Shyrmalǵan sana sarsańy nemese esirtkige táýeldiliktiń saldary
ASTANA. KAZINFORM – Búginde nashaqorlyq jáne esirtki saýdasy – kúlli álemdegi eń ózekti máselelerdiń biri. Psıhotroptyq zattardyń kesirinen nashaqorlar densaýlyǵyn da, ómirin de qurtyp, bolashaǵyna balta shaýyp jatyr. Al az ýaqytta qomaqty qarjy tabamyn dep zańsyz esirtki taratýǵa jaldanyp, jymysqy nıettilerden aldanyp, órimdeı jas qanshama qyz-jigit temir torǵa toǵytylady. Bul másele Astanany da aınalyp ótken joq. Elordalyq mamandar esirtkige táýeldilikke jáne esirtki qylmysyna qarsy qalaı kúresip jatqanyn zerttep kórgen edik.
Nashaqordyń ókinishi
Astanalyq Danııar (keıipkerdiń esimi ózgertildi) 37 jasta. Qazir Qalalyq psıhıkalyq densaýlyq ortalyǵynda esirtkige táýeldilikten emdelip jatyr. Mamandyǵy boıynsha, 4-razrıadty dánekerleýshi. Mundaı kásip ıeleriniń 6 razrıady bolatynyn eskersek, Danııar – aıtarlyqtaı joǵary deńgeıdegi, suranystaǵy maman. Alaıda 5 jyl buryn shegetin esirtki túrin qoldana bastaǵan. Áýelgi eki jylda aıyna bir-eki ret qana shegipti. Tabylsa, paıdalanyp, tabylmasa, qınala qoımaǵan. Eki jyl boıy ózin ustaı bilgen, basqara alǵan. Alaıda sońǵy úsh jylda esirtkige táýeldi bolyp qalǵanyn aıtady.
– Jaman ádetterge úıirlik meniń qanymda bar shyǵar. Óıtkeni, áke-sheshem ishetin. Bala kezimde kóbine qaraýsyz qalatynmyn. Kóshe kezip, sol kóshedegi maskúnemdermen dos bolýǵa umtylatynmyn. Sóıtip júrip, men de mektep kezinen bastap ishimdik ishtim, ýly zattardy ıiskep, toksıkoman boldym. Sondaı tásildermen lázzat alý maǵan burynnan unaıtyn. Ondaǵan jyl boıy zııandy nárselerdi qoldanyp, densaýlyǵymdy ábden qurttym. 5 jyl buryn, 32 jasymda qan qusyp, shoshyp kettim. Ólemin dep oıladym. Ómir súrgim keldi. Sóıtip, alkogoldi qoıdym da, untaq túrindegi sıntetıkalyq esirtki shegýge kóshtim. Ony kóńil kóterý keshinde bir kisi usyndy, – deıdi Danııar.
Ol bastapqyda esirtkiniń tátti ıisi men dámi qatty unaǵanyn aıtady. Odan lázzat alyp, kóńil-kúıi kóterilip, ǵajap sezimde bolǵan. Alaıda birte-birte munyń aldamshy baqyt ekenin túsingen. Sebebi, esirtkini turaqty qoldana bastaǵanda, jańaǵy rahat seıilip, tútin, kerisinshe, kúlli ishki aǵzasyn kúıdirip, mıyn qurǵatatyn halge túsirgen. Saldarynan búkil sezimi semipti. Jek kórý, ashýlaný, qýaný, tańǵalý – eshqandaı kúıdi sezinbeıdi. Kúni-túni meń-zeń bolyp, óń men tústiń arasynda, tútin ishinde júredi de qoıady. Ýaqyttan da jańylǵan. Bólmesinde qamalyp alyp, esirtki shegip otyra bergen.
