly neshinshi oryndardy ıelengeni jáne kimderdiń qandaı sport túrlerinen medalǵa qol jetkizgenin jarııalaýdy jón kórip otyrmyz.       Atlanta olımpıadasy (1996)  Sportshy sany - 94. Sport túri - 15. Medal sany - 11. Komandalyq esep - 24. Altyn: Vasılıı Jırov (boks, 81 keli), Aleksandr Parygın (bessaıys), ıÝrıı Melnıchenko (grek-rım kúresi, 57 keli); Kúmis: Bolat Jumadilov (boks, 51 keli), Anatolıı Hrapatyı (aýyr atletıka, 99 keli), Sergeı Belıaev (nysana kózdeý, 2 dúrkin); Qola: Bolat Nııazymbetov (boks, 63,5 keli), Ermahan Ibraıymov (boks, 71 keli), Máýlen Mamyrov (erkin kúres, 52 keli), Vladımır Vohmıanın (nysana kózdeý).   Sıdneı olımpıadasy (2000) Sportshy sany - 130. Sport túri - 18. Medal sany - 7. Komandalyq esep - 22. Altyn: Bekzat Sattarhanov (boks, 57 keli), Ermahan Ibraıymov (boks, 71 keli), Olga Shıshıgına (jeńil atletıka); Kúmis: Bolat Jumadilov (boks, 51 keli), Muhtarhan Dildábekov (boks, +91 keli), Islam Baıramýkov (erkin kúres, 97 keli), Aleksandr Vınokýrov (velosport).   Afıny olımpıadasy (2004) Sportshy sany - 114. Sport túri - 18. Medal sany - 8. Komandalyq esep - 40. Altyn: Baqtııar Artaev (boks, 69 keli); Kúmis: Gennadıı Golovkın (boks, 75 keli), Georgıı Tsýrtsýmııa (grek-rım kúresi, 120 keli), Gennadıı Lalıev (erkin kúres, 74 keli), Sergeı Fılımonov (aýyr atletıka, 77 keli); Qola: Serik Eleýov (boks, 60 keli), Mkhıtar Manýkıan (grek-rım kúres, 66 keli), Dmıtrıı Karpov (jeńil atletıka).   Beıjiń olımpıadasy (2008) Sportshy sany - 129. Sport túri - 20. Medal sany - 13. Komandalyq esep - 29. Altyn: Baqyt Sársekbaev (boks, 69 keli), Ilıa Ilın (aýyr atletıka, 94 keli); Kúmis: Asqat Jitkeev (dzıýdo, 100 keli), Taımýraz Tıgıev (erkin kúres, 96 keli), Irına Nekrasova (aýyr atletıka, 63 keli), Anna Vajenına (aýyr atletıka, 75 keli); Qola: Erkebulan Shynalıev (boks, 81 keli), Nurbaqyt Teńizbaev (grek-rım kúresi, 60 keli), Áset Mámbetov (grek-rım kúresi, 96 keli), Arman Shylmanov (taekvondo, 80 keli), Marıd Mýtalımov (erkin kúres, 120 keli), Elena Shalygına (áıelder kúres, 63 keli), Marııa Grabovetskaıa (aýyr atletıka, +75 keli),   London olımpıadasy (2012) Sportshy sany - 115. Sport túri - 20. Medal sany - 13. Komandalyq esep - 12. Altyn: Serik Sápıev (boks, 69 keli), Ilıa Ilın (aýyr atletıka, 94 keli), Aleksandr Vınokýrov (velosport), Olga Rypakova (jeńil atletıka), Zúlfııa Chınshanlo (aýyr atletıka, 53 keli), Maııa Maneza (aýyr atletıka, 63 keli), Svetlana Podobedova (aýyr atletıka, 75 keli); Kúmis: Ádilbek Nııazymbetov (boks, 81 keli); Qola: Aqjúrek Tańatarov (erkin kúres, 66 keli), Ivan Dychko (boks, +91 keli), Marına Volnova (áıelder boksy, 75 keli), Gúzel Manıýrova (áıelder kúresi, 72 keli), Danııal Gadjıev (grek-rım kúresi, 84 keli). Sonymen,  «Brazılııa tórinde Londondaǵy jetistikti qaıtalaı alamyz ba?».Qazaqstan sportshylary qazirge deıin, XXXI jazǵy Olımpıada oıyndaryna 100 joldama alyp úlgerdi. Áli aldaǵy ýaqytta joldamalar sarapqa salynatyn «báıgelerde» bul kórsetkish kóbeıedi degen senimdemiz. Buǵan deıingi Olımpıada oıyndaryna elimizden eń keminde toqsan sportshydan kem barǵan kezi bolǵan joq. Alaıda, bizge eń mańyzdysy joldamalar sany emes, sportshylardyń sapasy ekenin basty nazarda ustaýdy umytpaǵanymyz abzal. London olımpıadasynan beri tórt jyl ótse de sol kezdegi Qazaqstan sportshylarynyń jarqyn jeńisi áli de kóz aldymyzda. Tarıhymyzda buryn-sońdy bolmaǵan jetistikke jetken elimizdiń sportshylary 200 memlekettiń arasynda 12-oryn alǵanda qaı qazaq bórkin aspanǵa atpady?! Sodan beri biraz ýaqyt ótti. Endi bıylǵy Rıo olımpıadasynda kimderdiń baǵy janyp, jasyndaı jarqyraıtyny ázirge beımálim. Dese de, Brazılııa tórinde qazaq eliniń namysyn abyroımen qorǵap, jeńis tuǵyrynyń bıik satylaryna kóteriletin ul-qyzdary shyǵatynyna senimdimiz. Sebebi, bizdiń elimiz Táýelsizdik alǵan kezden beri bes Olımpııa oıyndaryna qatysyp, júldesiz qaıtyp kórgen emes. Úkilep qosqan sańlaqtarymyz úmitti aqtap, Ánuranymyzdy asqaqtatyp, kók baıraǵymyzdy jelbiretti. Qazir sanap otyrsaq, sportshylarymyz tórt jylda bir keletin tek jazǵy Olımpıada oıyndarynda 52 medal, onyń ishinde 16 altyn, 17 kúmis jáne 19 qola júldege ıe boldy. Bul bıyl Táýelsizdik alǵanyna 25 jyl tolýyn endi toılaǵaly otyrǵan jas memleketimiz úshin ońaı jetistik emes. Endi, mine, tórt jyldy taǵy da artqa tastap, Rıo Olımpıadasyn qarsy alǵaly otyrmyz. Bıyl sportshylarymyzǵa qoıylatyn talap ta, mindet te aýyr ekeni belgili. Sebebi, Londondaǵy qol jetkizgen bıik jetistikterimizdi qoldan bermeı alǵa umtylý basty nazarda bolmaq. Sol úshin búgin Táýelsizdik alǵannan bergi qazaq sportshylary qatysqan bes Olımpıada oıyndarynyń tarıhyna qaıta bir kóz júgirtip, komandalyk esepte, qaı jyly neshinshi oryndardy ıelengeni jáne kimderdiń qandaı sport túrlerinen medalǵa qol jetkizgenin jarııalaýdy jón kórip otyrmyz.    

Atlanta olımpıadasy (1996) 

 

Sportshy sany - 94.

Sport túri - 15.

Medal sany - 11.

Komandalyq esep - 24.

Altyn: Vasılıı Jırov (boks, 81 keli), Aleksandr Parygın (bessaıys), ıÝrıı Melnıchenko (grek-rım kúresi, 57 keli);

Kúmis: Bolat Jumadilov (boks, 51 keli), Anatolıı Hrapatyı (aýyr atletıka, 99 keli), Sergeı Belıaev (nysana kózdeý, 2 dúrkin);

Qola: Bolat Nııazymbetov (boks, 63,5 keli), Ermahan Ibraıymov (boks, 71 keli), Máýlen Mamyrov (erkin kúres, 52 keli), Vladımır Vohmıanın (nysana kózdeý).

 

Sıdneı olımpıadasy (2000)

 

Sportshy sany - 130.

Sport túri - 18.

Medal sany - 7.

Komandalyq esep - 22.

Altyn: Bekzat Sattarhanov (boks, 57 keli), Ermahan Ibraıymov (boks, 71 keli), Olga Shıshıgına (jeńil atletıka);

Kúmis: Bolat Jumadilov (boks, 51 keli), Muhtarhan Dildábekov (boks, +91 keli), Islam Baıramýkov (erkin kúres, 97 keli), Aleksandr Vınokýrov (velosport).

 

Afıny olımpıadasy (2004)

 

Sportshy sany - 114.

Sport túri - 18.

Medal sany - 8.

Komandalyq esep - 40.

Altyn: Baqtııar Artaev (boks, 69 keli);

Kúmis: Gennadıı Golovkın (boks, 75 keli), Georgıı Tsýrtsýmııa (grek-rım kúresi, 120 keli), Gennadıı Lalıev (erkin kúres, 74 keli), Sergeı Fılımonov (aýyr atletıka, 77 keli);

Qola: Serik Eleýov (boks, 60 keli), Mkhıtar Manýkıan (grek-rım kúres, 66 keli), Dmıtrıı Karpov (jeńil atletıka).

 

Beıjińolımpıadasy (2008)

 

Sportshy sany - 129.

Sport túri - 20.

Medal sany - 13.

Komandalyq esep - 29.

Altyn: Baqyt Sársekbaev (boks, 69 keli), Ilıa Ilın (aýyr atletıka, 94 keli);

Kúmis: Asqat Jitkeev (dzıýdo, 100 keli), Taımýraz Tıgıev (erkin kúres, 96 keli), Irına Nekrasova (aýyr atletıka, 63 keli), Anna Vajenına (aýyr atletıka, 75 keli);

Qola: Erkebulan Shynalıev (boks, 81 keli), Nurbaqyt Teńizbaev (grek-rım kúresi, 60 keli), Áset Mámbetov (grek-rım kúresi, 96 keli), Arman Shylmanov (taekvondo, 80 keli), Marıd Mýtalımov (erkin kúres, 120 keli), Elena Shalygına (áıelder kúres, 63 keli), Marııa Grabovetskaıa (aýyr atletıka, +75 keli).

 

London olımpıadasy (2012)

 

Sportshy sany - 115.

Sport túri - 20.

Medal sany - 13.

Komandalyq esep - 12.

Altyn: Serik Sápıev (boks, 69 keli), Ilıa Ilın (aýyr atletıka, 94 keli), Aleksandr Vınokýrov (velosport), Olga Rypakova (jeńil atletıka), Zúlfııa Chınshanlo (aýyr atletıka, 53 keli), Maııa Maneza (aýyr atletıka, 63 keli), Svetlana Podobedova (aýyr atletıka, 75 keli);

Kúmis: Ádilbek Nııazymbetov (boks, 81 keli);

Qola: Aqjúrek Tańatarov (erkin kúres, 66 keli), Ivan Dychko (boks, +91 keli), Marına Volnova (áıelder boksy, 75 keli), Gúzel Manıýrova (áıelder kúresi, 72 keli), Danııal Gadjıev (grek-rım kúresi, 84 keli).

Bul jekelegen sportshylarymyzdyń úlken Olımpıadalardaǵy jetistigi. Al, siz Olımpıada tarıhynda Qazaqstannyń qaı oblysy bir de bir medal ıelenbeginin bilesiz be? Ol - Pavlodar oblysy eken. Rıo Olımpıadasynyń bastalýyna sanaýly kúnder qaldy. Qazir elimizden osy dodaǵa joldama alǵan ár oblystyń sportshylary bir úıdiń balasyndaı birigip, Táýelsiz Qazaqstannyń baıraǵyn jelbiretip qaıtýǵa saqadaı saılanyp jatyr.

Osydan tórt jyl buryn London Olımpıadasynda jarqyn jeńisterimen qýantqan Qazaqstan sportshylary bıyl Rıo-de-Janeıro olımpıadasynda sol bıikti baǵyndyra ala ma, joq pa ol ýaqyt enshisinde. Qazirge deıin sportshylarymyz Rıoǵa joldamalar sanyn júzge jetkizdi. Esterińizde bolsa, London olımpıadasyna 116 sportshymyz baryp, 25 sport túrinen baq synap, 7 altyn, 1 kúmis, 5 qola medal ıelenip, jalpy esepte 12-oryndy jeńip alǵan bolatyn.

Osy iri jetistikten keıin, Qazaqstan sportshylary Táýelsiz el retinde qatysqan 5 jazǵy Olımpıada oıyndaryndaǵy jeńip alǵan jalpy medaldar sanyn 52-ge jetkizdi. Onyń 16-sy altyn, 17-si kúmis, 19-y qola medal.

Bul medaldardyń barlyǵy bir sportshyǵa nemese bir oblysqa ǵana tıesili emes. Tutas el bolyp tógilgen mańdaı terdiń nátıjesi. Alaıda, Olımpıada tarıhyna kóz júgirtip, osy medaldar sanyna qaı oblys qansha ules qosty degenge keletin bolsaq, ár óńirdiń jetistigi árqalaı. Tipti, elimiz Táýelsizdik alǵan 25 jylda, 5 jazǵy olımpıada oıyndarynda Qazaqstan qorjynyna birde bir medal salmaǵan oblys bar. Ol qaı oblys? Tómendegi statıstıkaǵa nazar aýdaraıyq.

Atlanta-1996
3 altyn, 4 kúmis, 4 qola medal:
Almaty oblysy - 2 altyn medal, 1 qola medal;
Qaraǵandy oblysy - 1 altyn medal;
Almaty qalasy - 2 kúmis, 2 qola medal;
Jambyl oblysy - 1 kúmis, 1 qola medal;
Aqmola oblysy - 1 kúmis medal;

Sıdneı-2000
3 altyn, 4 kúmis medal
OQO - 1 altyn, 1 kúmis medal;
Almaty qalasy - 1 altyn medal;
Aqtóbe oblysy - 1 altyn medal;
Jambyl oblysy - 2 kúmis medal;
SQO - 1 kúmis medal;

Afıny-2004
1 altyn, 4 kúmis, 3 qola medal
Jambyl oblysy - 1 altyn medal;
Almaty oblysy - 2 kúmis medal;
Qaraǵandy oblysy - 1 kúmis, 2 qola medal;
OQO - 1 kúmis medal;
Almaty qalasy - 1 qola medal;

 

Beıjiń-2008
2 altyn, 4 kúmis, 7 qola medal
Almaty qalasy - 1 altyn, 1 qola medal;
Qyzylorda oblysy - 1 altyn medal;
OQO - 1 kúmis, 2 qola medal;
Aqmola oblysy - 1 kúmis, 1 qola medal;
Astana qalasy - 1 kúmis medal;
BQO - 1 kúmis medal;
Almaty oblysy - 1 qola medal;
Atyraý oblysy - 1 qola medal;
Mańǵystaý oblysy - 1 qola medal;

London-2012

7 altyn, 1 kúmis, 5 qola medal
Almaty oblysy - 3 altyn medal;
Qaraǵandy oblysy - 1 altyn medal;
SQO - 1 altyn medal;
Qyzylorda oblysy - 1 altyn medal;
ShQO - 1 altyn medal;
Mańǵystaý oblysy - 1 kúmis medal;
Jambyl oblysy - 1 qola medal;
Almaty qalasy - 1 qola medal;
Astana qalasy - 1 qola medal:
Qostanaı oblysy - 1 qola medal;
BQO - 1 qola medal.

