ShQO-da «Aqbilektiń» prototıpi - Darıǵa Ábishqyzynyń kózin kórgen kelini turady
ASTANA. Qazaqparat - Alash arysy Júsipbek Aımaýytovtyń «Aqbilek» romanyndaǵy Aqbilektiń prototıpi Darıǵa Ábishqyzynyń kózin kórgenderdiń qatary saýsaqpen sanarlyqtaı ǵana qaldy. Solardyń biri - Shyǵys Qazaqstan oblysy Kúrshim aýdanyna qarasty Qaljyr aýylynda (buryn Marqakól aýdanyna qaraǵan) turatyn Maǵıshat Smaǵulqyzy esimdi 82 jastaǵy áje. Keıýana Darıǵa ananyń kenje uly Nııazbek Qoqymbaevtyń zaıyby. Maǵıshat Smaǵulqyzynyń jasy seksennen assa da keıýana áli tyń eken.
Maǵıshat apa qartaıdym demeıdi, úı sharýasyna bir kisideı epti, sharýaqor. Jubaıy Nııazbek Qoqymbaev oqý-toqýdan bas almaı, ómir boıy Qumash Nurǵalıev atyndaǵy Boran mektebinde muǵalimdik qyzmet atqarǵan. Maǵıshat apanyń sharýaqor bolýyna Darıǵa ananyń pysyqtyǵy men iskerligi tálim bolǵanǵa uqsaıdy. Jańaýyl aýylynda tiginshi bolyp, soldattarǵa shınel tigip júrgen kezinde Darıǵa anamen birge Maǵıshat Smaǵulqyzy da is tigedi. Nııazbek Maǵıshatqa sóz salyp, kóp ótpeı ekeýi otbasyn qurǵan. Nııazbek ata osydan on eki jyl buryn ómirden ótip ketipti.
Seksen eki jastaǵy Maǵıshat Smaǵulqyzynyń aıtýynsha, Darıǵa ananyń Ámirǵumar men Nııazbek atty eki uly, sonymen birge asyrap alǵan taǵy úsh balasy bolǵan. Kenje kelini enesine «apam» dep erkelepti. Darıǵa ana kózi tirisinde jubaıy Óteýliniń Qytaıda asa qatigezdikpen óltirilgeni týraly qaıǵyly oqıǵany aıtyp otyrady eken. «Óteýli óldi» degen habar jetken ýaqytta Maǵıshattyń jubaıy Nııazbek eki-aq jasar bala bolǵan. Qaraly habardy estip úıinde jata almaǵan Darıǵa Nııazbekti sheshesine qaldyryp, Qytaıǵa bet alady. Ol jaqtaǵy ahýaldyń da ońaı bolmaǵany belgili. Qytaıda Óteýliniń kózin qurtqandar tún jamylyp, Darıǵa men týystaryn ustamaq bolypty. Biraq, Darıǵa ananyń alystan týysatyn bir sińlisi bul habardy kezdeısoq estip qalyp, qaraly aýyl bergi betke qashyp úlgeredi.
«Apam aýyldaǵy balalardyń bárine qamqorlyǵyn aıamady. Eshkimdi eshkimnen kem-qor kórgen joq. Joqshylyq zamanda is tigip, nan tabatyn. Bes balany ákesiz ósirdi, jetildirdi. Apamnyń sheshesin kórgen joqpyn. Talaı jyl ótti ǵoı, balam. Darıǵa Ábishqyzy 1902-1956 jyldar aralyǵynda ómir súrgen. Aýyryp qaıtys boldy. Máńgilik mekeni Jańaaýylda», - deıdi Maǵıshat Smaǵulqyzy.
Nııazbek pen Maǵıshattan jeti bala órbip, ekeýi qaıtys bolǵan. Búgingi tańda keıýana Boran aýylyndaǵy uly Marattyń qolynda. Úıinde Darıǵa ananyń óz qolymen syrǵan syrmaqtary kúni búginge deıin saqtaýly eken.
«Nııazbek te, apamnyń basqa balalary da kóp qıynshylyq kórdi. Apamdy «baıdyń balasy» dep kóp qýdalady ǵoı. Aqyry, soldattarǵa shınel tigip, qolǵabys etkennen keıin qýdalaýshylar tıispedi. Apam qoryqqanynan bireýler alyp ketpesin dep balalaryn molalar turǵan saıǵa aparyp jasyryp ustaıdy eken. Soǵystan keıingi jyldary on eki otbasy birlesip ǵumyr keshtik. Semeıden oqý oqyp kelgen edim. Apam maǵan «balalarǵa tamaq pisiresiń» dep, on eki otbasy «sháı» despeı ómir súrdik. Tal jaǵyp, barymyzdy talǵajaý ettik. Mal baqtyq. Apam aýyldyń ash-jalańash jetim balalaryn da ashtyqtan aman alyp qaldy ǵoı. Taǵdyrynyń taýqymetine tózdi, synyp ketpedi. Óz balalaryn asyrap-saqtap, oqytyp-toqytyp jetkizgen de sol apam», - deıdi Maǵıshat apa.
Al Darıǵa ananyń tuńǵysh uly Ámirǵumardan Murat, Sájıda, Qajymurat, Seıitmurat, Kúlándá, Gúlbadan atty alty bala taraıdy. Darıǵa ananyń kenje kelini Kúlzaıra Toqtarbaıqyzynyń (Murattyń zaıyby) aıtýyna qaraǵanda, Darıǵa ananyń týystary jaqynda bas qosyp, ǵazız ananyń basyna eskertkish ornatýdy oılastyryp otyr eken.
Aıan Bekenuly
