ShQO-nyń Besqaraǵaı óńirinde berekeli ister kóp

Egis dalasyndaǵy jumystardyń barysyn kózben kórip, dıqandar qaýymymen júzbe-júz tildesken oblys ákimi Danıal Ahmetov qaraǵaıly óńirde iske asyrylyp jatqan ózge de ıgilikti isterdiń kýási boldy, dep jazady «Dıdar» gazeti.   

Aldymen aımaq basshysy aýyl sharýashylyǵy jerlerin jalǵa alyp, baqshalyq daqyldardy ósirip otyrǵan qytaılyq «Long xin» («Lýn Sın») jaýapkershiligi shekteýli seriktestigine at basyn tiredi. Jer telimderiniń maqsatty ári tıimdi paıdalanylýyna erekshe mán bergen oblys basshysy Danıal AHMETOV bul oraıda sheteldik kompanııa tarapynan jiberilgen keıbir zańbuzýshylyqtar men kemshilikterdi qatań synǵa aldy. Mamandardyń aıtýyna qaraǵanda, halyqaralyq saýda kompanııasy mártebesin enshilegen seriktestik jalǵa alǵan telimderin paıdalanýda zańbuzýshylyqtar jiberýi sebepti bir mıllıon teńgeden astam somada aıyppul tólegen.   

- Jaýapty oryndardyń ókilderi ne istep júrgen? Zań talaptaryn buzýǵa jol berilmeýi kerek. Aıyptylarǵa tıisti jaza qoldanylsyn. Al jiberilgen qatelikti dereý túzetilsin. Sonymen qosa, sharýashylyqtyń aýyspaly egis alqaby týraly naqty jospary, jermen qalaı jumys isteıtindigin kórsetetin qujattary bolýy kerek. Ol bolmaǵan jaǵdaıda egistik kólemin ulǵaıtýǵa ruqsat etilmeıdi, - dep túsindirdi oblys ákimi.

Resmı derekke súıensek, «Long xin» JShS-ge ótken jyly alty myń gektardan artyq jer telimi berilgen. Onyń tórt myń gektardan astamy egistik alqap bolsa, eki myńnan astamy jaıylym eken. Negizinen bul seriktestik qarbyz, qaýyn, kádi, asqabaq, soıa jáne kúnbaǵys ósiredi. Bir qyzyǵy álgi daqyldardyń ózin emes, tek dánin jınap alyp, keptirip, arnaıy qaptarǵa salyp Qytaıǵa jóneltedi.

Bıyl alǵash ret tyń jerge túren salǵan sheteldik kompanııanyń qaramaǵynda qyryqtan astam adam turaqty eńbekpen qamtylǵan. Kóktem jáne kúz maýsymynda jumysshylardyń sany eki júzge deıin jetip jyǵylady. Olardyń bári aýdannyń aýyldyq okrýgterinen kelip-ketip istep júr. Alatyn tabystary da jaman emes. Ár adamǵa kúnine 3500 teńge tólenedi jáne tegin tamaq beriledi. Al turaqty jumysshylardyń aılyq tabysy 80 myń teńgege taıaý.
- Túsim ortasha. Máselen, kúnbaǵystyń gektarynan 18 tsentnerge deıin alý josparlansa, asqabaqtyń ár gektarynan bir tonna ónim túsýde. Al qarbyzdyń bir gektarynan bes tsentnerden aınalady. Alaıda, soıanyń shyǵymy nashar. Gektarynan ary ketse bes tsentner ǵana túsedi, - deıdi «Long xin» JShS brıgadıri Joltaı Aqaıuly. 

Iá, aramshóp basqan alqapta ósken soıanyń mol túsim bermesi beseneden belgili. Onyń ústine topyraqtyń óńdelýi de kóńil kónshitpeıdi. Muny kórgen aımaq basshysy sheteldik seriktesterge aldaǵy ýaqytta Besqaraǵaı óńirinde jumys istegileri kelse, jerdi paıdalanýdyń barlyq talaptaryn buljytpaı oryndaýdy eskertti.