 

Endi osy medaldar sanyn ár óńir boıynsha kóbinen azyna qaraı jeke-jeke jınaqtap shyǵaıyq.

Almaty oblysy - 5 altyn, 2 kúmis, 2 qola (9) medal;

Almaty qalasy - 2 altyn, 2 kúmis, 5 qola (9) medal;

Qaraǵandy oblysy -  2 altyn,  1 kúmis, 2 qola (5) medal;

Qyzylorda oblysy - 2 altyn, 0 kúmis, 0 qola (2) medal;

Jambyl oblysy -  1 altyn, 3 kúmis, 2 qola (6) medal;

OQO - 1 altyn, 3 kúmis, 2 qola (6) medal;

SQO - 1 altyn,  1 kúmis,  0 qola (2) medal;

Aqtóbe oblysy -  1 altyn,  0 kúmis, 0 qola (1) medal;

ShQO  - 1 altyn,  0 kúmis, 0 qola (1) medal;

Aqmola oblysy - 0 altyn,  2 kúmis, 1 qola (3) medal;

Astana qalasy - 0 altyn, 1 kúmis, 1 qola (2) medal;

BQO - 0 altyn, 1 kúmis, 1 qola (2) medal;

Mańǵystaý oblysy - 0 altyn, 1 kúmis, 1 qola (2) medal;

Atyraý oblysy - 0 altyn, 0 kúmis, 1 qola (1) medal;

Qostanaı oblysy - 0 altyn, 0 kúmis, 1 qola (1) medal;

Pavlodar oblysy -  0 altyn, 0 kúmis, 0 qola (0) medal;

Osy sandarǵa qarasańyz, jazǵy Olımpıada oıyndarynda óner kórsetken sportshylarymyz arasynda Almaty oblysynyń sportshylary eń kóp júlde alǵanyn kórýge bolady. Al Pavlodar oblysynan áli birde-bir sportshy olımpıada oıyndarynda júldege iline almaı keledi...Áttegen-aı.

Óńirlerdi sholı otyryp, baıqanaǵymyz, buryndary sport dese, kóz aldymyzǵa tek er jigitter ǵana elesteıtin. Qyzdar sportpen aınalysady degen túsinik bolmaǵan kezder boldy. Ásirese, qyzyn qudaıyndaı syılap, qurmetteıtin qazaq qoǵamynda qyz balany «qyzym - qyzǵaldaǵym, ulym - izgi armanym» dep mápelep, aýyr jumysqa salmaı aıalap ósirgen.

Alaıda, búgingi tańda bul kózqaras múlde ózgerip ketti. Tipti keıbir sport túrlerinen jigitterden emes, qyzdardan úmit kútetin deńgeıge jettik. Mysaly, bıyl kóptegen qazaq jankúıerleri jeńil atlet arýymyz Olga Rypakovaǵa zor úmit artyp otyr. Al osy sport túrinen «jigitterdiń qaısysy júldege laıyq» dep suraı qalsańyz oılanyp baryp jaýap bereri sózsiz.

Qazir elimizde sportpen aınalysyp, Halyqaralyq arenalarda kók týymyzdy jelbiretip, Ánuranymyzdy aspandata shyrqatyp júrgen arýlarymyz jetkilikti. Oǵan ana-myna jarystar emes, sport jarysynyń tóresi, tórt jylda bir alaýy tutanatyn Olımpıada oıyndaryndaǵy jetistikterimiz dálel.

Qyzdarymyz sporttyń aýyr atletıka, boks, kúres sııaqty fızıkalyq dene kúshi men psıhologııalyq tózimdilikti talap etetin túrlerinen jarystarda jigitterden kem óner kórsetpeıdi. Mundaı aýyr sport túrine kóp jaǵdaıda jigittiń jigiti ǵana tóze alady. Jalpy qyzdarymyz jigitter aınalysatyn sporttyń barlyq túrimen aınalysa alatynyn dáleldep júr.

Táýelsizdik alǵannan beri otandastarymyz qatysqan 5 Jazǵy olımpıadanyń tarıhyna úńilseńiz, jerlesterimiz Qazaqstan qorjynyna jalpy 52 medal salǵan eken. Bul júldeniń barlyǵy tek jigitterimizge ǵana tıesili emes.  Onyń 11-i arýlarymyzdyń enshisinde. Osy 11 medaldiń  5-eýi altyn, 2-i kúmis, 4-i qola medal.

Altyn medaldiń ıegeri atanǵan arýlarymyz:

Olga Shıshıgına (jeńil atletıka) - Sıdneı olımpıadasy (2000),

Olga Rypakova (jeńil atletıka) - London olımpıadasy (2012)

Zúlfııa Chınshanlo (aýyr atletıka, 53 keli) - London olımpıadasy (2012)

Maııa Maneza (aýyr atletıka, 63 keli) - London olımpıadasy (2012)

Svetlana Podobedova (aýyr atletıka, 75 keli) - London olımpıadasy (2012)

Kúmis medaldiń ıegeri atanǵan arýlarymyz:

Irına Nekrasova (aýyr atletıka, 63 keli) - Beıjiń olımpıadasy (2008)

Anna Vajenına (aýyr atletıka, 75 keli) - Beıjiń olımpıadasy (2008)

Qola medaldiń ıegeri atanǵan arýlarymyz:

Elena Shalygına (áıelder kúresi, 63 keli) -  Beıjiń olımpıadasy (2008)

Marııa Grabovetskaıa (aýyr atletıka, +75 keli) - Beıjiń olımpıadasy (2008)

Marına Volnova (áıelder boksy, 75 keli) - London olımpıadasy (2012)

Gúzel Manıýrova (áıelder kúresi, 72 keli) - London olımpıadasy (2012)

Mine, qyzaqstandyq qyzdardyń Olımpıada oıyndarynda el qorjynyna salǵan júldeleri. Al, álem jáne qurlyqtyq birinshilikterdegi jetistikterimiz budan áldeqaıda kóp ekeni aıtpasaq ta túsinikti.

Osy oraıda aıta keteıik, Alashtyń endigi armany qazaqtyń qarakóz qyzdary arasynan bir Olımpıada chempıonyn kórý. Buıyrtsa, bul kúnder de alys emes degen úmittemiz. Endeshe, bıylǵy Rıo Olımpıadasynda bir qazaq qyzy Olımpıadany baǵyndyryp, qazaqtyń qyzdaryn kúlli álemge tanytsyn dep tileıik.

Aıtpaqshy, Rıo Olımpıadasyna baratyn sportshylarmen kezdesken Elbasy Nursultan Nazarbaev saltanatty túrde Qazaqstan týyn taekvondoshy Rýslan Japarovqa tabystaǵan bolady. Osydan keıin áleýmettik jelilerde «nege týdy basqa tanymal sportshylarǵa bermeıdi?», «boksshylardyń biri ustaýy kerek edi» degen sııaqty ártúrli oı-pikirler kóterildi. Osy suraqtarǵa jaýap izdep, QR Mádenıet jáne sport mınıstrligi Sport jáne dene shynyqtyrý isteri komıtetine habarlasqan edik. «Rýslan Japarovtyń kók baıraǵymyzdy Olımpıada oıyndarynda kóterip shyǵýy jaı kezdeısoqtyq emes. Sebebi, ol birinshiden óte talantty sportshy. Eger qatardaǵy jaı sportshy bolsa, Olımıadaǵa joldama ala almas edi. Búginde taekvondoshylarymyzdyń enshisinde 3 joldama bar. Sonyń biri osy Rýslan baýyrymyzǵa tıesili. Biz Rıoda Japarov baýyrymyzdan da úmit kútemiz», - dep atap ótti Sport jáne dene shynyqtyrý isteri komıtetiniń baspasóz hatshysy Baqytbek Hamıt.

Onyń aıtýynsha, tý kóteretin sportshy psıhologııalyq turǵydan da óte turaqty bolýy tıis. Sebebi, tý kóterip uzaq qatarda turý adamnyń júıkesine salmaq salady.

«Bul azamat osy talapqa da saı keledi. Úshinshiden, Rýslannyń jarys kestesine sáıkes sharshy alańǵa shyǵatyn kúni basqa sportshylarǵa qaraǵanda árirek. Olımpıada bastalǵannan keıin 3-4 kúnnen keıin jarysqa shyǵady. Sondyqtan ádeıi Rýslandy tańdadyq. Al sizder oılaǵan sportshylardyń barlyǵy búgin tý kóterse, ertesi jarysqa shyǵatyn boldy. Tý kótergen sportshy saltanatty ashylý rásiminde 7-8 saǵat tikesinen tik turady. Ol jaqta kún óte ystyq. Saǵattap turý sportshyǵa óte úlken salmaq túsiredi. Sharshatady. Ol ertesi jarysta áser etýi múmkin. Sol úshin tý kótergennen keıin jarysqa asyqpaı shyǵatyn Rýslandy tańdadyq», - dedi baspasóz hatshysy.

Al, áleýmettik jeli qoldanýshylary kók baıraǵymyzdy jyl saıyn eń kóp medal ákeletin boksshylar kóterip shyǵady dep úmittense kerek... Boks demekshi, Qazaqstannyń bokstan ulttyq qurama jattyqtyrýshysy Myrzaǵalı Aıtjanovpen de áńgimelesken edik. «Biz qazir Almatyda Alataý bókterinde jatyp, jattyǵý jasap jatyrmyz. Taý bókterinde aýa taza, júgirýge de, tas laqtyrýǵa da, shyńdarǵa órmelep jarysýǵa da barlyq jaǵynan óte qolaıly», - deıdi bas bapker. Árıne, jigitterimiz Rıoǵa saqadaı saı. Osyǵan deıin ózimiz jasaǵan jospar boıynsha jattyǵýdyń birneshe satysyn aıaqtadyq. Qazir jigitterimiz kúsh jınap jatyr. Alda taǵy da birneshe oqý-jattyǵý jıyndarymyz bar. Alla qalasa, shildeniń 17-nen bastap Astanada jattyǵýymyzdy jalǵastyratyn bolamyz. Qazaqta «aryq aıtyp, semiz shyǵaıyq» degen ataly sóz bar. Mende sol ustanymdy qatty ustanatyn jigitterdiń birimin. Jalpy 5 medal alamyz degen josparymyz bar. Onyń ishinde 2 altyn alý basty maqsatymyz. Al bizde jalpy 5 medaldan artyk alýǵa múmkindigimiz bar. Meniń qolastymdaǵy jattyǵyp jatqan boksshylardyń barlyǵy óz balam sııaqty. Árqaısysyn ár túrli jerde jeke-jeke jattyqtyryp júrgen joqpyn. Barlyǵy birge jattyǵady. Anaý myqty, mynaý osal dep bóle jaryp kórgen emespin. Barlyǵy da medaldan úmitti. Alaıda, árqaısysynyń ózderiniń baǵyna baılanysty»,-deıdi Myrzaǵalı Aıtjanov. Altyn ákelgen qaı sportshy bolsyn, memleketten syıaqy alyp, halyqtyń qoshemetine bólenetini anyq. Syıaqy demekshi, Olımpıada oıyndarynda ár el chempıondary men júldegerlerine qomaqty syıaqy usynady. London olımpıadasynda Grýzııa memleketi birinshi oryn alǵan sportshylaryna 1.2 mıllıon AQSh dollaryn berip, eń kóp syıaqy usynǵan el retinde este qaldy. Odan keıin aıtarlyqtaı syıaqy bergen ekinshi el - Ázerbaıjan. Olar chempıondaryna 510 myń AQSh dollaryn tartý etti. Al Qazaqstan sportshylaryna syıaqy berýden úzdik úshtikti túıindegen bolatyn. Bizdiń elde Olımpıada chempıony atanǵan sportshy 250 myń AQSh dollaryna ıe bolady. Bıyl da Rıoda top jarǵan sportshylardy osyndaı iri kólemdegi syıaqy kútip tur. Ekinshi oryn alǵan sportshy 150, úshinshi oryn alǵan sportshy 75 myń AQSh dollaryna ıelik etedi. Bul árıne, memlekettiń usynatyn syıaqysy. Al ár sportshyny qaı oblystyń atynan shyqsa, sol jerdegi jergilikti bılik taǵy da marapattap jatady. Basyna úı, astyna kólik mingizetin ákimder de kóp kezdesedi.

Olımpıada óte mańyzdy, ýnıversıadanyń jóni bir basqa

Búgingi tańda sporttyń san alýan túri bar. Ár jarys óz shyǵý tarıhymen erekshelenedi. Sol básekelerdiń biri eki jylda bir ret jalaýy jelbireıtin Búkilálemdik Qysqy Ýnıversıada oıyndary.

Ótken aptada Almatyda 2017 jyly ótetin XXVIII qysqy Ýnıversıada oıyndarynyń sport nysandary týraly tanystyrǵan bolatynbyz. Búgin tarıhy týraly qysqasha toqtalyp ótkendi jón kórip otyrmyz.

Aldymen, ásem qala Almatynyń tarıhyna az-kem toqtalsaq. azaqstan Prezıdenti óziniń halyqqa joldaýynda, 2020 jylǵa deıin el turǵyndarynyń 30 paıyzy buqaralyq sportpen aınalysý kerektigin mindettegen bolatyn. 2017 jyly Almaty qalasynda 28-shi Búkilálemdik qysqy Ýnıversıada oıyndary ótedi. Bul otandyq sporttyń álemdik deńgeıge kóterilgenin aıqyn ańǵartady.

ALMATYNYŃ TARIHY

Almaty -  Respýblıkanyń ońtústik-shyǵysynda Іle Alataýynyń baýraıyndaornalasqan Qazaqstannyń eń úlken qalasy.

Qazirgi Almatynyń eń alǵashqy turǵyndary - saqtar men úısinder. H ǵasyrdyń ózinde Almaty myńǵa jýyq adam turatyn, qolóner men  saýdanyń ortalyǵyna aınaldy. Qala Uly Jibek jolynyń Tıan-Shan bóligine kirdi. Arheologtar keramıkalyq buıymdardy, ejelgi ustalardyń sheberhanalaryn jáne HІІІ ǵasyrǵa jatatyn «Almatý» degen jazýy bar kúmis teńgelerdi tapty.

1854 jyly Kishi Almaty kóliniń janyna fort salynyp, «Vernyı» aty berilgen. 1921 jyldyń 5 aqpanynda Vernyı qalasynyń aty Alma-Ata dep ózgertildi. Sol jyly qala Qazaq SSR-niń astanasy bolyp jarııalandy. 1997 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Jarlyǵymen Almatyǵa respýblıkalyq mańyzy bar qala statýsy berildi.

2016 jyly Almaty 1000 jyldyq mereıtoıyn atap ótedi. ıÝNESKO-nyń 38-shi Bas konferentsııasynda ıÝNESKO-nyń 2016 jyldaǵy mereıtoılyq jáne ataýly kúnderiniń qataryna qalanyń 1000 jyldyǵyn atap ótý resmı túrde qosyldy.

Bıylǵy jyly Almaty qalasynda 100-den asa túrli merekelik shara uıymdastyrylý kózdelip otyr.