– Ómirde eshteńe qyzyq bolmaı qalady. Tek esirtkiń bolsa boldy. Sony shegip, eshqaıda shyqpaısyń. Sanań ýlanyp, qolyńdy ári-beri qozǵaltyp, erbeńdetip, túsiniksiz qımyldar istep, esińdi de tolyq bilmeısiń. Jatyp shegý yńǵaısyz bolǵandyqtan, jatpaısyń da, tek otyra beresiń. Qımyl-qozǵalys bolmaǵandyqtan, qarnyń da ashpaıdy. Tamaq jeýdi múlde umytasyń. Sharshamaısyń. Tek mıyń qaljyraıdy. Óıtkeni, ýly tútin mıyńnyń jasýshalaryn birtindep óltirip jatady. Esirtkiń bitip qalǵan kezde, basqa «doza» qalmaǵanda ǵana shegýdi amalsyz doǵarasyń. Sosyn biraz ýaqyttan keıin esirtkiniń áseri taraǵanda, býyndaryńnyń, bulshyq etterińniń aýyrǵanyn, aýyz qýysyńnyń ashyǵanyn, tamaǵyńnyń qurǵap, kenezeń kepkenin sezip, azapqa túsesiń, – deıdi Danııar.
Ústi-basty alba-julba, kúlimsi ıis múńkigen mundaı kezde ol jumysqa bara almaıtynyn aıtady. Barsa, qýyp shyǵar edi. Al barmaı, joq bolyp ketkeni úshin báribir de jumysynan shyǵyp qalǵan. Ondaı sátte tula boıynyń aýyrǵanyn basý úshin ózi sekildi tanys nashaqorlardy izdepti. Sál-pál bolsyn esirtki surap alǵysy kelgen. Keıde bireý-mireýdi aldap, alaıaqtyqpen aqsha taýyp, esirtki satyp alýdy qalaǵan. Qarjyny osylaı ótirikpen tappasa, basqasha qolynan kelmeıdi. Sebebi eshkimdi uryp-soǵyp, tonap, qarajatyn tartyp ala almaıdy, saý adamǵa kúshi jetpesin biledi. Biraq nashaqordyń tútin torlaǵan sanasy saý kisini aldaı da almaıdy. Sondyqtan alaıaqtyǵy ne urlyǵy úshin tez quryqtalyp, bir joly túrmege otyryp shyqsa, basqa joly oǵan keshirim berilgen.
– Esirtki ala almaı, janyn qoıarǵa jer tappaǵan kezderde kóp nashaqor ózine qol salady. Talaıy asylyp qalady. Men ondaıǵa barmadym. Qansha táýeldi bolsam da, rýhanı turǵydaǵy kúresim jalǵasyp jatty, ózimdi ustadym, – deıdi Danııar.
Jigittiń anasy Danııardy Qalalyq psıhıkalyq densaýlyq ortalyǵyna úsh ret májbúrli túrde jatqyzyp, emdetipti. Úsheýinde de «Boldy, qatemdi túsindim, esirtkini qoıdym» – dep aldap, erkindikke shyǵýǵa, nasha shegýge asyqqan. Alaıda árqaısysynda 1,5-2 aıdan aıdan jatqan osy úsh seans paıdasyn beripti. Aqyryn-aqyryn neniń durys, neniń burystyǵy sanasyna jetip, tórtinshi joly em-dom qabyldaýǵa óz erkimen kelgen.
– Aldymen Jaratýshyǵa rahmet. Sosyn týystaryma, memleketke alǵys. Men sekildilerge narkologııalyq ortalyqta emdelip, qurdymnan qutylýǵa kómektesip jatyr, – dedi Danııar rııasyz kóńilmen.
Ortalyqtaǵy naýqastarǵa dárigerler esirtkige degen qumarlyq olardyń mıyna ornyǵyp alyp, eshqashan ketpeıtinin túsindiredi eken. Sol sebepti, emdelip shyqqan soń, eski «aýrýdy» qozdyrmaý kerek, ıaǵnı nashaqorlardyń ortasyna, esirtki qoldanatyn jerlerge, tipti, ishimdik ishetin oryndarǵa da barmaý qajet. Áıtpese, qumarlyq áp-sátte qaıta oıanyp ketýi múmkin.
– Esirtkide eshqandaı lázzat joq, maǵan senińizder. Onda tek azap bar. Qatty qınalasyń. Men «esirtki muhıtynda» jaı ǵana shabaqpyn. Jolymda nebir akýlalar da kezdesti. Olar tamyryna esirtki salady. Men esirtkini tamyrǵa salýǵa barmadym. Tek «tútindi» shegetinmin. Sol «tútinniń» ózi meniń mıymdy, qanshama ómirimdi jalmady, – dep ashyndy ortalyqta emdelip jatqan naýqas.
