ShQO-da zeınetker kúnine 20 shaqyrym júgirip, qysta muzdaı sý quıynady

— Muzdaı sýǵa túsip, kúndelikti jattyǵý jasap kele jatqanyńyzǵa qansha ýaqyt boldy?

— 1961 jyly naýryz aıynda Shyǵys Qazaqstan oblysy Tarbaǵataı aýdany Aqjar aýylynda dúnıege keldim. Bala kúnde óte áljýaz, aýrýshań boldym. Qatarlastarymmen alysyp oınaǵanda birinshi jyǵylyp qalatynmyn. Sodan 7-synypta kúreske jazyldym. Sportpen shuǵyldanyp, fızıkalyq turǵyda shyńdalyp, 10-synypqa kelgende aýdan chempıony boldym. Mektep bitirgen soń birneshe jyl jumys istep, áskerge bardym. Otan aldyndaǵy boryshymdy Monǵol Halyq Respýblıkasynyń «Gobbı» shólinde ótedim. Al 1982-1986 jyldary Almaty qalasyndaǵy dene mádenıeti ınstıtýtyn «Buqaralyq dene mádenıeti men saýyqtyrý jáne týrızmdi uıymdastyrý» mamandyǵy boıynsha bitirdim.

Eseıe kele kúresti qoısam da, kún saıyn júgirýdi toqtatpadym. Ásirese orta, uzaq qashyqtyqqa júgirgendi jaqsy kóremin. Osynshama jyl boıy júgirip júrmin dep naqty aıta almaımyn.

Balalyq shaqtan beri boıyma sińgen ádetim, daǵdym desem de bolady. Jazda kúnine 20 shaqyrymǵa deıin eńseremin. Qysta kún qysqa ári jer taıǵaq bolatyndyqtan úzilis jasap, úıde 20-30 mınýt túrli jattyǵýlar jasaımyn. Otyryp-turý, press, qolmen jerden kóterilý degendeı. Al kóktemnen bastap qara kúzge deıin júgiremin. 

Sodan soń krannan aǵyp turǵan tastaı sýmen beti-qolymdy, denemdi jýyp, aýzy-murnymdy shaıamyn. Odan keıin sol sýdy 15 lıtrlik shelekke toltyryp alamyn da syrtqa shyǵyp, jalań deneme quıamyn. Bıylǵy qańtar aıynda dalada -40 gradýs aıaz bolyp turǵanda da quıyndym. Aýa temperatýrasy -30-dan asqanda taban muzǵa jabysady. Sol kezde aıaqty únemi qozǵap turý kerek.

Sýmen quıynýǵa ne túrtki bolǵanyn aıta keteıin. 1995 jyly monshaǵa túsken saıyn eki shekem solqyldap aýyratyndy shyǵardy. Ramazan Túsipov degen kisi maǵan «P. K. Ivanovtyń „Balaqan“ degen shynyǵý júıesimen aınalyssań, bárinen de qutylasyń» dedi. Ol kisiniń ózi de osymen aınalysatyn-tuǵyn. Sodan jańaǵy kitapty satyp alyp, muqııat oqyp shyqtym. Áli esimde, qyrkúıektiń 29-ynda tańerteń turyp sýyq sýmen quıynýdy bastap kettim. Shynynda da birneshe kúnnen keıin-aq bas aýyrǵany sap tyıyldy. Sodan beri mine, 30 jyldan astam ýaqyt boıy kúz ben kóktem aralyǵynda muzdaı sýmen quıynyp kelemin.

— Tamaqtaný rejımińiz bar ma?

— Tańerteń tura salyp 200 gramm sý ishemin. Bul ishki qurylysty, ishekti shaıý úshin. Sýdy sýyq ta emes, ystyq ta emes, bólme temperatýrasyndaı qylyp, otyryp úshke bólip ishemin. Al tamaq talǵamaımyn. Jattyǵýdan soń tańǵy asymdy ishemin. 1-de tústenip, keshki 7-lerde keshki asqa otyramyn. Dárýmeni kóp, mıneraly mol taǵamdardy jıirek tutynýǵa tyrysamyn. Jemis-jıdek, jańǵaq jep turamyn. Balyqqa qatty qumar emespin.

— Muzdaı sý quıynýdyń aǵzaǵa qandaı paıdasy bar?

— Paıdasy orasan. Sý quıyný — birneshe sekýnd ishinde búkil aǵzańdy oıatady. Túnde uıqyń jaısyz bolsa nemese sanańdy bir ýaıym torlasa sý ony lezde sypyryp tastaıdy. Anadan jańa týǵandaı bolasyń.

— Sportpen shuǵyldanbaıtyn ózińizben quraltpas adamdardyń qasynda ózińizdi qalaı sezinesiz?

— Keıbir adamdar 60-qa kelmeı jatyp eki tizesi syzdap, durys júre almaı qalady. Júgirý turmaq, sál kóbirek júrse entigedi. Bireýdiń ókpesi, ekinshiniń býyny shydamaıdy. Eki aıdan keıin 65-ke tolsam da 120 ret otyryp turyp, 20 shaqyrymdy toqtamaı júgire alamyn. Daıyndyǵym jaǵynan sportpen aınalyspaıtyn 20-40 shamasyndaǵy árbir úshinshi jigitpen alysýǵa shamam jetedi. Kórgender óz jasyńyzdan 10 jyldaı jas kórinesiz dep jatady. Bul da sporttyń arqasy.
Er adam sportpen tek qandaı da bir jetistikke jetý úshin emes, ózin qorǵaı alý, densaýlyǵyn saqtaý úshin shuǵyldanýy kerek dep esepteımin.

— Sizdiń tájirıbeńizdi barlyq adamǵa birdeı qoldanýǵa bola ma, álde bul tek jeke fızıologııaǵa baılanysty ma?

— Bul óte kúrdeli suraq. Mysaly, dárigerler ómir boıyna tósekke tańylady degen Valentın Dıkýl esh berispeı, óz kúshine qaıta keldi ǵoı. Sol sııaqty sporttyń arqasynda túrli aýrýlardy jeńgender az emes. Ol úshin adamnyń erik-jigeri, ózine degen senimi joǵary bolýy kerek dep oılaımyn.

Sýmen quıynýǵa kelgende de solaı, bireýdiń búıregi, ekinshiniń ókpesi aýyrady degendeı. Olarǵa quıynsań bári jazylady dep aıtýǵa haqym joq. Sebebi men aıtty eken dep erteń bir adam aýrýyna aýrý qosyp jatýy da múmkin ǵoı. Sol úshin ár adamnyń ózine baılanysty. Al deni saý azamattarǵa sý quıynyp bastaýǵa áste bolady. Áýeli -15 gradýsta quıynyp kórgen jón.

— Sóz sońynda sportpen shuǵyldanbaı jandarǵa aıtaryńyz?

— Kez kelgen er azamat Otanyn, otbasyn, bala-shaǵasyn qorǵaýǵa daıyn bolýy kerek. Al ol úshin sportpen shuǵyldanyp, fızıkalyq turǵyda myqty bolý qajet. Sport degen — densaýlyq. Eger densaýlyǵyń syr berse jumystyń da, baılyqtyń da keregi joq bolyp qalady. Sondyqtan salaýatty ómir saltyn ustanaıyq!

Eske salsaq, osyǵan deıin shyǵysqazaqstandyq áıeldiń kıiz basyp, ulttyq ónerdi ulyqtap júrgeni jaıly jazǵanbyz.