ShQO-da apatty jaǵdaıda turǵan 2 sý qoımasy áli jóndelmeı keledi
ÓSKEMEN. KAZINFORM — Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy Úıdene jáne Qandysý sý qoımalary apatty jaǵdaıda turǵanyna az bolǵan joq. Alaıda áli kúnge deıin jóndelmeı keledi. Buǵan ne sebep bolyp otyrǵanyn Kazinform tilshisi zerdelep kórdi.
Qurylysy qyrkúıekte bastalmaq
Áńgimeni Zaısan aýdanynda oryn tepken Úıdene sý qoımasynan bastalyq. Ol 1966 jyly paıdalanýǵa berilgen. Arada jarty ǵasyrdan astam ýaqyt ótkende, naqty aıtqanda 2018 jyly resmı túrde apatty jaǵdaıda dep tanylǵan. Sý qoımasynyń qazirgi jaǵdaıy týraly saýaldarymyzǵa Zaısan aýdanynyń kásipkerlik jáne aýyl sharýashylyǵy bóliminiń basshysy Qaırat Kárimov jaýap berdi.
— Úıdene sý qoımasynyń sý bógeti qanaǵattanarlyq jaǵdaıda. Tek 310 metrlik sý tonneli men ashyp-jabý gıdroqondyrǵylarynyń jaǵdaıy syn kótermeıdi. Qurylystyń tozý deńgeıi shamamen 65%-dy quraıdy. 2024 jyly sý qoımasyna qaýipsizdik deklaratsııasy boıynsha kópfaktorly tekserý júrgizilip, nátıjesinde sý qoımasynyń apatty jaǵdaıy naqtylandy, — deıdi ol.
Sý qoımasynyń jobalyq syıymdylyǵy — 75 mln tekshe metr. Qazirgi tańda Sý resýrstaryn retteý, qorǵaý jáne paıdalaný jónindegi Ertis basseındik ınspektsııasy qoımaǵa tek 46,6 mln tekshe metr sý jınaýǵa ruqsat beripti.
— Búginde sý qory — 41 mln tekshe metrdi qurap otyr. Qoımadaǵy sý kólemin shektegenmen sýmen qamtylmaı otyrǵan sýarmaly egistik alqaptary joq. Úıdene sý qoımasy arqyly sý tutynatyn Zaısan qalasynyń okrýgi, Keńsaı jáne Qarabulaq aýyldyq okrýgteriniń jalpy egistik jerleriniń kólemi 10 250 gektardy qurasa, 2026 jyly atalǵan 3 okrýgtiń jalpy egistik kólemi — 4439 gektar bolyp otyr. Sý paıdalaný shartyna 257 sharýashylyq qurylym otyrǵan, — deıdi Qaırat Kárimov.
Onyń aıtýynsha, sý qoımasyn jańǵyrtýǵa «Qazsýshar» RMK óz kúshimen 2023 jyly jasalǵan jobalyq-smetalyq qujattamaǵa túzetýler engizip jatyr. Saraptamanyń oń qorytyndysy alynǵan jaǵdaıda qurylys jumystary qyrkúıek aıynda bastalmaq. Sý qoımasyn rekonstrýktsııalaýǵa qajetti qarjy kólemi — 2,3 mlrd teńge.
— Qaıta jańǵyrtý jumystary bastalmaǵan kúnniń ózinde 10 250 gektar egistik alqaby tolyqtaı ıgerilmegen jaǵdaıda aldaǵy jyldarda eginge sý tapshylyǵy bolmaıdy. Qoımadaǵy ruqsatty kólem — 46,6 mln tekshe metr sý qazirgi egistik kólemine jetkilikti. Qazirgi ýaqytta Úıdene sý qoımasynyń buzylý nemese bógettiń jarylý qaýpi joq. Zaısan qalasy okrýgi, Keńsaı jáne Qarabulaq aýyldyq okrýgteriniń eldi mekenderinde jalpy jıyny — 22 476 adam qonystanǵan. Tótenshe jaǵdaıdyń aldyn alý maqsatynda sý qoımasyna jınalǵan sý jalpy syıymdylyqtyń 61,7%-yn quraıdy, — deıdi aýdandyq kásipkerlik jáne aýyl sharýashylyǵy bóliminiń basshysy.