ALMATY EKONOMIKASY

Almaty - bul Qazaqstannyń qarjylyq, ekonomıkalyq, mádenı ortalyǵy. Almatyda ekonomıkanyń dınamıkalyq turaqty ósýi arqasynda 2014 jyly JІÓ óndirý kólemi 20 paıyzǵa jetip, 8 trln. teńgeni qurady.Almatynyń ekonomıkasynyń negizgi tetikteri ónerkásip jáne aýyl-sharýashylyǵy. Qala halqynyń jumyspen qamtylý kórsetkishi 92,2 %-dy quraıdy.

QALA HALQY

Qala halqynyń sany 1,5 mıllıonǵa jýyq. Almaty qalasynyń densaýlyq saqtaý basqarmasynyń derekteri boıynsha, shahar turǵyndarynyń orta jasy 33-34 quraıdy. Almatyda 100-den astam ult ókilderi turady.

ÁKІMShІLІK-TERRITORIıALYQ QURYLYMY

Qala segiz aýdannan turady: Almaly, Alataý, Medeý, Bostandyq, Túrkisib, Áýezov, Jetisý jáne Naýryzbaı.
Almatyda metro jelisteri, qoǵamdyq kólik marshrýttary, eki temirjol vokzaly (Almaty-1 jáne Almaty-2) bar.
Qazaqstandaǵy eń iri áýejaı Almaty qalasynda. Ol eldegi ishki jáne syrtqy Áýetasymalynan birinshi oryn alady. Bir jylda Almaty áýejaıy 4500000 adamdy qabyldaıdy. Kúnine 220 reısterdi júzege asyrady.
Almatyǵa kelgen meımandardy qabyldaıtyn 250-den astam qonaqúıler bar.

QALANYŃ KÓRІKTІ JERLERІ

Almaty - jasyl jelekke oranǵan, shýaqty, keń kósheleri men ásem ǵımarattary men kóptegen saıabaqtarǵa baı qala. Qalanyń 150 jyldyq tarıhy onyń kóptegen ǵajaıyp mádenı - tarıhı eskertkishteri men tarıhynan, qalanyń kontrasty sáýletinde eski sánmen salynǵan ǵımarattardan bastap jańa úlgidegi bıik keshenderinen kórinedi. Almatyda respýblıkalyq jáne jergilikti mánge ıe 126 sáýlet eskertkishi bar. Eń kóne ǵımarattar retinde Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatry (1936-1941 j), T. Júrgenov atyndaǵy óner akademııasy (1930 j), Úkimet úıi (1951-1957 j) t.b. aıtýǵa bolady.
Elimizdiń eń iri megapolısi - Almaty qalasynyń ataýy alma jemisimen baılanysty. Almanyń tóresi - aport Almaty shaharynyń belgisi. Almaty apportynyń salmaǵy 350 gramm, keıde 400-900 gramm bolyp jatady.

ALMATY - 2017 jylǵy qysqy Ýnıversıadany uıymdastyrýshy qala

Qazir Almaty qalasy 2017 jylǵy qysqy Ýnıversıadany qabyldaýǵa daıyndyqtaryn júrgizip jatyr. Qalada úsh birdeı sport nysanynyń qurylysy júrýde. 2016 jyldyń kúzine deıin 5000 adamǵa arnalǵan Atletıkalyq qalashyq, 12 myń oryndyq Muz saraıy jáne syıymdylyǵy 3 myńdyq Muz arenasy paıdalanýǵa berilmek.
Almaty atalǵan sharalardy birinshi ret qabyldaǵaly jatqan joq. 2011 jyly alyp shaharda 7-shi qysqy Azııa oıyndary ótken. Sol ýaqytta Azııadaǵa arnalyp «Suńqar» tramplınder kesheni men «Alataý» shańǵy-bıatlon stadıony salynǵan bolatyn. Medeý muz aıdyny, Shymbulaq taý-shańǵy kýrorty, Balýan Sholaq atyndaǵy sport saraıy kúrdeli jóndeý jumystarynan ótken bolatyn. Barlyq sport nysandary elimizdiń negizgi ınfraqurylymdaryna jatady.

Búkilálemdik ýnıversıadanyń tarıhy 1905 jyldan bastaý alady. Osy jyly AQSh-ta stýdent jastardyń alǵashqy halyqaralyq jarysy ótti. Birinshi Dúnıejúzilik stýdenttik oıyndar 1923 jyly Parıjde uıymdastyryldy. Alaıda, Ýnıversıada degen ataý alǵan alǵashqy sport jarysy 1959 jyly Italııanyń Týrın qalasynda ótti. Mine, sodan beri Ýnıversıada álemdegi eń aıshyqty halyqaralyq buqaralyq sport jáne mádenı oqıǵalardyń birine aınaldy.

Ýnıversıada - Halyqaralyq Ýnıversıtettik Sport Federatsııasynyń (International University Sports Federation (FISU) uıymdastyrýymen stýdentter arasynda ótetin halyqaralyq jarys. Bul dúbirli dodany «Búkilálemdik stýdenttik oıyndar» nemese «Búkilálemdik ýnıversıtettik oıyndar» dep te ataıdy. Myńdaǵan talantty jastardyń basyn qosatyn bul oıyndar eki jylda bir bolyp turady. ıAǵnı bir jyly qysqy sport túrlerinen ótse, kelesi jyly jazǵy oıyndar oınalady.

Sport tarıhyndaǵy tuńǵysh qysqy Ýnıversıadanyń tusaýy 1960 jyly Frantsııanyń Shamonı qalasynda kesildi. 28 aqpan men 6 naýryz aralyǵynda ótken bul halyqaralyq dodada 4 altyn, 2 kúmis, 1 qola medalmen Frantsııakósh bastady. 3 altyn, 1 kúmis, 1 qolany qanjyǵaǵa baılaǵan Keńes Odaǵy ekinshi oryn ıelendi. Sodan beri eki jylda bir bolatyn qysqy Ýnıversıada tórtkúl dúnıeniń tórt buryshynan jastardyń basyn biriktiretin iri dodaǵa aınalyp úlgerdi.

Ýnıversıadaǵa stýdentter, aspıranttar jáne JOO túlekteri qatysa alady. Olardyń jas shamasy 17-den tómen 28 jastan aspaýy kózdelgen.

Qazaqstan Ýnıversıadaǵa 1993 jyldan beri qatysyp keledi. Osy jyldar ishinde 700 sportshy qatysyp, 125 medal ıemdendi.

Qazaqstandyq sportshylar úshin 2015 jylǵy qysqy Ýnıversıada eń nátıjeli boldy. Qurama birinshi ret jalpy esepte 3-oryn aldy (5 altyn, 6 kúmis).

Jazǵy Ýnıversıadaǵa qatysqanda eń nátıjeli dep, 2007 jylǵy Bangkoktaǵy Ýnıversıadany aıta alamyz. Sportshylarymyz 14 medal aldy (11-oryn).

2011 jyldyń  29 qarashasynda Halyqaralyq stýdentter sporty 2017 jyly Almaty qalasyn 28-shi Búkilálemdik Qysqy Ýnıversıadany ótkizetin qala retinde tańdady. Ýnıversıadany Almatyda ótkizý týraly resmı sheshim Brıýsselde Halyqaralyq ýnıversıtettik sport federatsııasynda (FISU) ótken daýys berý nátıjesinde qabyldandy. Osylaısha, Almaty burynǵy keńestik elder arasynda birinshi bolyp, 2017 jyly ótetin XXVIII qysqy Ýnıversıadanyń astanasyna aınaldy.

Buǵan deıin 1973 jyly Máskeý jáne 2013 jyly Qazan qalasy jastardyń tek jazǵy sport oıyndaryn qabyldaǵan bolatyn. Al Qazaqstan TMD elderi arasynda birinshi bolyp Qysqy Ýnıversıadany ótkizý mártebesine ıe bolyp otyr. Bul qazaq eliniń álem aldyndaǵy abyroıly el ekendiginiń aıqyn dáleli.

Osyǵan deıin Búkilálemdik Qysqy Ýnıversıada oıyndaryn álemniń 15 memleketi óz elinde ótkizý quqyǵyna ıe boldy. Sonyń ishinde bul baıraqty básekeni eń kóp ótkizý mártebesine ıe bolǵan Italııa bolsa (6 ret), Chehoslovakııa men Ispanııa elderi árqaısysy úsh retten ótkizip ekinshi orynda tur. Al Aýstrııa, Bolgarııa, Polsha elderi árqaısysy eki-ekiden ótkizý mártebesin ıelenipti. Frantsııa, Shveıtsarııa, Fınlıandııa, AQSh, Japonııa, Koreıa, Slovakııa, Qytaı, Túrkııa elderi bir-birden jarysty uıymdastyrý quqyǵyna ıe bolypty. Mine, osy elderdiń qataryna 16-shy bolyp qazaq eli qosylmaq.

Ýnıversıada týyn Almaty qalasyna tabys etý saltanatty rásimi 2015 jylǵy 15 aqpanda Ispanııanyń Granada qalasynda ótti.

Almatyda ótetin 2017 jylǵy Dúnıejúzilik qysqy ýnıversıadanyń tumary retinde suńqar tańdaldy. Tumardy usynýshylardyń pikirinshe, suńqar jyldamdyqty, jeńildikti, kúsh-qýat pen jeńiske degen qulshynysty beıneleıdi. Logotıp aıqyn kórinetin dınamıkalyq pishini bar suńqar qanaty túrinde jasalǵan. Osy sımvolǵa oraı, Almatydaǵy Ýnıversıadanyń uranyna «Qanatyńdy keń serpi!» tirkesi tańdaldy.

Ýnıversıada aıasynda Qazaqstanda sporttyń 13 túrinen (8 mindetti jáne 5 qosymsha) jarystar josparlanǵan. Mánerlep syrǵanaý, short-trek, taý shańǵysy sporty, snoýbordıng, bıatlon, shańǵy jarysy, shaıbaly hokkeı, kerlıng mindetti sport túrlerine kiredi. Al qabyldaýshy taraptyń usynysy boıynsha engiziletin qosymsha sport túrlerine shańǵymen tuǵyrdan sekirý, shańǵy qossaıysy, frıstaıl, konkımen júgirý sporty jáne bendı kiredi.

Osy ýnıversıada oıyndarynyń zańnamalyq negizin qalaý úshin QR Úkimetiniń  Almaty qalasynda 2017 jylǵy 28-shi Búkilálemdik qysqy Ýnıversıadany ótkizý jónindegi keıbir máseleler týraly qaýlyny qabyldaǵan bolatyn.

2011 jyldyń 29-shy qarashasynda stýdenttik sporttyń halyqaralyq federatsııasy (FISU) Almaty qalasyn, 2017 jyly 28-shi Búkilálemdik qysqy Ýnıversıadany qabyldaýshy qala dep tanydy. Osyǵan oraı "Almaty qalasyndaǵy 2017 jylǵy 28-shi Dúnıejýzilik qysqy Ýnıversıadaǵa daıyndalý jáne ótkizý jónindegi dırektsııa" MQ quryldy.

Dırektsııanyń maqsaty men atqarar qyzmeti: Halyqaralyq stýdenttik sport federatsııasynyń aldynda 28-shi Búkilálemdik qysqy Ýnıversıadany sátti ótkizý.

2017 jyldyń 14 maýsymynda qysqy Ýnıversıada dırektsııasyna jańa dırektor taǵaıyndaldy. Endi bul qyzmetti Naıl Farıduly Nurov atqarady. Ol 28-shi Búkilálemdik qysqy Ýnıversıadaǵa daıyndalý men ótkizý jónindegi dırektsııasyna, Almaty qalasynyń deneshynyqtyrý jáne sport basqarmasynyń basshysy qyzmetinen aýysty.

Naıl Nurov 1967 jyldyń 21 mamyrynda dúnıege keldi. Almaty qalasyndaǵy Qazaqstan deneshynyqtyrý jáne sport ınstıtýtyn jattyqtyrýshy-oqytýshy mamandyǵy boıynsha támamdaǵan. Sondaı-aq Almaty qalasynda Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ınstıtýtynda zańger mamandyǵy boıynsha bilim alǵan.

Ár jyldary Qazaqstan dene shynyqtyrý ınstıtýtynyń LKJO jastar komıtetiniń hatshysy, Qazaqstan LKJO Ortalyq komıtetiniń «Spýtnık» halyqaralyq týrızm  bóliminiń meńgerýshisi, jas stýdentter nusqaýshysy bolyp jumys istedi. Sondaı-aq, Glavtýr SP mekemesi men «Fırma «Nur» JShS bas dırektory qyzmetterin atqardy. QR  sport jáne týrızm agenttiginiń «Qazsportqamtý» AQ Prezıdenti boldy.

Budan bólek, Almaty qalasyndaǵy Balýan Sholaq atyndaǵy Sport saraıynyń dırektory, «Medeý» muz aıdynynyń dırektory, Almaty qalasyndaǵy Týrızm jáne sport basqarmasynyń bastyǵy, «2011 jylǵy 7-shi qysqy Azıada oıyndaryn jáne Olımpıada alaýy estafetasyn uıymdastyrý jáne ótkizý boıynsha qalalyq dırektsııa» MQKK-nyń dırektory, Astana qalasyndaǵy «Alaý» muz saraıynyń basshysy qyzmetterin atqardy

Almatydaǵy qysqy ýnıversıadaǵa baılanysty ashylǵan almaty2017.com saıty oqyrmandary men sport súıer qaýymǵa únemi qyzyqty aqparattar taratyp otyrady. Mysaly, saıttyń habarlaýynsha, stýdentter arasyndaǵy alǵashqy saıys AQSh, Anglııa, Shveıtsarııada ótti. Sonyń negizinde stýdentterdiń sporttyq qaýymdastyqtary quryla bastady. Mundaı qaýymdastyq tuńǵysh ret 1905 jyly AQSh-ta paıda boldy. Halyqaralyq stýdenttik sport federatsııasy (International University Sports Federation - FISU) - stýdentter arasynda álem chempıonattary men Ýnıversıada oıyndaryn ótkizetin uıym.

FISÝ-dyń quramyna bes qurlyqtan 171 memleket kiredi.

NEGІZІN QALAÝShYLAR

XIX ǵasyrdyń basynda sporttyq jarystar alǵashqy ret ótkizile bastady. Onyń paıda bolýyna Olımpıada oıyndarynyń negizin qalaýshy baron Per de Kýberten túrtki boldy. Stýdentter arasyndaǵy alǵashqy saıys AQSh, Anglııa, Shveıtsarııada ótti. Sonyń negizinde stýdentterdiń sporttyq qaýymdastyqtary quryla bastady. Mundaı qaýymdastyq tuńǵysh ret 1905 jyly AQSh-ta paıda boldy.  1894 jyly qurylǵan Olımpıada qozǵalysynan onyń ózgesheligi boldy. Al stýdentterdiń halyqaralyq konfederatsııasy 1919 jyly quryldy. Atalǵan uıymnyń muryndyq bolýymen 1923 jyly alǵash ret stýdent jastary arasynda álemdik oıyndar ótken bolatyn.

FISU resmı túrde 1949 jyly quryldy. Biraq onyń qyzmeti 1920 jyldan bastaý aldy.