Onyń sózinshe, alkogol ishkende adam teńiz tizesinen keletindeı, asyp-tasyǵan kúıge enedi. Al esirtki, kerisinshe, nashaqordy jerge túsiredi, aqyr aıaǵynda kórge jetkizip tynady. Danııar esirtki qoldanyp jatqan kisi, kóptiń kózine túspeı, toǵaı ishinde, buta arasynda, ıesiz saraılarda, aǵash dárethanalarda ózimen-ózi otyryp, «uıyqqa» bata beretinin aıtady. Esirtkige táýeldi jan óziniń aldamshy lázzatynda eshkimdi kórmeı, eshkimdi mazalamaı, eshkimge kedergi jasamaı, tynysh ári ún-túnsiz kúıde jan tapsyrady. Ondaı adam bul álemde múlde bolmaǵandaı izim-ǵaıym joǵalyp, iz-túzsiz ǵaıyp bolady, qurdymǵa ketedi.
– Men ómir súrgim keledi. Jaı ǵana ómir súrý emes, jaqsy, laıyqty ǵumyr keshýdi qalaımyn. Ózgelerge qýanysh ákelip, paıdamdy tıgizip, sol arqyly ózim de shattyqqa kenelsem deımin. Al kópshilikke aıtarym – esirtkige jolamańyzdar. Onyń qandaı jaman nárse ekenin bilgilerińiz kelse, nashaqorlar esirtki qoldanatyn jerlerge nemese narkologııalyq ortalyqtarǵa baryp, olardyń músápir, sorly kúıin kórińizder. Birden shoshyp ketesizder. Esirtkige jaqyndamańyzdar. Basqalardyń qateliginen, meniń ómir jolymnan sabaq alyńyzdar. Esirtki batpaǵyna bir tússeńizder, shyǵa almaısyzdar, lezde tartyp áketip, batyryp jiberedi, – dep túıindedi sózin Danııar.
Esirtkige táýeldilik emdele me
Joǵaryda jazǵanymyzdaı, elordada Qalalyq psıhıkalyq densaýlyq ortalyǵy jumys istep tur. Onda Danııar sekildi psıhotroptyq zattarǵa táýeldi jandar em qabyldaıdy. Atalǵan ortalyqtyń dáriger-psıhıatry, narkolog, sondaı-aq, Astana medıtsına ýnıversıteti psıhıatrııa jáne narkologııa kafedrasynyń assıstenti, oqytýshy Toqtar Tóleýhanulymen osy taqyrypta áńgimelesken edik. Ol – bul salada 1987 jyldan beri jumys istep kele jatqan bilikti maman.
Dárigerdiń aıtýynsha, búginde elordada 823 adam narkologııalyq esepte tur. Esirtkige táýeldi azamattar sany jyldan-jylǵa azaıyp kele jatyr. Bul qýantady, árıne. Degenmen, nashaqorlardyń arasynda jasóspirimder men jastardyń úlesi basym.
– Buryn 50-60-tan asqan adamdar alkogolge táýeldilikten, al 30-dan asqan jigitter esirtkige táýeldilikten emdelýge keletin. Olar, negizinen, sottalǵan kisiler bolatyn. Al qazir sıntetıkalyq esirtkiler kóbeıýi saldarynan olarǵa jastar táýeldi bolyp qalyp jatyr, – deıdi Toqtar Tóleýhanuly.
Onyń sózinshe, sıntetıkalyq esirtkiler tabıǵı esirtkilerge qaraǵanda áldeqaıda zııandy ári qaýipti. Óıtkeni, olardyń quramynda tabıǵatta kezdespeıtin hımııalyq zattar bolady. Ekinshiden, óndirýshiler hımııalyq formýlasyn jıi ózgertip otyrady. Sol sebepti, olardy anyqtaý, zertteý, qaı esirtki tobyna jatatynyn belgileý zor qıyndyq týǵyzady.
– Bizdiń ortalyqtaǵy zerthanada 1500-deı esirtki túrin anyqtaı alamyz dep qýanamyz. Biraq ol óte az. Sebebi, bir ǵana qarasoranyń sıntetıkalyq balamalarynyń sany – 2500 shamasynda. Bul – esirtkiniń bir tobyna ǵana jatatyn túrleri. Al odan basqa da qansha top, onyń árqaısynda qansha myń túri bar, – deıdi Toqtar Tóleýhanuly.
