ShQO-daǵy ekologııa máselesi: Ótkenge sholý, keleshekke jospar
ÓSKEMEN. QazAqparat – Shyǵys Qazaqstan oblysynda ekologııa máselesiniń burynnan beri kóterilip kele jatqany belgili. Osy ýaqytqa deıin aýany tazartyp, kásiporyndardyń zııandy shyǵaryndylaryn azaıtý maqsatynda az shara atqarylǵan joq. Endi aldaǵy ýaqytta iske asyrylatyn jol kartasy óńir ekologııasyn jaqsartýǵa edáýir sep bolmaq.
Búgin QR Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Maǵzum Myrzaǵalıev jumys saparymen Shyǵys Qazaqstanǵa kelip osy turǵyda atqarylǵan jumystardyń jáne keleshektegi josparlardyń jaı-kúıimen tanysty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Jol kartasy ázirlengen Shyǵys Qazaqstan oblysynyń turǵyndary úshin ózekti máselelerdiń biri – aýa sapasynyń nasharlyǵy. Ásirese óńirde qolaısyz meteorologııalyq jaǵdaı kezinde shekti ruqsat etilgen kontsentratsııa kólemi 3-4 esege deıin joǵarylaıtyny halyqty alańdatyp otyr.
Esterińizge sala ketsek, 2019 jyldyń aıaǵynda óskemendik oqýshy qala shetindegi qyrǵa shyǵyp, Óskemendi kómkergen kók tútinniń vıdeosyn jarııalaǵan bolatyn. Oqýshy vıdeoda «qala shetine taza aýamen tynystaý úshin» shyqqanyn aıta kele shahardaǵy kók tútinniń ishinen alyp murjalar ǵana kórinip turǵanyn jetkizgen. Kóp uzamaı Ekologııa mınıstrligi oqýshynyń vıdeosyna jaýap ta bergen edi.
Sondaı-aq óskemendik bıshi jigit Reseıdiń «TNT» arnasyndaǵy «Tantsy» baǵdarlamasynda bı arqyly týǵan jeriniń ekologııalyq máselesin qozǵaǵan-tuǵyn.
Osy túıtkildiń túıinin tarqatý úshin arnaıy jol kartasy ázirlengen.
Aımaq basshysy Danıal Ahmetovtyń aıtýynsha, oblysta atmosfera sapasyn jaqsartýǵa bes jylda 24 mlrd teńge jumsalady.
«Ekologııalyq problemalardy sheshýge baǵyttalǵan jol kartasynda 35 is-shara kózdelgen. Onyń ishinde Rıdder metallýrgııa kombınatyn ekologııalyq taza tehnologııalarmen jabdyqtaý, Óskemen qalasynda ornalasqan JEO-daǵy zııandy gazdan tazartý qurylǵylaryn jańǵyrtý, qoldanystaǵy kárizdik tazartý keshenderin qaıta jańartý, radıoaktıvti lastanýdyń jergilikti oshaqtaryn anyqtaý jáne joıý, ruqsat etilmegen qoqys tastaıtyn jerlerdi joıý jumystary qarastyrylǵan. Búginde Óskemende Ekologııalyq-qoǵamdyq monıtorıng júıesi jumys isteıdi. Ekologııalyq aqparatty onlaın rejımde kedergisiz alý úshin jaǵdaı jasalǵan», - dedi ol.
Qandaı jumystar atqaryldy?
Bul rette QR Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi de ShQO-nyń ekologııa máselesine úlken nazar aýdaryp otyr.
Mınıstr Maǵzum Myrzaǵalıevtyń aıtýynsha, Óskemen qorshaǵan orta ahýaly eń nashar úsh qalanyń qataryna kiredi. Sondyqtan munda ekologııalyq sharalardy kúsheıtý asa mańyzdy. Búgin óńirge jumys saparymen kelgen ol Óskemen jylý elektr ortalyǵynyń atmosferalyq aýany lastaý deńgeıin tómendetý jumystarymen tanysty. Kásiporyn 2014 jyldan bastap óndiriske eń ozyq qoljetimdi tehnologııalardy engizgen. Nátıjesinde aýaǵa shyǵatyn qatty bólshekter 51,3%-ǵa, kúkirt dıoksıdi 17%-ǵa tómendegen. 2003-2019 jyldar aralyǵynda Óskemen JES-iniń ekologııalyq sharalarǵa bólgen qarjysy 7,6 mlrd teńgeden asyp otyr.
