Shoqan Ýálıhanovtyń beınesi ózgeshe qyrynan ashylady: jańa fılm jeltoqsanda shyǵady

II halyqaralyq Shoqan Forum bıyl «Shoqan Ýálıhanov fenomeni: Uly dalanyń zııatkerlik murasy jahandyq kontekste» taqyrybynda ótti. Forýmnyń plenarlyq sessııasynda ol jańa týyndysy týraly tolyǵyraq aıtty. 

Maııa Bekbaevanyń aıtýynsha, «Shoqan» atty jańa fılm kórkem-derekti janrda túsirilgen. Joba avtorlary kórkem sahnalar arqyly kórermen nazaryn aýdarýdy, al arhıvtik qujattar men tarıhı materıaldar arqyly oqıǵalardyń derektik negizin saqtaýdy maqsat etken.

— Kórkem format fılmdi kórermenge qyzyqty ári tartymdy etedi. Al derekti bóligi arhıv kadrlaryn, qujattardy kórsetedi, júrgizýshiniń kadrda bolyp, oqıǵalarǵa qatysty óz baǵasyn bildirýine múmkindik beredi. Menińshe, kórkem jáne derekti baǵytty úılestirý — kórermenge áser etýdiń tıimdi joly, — dedi rejısser.

Onyń sózinshe, fılmmen jumys bir jylǵa jýyq ýaqytty qamtyǵan. Qysta stsenarıı jazylyp, kóktemde túsirilim bastaldy. Jazda montaj jumystary júrgizilgen. Qazir týyndyny aıaqtaý úshin tús korrektsııasy, dýblıaj, mýzykalyq bezendirý sekildi postprodakshn jumystary atqarylyp jatyr. Fılm jeltoqsan aıynda kórermenge usynylmaq.

Bekbaeva fılmde Shoqan Ýálıhanovtyń ishki álemin ashýǵa erekshe nazar aýdarǵanyn aıtady. Onyń pikirinshe, buǵan deıingi tarıhı túsinikte ǵalymnyń tulǵasy keıde birjaqty sıpattalyp, keńestik ıdeologııanyń yqpalymen qarastyrylǵan.

— Biz Shoqandy óte tereń, sezimtal ári batyl ıntellektýal retinde kórsetkimiz keldi. Ol óz zamanynan bir ǵasyr ozyp ketken tulǵa dep oılaımyn. Onyń boıynda tereń ishki qaıshylyq bolǵan. Bir jaǵynan, ol Shyńǵys hannyń tikeleı urpaǵy, tóre áýletinen shyqqan adam. Ekinshi jaǵynan, Reseı ımperııasyna qyzmet etti. Osyndaı kúrdeli tarıhı jaǵdaıda da óz halqyna paıdaly bolýdyń, oǵan qyzmet etýdiń jolyn izdedi, — dedi Maııa Bekbaeva.

Ol Shoqannyń ómir súrgen kezeńi qazaq dalasyndaǵy saıası ózgeristermen tuspa-tus kelgenin atap ótti. Sol ýaqytta dástúrli bılik júıesi ózgerip, handyq basqarý joıylǵan edi. Mundaı tarıhı jaǵdaıda Shoqannyń óz tegin, shyqqan ortasyn jáne ımperııalyq qyzmettegi ornyn qalaı úılestirgeni fılmde nazarǵa alynǵan.

Rejısserdiń aıtýynsha, Shoqannyń óz halqyna qyzmet etýge umtylǵanyn onyń ómir joly men eńbekterinen baıqaýǵa bolady. Ol ǵalymnyń tarıhyn tek ótken dáýirdiń oqıǵasy retinde qarastyrmaıdy.

— Shoqannyń tarıhy — tek ótken shaq týraly emes. Bul — búgingi bizdiń de oqıǵamyz. Qazirgi álemde árkim óz ornyn izdep júrgende, óz bolmysymyzdy joǵaltpaý, tarıhı tamyrymyzdan ajyramaý óte mańyzdy. Aǵash tamyrsyz óspeıdi. Adam da, ult ta óz bastaýyn bilmeı damı almaıdy, — dedi ol.

Sondaı-aq Maııa Bekbaeva tilshimizge fılmdi túsirý barysynda akterlerdi irikteý ońaı bolmaǵanyn da aıtty. Sebebi buǵan deıin Shoqan Ýálıhanov týraly eki fılm túsirilgen. Olardyń birinde basty keıipkerdi akter Sáǵı Áshimov somdady. Sondyqtan shyǵarmashylyq top burynǵy ekrandyq beıneni qaıtalamaı, Shoqannyń jańa obrazyn qalyptastyrýǵa tyrysqan.

— Biz úshin basty róldi somdaıtyn akterdi tańdaý kezinde burynǵy keıipkerdi qaıtalamaý mańyzdy boldy. Sonymen qatar jańa Shoqan beınesi nanymdy, úılesimdi ári búgingi kórermenge jaqyn bolýy kerek edi. Basty róldi jas akter Erlan Qulmýrzın somdady. Ol burynǵy obrazdan birshama erekshelenedi. Degenmen kórermenge unaıdy dep oılaımyn, — dedi rejısser.

Onyń aıtýynsha, fılm avtorlary Shoqan tulǵasyna qatysty qazirgi tarıhshylardyń kózqarastary men zertteýlerine de súıengen. Rejısser kórermen osy týyndy arqyly ǵalymdy jańa qyrynan tanyp, onyń tulǵasyna tereńirek úńiledi dep úmittenedi.

Eske salsaq, byltyr Bishkekte Shoqan Ýálıhanov týraly derekti fılmniń tusaýkeseri ótti.