Sıntetıkalyq esirtkiler tabletka, untaq t.b. túrde kezdesedi. Nashaqorlar olardy shegip, ıiskep, ne bolmasa, tamaqqa jáne sýsynǵa qosyp qoldanady. Bastapqyda boıyna zor kúsh-qýat quıylǵandaı sergip, kóńil-kúıi kóterilip, 2-3 kún uıyqtamaı da júre beredi. Alaıda áseri tarqaǵan soń, psıhıkalyq aýytqýǵa shaldyǵyp, sanasyn qorqynysh pen mazasyzdyq bıleıdi. Esirtkini qoıýǵa bel býyp, paıdalanýdan bas tartqandar da sandyraqtaýdan qutylmaıdy. Olardy árdaıym bireý ańdyp, izdep, qýyp júrgendeı, qaýip tóndiretindeı úreıli halden aryla almaıdy, ıaǵnı psıhotıkalyq buzylysqa ushyraıdy. Sanasy kúńgirttenip, shynaıy ómirden alshaqtaıdy.
– Olar óte aýyr qumarlyqqa tap bolady. Esirtkisiz ómir súre almaı qalady. Tipti, eń alǵashynda psıhotroptyq zatty bir ret qoldanǵannan keıin, nashaqorlarǵa ómirdiń basqa lázzattary – óner, sport, mahabbat, tabıǵatqa shyǵý, dámdi taǵam jeý t.b. qyzyq bolmaı qalady. Jalpy ǵumyrdyń ózi mańyzyn joǵaltyp, olar tek esirtkini izdeıtin bolady, – deıdi narkolog.
Onyń málimdeýinshe, mundaı zattar adamnyń mı jasýshalaryn zaqymdap, este saqtaý qabiletin álsiretedi, aqyl-oı qyzmetiniń tómendeýine ákeledi. Sonymen qatar, esirtki adamnyń júregi men qan-tamyrlaryna óte zararly. Psıhotroptyq zattar arterııalyq qysymdy týyndatyp, júrek qatty syzdap, aýyrady. Osyndaı shaqta jedel járdem qyzmeti kelip, kómek kórsetip úlgermese, adam ólip ketýi múmkin.
Toqtar Tóleýhanulynyń sózine sensek, keıde jurt óz erkinen tys nashaqor bolyp jatady. Óıtkeni, túngi klýbtarda, barlarda ne basqa da oıyn-saýyq ortalyqtarynda qaraý nıetti kisiler ańǵal jastarǵa «bul esirtki emes, bir ret kór, rahattanyp qalasyń, táýeldi bolmaısyń» – dep aldap beredi. Ne bolmasa, tamaǵyna, sýsynyna bildirtpeı salyp jiberýi múmkin. Keı eresekterge jalǵan psıholog ne koýchtar esirtkini shaı dep aldap usynǵan jaǵdaılar da kezdesipti. Mundaı kezderde adamnyń býyny bosap, aıaq-qolyna ıe bola almaı, ózin basqara almaı qalady. Sol sebepti, sıntetıkalyq esirtkilerdi jábirlenýshige aldap berip, tonaý, zorlaý t.b. maqsatta qylmyskerler de paıdalanýy yqtımal.
– Sondyqtan óte saq bolý qajet. Birinshi qoldanǵannan-aq, esirtki psıhıkalyq táýeldilikti týǵyzady. Kisi psıhıkalyq-emotsıonaldyq turaqsyzdyqqa ushyrap, aýyr kúızeliske túsedi. Sýıtsıd jaıly oılar keledi. Jasandy, aldamshy lázzatty izdemeı, salaýatty ómir saltyn ustanyp, jaqsy, baqytty ǵumyrǵa umtylý kerek, – dep keńes berdi dáriger.
Onyń sózinshe, esirtkige táýeldiliktiń úsh satysy bar: bastapqy, damyǵan jáne sońǵy. Alǵashqy ekeýinde emdeý múmkindigi joǵary. Al úshinshi satyǵa ótip ketse, onda naýqastyń betin beri qaratý qıyn. Óıtkeni, toksıkalyq ýly zattar saldarynan júıke jasýshalary ólip, mı organıkalyq turǵyda zaqymdalady, ıaǵnı entsefalopatııaǵa ushyraıdy. Mundaı jaǵdaıda adam aqyl-esinen de aljasady. Sondyqtan nashaqordyń týystary ony arnaıy ortalyqqa, mamandardyń qaraýyna barynsha erterek ákelgeni jón. Áıtse de, narkolog «Emdelý eshqashan kesh emes» – dep úmit úzbeýge shaqyrdy. Nashaqor esirtkige qanshalyqty táýeldi bolsa da, kúder úzbeı, «uıyqtan» shyǵyp, qalypty ómirge oralý úshin kúreskeni abzal.