Qaýip aımaǵynda 5 aýyl tur
Tarbaǵataı aýdanyndaǵy Qandysý sý qoımasynyń qurylysy 1973-1983 jyldary aralyǵynda júrgizilgen. Sý qoımasy 2024 jyldan bastap apatty jaǵdaıda tur.
Sol jyldan beri paıdalanýdan shyǵarylyp, onda múlde sý jınalmaı keledi. Osynyń saldarynan mańaıdaǵy sharýalar qýańshylyqtyń zardabyn tartyp otyr.
— Byltyr da, onyń aldyńǵy jyly da qýańshylyq boldy. Sonyń kesirinen egin ónimi durys bolmady. Qandysý sý qoımasy tezirek jóndelmeı másele sheshilmeıdi, — deıdi aýdan turǵyny Serik Babahanov (aty-jóni ózgertilgen).
Belgili bolǵandaı, sońǵy tehnıkalyq qorytyndyǵa sáıkes, sý qoımasynyń tozý deńgeıi 70% quraǵan.
— Sý qoımasyna 2022 jyly tekserý júrgizilip, 2023 jyly qaýipsizdik deklaratsııasy ázirlendi. Ótken jyly «Instıtýt Kazgıprovodhoz» JShS mamandary nysandy qaıta tekserip, «Qandysý sý qoımasyn qaıta jańǵyrtý» jobasy boıynsha tehnıkalyq qorytyndy daıyndady. Júrgizilgen zertteýlerdiń nátıjesinde sý qoımasyn kúrdeli jóndeýden ótkizý qajettiligi anyqtaldy. 2024 jyldan bastap sý qoımasy tranzıttik rejımde jumys isteıdi. ıAǵnı, onda sý jınalmaıdy. Al nysannyń jobalyq syıymdylyǵy — 43,6 mln tekshe metr, — dep jaýap berdi Tarbaǵataı aýdanynyń ishki saıasat bóliminiń basshysy Nurjan Bajenbaev Kazinform tilshisiniń saýalhatyna.
Sý qoımasyna qarasty sýarmaly jer kólemi 7 myń gektardy quraıdy. Alaıda búginde sý qoımasynan shyǵatyn magıstraldi kanaldar arqyly shamamen 700 gektar jer ǵana sýmen qamtamasyz etilip otyr.
— Jobaǵa qatysty memlekettik saraptamadan oń qorytyndy alyndy. Qazirgi ýaqytta qarjylandyrý máselesi sheshilýde. Jospar boıynsha qurylys-montajdaý jumystary osy jyldyń tamyz-qyrkúıek aılarynda bastalady. Jobalyq-smetalyq qujattamaǵa sáıkes sý qoımasyn qaıta jańǵyrtýǵa 4,76 mlrd teńge qajet, — deıdi Nurjan Bajenbaev.
Onyń aıtýynsha, sý qoımasy tranzıttik rejımde bolýyna baılanysty qaýipsizdikti qamtamasyz etip tur. Sý jınalmaǵandyqtan, apatty jaǵdaıdyń týyndaý qaýpi joq.
— Qaıta jańǵyrtý jumystary aıaqtalǵannan keıin ǵana sý jınalady. Qandysý sý qoımasynyń yqtımal qaýip aımaǵyna Bozsha, Mańyraq, Jańalyq, Jetiaral jáne Aqjar aýyldary kiredi. Atalǵan eldi mekenderde jalpy sany 8916 adam turady. Sý qoımasy aýmaǵynda halyqty habardar etý maqsatynda habarlandyrý júıesi men dabyl berý sırenasy ornatylǵan. Sonymen qatar tótenshe jaǵdaı týyndaǵanda áreket etetin barlyq qyzmetter men mekemelerdiń baılanys derekteri engizilgen habarlandyrý ázirlengen, — deıdi aýdandyq ishki saıasat bóliminiń basshysy.
Eske salsaq, osyǵan deıin elimizde 13 sý qoımasyn salý jobasy ázirlenip jatqany habarlanǵan.