- Eger jerdi tıimdi ıgerýdiń naqty baǵdarlamasy ázirlenbese, agranomdar egis basynda jumys istemeıtin bolsa, qoıylǵan talaptar oryndalmasa, jalǵa bergen telimderdi qaıtaryp alamyz, - dep sheteldik kompanııa ókilderine shegelep turyp jetkizgen oblys ákimi topyraqty tyńaıtýda qytaılyq tyńaıtqyshtardy qoldanýǵa tyıym salynatynyn da ashyq aıtty. 

Salystyrmaly túrde alsaq, dál osyndaı topyraq qunarlyǵy bar Tarbaǵataı aýdanynda soıanyń bir gektarynan 50 tsentnerden astam ónim jınalǵan. Demek, osynsha túsim alýǵa Besqaraǵaıda da múmkindik bar. Tek eginshilikti talapqa saı júrgizý qajet.

Aımaq basshysy Danıal AHMETOV tehnıkalardyń jaǵdaıyn kórip, jıyn-terinnen muryndaryna sý jetpeı jatqan eńbekshi qaýymymen de sóılesti. Sharýashylyqta «John Deere», «Dongfeng», «Belarýs» markaly 32 traktor men topyraqty aýdaratyn, maıdalaıtyn, tuqym sebetin, ónim jınaıtyn jáne basqa da qyzmetter atqaratyn agregattar bar eken. Jańa tehnıkalardyń egis dalasyna shyqqanyna bir jyl ýaqyt ótpese de traktorlardyń jaǵdaıy syn kótermeıdi. Motorynan maı aqqan, esik-terezeleri joq alqam-salqam. Oblys ákimi muny da qatań synǵa alyp, qoldaǵy dúnıelerge uqyptylyqpen qaraý kerektigin jetkizdi.

Suranysqa ıe mamandardy oqytý kerek

Aýdan ortalyǵynda ornalasqan Besqaraǵaı kolledji - aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy 10 túrli mamandyq ıelerin daıarlaıtyn jalǵyz qara shańyraq. Mekeme basshysynyń mindetin atqarýshy Sergeı Golıandınniń aıtýynsha, 420 orynǵa arnalǵan oqý ornynda qazir barlyǵy 160 adam oqıdy. Shtattaǵy qyzmetkerler sany -57. Ákimshilik jáne oqý korpýstaryn, sportzal, ashana, sheberhana, pándik kabınetterdi aralap shyqqan oblys ákimi Danıal AHMETOV kolledj basshylyǵyna kadr daıarlaý máselesin aldymen suranysqa ıe mamandyqtardy zerttep, taldaý júrgizgennen keıin baryp qolǵa alýǵa tapsyrma berdi. 

- Aýyldyq jerde jumys tabyla bermeıtin aspazshy, daıashy mamandarynan góri barlyq ortada joǵary suranysqa ıe elektrık, dánekerleýshi, tokar sııaqty kásip ıelerin oqytqan durys. Uryqtandyrýshy mamandar da kóp emes qazir. Oqytyp qana qoımaı, olardyń eńbekpen qamtylý máselesin de umytpaǵan jón. Kolledj basshylyǵy osyny qaperge alsyn. Aldymen eńbek naryǵyna taldaý jasasyn, soǵan sáıkes kadrlar daıarlaıdy, - dedi aımaq basshysy Danıal AHMETOV.

Jumys sapary aıasynda oblys ákimi aýdandyq Dostyq úıine toqtap, etnosaralyq tatýlyq pen konfessııaaralyq kelisimdi nasıhattap, nyǵaıtýǵa zor úles qosyp otyrǵan etnomádenı birlestikter ókilderimen kezdesti. Sondaı-aq, aýdan turǵyndaryna jeke máseleleri boıynsha qabyldaý ótkizdi. 
Zeınetker, qoǵamdyq keńes múshesi Vladımır Kozınskıı Besqaraǵaı óńiriniń úshten biri jasyl jelekpen kómkerilip jatqanyn aıta kele, orman sharýashylyǵyn damytý úshin kadr tapshylyǵy, jumysshylar eńbekaqysynyń mardymsyzdyǵy jáne áleýmettik qoldaýdyń jetispeýshiligi sııaqty problemalardy tilge tıek etti. Al aýdandyq máslıhattyń depýtaty, «Nur Otan» partııasy aýdandyq fılıaly tóraǵasynyń birinshi orynbasary Bolat Omarov Qoıanbaı aýyly men Reseı arasyndaǵy toǵyz shaqyrymdyq kólik jolyn oblys balansyna berip, jóndeý júrgizýge kómektesýdi surady. Óz kezeginde aımaq basshysy aıtylǵan máselelerdiń bári de eskerýsiz qalmaıtynyn, qarjylyq múmkindikterge qaraı sheshimin tabatynyn jetkizdi.