«Óskemen qalasynda negizgi eki lastaýshy kásiporyn bar. Biri - «Qaztsınk» kompanııasy, ekinshisi jylý elektr ortalyǵy. Ásirese qysta, jelsiz aýa raıynda lastaýshy zattyń kóp bóligi JES-tan shyǵady. Shyǵaryndylar 16 myń tonnaǵa deıin jetedi. Degenmen jasyl tehnologııa boıynsha úlken jumys istelgeni kórinip tur. Shyǵaryndylar kólemin taǵy da azaıta túsý maqsatynda qosymsha baǵdarlama ázirleý qajet. Qysqa ýaqyt ishinde halyq onyń nátıjesin sezinýi tıis», - dedi Maǵzum Myrzaǵalıev.
Sondaı-aq mınıstr «Qaztsınk» kompanııasyna baryp, ondaǵy atqarylǵan jumystardyń jaı-kúıin tekserdi. Ótken jyly kásiporynnan shyǵatyn kúkirt dıoksıdi 16,9 myń tonnany quraǵan. Bul 2004 jylmen salystyrǵanda 4 ese az.
«Áli alda atqarylatyn jumystar az emes. Aldaǵy jyly iske asyrylatyn jol kartasynda naqty maqsattar kórsetilgen. Sondyqtan Shyǵys Qazaqstannyń ekologııa máselesi nazardan tys qalmaıdy», - dedi mınıstr.
Paıdaly qazbalar qory taýsylýda
Maǵzum Myrzaǵalıevtyń jumys sapary kezinde kóterilgen ózekti taqyryptardyń biri – paıdaly qazbalar qorynyń taýsylýy boldy. Qazirde óńirde 17-20 jylǵa jetetin qor ǵana qalǵan.
ShQO ákimdiginde ótken jıyn barysynda aımaqtyń mıneraldyq-shıkizat bazasyn damytý týrasynda tereńinen sóz qozǵaldy. Bul baǵytta zamanaýı tehnologııa ádisterin qoldaný mańyzdy bolyp otyr.
«Investorlarǵa qolaıly jaǵdaı jasaý arqyly úlken nátıjelerge qol jetkizýge bolady. Oblys ákimi Danıal Ahmetovpen barlaýdy kúsheıtý, qosymsha qarjy tartý máselesi boıynsha jumys tobyn qurýǵa kelistik. Onyń quramyna saladaǵy ǵalymdar, kompanııalar men múddeli memlekettik organdardyń ókilderi kiredi. Jastardy geologııa salasyna tartýdy da qolǵa alý qajet. Osy oraıda «Qazgeologııa» kompanııasy Shyǵys Qazaqstannyń jergilikti joǵary oqý oryndarymen áriptestikti kúsheıtedi», - dedi QR Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri.
«KAZAKHMYS BARLAU» JShS geologııalyq barlaý kompanııasynyń bas dırektory Ǵalym Nurjanovtyń aıtýynsha, paıdaly qazbalar qory máselesine qazirgi ýaqyttan kóńil bólingendigi áste durys.
«Bizdiń kompanııa bıyl geologııalyq barlaý jumystaryna 1 mlrd teńgeden astam qarajat bóldi. 2025 jylǵa deıingi strategııalyq jospar ta ázirledik. Jyl saıyn osy maqsatta qarjy jumyldyrýǵa daıynbyz. Sebebi mıneraldyq-shıkizat qorynyń azaıýy kóptegen kásiporyndardy tolǵandyrýda. Taǵy bir aıta keterligi, barlaý jumystaryna sheteldik emes, tek qazaqstandyq mamandardy tartýdamyz. Semeı geologııalyq kolledjinen jylyna 50-den astam túlekti jumysqa qabyldaımyz. Bul kolledjden oqyp shyqqan jas mamandardyń bilim sapasy óte joǵary», - dedi ol.
