ShQO-da azyq-túlik baǵasy boıynsha búgingi ahýal qandaı

Baǵa nege turaqtanbaı tur? 

Sońǵy jyldary Altaı, Úlken Naryn aýdandarynyń turǵyndary kókónis baǵasynyń qymbattaǵanyn aıtyp keledi. Týrıster aǵylatyn Rıdder qalasynda da osyndaı jaǵdaı.

– Bazardan kóbinese et ónimderin alamyn. Balalarym balyqty da jaqsy kóredi. Biraq sórelerdegi baǵaǵa qarap, keıde qaltamyz kótermeı qalatynyn sezemiz. Arzandap jatqan ónim joq. Halyq kóp tutynatyn ónimder qoljetimdi bolsa jaqsy edi, – deıdi rıdderlik Álı Kenjebaı.

Úlken Naryn aýdanynyń turǵyny Tımýr Muratbek shildeniń basynda ótken Katonqaraǵaıdaǵy «Altaı – túrki áleminiń altyn besigi» halyqaralyq festıvalin mysal etti. Onyń aıtýynsha, jan-jaqtan keletin meıman sany kóp bolǵanda kásipkerler baǵany tym ósirip jibergen.

– Onsyz da qymbattap turǵan baǵa osyndaı aýqymdy sharalar ótkende tipten aspandap ketedi, – deıdi ol. 

Oblystyq Kásipkerlik jáne ónerkásip basqarmasynyń basshysy Isataı Ańsat óńirde baǵany baqylaý boıynsha atqarylyp jatqan jumystardy aıtyp berdi. Tıisti monıtorıngter kezinde baǵa ósimi baıqalǵan. 

– 2019 jyldan bastap baǵany turaqtandyrý baǵdarlamasyna 4,5 mlrd teńge kóleminde bıýdjet qarajaty bólindi. Bul qarjy jetkizýshilerge beriletin qaryzdar arqyly aınalymda paıdalanylady. Komıssııa sheshimine sáıkes, ótken jyldyń mamyr aıynan bastap kúrish, qant, salmaqpen satylatyn makaron, kúnbaǵys maıy, qaraqumyq jarmasy, tuz jáne kókónister (kartop, sábiz, pııaz jáne qyryqqabat), al 2025 jyldyń qazan aıynan bastap et boıynsha baǵany turaqtandyrý sharalary qolǵa alyndy, – deıdi Isataı Ańsat. 

Onyń aıtýynsha, aımaqta aýyl sharýashylyǵy ónimderin deldalsyz jáne ústeme baǵasyz tikeleı satýǵa arnalǵan jármeńkeler turaqty ótkizilip turady. Jyl bastalǵaly osyndaı 300-ge jýyq jármeńke uıymdastyrylǵan. Óńir turǵyndary jalpy somasy 1,4 mlrd teńgege jýyqtaıtyn ónimder satyp alǵan.

– Shilde aıynyń ortasyndaǵy monıtorıng derekterine sáıkes, Úlken Naryn aýdany barlyq derlik sanat boıynsha baǵalardyń eń joǵary deńgeıin kórsetti. Rıdder qalasynda da baǵalardyń joǵarylaýy baıqalady, ásirese kókónister, et ónimderi jáne balyqty aıtýǵa bolady. Keıbir aıtarlyqtaı aýytqýlardy esepke alsaq, Shemonaıha aýdany ortasha deńgeıden joǵary, – deıdi basqarma basshysy.

Kókónis qymbattap ketken

Altaı men Kúrshim aýdandaryndaǵy jalpy jaǵdaı turaqty. Al azyq-túliktiń eń tómen baǵasy Zaısan, Ulan jáne Samar aýdandarynda baıqalǵan. Isataı Ańsat ortasha kórsetkishpen salystyrǵanda, óńirde baǵadaǵy eń eleýli aıyrmashylyqtar úsh aýdanda baıqalatynyn jetkizdi. Onyń ishinde Úlken Naryn aýdanynda alty negizgi taýar túri boıynsha baǵanyń joǵarylaǵany tirkelgen. Atap aıtsaq, qara shaı – 4863 teńge, qaımaq – 2326 teńge, qııar – 676 teńge, qaraqumyq jarmasy – 394 teńge, kúrish –543 teńge, súzbe – 2214 teńge.

Rıdder qalasy – kókónister men et eń qymbat baǵamen satylatyn qala. Odan bólek, ol jaqta qyzanaqtyń bir kelisi 1 350 teńgeden saýdalanyp jatyr. Altaı aýdanynda qııardyń ortasha baǵasy – 678 teńge, qyzanaqtyń ortasha baǵasy – 815 teńge.