1925 pen 1939 jyldar aralyǵynda atalǵan uıymnyń bastaýymen taǵy da álemdik sporttyq sharalar ótkizildi. Atap aıtsaq: Praga (1925 j.), Rım (1927 j.),  taǵy da Parıjde (1928 j.), Darmshtadte (1930 j.), Týrın (1933 j.), Parıj (1937 j.), Monako (1939 j.). Ekinshi Dúnıejúzilik soǵys kezinde oıyndar úzilip qalyp, soǵys bitkennen soń qaıta jandanǵan bolatyn.

FISU-DYŃ QURYLÝY

1946 jyly  Halyqaralyq Stýdentter Odaǵy Pragada qyzmetin qaıta jalǵastyrdy. Atalǵan odaq stýdentterdiń  IX Álemdik Oıyndaryn ótkizedi.  Osy oıyndardan keıin, Halyqaralyq Stýdentter Odaǵy bólinip ketedi. 1949 jyly lıýksembýrlyq Pol Shleımerdiń bastamasymen Halyqaralyq Stýdentter Sportynyń Federatsııasy (FISU) qurylady.  Olar 1949 jyly Italııanyń Merano qalasynda stýdentter sportynyń aptalyǵyn uıymdastyrady. Kelesi aptalyqtar 1951 jyly Lıýksembýrgte,  1953 jyly Dortmýndta jáne 1955 jyly  San-Sebastıanda ótkiziledi.  1957 jyly frantsýz federatsııasy stýdentter arasynda álemdik chempıonattaryn jasaıdy. Osynyń arqasynda búkil álemniń  stýdentteri bas qosatyn  Oıyndardy ótkizýge degen nıet arta túsedi.

BІRІNShІ ÝNIVERSIADA

1959 jyly  FISU men ISU Italııanyń Týrın qalasyndaǵy Oıyndarǵa qatysýǵa kelisimin beredi. Atalǵan dodany Italııanyń Stýdentter Sportynyń qaýymdastyǵy ótkizedi.  Sol jyl FISU-ge qatty áser etedi.  Sonda alǵash ret ıtalııalyq uıymdastyrýshylar atalǵan jarysqa "Ýnıversıada" degen ataý beredi. Olar  bes juldyzben qorshalǵan "U" árpi beınelengen jarystyń týyn jasap shyǵarady.

STÝDENTTІK SPORTTYŃ KEŃEıÝІ

Nebir kezeńderdi bastan ótkergen Ýnıversıadaǵa qatysýshylardyń qatary jyl sanap artýmen boldy. 1959 jyly Týrınde ótken dodada 1407 qatysýshy bolsa, FISU-diń jemisti eńbeginiń arqasynda 2001 jylǵy Beıjińde ótken jazǵy Oıyndarda 165 elden  6 757 sportshy qatysty. 2003 jyly Koreıanyń Daegý qalasynda ótken Ýnıversıadaǵa 174 elden  6 643 sportshy baq synady. Eń kóp qatysýshy 2011 jyly Qytaıdyń Jenshene qalasynda ótken jarysta tirkeldi. Oǵan 10 624 sportshy qatysty. Qysqy Ýnıversıadaǵa qatysýshylardyń da sany artqan. Máselen 1958 jyly Avstrııanyń Zel-Am-Sı qalasynda uıymdastyrylǵan Oıynǵa  98 atlet qatyssa, 2009 jyly Qytaıdyń Harbın qalasynda ótken qysqy Ýnıversıada da barlyq rekord jańartyldy. Jarysqa álemniń 44 elinen 2931 sportshy qatysqan edi.

50 jyl ishinde 300 den astam birinshilikter ótipti.  2000 jyly  stýdentter arasyndaǵy 20  álem chempıonaty ár túrli jerde ár sport túrinen ótkizildi.  Bul jarystarǵa 83 elden 3 623 sportshy qatysqan. 2010 jyly 27 birinshilik ótip, 4431 sportshy baq synaǵan.

FISÝ PREZIDENTTERІ

FISU-dyń birinshi prezıdenti bolyp, lıýksembýrlyq fızık ári matematık Paýl Shleımer taǵaıyndalady.  Ol FISU-dy 12 jyl basqarady. Keıin ony bul qyzmette Prımo Nebıolo almastyrady. Búkilálemdik ýnıversıadalardyń qarqyndy damýyn Nebıolonyń esimimen baılanystyrady.  Al 1999-2011 jyldary FISU-dy Djordj Kıllıan basqardy. 2011 jyldyń 9-shy tamyzynda Qytaıdyń Shenchjen qalasynda ótken FISU-dyń atqarý komıtetiniń otyrysynda Klod-Lýı Gallen FISU-dyń jańa prezıdenti bolyp saılanady. Al  2015 jyldyń 8-shi qarashasynda Shveıtsarııanyń Lozanna qalasynda ótken FISU-dyń atqarý komıtetiniń otyrysynda  reseılik  Oleg Matytsın FISU-dyń jańa basshysy boldy. Daýys berýge qatysqan ókilderdiń 102-si Oleg Matytsınge daýystaryn bergen.

FISU MEN QAZAQSTANNYŃ YNTAMAQTASTYŃ TARIHY

Qazaqstandyq sportshylar Ýnıversıada oıyndaryna 1993 jyldan beri qatysyp keledi.  Osy aralyqta 700 otandyq sportshy Ýnıversıadalar da baǵyn synady. Jalpy esepte 125 júlde jeńip aldy. Onyń  35-i altyn, 39-y kúmis jáne 51-i qola medal.

ALDAǴY ÝNIVERSIADALAR

2017 jyly Almatyda 28-shi Búkilálemdik qysqy Ýnıversıada oıyndary ótedi. Saıystar 29-shy qańtar men 8-shi aqpan aralyǵynda uıymdastyrylady. Jarysqa 55 elden 17 men 28 jas aralyǵyndaǵy 2000 sportshy qatyspaq. Ýnıversıada kezinde 3000 erikti jumyldyrylady. Olar 8 sport nysanynda, áýejaı men qonaqúılerde qyzmet etedi. Shetelden 30000 týrıst keledi dep kútilýde.

2019 jyly Ýnıversıada Reseı Federatsııasynyń Krasnoıarsk qalasynda ótkizilmek. Reseı óz tarıynda birinshi márte Búkilálemdik qysqy Ýnıversıada oıyndaryn uıymdastyrmaq.  2019 jylǵy Búkilálemdik Ýnıversıada - Reseıdiń qabyldap jatqan úshinshi Ýnıversıada oıyny. Buǵan deıin reseılikter 1973 jyly Máskeýde jáne 2013 jyly qazanda jazǵy Ýnıversıada oıyndaryn ótkizgen edi.

2017 jyly 29-shy Búkilálemdik jazǵy Ýnıversıada Taıbeıde ótedi.

2019 jyly Brazılııada 30-shy jazǵy Ýnıversıada oıyndary ótedi.

 

Osyǵan deıin Qysqy Ýnıversıadany ótkizgen elder:

1960 jyl:

 I Oıyndar - Shamonı (Frantsııa)

1962 jyl:

II Oıyndar - Vıllars (Shveıtsarııa)

1964 jyl:

III Oıyndar - Shpındlerov Mlın (Chehoslovakııa)

1966 jyl:

IV Oıyndar - Sestrıere (Italııa)

1968 jyl:

V Oıyndar - Insbrýk (Aýstrııa)

1970 jyl:

VI Oıyndar - Rovanıemı (Fınlıandııa)

1972 jyl:

VII Oıyndar - Leık-Plesıd (AQSh)

1975 jyl:

VIII Oıyndar - Lıvıno (Italııa)

1978 jyl:

IX Oıyndar - Shpındlerov Mlın (Chehoslovakııa)

1981 jyl:

X Oıyndar - Haka (Ispanııa)

1983 jyl:

XI Oıyndar - Sofııa (Bolgarııa)

1985 jyl:

XII Oıyndar - Belýnno (Italııa)

1987 jyl:

XIII Oıyndar - Shtrbske Pleso (Chehoslovakııa)

1989 jyl:

XIV Oıyndar - Sofııa (Bolgarııa)

1991 jyl:

XV Oıyndar - Saporro (Japonııa)

1993 jyl:

XVI Oıyndar - Zakopane (Polsha)

1995 jyl:

XVII Oıyndar - Haka (Ispanııa)

1997 jyl:

XVIII Oıyndar - Mýdjý (Koreıa Respýblıkasy)

1999 jyl:

XIX Oıyndar - Poprad (Slovakııa)

2001 jyl:

XX Oıyndar - Zakopane (Polsha)

2003 jyl:

XXI Oıyndar -Tarvızıo (Italııa)

2005 jyl:

XXII Oıyndar  -  Insbrýk Zeefeld (Aýstrııa)

2007 jyl:

XXIII Oıyndar - Týrın (Italııa)

2009 jyl:

XXIV Oıyndar - Harbın (Qytaı)

2011 jyl:

XXV Oıyndar - Erzýrým,  (Túrkııa)

2013 jyl:

XXVI Oıyndar - Trentıno (Italııa)

2015 jyl:

XXVII Oıyndar - Granada (Ispanııa)

Al kelesi XXVIII Ýnıversıada oıyndary qazaq eliniń Almaty qalasynda 2017 jyly 29 qańtar men aqpannyń 8-i aralyǵynda ótedi. Almatyda alaýy tutanatyn Ýnıversıada oıyndaryna arnalǵan sport nysandary tolyqtaı daıyn deýge bolady. Burynnan bar nysandar kúrdeli jóndeýden ótse, birqatar nysandar jańadan boı kóterip úlgerdi. Almatydaǵy  XXVIII  Búkilálemdik qysqy Ýnıversıada ótetin sport nysandaryn tanystyrmaqpyz. Jalpy Ýnıversıada oıyndary myna toǵyz sport kesheninde ótedi.

Muz arenasy

Josparlanǵan aıaqtalý merzimi:

2016 jyldyń tamyz-qyrkúıek aılary.

Kórermenderge arnalǵan oryn sany: 3000 oryn

Aýmaqtyq jalpy aýdany: 11,6 ga.

Qurylystyń jalpy aýdany: 20 293,5 sharshy metr, nysan kópsalaly, ámbebap 3000 orynǵa arnalǵan. Muz arenasy men 200 orynǵa arnalǵan kishi arenadan turady.

Oıyndar kezinde bul nysan erler arasyndaǵy shaıbaly hokkeıden jarystardy qabyldaıdy.

Nysannyń ornalasqan jeri: Almaty q. Medeý aýdany, Talǵar dańǵyl joly men Qulja dańǵyl jolynyń qıylysy.

Muz saraıy

Kórermenderge arnalǵan oryndar: 12000 oryn

Josparlanǵan aıaqtalý merzimi: 2016 jyldyń tamyz - qyrkúıek aılary

Aýmaqtyń jalpy aýdany: 10 734 ga

Qurylystyń aýmaǵy: 29 710,94 sharshy metr

Muz saraıy: 12000 orynǵa arnalǵan Bas arena men 475 orynǵa arnalǵan Kishi arenadan quralǵan

Oıyndar kezinde saraıda ótetin sharalar: Ashylý jáne jabylý saltanattary, sporttyq dıstsıplınalar

Nysanda ótkiziletin sport jarystarynyń túrleri:

Bas arena: mánerlep syrǵanaý

Kishi arena: kerlıng

Nysannyń ornalasqan jeri: Almaty q. Alataý aýdany, Momyshuly kóshesiniń boıymen, Ryskulov dańǵylynyń soltústigine qaraı

Atletıkalyq qalashyq

Jatar oryn: 5000 oryn

Josparlanǵan aıaqtalý merzimi: 2016 jyldyń shildesi

Jalpy aýmaǵy: 24,41 ga

Qurylys aýmaǵy: 23 977,66 sharshy metr

Atletıkalyq qalashyq 8-9 qabatty turǵyn úılerden turady. Onda barlyǵy 8 turǵyn úı bar. Jáne 14 qabatty 4 ǵımarat bar. 800 orynǵa arnalǵan ashana, basseın, medıtsınalyq ortalyq, kınoteatr ornalasqan.  Ýnıversıada aıaqtalǵannan keıin Atletıkalyq qalashyq stýdentterdiń jataqanasy men ustazdarǵa turǵyn úı retinde kepildikke berilmek.

Ornalasqan jeri: Almaty q. Alataý aýdany, Momyshuly kóshesiniń boıymen, Rysqulov dańǵylynyń soltústigine qaraı

«Medeý» muz aıdyny

Ýnıversıadadaǵy sport túrleri:

Konkımen júgirý sporty 31 qańtar men 6 aqpan aralyǵy 2017 jyl

Bendı - dopty hokkeı 31 qańtar men 7 aqpan aralyǵy 2017 jyl

Nysannyń ınfrastrýktýrasy: 8 300 oryndyq; 38 sh.m 4 kıim aýystyrý bólmesi; Tóreshiler brıgadasyna arnalǵan 4 bólme; 200 sh.m jattyǵý zaly; Baspasóz ortalyǵy/medıa ortalyq; VIP aımaǵy; Sportshylar men kórermenderge arnalǵan tamaqtaný aımaǵy; Kommentatorlyq oryndar.

Salynǵan ýaqyty: 1972 jyl

Sońǵy kúrdeli jóndeý jumystary:       2011 jyl

Jalpy aýmaǵy:  12 031 sh.m

Syıymdylyǵy:  8 300 oryn

Atletıkalyq qalashyq pen ara qashyqtyǵy:   30,6km

Ornalasqan jeri: Almaty q,  Gornaıa kóshesi, 465

Balýan Sholaq atyndaǵy sport saraıy

Ýnıversıada kezindegi sport túri:

Basty arena - áıelder arasynda shaıbaly hokkeı 28 qańtar men 7 aqpan 2017 jyl

Syrǵanaý arenasy - Short-trek 3 men 7 aqpan 2017 jyl

Basty arena

Nysannyń qýattylyǵy - 2037 kVt;

Jalpy aýmaǵy - 10 695 sh.m.;

Kórermenge arnalǵan oryndar  -  3 725;

Aýmaǵy - 61,1 men 68 sh.m 5 kıim aýystyratyn bólme; Tóreshiler brıgadasyna arnalǵan 1 bólme; Aýmaǵy 17,5 men 41,7sh.m. apkerlerge arnalǵan 2 bólme; Qatysýshylardy akkredteıtin 1 bólme; 2 jattyǵý zaly, aýmaǵy 40 sh.m ı 150 sh.m quraıdy; Horeografııa zaly, aýmaǵy 110 sh.m.;

Baspasóz-ortalyǵy;

Turaqty 10 TV kamerasy.

Kishi arena

Jalpy aýmaǵy -  8 801 sh.m.;

kórermenge arnalǵan oryndar - 1100

4 kıim aýystyratyn bólme; 4 bapkerler bólmesi; 650 orynǵa arnalǵan 8 qabatty parkıng.

Salynǵan ýaqyty:       1967 jyl

Sońǵy jóndeý jumystary:  2010 jyl

Jalpy aýmaǵy:  24 426 sh.m.

Syıymdylyǵy:  4 825 oryn

Atletıkalyq qalashyq pen ara qashyqtyǵy:   12, 7 km.

Ornalasqan jeri: Almaty q, Abaı dańǵyly 44

«Shymbulaq» taý-shańǵy kýrorty

Turǵylyqty jeri: Almaty q. Medeý aýdany, Gornaıa kóshesi 640.

