ShYU Ortalyq Azııa elderiniń saıası salmaǵyn arttyrady – tájikstandyq sarapshy

Mundaı pikirdi tájikstandyq saıasattanýshy, halyqaralyq qatynastar jáne Ortalyq Azııadaǵy qaýipsizdik máseleleri jónindegi sarapshy Sheralı Rızoen Dýshanbede Kazinform agenttiginiń menshikti tilshisine bergen suhbatynda aıtty.

— ShYU keńistiginde óńir elderi «Ortalyq Azııa – ShYU-nyń ózegi» degen dıskýrsty jetildirip jatyr. Muny Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan jáne Ózbekstannyń uıymdy qurýǵa, qalyptastyrýǵa jáne damytýǵa belsendi qatysýy aıqyn kórsetedi. ShYU-nyń keńeıýi, «ShYU+» formatynyń qurylýy jáne jańa seriktesterdiń tartylýy uıymnyń óz aımaǵyndaǵy bedeldi qurylymdardyń birine aınalýyna jol ashty, – dedi sarapshy.

Saıasattanýshy sońǵy 25 jyl ishinde ShYU-nyń óńir elderi úshin saıası, ekonomıkalyq jáne qaýipsizdik salalarynda, sondaı-aq kólik-tranzıt pen mádenı-gýmanıtarlyq baılanystar baǵytynda mańyzdy ról atqarǵanyn atap ótti.

Onyń pikirinshe, endigi kezeńde Ortalyq Azııa memleketteri aldynda birneshe negizgi mindet tur:

Birinshiden, jahandyq úderisterge belsendi aralasyp, strategııalyq tepe-teńdikti saqtaý qajet. ShYU-ǵa múshe bolý Ortalyq Azııa memleketterine bolashaq damý kún tártibin qalyptastyrýǵa negiz jasap, Qytaı, Reseı, Úndistan, Pákistan jáne Iranmen kópjaqty formattaǵy baılanystaryn nyǵaıtýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar uıym aıasyndaǵy yntymaqtastyq iri jáne orta derjavalarmen qarym-qatynas ornatý kezinde strategııalyq tepe-teńdikti saqtaýǵa septigin tıgizedi.

Ekinshi ekonomıkalyq jáne ınvestıtsııalyq yntymaqtastyq faktoryn ataýǵa bolady.

— Sońǵy jyldary ShYU-ǵa múshe basqa memleketter Ortalyq Azııa elderimen ekijaqty jáne kópjaqty formattaǵy yntymaqtastyqty qaıta zerdelep, ony jańa baǵyttarmen tolyqtyryp keledi. Óńir memleketteri úshin basty maqsat – qosylǵan quny joǵary óndiristik tizbekter qurýǵa ınvestıtsııa tartý. Sonymen qatar Ortalyq Azııanyń barlyq eli ShYU Damý bankin qurý jónindegi jumysty jandandyrýdy qoldaıdy. Mundaı bank uıym keńistigindegi óndiristik, ınfraqurylymdyq, kólik-tranzıttik jáne basqa da jobalardy qarjylandyrýdy jeńildetýge múmkindik beredi, – dep atap ótti Sheralı Rızoen.

Úshinshiden, tehnologııalar, jasandy ıntellekt jáne adam áleýetin damytý salalaryndaǵy yntymaqtastyq mańyzdy. Óńir elderi úshin bul baǵyttardaǵy seriktestiktiń máni zor. Sebebi Ortalyq Azııa memleketterinde jas adam áleýeti, strategııalyq mańyzy bar paıdaly qazbalar qory jáne qalyptasyp kele jatqan kólik-tranzıttik áleýet bar. Osy salalardaǵy kóp baǵytty yntymaqtastyq bir memleketke táýeldi bolý qaterin azaıtyp, turaqty damýǵa qolda bar múmkindikterdi tıimdi paıdalanýǵa jol ashady.

Sarapshynyń pikirinshe, ShYU-nyń Ortalyq Azııa elderi úshin basty ereksheligi – Qytaı, Reseı, Úndistan, Pákistan jáne Iranmen bir alańda kópjaqty yntymaqtastyq ornatýǵa múmkindik berýi. Bul elder ártúrli salalarda aıtarlyqtaı áleýetke ıe. Dál osy jaıt ShYU-ny aımaq elderi qatysatyn basqa uıymdar men formattardan daralap turady.

– ShYU-ǵa múshe bolý jáne uıym jumysyna belsendi qatysý óńir elderiniń geosaıası arenadaǵy mańyzyn arttyryp, halyqaralyq qatynastarda derbes oıynshy retinde áreket etýine múmkindik beredi. Іri memleketter men óńirlik birlestikterdi qamtıtyn «Ortalyq Azııa +» formatynyń 12 elge deıin keńeıýi – osynyń dáleli, – dedi sarapshy.

Sóz sońynda sarapshy ShYU-nyń mańyzdy rólin atap ótip, óńir elderi qol jetkizgen kelisimderdi naqty iske asyrýǵa kóbirek kóńil bólýi qajet ekenin aıtty. Ásirese kólik pen tranzıt salasyndaǵy kelisimderdi júzege asyrýǵa basymdyq bergen jón.

– Bıyl Qazaqstan men Qyrǵyzstannyń Qytaı arqyly Pákistanmen tranzıttik saýda júrgize bastaǵanyna kýá boldyq. Osylaısha Qytaıdyń kólik ınfraqurylymy Ortalyq Azııa elderine Pákistan porttaryna shyǵýǵa, Úndistanmen yntymaqtastyqty damytýǵa jáne Ońtústik Azııamen kólik baılanysyn ornatýǵa múmkindik beredi, – dep qorytyndylady Sheralı Rızoen.

Buǵan deıin habarlanǵandaı, 1 qyrkúıekte Qyrǵyzstan astanasynda Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń kezekti otyrysy ótedi.