– Eń qymbat rojkı Marqakól aýdanynda satylady (745 teńge). Qyryqqabat Shemonaıha aýdanynda qymbat, bir kelisi – 320 teńge. Sosyn qııar boıynsha Tarbaǵataı (820 teńge) aýdanynda baǵa aıtarlyqtaı joǵary, – deıdi Isataı Ańsat.

Ákimder máseleni qalaı sheshpek?

Basqarma basshysy óz sózinde Altaı, Úlken Naryn aýdandary jáne Rıdder qalasy ákimdikterine deldaldar sanyn barynsha azaıtý maqsatynda Óskemendegi kóterme saýda kásipkerlerimen ózara is-qımyl jasaýǵa shaqyrdy. Sondaı-aq barlyq aýdanǵa saýda ústemelerine baqylaýdy kúsheıtý jónindegi jumysty jandandyrýdy oryndy dep sanaıtynyn aıtty. Al buǵan qatysty aýdan basshylary ne deıtinin surap kórdik. 

– Iá, bizde áleýmettik mańyzy bar tórt ónimniń baǵasy joǵary. Sonyń biri – sábiz. Biraq onyń baǵasy qazir tústi, 330 teńgeden satylyp jatyr. Et pen balyq ónimderiniń baǵasy qymbat bolyp tur. Bul baǵytta jumys istep jatyrmyz. Kórshiles aýdandardan kásipkerler shaqyryp, jármeńkeler uıymdastyryp, baǵany turaqtandyramyz ba dep otyrmyz. Al qyzanaqty «Ertis» áleýmettik-kásipkerlik korporatsııasyna tıesili úsh dúńgirshekti ornatý arqyly retteýge nıettimiz. Qalaǵa basqa da yqpaldy kásipkerlerdi shaqyramyz, – deıdi Rıdder qalasy ákiminiń orynbasary Qanybek Tóleýhan.

Úlken Naryn aýdanynyń ákimi Eldos Baırahmetov shilde aıyndaǵy monıtorıngtegi baǵa ósimin aýqymdy festıvalmen baılanystyrdy. 

– «Altaı – túrki áleminiń altyn besigi» halyqaralyq festıvali kezinde baǵa kóterilgen. Salyq organymen birlese, tıisti toptardy iske qostyq. Qaı jerde qandaı baǵa tirkelip jatqanyn qadaǵalap, retteımiz, – deıdi Eldos Baırahmetov.

Al Shemonaıha aýdanynyń basshysy Erjan Shýrmanov jylqy eti, qyryqqabat jáne súzbe baǵasy qymbattap turǵanyn rastady.

– Qyryqqabat boıynsha aıtarym, istiń mán-jaıyn anyqtadyq. Keıbiri byltyrǵy ónimniń baǵasyn túsirmepti. Qazirgi ónim boıynsha birizdilik baıqalyp keledi. Monıtorıngtik top múshelerimen birge jumys istep jatyrmyz. Jylqy eti boıynsha eki sharýa qojalyǵymen sóılestik. Jýyqta jármeńke ótkizemiz. Oblysqa ortaq baǵa bizde de ornaıdy dep senemin.

Súzbe boıynsha ózimizdiń óndirýshilermen sóılesip, sheshimin taýyp kelemiz. Baǵa oblystaǵy ortasha kórsetkishten aspaýy tıis, – deıdi ol.

Sondaı-aq Altaı aýdanynyń ákimi Renat Qurmambaev qymbatshylyqty tizgindeý úshin ne istelip jatqanyn aıtyp berdi.

– Aýdan boıynsha 17 áleýmettik bólimshe bar. Bizde qııar men qyzanaq qymbattap tur. Bul ásirese maýsym aıynda erekshe baıqaldy. Sebebi, jekemenshik sharýashylyqtarda kókónis endi-endi pisip jatyr. Qazir olar birtindep saýdany qyzdyryp keledi. Endi baǵa túse bastaıdy, – deıdi ol.

P/S: Áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik baǵasyn turaqtandyrý baǵytynda óńirde túrli sharalar qolǵa alynǵanymen, turǵyndardyń kúndelikti ómirinde onyń áseri áli tolyq sezilmeı otyr. Baǵanyń kóterilýine maýsymdyq faktorlar, deldaldar, logıstıkalyq shyǵyndar jáne suranystyń artýy yqpal etetini aıtylǵanymen, halyq úshin eń mańyzdysy – sórelerdegi naqty baǵanyń qoljetimdi bolýy. Sondyqtan olar qymbatshylyqtyń qarqyny báseńdeı me dep kútedi.

Eske salsaq, osyǵan deıin Qyzylordada taýar baǵasyn durys rásimdemegen 42 saýda ornyna aıyppul salynǵany habarlanǵan.