«Balkeniń» tehnıkalary saqadaı-saı

Múıizdi iri qara malyn kóbeıtip, ósimdik sharýashylyǵynyń tasyn órge domalatyp otyrǵan «Balke» sharýa qojalyǵy - aýdandaǵy irgeli nysandardyń biri. Іsker azamat Oralbek Toqashev basqaratyn qojalyq óz ónimderin Besqaraǵaı óńirine ǵana emes, sonymen birge, oblystyń basqa da aýdan-qalalaryna jetkizýde. Ásirese, irgede turǵan Semeı qalasy sapaly aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn ótkizýge taptyrmas naryq. 

Jalpy sany 700 bas iri qara malyna arnalǵan eki ferma men syıymdylyǵy 100 tonnalyq kókónis saqtaý qoımasy, egistik alqaby, shabyndyǵy, eń bastysy, shetelde shyǵarylǵan zamanaýı tehnıkalardyń túr-túri bar bul sharýashylyq memlekettiń kómek-qoldaýy arqasynda órken jaıyp, berisi aýdan, arysy oblys ekonomıkasynyń damýyna úles qosýda. Jaqynda oblys ákiminiń tapsyrmasyna sáıkes AQSh-tan «T-L» markaly jańbyrlatyp sýarý qondyrǵysyn (sheńber jasap qozǵalatyn) satyp alǵan. Munyń syrtynda qýatty traktordan bastap júgerini shaýyp, jınaıtyn, kókónisterdiń kóshetterin otyrǵyzatyn jáne basqa da qyzmetter atqaratyn jańa tehnıkalar keshenin shetelden ákelgen. Qańyrap turǵan nysandy saýyn sıyrlaryn ustaıtyn úlken qora etip qaıta jóndegen qojalyq basshysy sút saýatyn qondyrǵynyń da ozyq úlgisin alypty. Endigi sheshilmeı turǵan bir ǵana másele bar, ol - jańa fermaǵa elektr qýatyn jetkizý. Buǵan shamamen 75 mln. teńgedeı qarajat kerek eken. Sharýa qojalyǵyn aralap kórgen aımaq basshysy «Balkede» ósimdik pen mal sharýashylyǵyn qatar alyp júrýge barlyq múmkindikter bar ekenin atap ótti.

- Byltyr Besqaraǵaı aýdanynda jumys saparymen bolyp, aralaǵanmyn. Sodan beri munda birshama jumystar atqarylǵany baıqalady. Aıtalyq, «Balkeniń» sharýashylyǵymen tanysqan kezde Oralbek Toqashevke taýarly-sút fermasyn qurý, agrotehnıkalar keshenin jasaqtaý turǵysynda biraz usynystar aıtyp, tapsyrma bergenmin. Mine, bıyl sonyń bári oryndalypty. Kóńilim toldy. Jalpy, aýdandaǵy qolǵa alynǵan jumystar, tyndyrylǵan ister qýantady. Ózimizdiń jáne sheteldiń kásipkerleri aýdanǵa kelip, aýyl sharýashylyǵyna ınvestıtsııa salýy da óńir ekonomıkasyna oń yqpalyn tıgizetini túsinikti. 

Sondaı-aq, bıyl alǵash ret osy aýdanda maıly jáne baqshalyq daqyldar ósirýdi bastaǵan qytaılyq kompanııanyń jumysy aýyz toltyryp aıtýǵa turarlyq. Árıne, ishinara kemshilikter jiberilgen jáne onyń bári túzetiledi. Olqylyqtardyń orny toltyrylady. Al jalpy alǵanda olardyń ustaǵan baǵyttary durys, - dep túıgen oblys ákimi Danıal AHMETOV aýdandaǵy bastamalar ary qaraı óziniń jalǵasyn taba beretindigin málim etti. 
Jumys sapary barysynda aımaq basshysy «Elim-aı» demalys bazasynda bolyp, týrızm salasyndaǵy jobalarmen tanysty. 

Serik Ábilhan