ShOLÝ: Eńseli elorda (ІІ bólim)
ASTANA. QazAqparat - Búgingi tańda shyǵys pen batystyń aıshyqtaryn qatar boıyna sińirip, úılesimdi ushtastyrǵan Astana Eýrazııa kindigindegi eń belsendi ortalyqqa, álemdik deńgeıdegi sheshimder qabyldanatyn ortalyqqa aınaldy. Áıtse de, qalanyń qalyptasýy ońaı boldy ma? Bir qaraǵanda solaı da sekildi, óıtkeni Elordany munaı qarajattarynyń arqasynda salyndy deıtinder de tabylady. Alaıda Astana jylnamasyna úńilsek osydan jıyrma jyldaı buryn bundaı batyl sheshimder qabyldaý, oǵan jurtshylyqty kóndirý, kóndirip qana qoımaı, soǵan eldi erte bilý kez kelgen saıasatkerdiń qolynan kele bermeıtin shara ekeni anyq.
Táýelsizdik qolǵa tıgen alǵashqy jyldary Qazaqstan jurtshylyǵy az qıynshylyq kórmedi. KSRO ydyrap, jetpis jyl boıy bir ortalyqtan basqarylyp kelgen eldiń keleshegi bulyńǵyr bolatyn. Mine, osyndaı el bolýdyń alǵashqy jyldarynda Memleket basshysy N. Nazarbaev respýblıka astanasyn Almatydan basqa óńirge, onyń ishinde ortalyqqa kóshirý týraly máseleni kóterdi. Sonyń arqasynda 1994 jylǵy 6 shilde kúni Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń astanany Almatydan Aqmolaǵa aýystyrý týraly sheshim-qaýlysy qabyldandy. Al bul tarıhı kúndi Elbasy bylaı dep eske alatyny bar: «1994 jyl bolatyn. Keńes Odaǵy ydyrap, kúıregen tus. Memlekette zeınetaqyǵa, muǵalimder men dárigerlerge jalaqy retinde tóleıtin aqsha qalmaǵan edi, mılıtsııanyń ózine jalaqy birneshe aıǵa deıin keshigip jatatyn. Mine, osy tusta men astanany Aqmolaǵa kóshirý kerek dedim. Óıtkeni, jańa memlekette jańa tirek kerek boldy, jańa ósim núktesi bolýy tıis edi. Eń aqyry bir nárseni bastan-aıaq jańadan bastaý qajet boldy. Ol 6 shilde kúni bolatyn. Men týǵan kúnim ekenine qaramastan Parlamentke keldim, óıtkeni meniń usynysymmen eshkim de kelispegen, tipti ondaı usynysty qabyldamaıtyn da edi. Parlament sessııasynda sóz surap, ózimniń týǵan kúnimde qaýly qabyldaýdy ótinip, osy iske qatysty jobany alǵa tarttym. Sonda bir syıly depýtattardyń biri sóz aldy: «Tipti egerde biz sheshim qabyldaǵan kúnniń ózinde bunyń bárin salýǵa shamamen 30-40 jyl nemese odan da kóp ýaqyt ketedi. Al búgin onyń týǵan kúni eken. Kóterińki, jaqsy kóńil-kúımen úıine qaıtsyn, osy qaýlyny qabyldaıyq» dedi. Osylaısha, meniń týǵan kúnimde tarıhı sheshim qabyldandy da ketti». Mine, el ordasyn búgingi Astanaǵa kóshirýdiń tarıhy osylaı bastalǵan eken.
Budan keıin, 1997 jyly Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaevtyń elordany Almatydan Aqmolaǵa kóshirý týraly sheshimi shyqty. Soǵan oraı Aqmolaǵa qaraı resmı kóshtiń basy 1997 jyldyń kúzine qaraı bastaldy. Osy jyldyń 20 qazanynda Prezıdent Qazaqstannyń jańa astanasy - Aqmola qalasy bolǵanyn resmı túrde jarııalady. 1997 jylǵy 8 qarashada Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik rámizderi men Prezıdent baıraǵy Aqmola qalasyna jetkizildi. Osy saltanatty sharada Memleket basshysy N. Nazarbaev: «Barlyq saıası sheshimder búginnen bastap osy qalada qabyldanatyn bolady», - dep resmı jarııalaǵan edi. Kóp keshikpeı, 1998 jyly Aqmola qalasynyń aty resmı túrde Astana bolyp ózgertildi. Elorda mártebesine ıe bolǵan qala osy ýaqyttan bastap týǵan kúnin atap ótýdi ıgi dástúrge aınaldyrdy. Jeti jyl qatarynan mereke 10 maýsym kúni toılanyp keldi. Ýaqyt ozǵan saıyn Astana kúniniń mańyzdylyǵy artyp, ol tek elordalyqtar ǵana emes, búkil qazaqstandyqtardyń asyǵa kútetin merekesine aınaldy. Sol sebepti, 2006 jyly Astana qalasy ákimdiginiń qaýlysyna sáıkes jáne qalalyq máslıhattyń sheshimimen merekege - Astana kúni resmı ataýy berilip, al ony atap ótý alǵashqy resmı sheshim qabyldanǵan kún - 6 shildege bekitildi. Al 2008 jyly «Qazaqstan Respýblıkasynyń merekeler týraly zańyna» engizilgen ózgeristerge sáıkes, 6 shilde - Astana kúni memlekettik merekeler tizimine endi.
Mine, sodan bergi kezeńde Alash jurtynyń arý Astanasy tórtkúl dúnıe tamsanatyn, álemniń ataqty astanalarymen saltanat jarystyryp, boı talastyra alatyn bas qalasy retinde qalyptasty. Táýelsiz Qazaqstannyń elordasy jumyr jerdi tolǵandyrǵan taqyryptar talqylanatyn, salıqaly saıasat, tuǵyrly ekonomıka, dinaralyq kelisim keńesteri ótetin jahandyq ortalyq dárejesine jetti. Sonyń aıqyn dáleline kelsek, 2010 jylǵy Eýropadaǵy qaýipsizdik pen yntymaqtastyq uıymyna tóraǵalyq etip, Astana Sammıtin ótkizgeli beri Elordanyń mereıli májilister ótkize alatyn deńgeıi qýattala túskendeı boldy. Aıbarymyzdy asqaqtatqan Azıadany qospaǵanda halyqaralyq saıası hám ekonomıkalyq mańyzdy máseleler talqyǵa salynǵan jıyndar, joǵary deńgeıde halyqaralyq sheshimder qabyldanǵan májilister sonyń aıǵaǵy. Bir sózben aıtqanda, Astana qazaq dalasynyń ǵana emes, kúlli Ortalyq Azııanyń, Eýrazııanyń da bedelin alǵa súırep keledi. Al EKSPO-2017 Halyqaralyq kórmesi sekildi jahandyq deńgeıdegi sharalardyń aldaǵy ýaqytta da ótkizilýi elordanyń dańqyn da arttyra túspek. Rasynda, EKSPO halyqaralyq kórmesi baıtaq qalamyzdyń kórkin ǵana emes, dańqyn asyra túserinde sóz joq. Mundaı aýqymdy sharanyń ózi elordanyń erteńin kúrt ózgertkeli tur desek artyq aıtqandyq emes.
Osyǵan oraı «QazAqparat» jańylyqtar taspasynda jarııalanǵan Astana týraly eń qyzyqty materıaldarǵa sholý jasaýdy usynady.
***
