Іshki týrızm 84,4% ósti: shetelge shyǵý qymbattady ma, álde qazaqstandyqtardyń talǵamy ózgerdi me
ASTANA. KAZINFORM – Qazaqstanda ishki týrızm sońǵy jyldary aıtarlyqtaı ósti. Resmı derekterde aıtylyp júrgen 84,4% ósim qazaqstandyqtardyń el ishinde saıahattaýǵa qyzyǵýshylyǵy artqanyn kórsetedi. Biraq bul sannyń artynda ne tur: halyqtyń shetelge shyǵýǵa múmkindigi azaıdy ma, álde Qazaqstandaǵy týrıstik baǵyttardyń ózi kóbeıip, tartymdy bola tústi me? Osy eki faktordy ajyratý úshin ishki týrızmmen qatar shetelge shyǵý, týrıstik shyǵyn, jańa baǵyttar, qysqy demalys jáne ınfraqurylym dınamıkasyna qaraý qajet.
84,4% ósim neni kórsetedi?
Іshki týrızmniń ósýi bir ǵana kórsetkishpen ólshenbeıdi. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń derekterinde ornalastyrý oryndarynda qyzmet kórsetilgen rezıdentter sany, kýrorttyq aımaqtarǵa kelýshiler, erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqtarǵa barǵandar jáne úı sharýashylyqtarynyń saparlary bólek esepteledi.
Mysaly, qonaqúı nysandarynyń kórsetken qyzmet boıynsha ishki týrıster sany 2018 jyly 4,7 mln adam bolsa, 2019 jyly 5,3 mln-ǵa jetken. Pandemııa órshigen 2020 jyly bul kórsetkish 3,3 mln qazaqstandyqqa deıin tómendegen. Keıin ishki týrızm qaıta qalpyna kelip, 2023 jyly ornalastyrý oryndary 7,1 mln rezıdentke qyzmet kórsetti.
2025 jyly qonaqúı nysandaryna toqtaǵan ishki týrıster sany 10,1 mln adamǵa jetti. Bir jylda kórsetkish shamamen 1 mln adamǵa ósken. Al ornalastyrý nysandarynyń sany 4 482-ge, olardyń bir mezettegi syıymdylyǵy 233 myńnan astam tósek-orynǵa jetti.
ıAǵnı suranys qana emes, ony qabyldaıtyn ınfraqurylym da keńeıip keledi.
Qazaqstandyqtar shetelge shyǵý qymbattaǵannan ǵana el ishinde júr me?
Bul – ishki týrızm ósimin túsindiretin mańyzdy gıpoteza. Eger qazaqstandyqtar shetelge shyǵýdy kúrt azaıtyp, sonyń ornyna el ishinde demala bastasa, ishki týrızmniń ósýin halyqtyń satyp alý qabiletimen nemese syrtqy saparlardyń qymbattaýymen baılanystyrýǵa bolar edi.
Alaıda shekara arqyly shyǵý statıstıkasy mundaı qarapaıym qorytyndy jasaýǵa múmkindik bermeıdi. Qazaqstan azamattarynyń shetelge shyǵýy pandemııadan keıin qaıta jandandy: 2021 jyly 3,5 mln bolsa, 2022 jyly 7,7 mln, 2023 jyly 10,5 mln, 2024 jyly shamamen 12 mln sapar tirkeldi. 2025 jyly 11,8 mln adam syrtta saıahattap qaıtqan.
Demek, ishki týrızmniń ósýin «halyqtyń shetelge shyǵýǵa aqshasy jetpeı qaldy» dep túsindirý jetkiliksiz.
Onyń ústine shetelge saparlardyń edáýir bóligi Reseı, Ózbekstan jáne Qyrǵyzstan sııaqty kórshi elderge jasalady. 2025 jyly osy úsh baǵyttyń ózine shamamen 8,7 mln sapar tirkelgen. Bul statıstıkaǵa demalyspen qatar týystyq, saýda, jumys, oqý jáne basqa maqsattaǵy saparlar da kiretinin eskerý kerek.