Ornalasqan jeri: Teńiz deńgeıinen 2260 metr, Іle Alataýynyń baýraılarynda.

Salynǵan jyly: 1954 j.

Jaz aılarynda ortasha aýa  temperatýrasy  +20S. jetip, qysta -7S. quraıdy.

Shymbulaq kesheni kúrdeli jóndeýden ótken:

Uzyndyǵy 6 km bolatyn trassa eki esege uzarǵan.

Joldar halyqaralyq taýshańǵy sporty federatsııasynyń(FIS) attestatsııasynan ótken.

2011 jyly Almatyda ótken Azııa oıyndaryna arnalyp, «Shymbulaqqa» deıin, «Medeý» muz aıdynynan bastalatyn zamanaýı aspaly jol salynǵan.  Barlyǵy 114 jaıly kabınalar bir saǵatta  2500-3000 adamdy tasymaldaı alady.

Oıyndar kezinde keshen, taýshańǵy, snoýbord, frıstaıldan jarystardy qabyldaıdy. 

Aıta keterligi, Ýnıversıada Almaty jastaryn erikti bolýǵa shaqyrady. Erikti bolǵan jastar osyndaı aýqymdy jarys uıymdastyrýda tájirıbe jınap, shet tilderin damyta alady. Ýnıversıada ótetin aralyqta eriktiler toby sporttyq nysandardyń segizinde qyzmet atqarady. Sondaı-aq áýejaı men qaladaǵy qonaqúılerde jumys isteıdi.

1. Delegatsııalarmen jumys isteý jáne lıngvıstıkalyq qyzmet kórsetý - Aǵylshyn tilinde nemese ózge tilderde erkin sóıleısiń be? Eger ras bolsa, onda bul qyzmet sen úshin! Erikti-hatshy, erikti-aýdarmashy qyzmetteri tek qana lıngvıstıkalyq daıyndyqty qajet etpeıdi, sondaı-aq qalany jetik bilý, sabyrlyq pen biliktilikti talap etedi. Eń bastysy, Almatyǵa keletin myńdaǵan meımandarǵa kómek qolyn sozýǵa nıetin bolǵany abzal!

2. Ornalastyrý - Ýnıversıada ýaqytynda qonaqtardy qarsy alý kezinde, «Ornalastyrý» qyzmetiniń eriktilerine basa mán beriledi. Qonaqúı nómirlerin tirkeý, jaıǵastyrý, resepshnde jumys isteý - atalǵan baǵyttaǵy eriktilerdiń tikeleı mindeti. Aǵylshyn tilin meńgergen, adamdarmen tez til tabysa ketetin, aqjarqyn jáne uıymdastyrýshylyq qabileti joǵary azamattar - bizge qajetti kandıdattar. Іrikteýden ótken eriktiler qonaqúıler men Atletter qalashyǵynda qyzmet atqarady.

3. Hattama - Atalǵan baǵyttaǵy eriktiler Ýnıversıada ýaqytynda resmı kezdesýlerdi ótkizýge jumyldyrylady. Іrikteýden ótken eriktiler úshin ózi biletin shetel tilderin mashyqtyryp, laýazymdy qonaqtar men sportshylarmen kezdesýine mol múmkindik týady.

4.  Akkredıtatsııa - Akkredıtatsııamen aınalysatyn eriktilerdiń jumysy da óte mańyzdy. Olardyń jumysyna degen yjdıhattylyǵynyń arqasynda jarysqa qatysatyn sportshylar men olardyń jattyqtyrýshylary, VIP-qonaqtar  akkredıtatsııadan óz ýaqytyly ótýine múmkindik alady.

5.   Qonaqtardyń kelýi men ketýi - Syrttan keletin qonaqtar dál osy baǵyttaǵy    eriktiler tobymen birinshi bolyp tanysady. Óıtkeni olar meımandardy áýejaı men vokzaldardan qarsy alady. Tek kútip alyp qana qoımaı, olarǵa kedendik qujattardy toltyrýǵa, júkterin tasymaldaýǵa qol ushyn beredi.

6.  Transport (Kólik) -  Bul baǵyttaǵy eriktiler Ýnıversıada kezinde qonaqtardy bir baǵyttan ekinshi baǵytqa kóliktermen tasymaldaý kezinde jumyldyrylady. Bul qyzmettiń jumysy óte mańyzdy. Kóliktiń kelýi men ketýin baqylaý, sport nysandarynda kólik turaǵyn qadaǵalaý isi munyń barlyǵy osy qyzmettegi eriktilerdiń jumysy. Bul baǵyttaǵy eriktiler ashylý saltanatyn tamashalap qana qoımaı, jabylý saltanaty men sportshylarǵa júlde tabystaý saltanatynda óz kózimen kórip, atsalysa alady. Atalǵan baǵyttaǵy jumys kóp kúshti qajet etedi. Sondyqtan úmitker fızıkalyq turǵyda myqty bolǵany abzal. Sondaı-aq asa muqııattylyq pen jaýaptylyqty qajet etedi.

7.  Tamaqtaný -  Atalǵan baǵytta qyzmet atqaratyn eriktiler Ýnıversıada nysandarynda tamaqty ázirleý men ony baqylaý isine jaýapty. ıAǵnı qajetti azyq-túliktiń mólsherin qadaǵalap turýlary qajet. Sondaı-aq qonaqtarǵa taǵamdar boıynsha aqyl-keńes berýge quqyly.

8.  Aqparat - Ýnıversıadaǵa qatysty barlyq jańalyqtan habardar bolyp, óz maqalaryńyzdy jazǵyńyz kelse, onda bul baǵyt sizderge arnalǵan. Bul baǵyttaǵy eriktiler dodadaǵy aqparat almasýdyń qalaı júzege asatynyn kórýge múmkindik alady.

9. Telearna/IBT - Jaýapty ári qyzyqty baǵyt. IT, radıo jáne telekommýnıkatsııa salasyna qyzyǵatyn bolsańyz, onda siz osy baǵyttaǵy eriktiniń biri bola alasyz. «Telearna/IBT» baǵytyndaǵy eriktiler toby - júıelermen aınalysady ıaǵnı olardyń kómegimen Ýnıversıadany tikeleı efırde búkilálem tikeleı tamashalaýyna jaýap beredi. Bul baǵyt ásirese bolashaq teleradıo jáne kommýnıkatsııalar ınjınerleri úshin taptyrmaıtyn múmkindik. Halyqaralyq ozyq mamandarǵa kómektesýdiń ózi bir ǵanıbet emes pe?

10.  Medıtsına jáne dopıng-tekserý - Medıtsınalyq qyzmettiń eriktileri qajetti kezde barlyq sport nysandaryndaǵy jarysqa qatysýshylar men qonaqtarǵa kómekke keledi. Atalǵan baǵyttaǵy úmitkerlerdi tańdaýda medıtsınalyq oqý oryndarynyń sońǵy kýrsyndaǵy stýdentterge basymdyq beriledi. Dopıng-tekserý qyzmetindegi eriktilerdiń basty mindeti - sportshylardy dopıng tekseretin orynǵa jol kórsetýleri qajet.

Egerde sen tabysqa jeteleıtin dara joldy izdeýshi, elińe, halqyńa qyzmet etýge daıar turǵan jan bolsań - onda eriktilik qyzmet sen úshin!

Talaptar:

• 18 jasqa tolǵan

• shetel tilin bilý qajet

Eriktilerdi tańdaý júıesi:

• onlaın- anketa arqyly tirkelý
• suhbat
• jalpy oqytý trenıngteri
• Ýnıversıada nysandarymen tanystyrý

• testileý

Erikti atanatyn bolsań:

• álemdik deńgeıdegi sporttyq jarysty ótkizge
• qatysýshy sportsmendermen tanysýǵa
• Ýnıversıady-2017 tósbelgisi bar úlgili kıim alýǵa
• shara barysynda tegin tamaqtanýǵa
• shara kezinde kólikte tegin júrýge
• qatysýshy sertıfıkatyn ıelenýge
• estelik kádesyılar alýǵa

• Ýnıversıady-2017 sharasynyń Ashylý men Jabylý saltanatyna qatysýǵa múmkindik alasyń.

 

Endi Almatyda ótetin ýnıversıada oıyndary týraly qyzyqty aqparattarǵa zer salsaq. Mysaly, 2017 jylǵy qysqy Ýnıversıadaǵa tuńǵysh ret Ýganda eliniń snoýbordshysy qatysady. Eń qyzyǵy, óz tarıhynda tuńǵysh ret qysqy Ýnıversıadaǵa qatysatyn Ýgandanyń namysyn jalǵyz snoýbordshysy qorǵaıdy. Onyń esimi - Brolın Mavedje. Ol atalmysh saıtqa bergen suhbatynda Almatydaǵy dodaǵa qalaı daıyndalyp jatqany týraly aıtyp berdi.

«Ótken eki jylda men Park Sıtı ıÝnaıted (ParkCityUnited) dep atalatyn snoýbord komandasynda jattyqtym. Dál osy komandada 2014 jylǵy Olımpıada chempıony Sedjý Kotsenbýrg ta jattyǵyp, bapkerler onyń tórt jyldyqtyń basty dodasynda joǵarǵy nátıje kórsetýine yqpal jasady. Qazir men bapkerlerimmen birge 28-shi qysqy stýdentter oıynyna daıyndyǵymnyń arnaıy josparyn jasadyq. Men birqatar halyqaralyq jarystarǵa qatysqanmyn. Atap aıtsam: Rıp Kerl Pro (RipCurlPro), Rev-týr (Rev-Tour) taǵy basqa da jarystar. Jáne de ózim oqıtyn kolledjde eki jyldan beri snoýbordshylar komandasyndamyn. Óz oıymsha, 2017 jylǵy Ýnıversıadaǵa qatysýǵa tolyqtaı daıynmyn»,-dedi Brolın Mavedje.

Sondaı-aq, Ýganda sportshysy Ýnıversıadanyń óz ómirine qanshalyqty mańyzǵa ıe ekenin tilge tıek ete otyryp, Afrıka jurtshylyǵynyń onymen maqtanatyn kúnniń týatynyna senim bildirdi.

«Aldaǵy Ýnıversıada bizder úshin tarıhı oqıǵa. Óıtkeni, Ýganda, alǵash ret stýdentterdiń qysqy oıyndaryna qatyspaq. Elimniń namysyn qorǵaý maǵan buıyrypty. Jalǵyz ózim júkti arqalaǵan soń, elimniń mereıin asyrǵym keledi».

 «Men jarys ýaqytynda jańa dostar tabamyn dep oılaımyn. Barlyq qatysýshylarǵa ýaqytty keremet ótkizýine, jarystyń sátti bolýyn tileımin», - dedi Brolın Mavedje.

Ýganda elinen basqa oıynǵa qatysý úshin  64 el ótinish bildirdi. Bul - rekordtyq kórsetkish bolyp otyr. Atap aıtqanda, Eýropadan - Germanııa, Shveıtsarııa, Norvegııa, Ulybrıtanııa, Frantsııa, Latvııa, Polsha, Reseı Federatsııasy, Slovakııa, Italııa, Shvetsııa, Grýzııa, Avstrııa, Vengrııa, Fınlıandııa, Chehııa, Túrkııa, Ýkraına, Ispanııa, Slovenııa, Belarýs, Horvatııa, Estonııa, Rýmynııa, Makedonııa, Bosnııa jáne Gertsegovına, Bolgarııa, Ázerbaıjan, Serbııa, Lıtva, Armenııa, Nıderlandy, Belgııa, Portýgalııa, Izraıl, Chernogorııa;

Amerıka qurlyǵynan - Amerıka Qurama Shtattary, Kanada, Brazılııa, Argentına, Chılı;

Azııa qurlyǵynan - Japonııa, Qytaı, Qazaqstan, Koreıa Respýblıkasy, Monǵolııa, Aýǵanstan, Qytaı Taıpeıi, Túrkmenstan, Taıland, Qyrǵyzstan, Lıvan, Gonkong (Qytaı), Tájikstan, BAÁ, Pákistan, Iran, Nepal;

Afrıka qurlyǵynan - Ońtústik-Afrıka Respýblıkasy, Ýganda, Madagaskar, Gambııa, Okeanııa kontınentinen - Avstralııa, Jańa Zelandııa elderi qatysady.

Aıta keteıik, 2007 jyly Italııanyń Týrın qalasynda ótken qysqy Ýnıversıadaǵa 48 el qatysqan. Al 2011 jyly Túrkııanyń Erzýrým qalasynda ótken oıyndarda  52 el, Trentıno (Italııa)  50 el, Granada, Shtrbske-Pleso (Ispanııa, Slovakııa)  42 el qatysty.

«Almatydaǵy Ýnıversıadaǵa daıyndyq qarqyndy júrip jatyr. Barlyq operatsııalyq jumystar Halyqaralyq stýdenttik sport federatsııasynyń keńesi men talaby boıynsha atqarylýda. Barlyq fýnktsııalar aldyn-ala testilik sharalarda synalady. Bizdiń maqsatymyz - Almatydaǵy qysqy Ýnıversıadany jańasha ári tıimdi ótkizý. Bul oıyndar - Qazaqstan men álemde stýdenttik sporttyń damýyna septigin tıgizedi», - dedi 2017 jylǵy qysqy Ýnıversıadany uıymdastyrý jáne ótkizý boıynsha dırektsııasynyń dırektory Áset Ábýalıev.

Eýropanyń stýdenttik sport federatsııalary eń birinshi bolyp, 2017 jylǵy 28-shi Búkilálemdik qysqy Ýnıversıadaǵa qatysý týraly nıetterin bildirdi. Máselen, Ulybrıtanııa quramasy Almatyda ótetin Ýnıversıadaǵa daıyndyqtaryn bastap ketti.

«Qazir biz stýdent sportshylardy jan-jaqty irikteýdi bastadyq. Synnan súrinbegender, keler jyly Almatyda ótetin qysqy Ýnıversıadaǵa barady. Biz Ulybrıtanııanyń barlyq sport federatsııalarymen tyǵyz qarym-qatynastamyz. Olar bizderge jattyǵý jumystaryna kómek qolyn sozýda. Hokkeıden erler quramasy 29-shy qańtar kúni, 2017 jylǵy qysqy Ýnıversıadaǵa týra bir jyl qalǵan ýaqytta daıyndyqtaryn bastap ketti», - dedi Ulybrıtanııanyń stýdenttik-sport federatsııasynyń bas hatshysy Nıl Rodjers.

Almatydaǵy qysqy oıyndarǵa Ulybrıtanııa atynan 90 sportshy keledi dep josparlanǵan. «FISU qanaty astyndaǵy Ýnıversıada oıyndary- jaýapty ári qyzyqty, joǵary deńgeıli jarys. Biz Almatydaǵy qysqy oıyndardy asyǵa kútýdemiz», - deıdi N.Rodjers

Shveıtsarııanyń stýdent-sportshylary da qysqy oıyndarǵa daıyndyqtaryn bastady. Qazirgi tańda olar ulttyq jáne halyqaralyq jarystarda tájirıbelerin shyńdap júr.

Aıta keteıik, Almatydaǵy Ýnıversıada 2017 jyldyń 29 qańtar men 8 aqpan aralyǵynda ótedi. Jarystar 12 sport túrinen, 8 sport nysanynda ótkiziledi. Almatydaǵy dodany, jarys ýaqytynda álemniń 1 mlrd halqy tamashalaıdy dep kútilýde.

