ShQO-daǵy Zaısan aýdanynyń turǵyndary gaz tartylmaǵanyna narazy
ÓSKEMEN.KAZINFORM – Shyǵys Qazaqstan oblysy Zaısan aýdanynda jer qoınaýynan gaz qory tabylǵanyna jıyrma jylǵa jýyq ýaqyt ótse de, sol baılyqtyń ıgiligin kóre almaı otyrǵan aýyldar áli bar. Kógildir otynnyń ústinde otyryp, qys boıy kómir jaǵatyn turǵyndar bul jaǵdaıdy áleýmettik ádiletsizdik dep baǵalaıdy. Halyq úshin gazdandyrý tek turmystyq másele emes, ómir sapasyna tikeleı áser etetin problemaǵa aınalǵan.
«Kómirdi qaryzǵa alyp otyrmyz»
2009 jyly gaz qory anyqtalǵan sátte Zaısan aýdanynyń halqy kómirden birjola qutylamyz dep úmittengen-di. Alaıda jyldar óte bul úmit keı aýyldar úshin aqtalmaı qaldy.
- Daıyr aýylyna gaz tartylady dep qubyrlardy ornatty. Kómir jaǵýdy qoıamyz ba dep barlyǵymyz qýanǵan edik. Gaz kelse áldeqaıda arzanǵa túser edi. Kómirdi bıyl tonnasyna 34 myń teńgeden aldyq. Úıimiz úlken, qys boıy 8-10 tonna jaǵamyz. Áke-sheshem, tórt balam bar. Óz jerimizdiń astynda gaz jatsa da, sonyń paıdasyn kóre almaı otyrmyz, - deıdi Dáýlet esimdi (aty ózgertilip berildi - red) Daıyr aýylynyń turǵyny.
Onyń aıtýynsha, másele tek qarjyda emes. Olar gazdyń jyldar boıy syrtqa satylyp, al jergilikti halyqtyń kómirge táýeldi bolyp qalǵanyna narazy.
- Gaz bar ekenin bilemiz. Ony basqa elderge satyp jibergenin de estidik. Al biz óz úıimizdi jylytý úshin qaryzǵa kómir alyp otyrmyz. Óz jerimizdiń baılyǵy ózimizge jetpeı jatyr. Qansha jyl kútýge bolady?! Ákimdik jyl saıyn aýylymyzǵa gaz tartylady dep qurǵaq ýáde berip keledi, - deıdi aýyldyń taǵy bir turǵyny.
Gaz qory qansha jylǵa jetedi?
Osy rette, Kazinform tilshisi Zaısan aýdany ákimdigi men QR Energetıka mınıstrligine saýalhat joldap, halyqty tolǵandyrǵan túıtkilderge jaýap alyp kórdi.
- Qazirgi ýaqytta aýdannyń 10 eldi mekeni, atap aıtqanda Zaısan qalasy, Qarabulaq, Keńsaı, Qaınar, Aınabulaq, Jambyl, Kógedaı, Shalqar, Qaratal, Úlken Qaratal aýyldary ortalyqtandyrylǵan gazben qamtamasyz etilgen. Bul eldi mekenderdiń halqy 23,6 myń adam. Bul oblys halqynyń 3,25%-y. Qoldaǵy aqparatqa sáıkes, qazirgi qalǵan gaz qory 7 jylǵa jetedi, - dep jaýap berdi aýdandyq turǵyn úı- kommýnaldyq sharýashylyǵy, jolaýshy kóligi jáne avtomobıl joldary bóliminiń basshysy Álı Jumaǵalıev.
QR Energetıka mınıstrliginiń málimetinshe, Zaısan aýdanyndaǵy Sarybulaq gaz ken orny alǵash ret 2005 jyly anyqtalǵan. Ol kezde S-2 uńǵymasyndaǵy paleogen shógindilerinen gazdyń sýburqaq aǵyny alynǵan.
- 2009 jyly bos gazdyń bastapqy geologııalyq qory shamamen 3,8 mlrd m³ boldy. Qazirgi tańda «Tarbaǵataı Munaı» JShS táýligine 120 myń m³ gaz óndiredi, - delingen mınıstrliktiń resmı jaýabynda.
Mınıstrlik dereginshe, buryn gazdyń bir bóligi shetelge eksporttalǵan.