Demek, qazaqstandyqtardyń tańdaý múmkindigi keńeıgen be?
Bul suraqqa jaýap izdegende týrıstik geografııaǵa qaraý kerek. Sońǵy jyldary Qazaqstanda burynnan belgili Býrabaı, Alakól, Almaty taýlary, Mańǵystaý, Túrkistan sııaqty baǵyttarǵa qosa jańa oryndardy týrıstik ónim retinde ilgeriletýge kóbirek kóńil bólinip keledi. 2026 jylǵa arnalǵan mádenı-týrıstik kúntizbege elimizdiń 20 óńirinde ótetin 55 iri is-shara engizilgen. Onyń ishinde mádenı, etnomádenı, sporttyq, gastronomııalyq jáne ekologııalyq baǵyttar bar.
Eń mańyzdy ózgeris – Qazaqstanda saıahattaý jazǵy maýsymmen ǵana shektelmeıtin deńgeıge oıysyp jatyr.
Qysqy týrızm jańa naryq qalyptastyra ala ma?
2024 jyly «Shymbulaqqa» 1,5 mln adam barǵan. Onyń 800 myńy qysta, 700 myńy jazda kelgen. Kelýshiler sany bir jylda 24% ósken. Bul 1,5 mln týrıstiń ishine otandyq jáne sheteldik týrıster túgel kiredi.
2025 jyldyń qańtar-qazan aılarynda kýrortqa taǵy 1,1 mln týrıst barǵan. ıAǵnı taý týrızmi endi tek qysqy sporttyń ózi emes, jyl boıy jumys isteıtin týrıstik ónimge aınalyp keledi. Bul úrdis Shyǵys Qazaqstandaǵy Rıdder men Batys Altaı, Almaty taý klasteri sekildi basqa baǵyttardy damytýǵa da negiz bolyp otyr. Týrızm jáne sport mınıstrligi Rıdderdi qysqy demalystyń negizgi jeti baǵytynyń qataryna engizdi.
Al Almaty taý klasterindegi Almaty Superski jobasy jyl boıy jumys isteıtin taý týrızminiń jańa ekojúıesin qalyptastyrýdy kózdeıdi. Joba boıynsha 60 shaqyrym taý-shańǵy trassasy men 11 aspaly jol salý josparlanǵan.
Qysqy týrızm damysa, qonaqúı, kólik, qoǵamdyq tamaqtaný jáne basqa da qyzmetterge jyl boıynda suranys qalyptasyp, salanyń maýsymdylyǵy azaıa túsedi.
Týrıst sanynyń ekonomıkaǵa qaıtarymy qansha?
2025 jyly Qazaqstandaǵy úı sharýashylyqtarynyń ishki saparlarǵa jumsaǵan qarajaty 659,2 mlrd teńgege jetti. 2024 jyly bul kórsetkish 582,7 mlrd teńge bolǵan. Nomınaldy ósim 13,1% bolǵanmen, 2025 jyly resmı ınflıatsııa 12,3% bolǵanyn eskerý kerek. Basqasha aıtsaq, týrıster sany óskenmen týrıstik shyǵyndardyń qarqyny oǵan ilese almaǵan.
Іshki sapar shyǵystarynyń qurylymy da qyzyq. 2025 jyly shyǵyndardyń 25,7%-y taýarlarǵa, 25,5%-y kólikke, 20,8%-y tamaqtanýǵa, 12,2%-y baspanaǵa jumsalǵan. Bul ishki týrıstik sapardyń edáýir bóligi qonaqúıge nemese týrıstik paketke emes, jolǵa, tamaqqa jáne kúndelikti tutynýǵa ketetinin kórsetedi. ıAǵnı «10 mln týrıst keldi» degen kórsetkish avtomatty túrde «týrızm bıznesine 10 mln klıent keldi» degen sóz emes. Eldegi týrıstik saparlardyń bári qonaqúıler men demalys bazalary arqyly ótpeıdi.