Brolın Mavedjeniń eli Ýnıversıadaǵa alǵash qatysady dep júrgende, aty tanymal sportshy ıAroslava Shvedova osy oıyndardan qur qalmaý úshin tipti qaıtadan oqýǵa túsken eken.  Qazaqstandyq tennısshi ıAroslava Shvedova Qazaqtyń deneshynyqtyrý, týrızm jáne servıs  kolledjin támamdap, dıplomyn aldy. Ol aldaǵy ýaqytta stýdenttik jolyn jalǵastyryp, keler jylǵy jazǵy Ýnıversıadaǵa qatysýǵa nıet bildirdi. «Men Qazan qalasynda ótken jarystarǵa qatysyp, stýdenttik oıyndardan alǵan sezimderimen bólisken birneshe sportshy qyzdy tanımyn. Olardyń aıtýynsha, jarysta dostyq jáne sporttyq atmosfera saqtalyp turady. Atletter arasynda Olımpıada oıyndaryndaǵydaı kúres júredi. Meniń Ýnıversıadaǵa qatysyp kórgim keledi. Qytaıdyń Taıpeı qalasynda júrgen ýaqytta men Ýnıversıada jaıly estip, biraz maǵlumat alǵanmyn. Qazan qalasynda ótken jarystarǵa jaraqatymnyń kesirinen qatysa almadym. Men kelesi stýdenttik oıyndaryna qatysýǵa ótinish bildiremin jáne aldaǵy ýaqytta  meni Qazaq sport jáne týrızm akademııasyna túsý emtıhany kútip tur. Kelesi Ýnıversıadaǵa qatysyp, Qazaqstan atynan shyǵamyn degen úmittemin», - deıdi ıA. Shvedova.

Sondaı-aq tanymal tennısshi Almatyda ótetin aldaǵy qysqy Ýnıversıadanyń sátti ótetinine senim bildirdi.

«Ýnıversıada - jastardyń nazaryn aýdaratyn jáne buqaralyq sporttyń damýyna óz úlesin qosatyn jahandyq joba. Men, Qazaqstannyń 2017 jyly Búkilálemdik qysqy Ýnıversıadany ótkizý quqyǵyna ıe bolǵanyna maqtanamyn. Ýnıversıada - Olımpıada sekildi mańyzdy shara. Aıyrmashylyǵy tek stýdentter arasynda ótetindigi ǵana. Almaty qalasy qysqy Ýnıversıadany joǵarǵy deńgeıde ótkizetinine senimdemin deıdi»,-sportshy.

Ýnıversıada Qazaqstanda sportty ǵana emes, sán ındýstrııasyn da damytatyn sharaǵa aınalyp otyr eken. Mysaly, Almatyda «Óz ýnıversıadańdy ásemdeı tús» respýblıkalyq baıqaýy jarııalandy. Jeńimpaz elimizdiń kásibı dızaınerlerimen birge Qazaqstannyń ulttyq komandasynyń «Búkilálemdik Stýdentter oıyny - 2017» kezindegi sporttyq kıimder úlgisiniń avtory atanady.

Baıqaýdy QR Bilim jáne ǵylym mınıstrligi uıymdastyryp jatyr. Oǵan 14-28 jas aralyǵyndaǵy kez kelgen adam qatysa alady.

«Bizdiń baıqaý álemdik «Ýnıversıada-2017» oıyndaryna daıyndyqtyń mańyzdy elementteriniń biri bolyp tabylady. Basty maqsat  sport kıiminiń úzdik dızaınyn jasaý. Olardy kıgen sportshylarymyz Qazaqstanǵa kóptegen jeńis syılaıdy dep úmittenemiz. Atalǵan baıqaý jas qazaqstandyqtardyń shyǵarmashylyq  áleýetin asha túsip, jalpy sporttyq rýh ıdeıasynyń keńinen taralýyna yqpal etetin bolady», - dedi joba avtory Ilıa Orazaqov.

Aıta ketý kerek, ár atlettiń sporttyq kıiminiń jınaqtamasyna jyly kúrteshe men shalbardan bastap plavkı men súlgige deıin 19 zat kiredi.

Barlyq kıimder tematıkalyq jaǵynan birtekti bolýy shart. Qazir www.tvoyauniversiada.kz  saıty arqyly tirkeý bastalyp ketti.

Іrikteý 2016 jyldyń 15 maýsymyna deıin jalǵasatyn boldy.

Belgili qazaqstandyq sportshylar men dızaınerlerden turatyn qazylar alqasy jumystardy iriktep, basty short-paraqty jasaıdy. 18-25 maýsym aralyǵynda kórsetilgen saıtta kópshilik ashyq daýys berý arqyly jeńimpazdy tańdap alatyn bolady. 

«Men osy baıqaýǵa qoldaý bildiretinime jáne qazylar alqasynda bolatynyma razymyn. Bizdiń elde daryndy dızaınerler óte kóp. Olarǵa jarq etip kórinýge múmkindik berý kerek. Bul arnaıy bilimi joq adam úshin úlken múmkindik. Bizdiń sán úıimiz Beıjińdegi olımpıadaǵa kıim tikkende men ishki protsestiń kemshilikterin baqyladym. Sony joıýǵa tyrysamyz», - dedi belgili modeler Aıda Qaýmenova.

Sán men sporttan basqa, Qazaqstan Ýnıversıala arqyly aqparat naryǵyn da keńeıtip otyr. Keler jyly elimizde eki birdeı iri halyqaralyq deńgeıdegi oqıǵa oryn alǵaly tur. Biri - EKSPO kórmesi bolsa, ekinshisi - Almatyda ótetin qysqy Ýnıversıada oıyndary. Osy sporttyq básekeniń daıyndyq jumystary búginde qyzý júrip jatyr. Buǵan deıin Ýnıversıadanyń jańalyqtaryn aqparattyq jáne sporttyq BAQ betterinen oqyp kelgen bolsańyz, budan keıin arnaıy onlaın-jýrnaldan sońǵy málimetterdi túgel qaraı alasyz.

«Ýnıversıada-2017 sarapshysy» degen ataý alǵan portalda stýdentik oıyndarǵa daıyndyqtyń qalaı júrgizilip jatqandyǵy jarııalanatyn bolady. Sondaı-aq, jarystar bastalǵan sátte de sońǵy nátıjelerdiń barlyǵyn osy ınternet-resýrstan tabatyn bolasyz. Tek aqparattar ǵana emes, sonymen qatar, foto jáne vıdeoreportajdar da nazaryńyzǵa usynylatyn bolady.

Habarshynyń alǵashqy shyǵarylymdaryn https://almaty2017.com/kk/media siltemesine kirip oqı alasyzdar. Oqyrmandar portaldan sheteldik sportshylardyń Ýnıversıadaǵa daıyndyǵyn, Almatyǵa týrıster tartý jumystary, jarysqa qatysatyn elderdi tirkeý, Halyqaralyq stýdentter sporty federatsııasynyń (FISU) ınspektsııalyq sapary jóninde qyzyqty derekter taba alady.

«Ýnıversıada-2017 habarshysynyń» aıyna eki ret elektrondy nusqada shyǵarylýy josparlanǵan. Sondaı-aq, jarys ýaqytynda onlaın-jýrnal baspa túrinde de (FISU talaby boıynsha) shyǵarylatyn bolady.

Aıta keteıik, Almatydaǵy XXVIII qysqy Ýnıversıada oıyndary 2017 jyldyń 29 qańtary men 8 aqpan kúnderi aralyǵynda ótedi. Qazaqstan mundaı halyqaralyq deńgeıdegi is-sharany ótkizý mártebesine 2011 jyldyń qarasha aıynda ıe bolǵan edi. Jarysty ótkizýge Italııanyń Trento qalasy da úmikter bolǵan. Alaıda, eldegi daǵdarysqa baılanysty el úkimeti Ýnıversıada ótkizý oıynan aınyp, Almatyny básekelessiz qaldyrdy.

28-shi qysqy Ýnıversıada barysynda 13 túrli sport túrinen jarystar ótedi. Qazaqstan uıymdastyrýshy el retinde osy oıyndardyń qataryna dopty hokkeıdi qosty.

Alǵashqyda Ýnıversıada nysandaryn salý úshin Qazaqstan 950 mıllıon dollar jumsaýdy kózdegen bolatyn. Bul qarajatqa Almatyda úlken muz aıdyny, eki muz joly, stýdentter qalashyǵy, Olımpıada aýyly jáne halyqaralyq áýejaıdyń termınaly salynady dep josparlanǵan.

 

Sóz sońynd,  Halyqaralyq stýdentter sporty federatsııasynyń (FISU) ókilderinen Almatyda ótetin qysqy Ýnıversıada oıyndary jaıly pikirlerin suraǵan edik.

Oleg Matytsın, Halyqaralyq stýdentter sporty federatsııasynyń (FISU) Prezıdenti: «Ýnıversıadaǵa daıyndyq barlyq baǵytta júrip jatyr. FISU tarapynan baǵdarlamany júzege asyrýda eskertpeler joq.  Qazaqstanda sporttyq ınfraqurylym jedel damyýda. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti,  el Úkimeti, Almaty ákimdigi, sportqa beı-jaı qarap jatqan joq. Ýnıversıada- Qazaqstan úshin áleýmettik joba ekenin ańǵaryp otyrmyz. ıAǵnı, Qazaqstan jarystardy qur ótkizip qoımaı, Ýnıversıada aıaqtalǵannan keıin barlyq sport nysandarynyń halyqtyń paıdasyna jaraýyn oılaǵany qýantady. 

Asa jaýapkershilik Almaty qalasyna túsip tur. Óıtkeni bul shaharda barlyq saıystar ótedi. Sol sebepti Halyqaralyq federatsııa men Almaty ákimshiliginiń, qalalyq Dırektsııamen birlese jumys týraly máselerge nazar aýdardyq. Biz Almaty ákimshiligine rızashylyǵymyzdy bildiremiz, óıtkeni olar osy joba arqyly Almatyny álemge tanytýdy kózdep, sheteldik kompanııalardy tartyp jatyr. Biz bul sporttyq oqıǵany Almaty 2011 jyly qabyldaýshy qala bolyp sheshilgennen bastap kútip júrmiz. Biz Almatydaǵy Ýnıversıada bolashaqtaǵy Ýnıversıadalarǵa úlgi bolady dep senemiz. Ýnıversıadaǵa deıin kóp ýaqyt qalǵan joq. Degenmen biraz jumystar atqaryldy. Daıyndyq  FISU bekitken jospar boıynsha júrip keledi».

 

Mılan Avgýstın, Qysqy ýnıversıadalar FISU dırektory:

«2017 jylǵy qysqy Ýnıversıada nysandarynyń keremet úlgide ekenine kóz jetkizgenbiz. Muz saraıyna muz tóseý úshin eń ozyq tehnologııalar qoldanylýda. Ýnıversıadaǵa salynyp jatqan nysandar, sporttyń damýyna úlken ról atqarmaq. Birinshi ret Ýnıversıada oıyndaryna arnalyp, Atletıkalyq qalashyq salynyp jatyr. Bul jerde jarys kezinde 5000 adam ornalastyrylady. Almatydaǵy Ýnıversıada, buryńǵylardan áldeqaıda ózgerek bolmaq».

Almatydaǵy qysqy Ýnıversıadaǵa qatysýǵa akkredtelgen sheteldik stýdentter sporty federatsııalarynyń ókilderi:

Avstrııa stýdentter sporty federatsııasynyń bas hatshysy Manfred Pfaıfer:«Dál osy ýaqytta qysqy sport túrleriniń sportshylary jarystarda júr. Bizdiń sportshylar keler jylǵy Almatyda ótetin Ýnıversıadaǵa tyńǵylyqty saqadaı-saı daıyn bolady dep esepteımin.   Ýnıversıadany uıymdastyrý komıtetiniń bizder ornalasatyn Atletıkalyq qalashyq salyp jatqanyna dán rızamyz.   Barlyq sport nysandary bizderge joǵarǵy nátıje kórsetýimizge múmkindik beredi dep esepteımin.

Aýǵanstan stýdenttik sporty federatsııasynyń bas hatshysy Vahıdýlla Hamıdı: «Biz qysqy Ýnıversıadanyń deńgeıi joǵary bolady dep esepteımiz. Stýdentter oıynynda bizdiń eldiń atynan 3 sportshy baq synaıdy. Olardyń bireýi er, ekeýi qyz bala. «Kóptegen adamdar Aýǵanstandaǵy Bamıan provıntsııasyn qysqy sporttyń aımaǵy dep  biledi. Sondyqtan Bamıan provıntsııasynan  jarysqa qatysýshy delegatsııany jasaqtadyq. 

Búkilálemdik qysqy Ýnıversıada-bizder úshin iri jarysqa qatysýǵa taptyrmaıtyn múmkindik. Ýnıversıada oıyndary, Olımpıadadan keıingi ekinshi iri jarys. Sondyqtan onyń bási óte joǵary».

 

Ulybrıtanııa ýnıversıtetteri men kolledjderi odaǵynyń ókili Nıl Rodjers: «Qazir biz stýdent sportshylardy jan-jaqty irikteýdi bastadyq. Synnan súrinbegender, keler jyly Almatyda ótetin qysqy Ýnıversıadaǵa barady. Biz Ulybrıtanııanyń barlyq sport federatsııalarymen tyǵyz qarym-qatynastamyz. Olar bizderge jattyǵý jumystaryna kómek qolyn sozýda. Hokkeıden erler quramasy 29-shy qańtar kúni, 2017 jylǵy qysqy Ýnıversıadaǵa týra bir jyl qalǵan ýaqytta daıyndyqtaryn bastap ketti. Almatydaǵy qysqy oıyndarǵa Ulybrıtanııa atynan 90 sportshy keledi dep josparlanǵan. «FISU qanaty astyndaǵy Ýnıversıada oıyndary- jaýapty ári qyzyqty, joǵary deńgeıli jarys. Biz Almatydaǵy qysqy oıyndardy asyǵa kútýdemiz. Qazaqstannyń mádenıetimen, halqymen jaqynyraq tanysqymyz keledi. Buǵan deıin Ýnıversıada oıyndary ótken Trentıno (2013) men Granada (2013) qalalary Ulybrıtanııaǵa jaqyn bolǵandyqtan, sportshylar úshin asa tańsyq bolmaǵan. Al, Almatydaǵy jarys bizderge óte qyzyqqa toly bolmaq.Ulybrıtanııa quramasy Ýnıversıadaǵa qatysýshylardyń barlyǵyna umytylmastaı qyzyqty sátter tileıdi. «Biz 2017 jylǵy Ýnıversıadada, 2018 jáne 2022 jylǵy Olımpıadadaǵy negizgi qarsylastarymyzben jolyǵýǵa asyqpyz».

 

Germanııa stýdenttik sporty federatsııasynyń bas hatshysy Krıstov Fısher: «Barlyq sportshylar men Germanııa sport federatsııalarynyń ókilderi Almatyǵa barýdy asyǵa kútýde. Biz Almatydaǵy barlyq qarly ári muzdy sporttarǵa arnalǵan nysandardyń ozyq ekenine tántimiz.