- 2023 jylǵy 1 qańtardan bastap gaz eksporty júzege asyrylmaıdy, óndiriletin barlyq gaz ishki naryqqa jetkiziledi. Al 2013-2022 jyldar aralyǵynda Qytaıǵa 3,4 mlrd m³ gaz eksporttaldy, - delingen aqparatta.
Gaz kezeginde turǵan aýyldardyń biri - Daıyr. Ol aýdan ortalyǵynan 23 shaqyrym jerde ornalasqan. Bul baǵytta belgili bir ınfraqurylym salynǵanymen, másele áli túbegeıli sheshilmegen.
- Búgingi tańda 2020 jyly Daıyr aýyly jáne taǵy 7 eldi mekendi gazben qamtamasyz etý maqsatynda magıstraldyq qosalqy jelilerdiń qurylysy aıaqtaldy. Atalǵan joba aıasynda joǵary qysymdy gaz qubyrlarynyń jalpy uzyndyǵy 52 shaqyrym, onyń ishinde Daıyr aýylyna deıin gaz jetkizetin jeliler salyndy. Sonymen qatar 8 gaz retteý pýnkti ornatyldy, - deıdi QR Energetıka vıtse-mınıstri Qaıyrhan Tutqyshbaev.
Sonymen qatar ol gazdandyrý jobalaryna tapsyrys berýshiler men jobalaýshylardyń jergilikti atqarýshy organdar ekenin atap ótti.
- Shyǵys Qazaqstan oblysy ákimdiginiń aqparatyna sáıkes, Daıyr aýylyn gazdandyrý qarastyrylǵan. Qazirgi ýaqytta aýylǵa deıin magıstraldyq gaz qubyrlary aldyn ala tartylǵan, alaıda ishki eldi mekendik jáne toqsanishilik gaz jelileriniń qurylysy aıaqtalmaǵan. Atalǵan jelilerdi salý úshin ákimdikpen jobalaý-smetalyq qujattama ázirlenip, 2019 jyly memlekettik saraptamanyń oń qorytyndysy alynǵan. Alaıda merdiger uıymnyń jaýapsyzdyǵynan joba ýaqytyly iske aspaǵan. Sot protsesteri men merdiger uıymnyń mindettemelerin oryndamaýyna baılanysty gaz tartý jumystary keshiktirildi. Nátıjesinde, 2024 jyldyń qarashasynda kelisimshart sot tártibimen buzyldy. Tólengen somalar memleket kirisine qaıtarylýǵa jatady, - deıdi vıtse-mınıstr.
Qazirgi ýaqytta joba qaıta qaralyp jatyr.
- Memlekettik saraptamanyń merzimi ótýine baılanysty jobalaý-smetalyq qujattamaǵa ShQO ákimdigi túzetý engizip jatyr. Túzetý júrgizilip, saraptamanyń oń qorytyndysy alynǵannan keıin Shyǵys Qazaqstan oblysy ákimdiginen mınıstrlikke tıisti bıýdjettik ótinim kelip túsken jaǵdaıda, biz ary qaraı Qarjy mınıstrliginiń bıýdjettik josparlaý jónindegi ýákiletti organyna joldap, jobalardy Respýblıkalyq bıýdjettik komıssııanyń qaraýyna shyǵarýǵa daıynbyz, - dep jaýap berdi Qaıyrhan Tutqyshbaev.
Mınıstrlik aldaǵy josparlardy da atady. Keleshekte gazdandyrý Daıyr aýylymen qatar Kókjyra, Qýanysh, Saryterek, Jarsý, Baqasý, Sarjyra jáne Birjan aýyldaryn da qamtymaq.
- Bul eldi mekenderge deıin magıstraldyq gaz jelileri 2020 jyly tolyq salynǵan. Qazirgi ýaqytta Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimdigimen ishki taratý jelileriniń jobasy túzetilip jatyr, qujattar tıisti kelisimderden ótkennen jáne qarjylandyrý kózderi anyqtalǵannan keıin qurylys-montaj jumystarynyń merzimi naqtylanady, - dep habarlady mınıstrlikten.
Eske salsaq, buǵan deıin Aqtóbede suıytylǵan gaz tapshylyǵy jaıly jazǵanbyz.