Sondyqtan ishki týrızmniń ósý sapasyn baǵalaǵanda týrısterdiń sanyna ǵana emes, olardyń qansha aqsha jumsaıtynyna, neshe kún saıahattaıtynyna jáne sol qarajattyń qansha bóligi resmı bızneske túsetinine qaraý qajet.
Jol qadirin týrıst biledi
Bıyl tanymal týrıstik baǵyttarǵa aparatyn 11 myń shaqyrym jolda jóndeý jumystary júrgizilip jatyr. Olardyń qatarynda Rahman qaınarlary, Kendirli, Baıanaýyl, Zerendi jáne Kólsaı baǵyttary bar. Almaty-Óskemen jolynyń tolyq aıaqtalýy osy baǵyttaǵy jol júrý ýaqytyn tórt saǵatqa qysqartty.
Temirjolda da týrıstik baǵyttarǵa qosymsha oryn ashý josparlanǵan. Jazda jańa vagondar men qosymsha marshrýttar esebinen 400 myńnan astam qosymsha jolaýshy orny qarastyrylǵan. Alakólge Astana, Almaty jáne shyǵys óńirlerden qosymsha poıyzdar iske qosylyp keledi.
Katonqaraǵaı, Zaısan jáne Kendirli kýrorttyq aımaǵynda jańa áýejaılar salynyp jatyr. 2026 jyldyń sońyna deıin osy úsh nysannyń qurylysyn aıaqtaý josparlanǵan.
Bul jobalardyń maǵynasy bir qaraǵanda qarapaıym: týrıstik nysan qanshalyqty qyzyq bolǵanmen, oǵan jetý qıyn bolsa, jappaı týrıstik baǵytqa aınalýy qıyn.
Týrızmniń tabıǵattaǵy izi
Týrızm ósken saıyn tabıǵı aýmaqtarǵa túsetin qysym da artady. Almatydaǵy Kók-Jaılaý máselesi osy qaıshylyqty kórsetedi. Bir jaǵynan, Almaty taý klasterin keńeıtý, jańa aspaly joldar men taý-shańǵy trassalaryn salý arqyly jyl on eki aı týrızmdi damytý kózdelip otyr. Ekinshi jaǵynan, taýdyń ekojúıesine túsetin júkteme men tabıǵı aýmaqtardy saqtaý máselesi qoǵamdyq talqylaýdyń negizgi taqyryby bolyp tur.
2026 jyly Kók-Jaılaý aýmaǵynda Almaty Superski taý kýrortyn salý jobasy týraly qoǵamdyq tyńdaýlar ótti. Jobanyń qorshaǵan ortaǵa yqpaly týraly esepke qoǵam tarapynan syn men qosymsha talaptar aıtyldy.
Demek, ishki týrızmdi damytýdaǵy negizgi suraq endi «týrıst sanyn qalaı kóbeıtemiz?» degenmen shektelmeıdi. «Qansha týrısti tabıǵatqa zııan keltirmeı qabyldaı alamyz?» degen mazmunǵa aýysady.
Investıtsııanyń jartysynan astam salyq
Týrızmge suranystyń ósýi salaǵa tartylatyn ınvestıtsııa kóleminen de baıqalady. 2025 jyly Qazaqstanda týrızmge 1,25 trln teńge ınvestıtsııa tartyldy. Týrızm jáne sport mınstrliginiń málimeti boıynsha, osy saladan bıýdjetke 630 mlrd teńgeden astam salyq túsken. ıAǵnı bir jylda jınalǵan salyq kólemi týrızmge tartylǵan ınvestıtsııanyń 50%-ynan sál asqan.
2019 jyly týrızmnen bıýdjetke 200,5 mlrd teńge salyq túsken edi. 2025 jylǵa qaraı bul kórsetkish úsh eseden astam ósti degen sóz.