Sport nysandarynyń  Atletıkalyq qalashyqqa jaqyn ornalasýy Almatydaǵy Ýnıversıadanyń ózgelerge uqsamaıtynyn ańǵartady. Barlyq sportshylar men sport delegattary 2017 jylǵy Ýnıversıadany uzaq esinde saqtaıtyn bolady.

Germanııa quramasy sapynda 40 atlet bar. Olar Ýnıversıada aldynda 2015/2016 qysqy maýsymynda óz tájirıbelerin arttyrýda. Olardyń keıbireýleri Álem kýboktary men Eýropa jáne ulttyq serııalarda óner kórsetti. 

Biz barlyq sportshylarǵa tek sáttilikter tilep, álem sportshylary bir-birinen úırenerleri kóp dep úmittenemiz.Almatydaǵy iri dodada sportshylar din, dil, ult demeı, barlyǵy bir atanyń balalaryndaı kúı keshedi dep oılaımyz».

 

Ońtústik Koreıa Olımpıada komıteti dırektorynyń orynbasary Chhve Mın Gen: «Biz Almatyǵa kelýdi, qala týraly kóptep bilip, Qazaqstanda esten ketpes oqıǵalardy bastan keshirýdi taǵatsyzdana kútip júrmiz. Biz dástúrlerimiz jaıly aqparat almasyp, Almatyda úlken tájirıbe jınaqtaımyz dep úmittenemin. Ońtústik Koreıa elinen naqty qansha sportshynyń jarysqa qatysatyny belgisiz, degenmen 150-ge jýyq sportshy Almatyǵa keledi dep josparlap otyrmyz. Biz Almatydaǵy Ýnıversıada jarysynyń jaqsy uıymdastyrylatyna senemiz jáne uıymdastyrýshy komıtet pen erktilerdiń kómegine úmit artamyz. Ońtústik koreıalyq sportshylar  barlyq qatysýshylarǵa sáttilik tileıdi, ártúrli dinı-nanym, ádet-ǵuryptaǵy sportshylarmen etene aralasyp, jańa dostardy tabýǵa úmittenedi».

 

Latvııa stýdenttik sport federatsııasy: «Biz bobsleı, hokkeı, kerlıng, shańǵy sport túrlerine áýespiz. Sondyqtan dál osy sport túrlerinen Ýnıversıadaǵa qatysqymyz keledi. Dál qazir bizge qarajatpen kómektesetin demeýshi tabý mindet bolyp tur. Óıtkeni shaǵyn elder úshin bir hokkeı klýbyn sheteodik jarysqa aparý aýyr tıedi. Sondyqtan bizge demeý kórsetetinder tabylsa, tek qýanamyz. Biz Almatydaǵy Ýnıversıada oıyndaryna hokkeı komandamyz ben basqa da sportshylarymyzdy alyp kelgimiz keledi.

Ýnıversıadaǵa qatysýshylardyń barlyǵyna aldyna maqsat qoıyp, soǵan jetýine tilektespiz.

Mońǵolııa stýdentter sporty federatsııasynyń ókili: « Almatyda ótetin Ýnıversıadaǵa 38 sportshy jáne Mońǵolııanyń 24 resmı ókilderi barady dep josparlap otyrmyz.

Bul bizdiń sportshylarymyz úshin qýanyshty jaǵdaı. Almaty Mońǵolııaǵa jaqyn ornalasqandyqtan, áýe bıletteri asa qymbatqa túspeıdi, sondyqtan biz barynsha kóp sportshymyzdy ákelmekpiz.

Jarysqa qatysýshylardyń barlyǵyna aq jol tileımiz. Ýnıversıada - armanyńdy júzege asyratyn doda».

Chehııa stýdentter sporty ederatsııasynyń Prezıdenti Frantıshek Dvorak: «Biz barlyq sportshylar men delegattardyń Atletter qalashyǵyna ornalasatynyna qýanyp otyrmyz, sebebi bul óte yńǵaıly. Buǵan deıin qysqy Ýnıversıada tarıhynda Atletter qalashyǵy bolmaǵan.

Jarysqa Chehııadan 137 stýdent-sportshy keledi. Biz Almatydaǵy stýdentter oıyny abyroımen ótetinine senim bildiremiz». 

Shveıtsarııanyń stýdenttik sport federatsııasynyń bas hatshysy Sesıl Bıýsse: «Bizdi Almatyda óte qyzyq jarys kútip tur dep oılaımyz. Buǵan deıin bizdiń jolymyz Qazaqstanǵa kóp túspedi. Biz doda ótetin elmen jaqynyraq tanysqymyz keledi. Sondyqtan keler jyldy asyǵa kútemiz.

Búgingi tańda Shveıtsarııanyń jas sportshylary ózderiniń biliktiligin arttyrý jolynda ulttyq jáne halyqaralyq jarystarǵa etene qatysa bastady. Keler jylǵy qysqy Ýnıversıada oıyndaryna deıin olar tyńǵylyqty daıyn bolady dep esepteımiz. Keler jyly Almatyda ótetin qysqy Ýnıversıada oıyndaryna Shveıtsarııadan 80 sportshy qatysady.

Osy rette, Qazaqstannyń sportshylary men bapkerlerin de áńgimege tartyp, Almatyda ótetin Qysqy Ýnıversıada jaıly pikirlerin tyńdaǵan edik, olardyń da aıtar oıy, aq tilekteri bar eken.

Nurbergen Jumaǵazıev, short-trekten Qazaqstan quramasynyń kapıtany: 2017 jylǵy qysqy Ýnıversıadaǵa saqadaı-saı daıynbyz. Qazir Gollandııada oqý-jattyǵý jıyndarynda júrmiz.  Keler jyly Almatyda ótetin dúbirli dodada tek altyn alý úshin barymyzdy salamyz. Bizdiń komanda myqty jigitterden jasaqtalǵan. Sondyqtan ózimizge senemiz. Ýnıversıada men úshin Olımpıada oıyndarymen para-par. Óıtkeni bul jarystarǵa Olımpıada oıyndaryna qatysyp júrgen komandalar keledi.  Al olardyń arasynan top jarý, Olımp shyńyn baǵyndyrýmen teń.

Vıktor Kım, QR kerlıng assotsıatsııasynyń Prezıdenti: «2017 jylǵy qysqy Ýnıversıadaǵa daıyndyq qyzý júrýde. Biz qazir sol jarysta qyzmet etetin tóreshilerdi, muz tóseıtin mamandardy shetelderge jiberip, daıyndap jatyrmyz. Kerlıngke qajetti qural-jabdyqtardy satyp alýdamyz.  Keler jyly ótetin qysqy oıyndar el sportynyń damýyna oń áserin beredi. Ásirese, elimizde kenjelep qalǵan kerlıng sportynyń áleýetin arttyrady dep esepteımin.Búginde Qazaqstanda 800 adam kerlıngpen aınalysady. El quramasynyń sapyna 220 adam qabyldanǵan. Olardyń barlyǵy jastardan turady jáne  halyqaralyq jarystarda júlde alýǵa múmkindikteri bar sportshylar.  2017 jylǵy qysqy Ýnıversıadaǵa elimizdiń atynan  eki komanda qatysady. Olar: erler jáne áıelder quramasy. Ýnıversıada oıyndarynda Qazaqstannyń namysyn qorǵaıtyn sportshylar belgili. Olar qazir daıyndyqtaryn bastap ketti. Ýnıversıada oıyndardynda júldege talasamyz».

Elena Hrýstaleva, 2010 jylǵy Vankýver Olımpıadasynyń kúmis júldegeri: «Qazaqstan-damýshy memleket. Bizdiń elde sport pen basqa salalardyń damyp jatqanyn kórip júrmiz. 2017 jylǵy qysqy Ýnıversıada oıyndaryn ótkizý, eldegi sporttyq ınfraqurylymnyń damýyna ákeledi. Qysqy sportqa den qoıýýymyz kerek. Óıtkeni biz elimizdi búkil álemge tanytýymyz qajet. Al Ýnıversıada soǵan jol ashyp beredi dep esepteımin. Ýnıversıada oıyndarynda jetistikke jetken sportshylar, 2018 jyly Koreıada ótetin Olımpıada oıyndarynda úzdik nátıjege qol jetkizýi múmkin dep esepteımin».

Janbota Aldabergenova, 2014 jylǵy Sochı Olımpıadasynyń qatysýshysy:

«Ýnıversıada ár eki jyl saıyn ótkiziletin iri sporttyq shara. Ol jarysta tek stýdent sportshylar qatysa alady. Men de qazir Ýnıversıtette oqımyn. Jáne keler jyly Almatyda ótetin Ýnıversıada oıyndarynda baǵymdy synamaq nıettemin. Buryn-sońdy elimizde ótken halyqaralyq jarystarǵa qatyspadym. Meniń frıstaılǵa degen qyzyǵýshylyǵymdy 2011 jyly Almaty men Astana qalalarynda ótken  7-shi qysqy Azııa oıyndary oıatty.  Sol kezde osy sport túrine áýesim aýyp,  aınalysýdy sheshtim. Qazir kórsetip júrgen nátıjelerim jaman emes. Sochıde ótken Olımpıada oıyndaryna qatysyp, 6-shy oryn aldym. Byltyr Ýnıversıadaǵa qatyspaq  edim. Biraq, shańǵy akrobatıkasy Ýnıversıada baǵdarlamasyna kirmeı qaldy.  Sondyqtan 2017 jyldy asyǵa kútýdemin.  Meniń oıymsha,  Ýnıversıada bizdiń elimizdi álemge taǵy bir márte tanymal etpek».

Janpeıisov Qaıyrgeldi, Ulttyq shtattyq komandalar jáne  sport  rezervi  dırektsııasynyń  dırektory:

«Búkilálemdik qysqy Ýnıversıada oıyndary  saıası jáne sporttyq joba ǵana emes, sondaı-aq Almatynyń damýy men kórkeıýine septigin tıgizetin biregeı joba. Óıtkeni barlyq salynyp jatqan sporttyq nysandar Ýnıversıada aıaqtala sala, halyqtyń ıgiligine beriledi. Osy arqyly  elimizde buqaralyq sporttyń da damı túsetini aqıqat.  Bizdiń sportshylar alysqa sabylmaı, óz elindegi sporttyq nysandarda jattyǵady. Bul ketetin ýaqyt pen qarjyny únemdeý degen sóz. Ýnıversıadanyń arqasynda qanshama adam jumyspen qamtylady.  Bul azdaı, erteń alda-jalda Olımpıada oıyndaryn ótkizip qalýymyz múmkin. Al ondaı jarysty qabyldap jatsaq, taǵy da kópke shashylmaımyz. Óıtkeni bizde barlyǵy daıyn.  Keleshekte Ýnıversıada nysandarynda álem chempıonattary men kýboktary, basqa da iri jarystar ótetini belgili. Óıtkeni nysandardyń barlyǵy halyqaralyq talaptarǵa saı. 2017 jylǵy Ýnıversıadada bizdiń sportshylar joǵarǵy nátıje kórsetedi dep úmittenemin. Degenmen, 2011 jylǵy Azııa oıyndarynda kórsetken nátıjemizdi qaıtalaý qıynǵa soǵady. Óıtkeni ol kezde tek Azııa elderinńń komandalary qatyssa, keler jyly álemniń ár túkpirin sportshylar keledi. Biraq bizdiń elde ótetin jarysta, jankúıerlerdi jerge qaratýǵa bolmaıdy. Sportshylarymyzdyń baǵy men baby kelisip, el namysyn abyroımen qorǵap shyǵatynyna senimdimin».

 

Maqsut Jumaev, alpınıst, Qazaqstannyń birneshe dúrkin chempıony: «Qazir jańa sporttyq nysandar qurylysy júrip jatyr. Olardyń barlyǵy álemdik standarttarǵa saı keledi. Eń bastysy 2017 jylǵy Ýnıversıadadan keıin nysandar bos bolyp qalyp qalmaı, halyqqa qol jetimdi bolý  kerek. Álemdik deńgeıli jarystardy múmkindik bolsa jıi ótkizip turý kerek. Baıaǵyda sportshylarymyzdy daıyndaý úshin Eýropaǵa jiberetinbiz. Al qazir olardyń óz elimizde  shynyǵýlaryna múmkindikteri bar. Bizde daıyndyq jasaýǵa degen jaǵdaı óte joǵary deńgeıde. Endigi maqsat, sheteldik sportshylardy Qazaqstanda daıyndyq jasaıtyndaı jumys jasaý. Jaqynda Aqbulaqtaǵy AIBA Boks Akademııasyn baryp kórdim. Ol jer sheteldiń sportshylaryna lyq toly eken. Bul degen jetistiktiń bastamasy. Barlyq qazaqstandyqtar sportshylardyń oıyndaryn tamashalap, jankúıer bolady. London Olımpıadasy esterińizde me? El bolyp qoldap, batyrlarymyz keremet nátıjege jetti. Osy joly da dál solaı bolady, basqa jol joq».

Nargıza Isaeva, kerlıngten Qazaqstan quramasynyń kapıtany: «Almaty qalasynda Ýnıversıadany ótkizý el sportynyń qaryshtap damýyna septigin tıgizedi.  Bizde halyqaralyq talaptarǵa saı sporttyq arenalar boı kóterip, bárimiz salaýatty ómir saltyn ustanamyz dep oılaımyn. Máselen, 12000 orynǵa arnalǵan Muz saraıy kerlıngten halyqaralyq jarystardy uıymdastyrýǵa taptyrmaıtyn nysan der edim.Ýnıversıada oıyndaryna qatysamyn. Jáne oǵan daıyndyǵym oıdaǵydaı júrip jatyr. Ár jattyǵý kezinde bizdiń komanda 100 paıyzǵa baryn salyp, qyzý daıyndalýda. Ýnıversıada óz elimizde ótkennen soń, jankúıerlerdi jerge qaratýǵa bolmaıdy. 2017 jylǵy qysqy Ýnıversıadaǵa álemniń myqty stýdenttik komandalary keledi. Jáne biz olardyń arasynan úzdik shyǵýǵa tyrysamyz. Óıtkeni bizdiń komandamyz da osaldardyń qatarynan emes».

Regına Glazman, mánerlep syrǵanaýshy: «2017 jyly Almatyda ótetin qysqy stýdentter oıyny meniń qatysatyn alǵashqy Ýnıversıadam. Sondyqtan jaýapkershilikti sezingendikten, boıymda alańdaýshylyq bar.  Degenmen bárin ysyryp tastap, ózimdi daıyndaýym kerek. Óz elimde ótetin qysqy oıyndarda barymdy salyp, joǵary nátıjege qol jetkizgim keledi. Biz óz jankúıerlerimizdiń aldynda óner kórsetemiz, sondyqtan olardyń qoldaýy bizge dem beredi.

Jaqynda maǵan ota jasaldy. Qazir men qalpyma kelip jatyrmyn. Alaıda aqpannan bastap, jumysqa kirisemin. Biz bapkerlerimizben birge arnaıy jattyǵý kestesin jasap qoıdyq. Sonyń negizinde daıyndalamyz. Jáne Ýnıversıadaǵa deıin, naǵyz babymda bolsam deımin».

Serik Sápıev, 2012 jylǵy London Olımpıadasynyń chempıony: «Bizdiń elimizde sportqa jáne onyń ınfraqurylymyna úlken nazar aýdarylady. Qazaqstanda qysqy sporttyń damyp kele jatqanyn aıqyn baıqaýǵa bolady. Óz elimizde qandaı shara ótkizsekte, bul bizdiń memleketimizge aıtarlyqtaı jetistik ákeledi. Ýnıversıada sııaqty iri doda, sportty nasıhattap qana qoımaı, áleýmettik ról de atqarady. Qazaqstannyń álem aldyndaǵy áleýeti artyp keledi. Bizdiń sportshylar joǵarǵy nátıjege qol jetkizedi dep esepteımin. Degenmen óz elińde ótetin saıysqa qatysqanda, jaýapkershilik eke esege artady. Óıtkeni mıllıondaǵan qazaqstandyqtar seniń jeńisine senim artady. Seniń moınyńda úlken júktiń baryn sezinip, olardyń senimin aqtaýǵa tyrysasyń. Alaıda jeńispen qatar, aşy jeńiliste júredi. Osy kezde jankúıerlerdiń qoldaýy asa qajet. Barlyq sportshylarǵa tózimdilik, jeńis tileımin!»

Elızabet Tursynbaeva, 2014 jylǵy Qazaqstan chempıony: «Árıne, men qysqy Ýnıversıada oıyndaryna qatysqym keledi, biraq oǵan jas mólsherim jetpeıdi. Degenmen, kóńil-kúıimdi túsirgim kelmeıdi. Sebebi, Qazaqstan áli de talaı jarystardy uıymdastyryp, soǵan qatysatynyma senimdimin.Árıne, óz elińniń qabyrǵasynda óner kórsetken keremet. Qysqy Ýnıversıadany ótkizý elimizde sporttyń qarqyndy damyp jatqandyǵyn taǵy da dáleldeı túsedi. 2017 jyly qazaqstandyqtar álemniń eń myqty sportshylaryn óz kózderimen kóre alady jáne bul elimizdiń sport salasynyń damýyna  úlesin tıgizeri anyq. 2017 jyly bizdiń barlyq sprotshylarymyzdyń jankúıeri bolamyn. Jarystyń óz elimizdiń qabyrǵasynda ótkiziletindigi jáne jankúıerler qoldaýy  qazaqstandyq sportshylardyń jeńiske jetýine óz septigin tıgizedi. Olarǵa kóp medaldy qanjyǵalaryna baılaýdy tileımin! Bar kúshterin salyp, óz jankúıerlerin qýantsyn degim keledi! Barlyq qazaqstandyqtar jankúıer bolady!»

ıÝlııa Galysheva,  2015 jylǵy qysqy Ýnıversıadanyń chempıony: «Granadadaǵy Ýnıversıada men qatysqan alǵashqy stýdentter dodasy boldy. Birinshi ret atalǵan saıystyń deńgeıine kóz jetkizdim. Endi onda jınaǵan tájirıbemniń arqasynda, 2017 jyly elimizde ótetin Ýnıversıada oıyndarynda sátti óner kórsetemin dep oılaımyn. 2017 jyly Ýnıversıada oıyndarynan bólek, álem chempıonaty men Azııa oıyndary bar. Osy jarystyń barlyǵynda súrinbeýge tyrysamyn. Oǵan shama tolyqtaı jetedi. 2017 jylǵy qysqy Ýnıversıadaǵa daıyndyǵym oıdaǵydaı ótip jatyr. Jarysqa arnaıy baǵdarlama daıyndamaqpyn. Elimizde ótetin dodaǵa qatysatyn barlyq sportshylarǵa sáttilik tileımin! Ýnıversıada oıyndarynyń Qazaqstanda ótetindigine shynaıy qýanyshtymyn».

ıÝrıı Melnıchenko, 1996 jylǵy Olımpıada chempıony: «Ýnıversıada - Olımpıada oıyndarynan keıingi eń mańyzdy saıystardyń biri. Jarystyń deńgeıi óte joǵary dep senimmen aıta alamyn. Óıtkeni álemniń nebir myqty sportshylary osy dodada baq synaıdy. Bul jarys bizdiń elimizdi álemge jaqynyraq tanystyrýǵa taptyrmaıtyn shara der edim. Ýnıversıadany ótkizý arqyly, biz bolashaqta Qazaqstanda Olımpıada oıyndaryn qabyldaýǵa nyq qadam jasaımyz. Óıtkeni, Ýnıversıadada paıdalanylatyn barlyq nysandar, Olımpıadaǵa da jaramdy. Almatydaǵy sport nysandary halyqaralyq talaptarǵa saı salynǵan. Almatyny sporttyq ınfrastrýktýrasy damyǵan shahar dep aıtýǵa bolady. Meniń oıymsha, qazaqstandyq sportshylar Ýnıversıadada tolaǵaı tabystarǵa jetedi dep úmittenemin. Birinshiden, olar osyndaǵy aýa-raıyna daǵdylanǵan. Ekinshiden, Qazaqstanda sport dese isher asyn jerge qoıýǵa daıyn uıymshyl jankúıerler qalyptasqan. Bizdiń jankúıerler saıys bastalǵanda, nysandarǵa baryp, sportshylarǵa demeý kórsetýge ázir turady.Olar barda, sportshylar jerge qaratpas».

Aslan Toǵbaev, sporttyq bańdarlaýdan 2011 jylǵy Azııa oıyndarynyń chempıony:«Ýnıversıada sııaqty dodanyń ótýi jastar úshin paıdasy zor. Mundaı sporttyq shara Qazaqstanda jyl saıyn ótkizile bermeıdi. Jáne de álemge belgili sportshylardy kóre bermeısiz. 2017 jyly Almatyǵa óz eliniń chempıondary keledi. Bizdiń sportshylar olarmen ıyq tirestirip óner kórsetýleri qajet. Óıtkeni búkil álemnen  mıllıon alyq osy jarysty tamashalaıdy. Memleket kásibı sportqa kóp kóńil bólip júr. Jarys ótedi de ketedi, biraq Ýnıversıadanyń nesibesi alyqqa qalady. Barlyq sport nysandary tek kásibı sportshylarǵa ǵana emes, sportty serik etken áýesqoılarǵa da qoljetimdi bolady. Bizdiń quramada talantty, myqty sportshylar jeterlik. Jáne olar 2017 jylǵy qysqy Ýnıversıadada el namsymyn abyroımen qorǵaıdy dep senemin. Olarǵa tek jeńis tileımin».

Anna Alıabeva, kórkem gımnastıkadan 2010 jylǵy Azııa oıyndarynyń chempıony: «Qysqy sport túrlerinen bizde myqty sportshylar toby qalyptasqan. Eń iri jarystarda olardyń kórsetip júrgen jetistikterimen maqtanýymyzǵa bolady. Ýnıversıada óz elimizde ótetinin eskersek, bizdiń sportshylarǵa bul úlken shabyt bereri sóssiz. Bir jylda Ekspo men Ýnıversıadanyń ótýi, bizdiń Otanymyz úshin aıtýly oqıǵa.Qazaqstan azamattary eki sharaǵa da atsalysa alatyny qýanyshty.2017 jylyAlmatyda álemniń eń myqty sportshylary basqosady. Olardy qoldap keletin jankúıerlerdiń de qarasy kóp bolady.Ýnıversıadany dárejesi jaǵynan Olımpıada oıyndaryna teńer edim. Al atalǵan dodaǵa qatysý, sportshy mansabynyń mańyzdy bir oqıǵasy deýge bolady. Atalǵan iri sharalardyń Qazaqstanda ótýi, elimizdiń barlyq baǵytta damyp kele jatqandyǵyn kórsetedi».

Danııar Eleýsinov, bokstan álem chempıony: «Qazir bizdiń sportshylar aldaǵy dodaǵa tyńǵylyqty daıyndalýda. 2017 jylǵa deıin olar biraz syndarda shyńdalmaq. Ýnıversıadanyń altynyna talasý úshin ər elden 2000-nan astam sportshy keledi. Olardyń kez-kelgeni óz eliniń úzdigi. Báseke joǵarǵy deńgeıde bolmaq! 2017 jyly qazaqstandyq sportshylar úzdik nətıje kórsetedi dep senemin. Olardyń ərqaısysynyń moınynda aýyr júk tur, sondyqtan jarysqa 100 paıyz daıyndyqpen keledi dep úmittenemin. Óz elińde ótetin jarysta jeńilip qalmaý kerek, eń joǵarǵy júldege qol jetkizý qajet. Búkil Qazaqstan óz Otandastarynyń aıaq-alysyn ańdyp, tileýin tileıdi. Jeńisterine kúə bolady dep oılaımyn"

Muhıt Tursynov, «Qazaqstan barysy»: «Ýnıversıadanyń bizge bereri, aldymen ınfraqurylymnyń damýy. Osy dodaǵa arnap qanshama sporttyq nysandar salynýda. Sonymen qatar, qysqy sport túrlerinen ótetin bolǵandyqtan osy bir salaǵa qyzyǵýshylyq artady. Damýyna úlken serpin beredi. Keler urpaq, jasóspirim balalar men jastardyń sportqa degen qyzyǵýshylyǵy oıanady. Elimizge jan-jaqtan týrıster aǵylady. Sonyń arqasynda, memleketimizdiń tanymaldyǵy artady degen oıdamyn. Bizdiń mundaı dárejedegi jarysty ótkizýden tájirıbemiz bar. 2011 jylǵy Azııa oıyndary óte keremet ótti. Al Ýnıversıada endigi 12 sport túrinen ótedi. Sonyń arqasynda, osy sport túrleriniń bári belgili bir sheńberde damıdy. Ózim, qysqy sporttan shańǵy tebýge qyzyǵamyn».

Islam Baıramýkov, erkin kúresten Olımpıada oıyndarynyń kúmis júldegeri: «Ýnıversıadanyń elimizde ótetinin qoldaımyn. Mundaı jarysty álemniń kez kelgen eli ótkize bermeıdi. Ótkizemin degenniń ózinde árbir eldiń qolynan kele bermeıdi. Bizdiń memleket bul jaǵynan jarap tur. Ýnıversıadanyń paıdasy óte kóp. Halyqty salaýatty ómir saltyna shaqyrady, sonymen qatar, jarys aıaqtalǵannan keıin qanshama sport nysandary eldiń ıgiligine beriledi. Bul jarystyń elimizde ótýiniń basty maqsaty, qysqy sport túrlerin damytý dep oılaımyn. Sportshy bolǵannan keıin barlyq sport túrlerin qaraımyn. Ásirese, shańǵy tebý men hokkeı janyma jaqyn. Odan bólek, bıatlonǵa qyzyǵamyn. Tramplınnen sekirýdiń ózi, óz aldyna bir óner. Keıde oılaımyn, tramplınnen sekirý úshin qandaı júrek jutqan adam bolý kerek».

Jaqsylyq Úshkempirov, Olımpıada chempıony: «Buryndary mundaı iri dárejedegi jarystar ótpeýshi edi elimizde. Qazir osy jarystardyń arqasynda sportymyz damyp keledi. Sporttyq nysandardyń salynýymen sportymyz damı túsedi. Sońǵy Olımpıadada úlken jetistikterge jettik. 2011 jyly elimizde ótken Azııa oıyndarynda joǵary nátıjeni kórsettik. Endigi Ýnıversıadada osyndaı jetistikterge jetemiz dep oılaımyn. Árıne, oıymyzdaǵydaı bolmaı shyǵý múmkin, óıtkeni bul sport. Sportta bári bolady. Ýnıversıadanyń arqasynda jastarymyz qysqy sportqa qyzyǵa túsedi. Ózim sport dese janyn beretin adammyn. Sol sebepti osyndaı is-sharalar meni tek qana qýantady. Bul jarys barlyq  jaǵynan da sportty damyta túsedi. Mundaı álemdik dodany kez kelgen memleket ótkize almaıdy. Ótkizý úshin de talaı eńbektený qajet. Barlyq elder osyndaı halyqaralyq jarystardy qabyldaýǵa tyrysady, ári bir-birimen jarysady. Sportqa qyzyǵýshylardyń sany artqan saıyn, halqymyzdyń densaýlyǵy jaqsara túsedi».

Jibek Arapbaeva, 2011 jylǵy qysqy Azııa oıyndarynyń kúmis júldegeri:

 «Men, 2011 jyly Qazaqstanda ótken 7-shi qysqy Azııa oıyndaryna qatysqan bolatynmyn. Sol synda kúmis enshilep,  tuǵyrǵa kóterilgen sátti eshqashan umytpaımyn. Sodan beri, attaı  alty jyl ótti.  Jeńister de, sátsizdikter de boldy. Jaraqat alsam da, sporttan qol úzgen emespin. Óıtkeni maqsatyma tolyq jettim deı aıta almaımyn. Keler jyly elimizde ótetin Ýnıversıada oıyndaryn asyǵa kútýdemin. Osy synǵa qatysýdy kópten beri armandap, josparlap qoıǵanmyn. Buryn-sońdy Ýnıversıada oıyndaryna qatysyp kórmegenmin. Elimniń mereıin asyrǵym keledi.  Men ózim aınalysatyn sport túrin halyqqa nasıhattap, onyń damýyna septigimdi tıgizgim keledi. 2011 jyly bizdiń komandada, frıstaldyń akrobatıka túrinen bar-joǵy 3-4 adam bolsa,  qazir birshama kóbeıip qaldyq. Al Ýnıversıada aıaqtalǵannan keıin, frıstaıldyń akrobatıkasyna qyzyǵyp, osy sportqa den qoıatyndardyń qatary tipti arta túsedi dep esepteımin.  Jeńisti kúnde jolyqqansha!»

Ermahan Ibraımov, Sıdneı Olımpıadasynyń chempıony:

«2017 jyly Almatyda ótetin qysqy Ýnıversıada , halyq arasynda qysqy sportqa degen qyzyǵýshylyqty oıatady.  Jáne  qysqy sportpen aınalysyp júrgen sportshylarymyzdyń áleýetin arttyrady. Sońǵy eki Olımpıada oıyndarynda bizdiń sportshylar bar-joǵy  eki medal ǵana jeńip aldy. Bul óte az.  Biz keleshekte Smırnov, Ten, Hrýstalevanyń izbasarlaryn kórgimiz kelse, qysqy sportty damyta berýimiz kerek. Al qysqy sporttyń damýyna Ýnıversıada  tikeleı áser etpek. Qazir osy jarystyń arqasynda Almatyda jańadan sport nysandary salynyp jatyr. Erteń, qysqy oıyndar aıaqtalǵannan keıin, nysandardyń barlyǵy halyqtyń sportpen shuǵyldanýy úshin paıdalanýǵa beriledi.  Keremet emes pe? Men óz basym qysqy sportqa qyzyǵamyn.  Maǵan dopty jáne shaıbaly hokkeı unaıdy. Ondaǵy tartysty kórgende delebem qozady. Kezinde elimizdegi bir hokkeı klýbyna meni  keńesshi -jattyqtyrýshy retinde shaqyrǵan.  Biraq men kelispedim. Degenmen bir ret baryp, bilgen-túıgenimdi jigitterge úıretip ketkenim bar. Nátıjesi jaman emes sııaqty. Damır Ryspaev sııaqty er júrekti jigitterdiń shyǵyp jatqany qýantady».