Astanadaǵy Qalalyq psıhıkalyq densaýlyq ortalyǵynda naýqastarǵa ambýlatorııalyq jáne statsıonarlyq kómek kórsetiledi. Statsıonarlyq emdeý kýrsy shamamen 45 kúnge sozylady, ıaǵnı bir aı jarym aýrýhanada jatady. Aldymen naýqas dári-dármekpen emdelip, psıhologııalyq, fızıologııalyq, dárýmendik em alady. Qany ýly, toksıkalyq zattardan tazartylady. Sodan soń, psıhoterapııa bastalady, ıaǵnı esirtkige táýeldi adamnyń em-domǵa, týystarynyń qoldaýyna degen oń kózqarasyn qalyptastyrýǵa kúsh salynady. Psıhoterapııada toppen jumysqa mán beriledi, ıakı naýqastar arnaıy kýrstardan birge ótedi.
– 45 kún statsıonarlyq em aıaqtalǵan soń, biz onymen tolyq qoshtaspaımyz. Naýqas jıi-jıi kelip otyrady. Ary qaraı ońaltý sharalaryn jalǵastyramyz. Emotsıonaldyq jaǵdaıy qalpyna kelgenshe, kúızelisten shyǵaratyn, uıqysyn qalpyna keltiretin em-dom usynamyz. Naýqas bastapqyda aıyna birneshe ret, keıin 2-3 aıda bir, sosyn jarty jylda bir keledi. Mamandardyń kómegi qajet bolǵanda, ortalyqqa júginedi, – deıdi Toqtar Tóleýhanuly.
Sonymen qatar, ortalyqta bir ýaqytta, birge em qabyldaǵan naýqastar shyqqan soń da, top bolyp emdeledi. Ádette, kúızeliske túsken ne jalǵyz qalǵan adamdar esirtkini bastaıdy. Endi emdelip shyqqan soń, qaıta jalǵyz qalmaý úshin naýqastar top bolyp uıymdasyp, birin-biri qoldap, kómektesip júredi.
Dárigerdiń málimetinshe, óz erkimen kelip, anonımdi túrde, kópshilikten jabyq, jasyryn em qabyldaǵan azamattar esepke alynbaıdy. Al ózgeleri tirkeýge alynyp, 5 jyl esepte turady. Statıstıka boıynsha, naýqastardyń 30%-y tolyqtaı saýyǵyp, esepten shyǵarylady.
Sóziniń qorytyndysynda Toqtar Tóleýhanuly jastar men jasóspirimderge esirtkiden saqtaný úshin durys orta tańdaýǵa, sportpen aınalysýǵa, paıdaly istermen shuǵyldanýǵa keńes berdi. Sondaı-aq, ómirdegi synaqtardy aldamshy lázzatpen emes, sabyrmen, erik-jigermen, naqty is-áreket jáne parasatty sheshimdermen eńserýge shaqyrdy. Odan bólek, qandaı da bir qıyndyqqa tap bolǵan jaqyndary jaman jolǵa túsip ketpeýi úshin ár adamdy ondaı týysyna janashyrlaq, qamqorlyq tanytýǵa, sózin tyńdap, qoldaý bildirýge úndedi.
Zańsyz esirtki saýdasymen kúres qalaı júrip jatyr
Dárigerler esirtkige táýeldi nashaqorlardy saýyqtyramyz dep ter tógip jatsa, al polıtseıler zańsyz esirtki saýdasymen kúresip keledi. QR Іshki ister mınıstrligi nashaqorlyqqa jáne esirtki bıznesine qarsy kúres jónindegi 2026-2028 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospar quryp, Premer-Mınıstr Oljas Bektenov ony bekitken. Búginde elimizdegi tártip saqshylary osy qujat aıasynda jumys istep jatyr.
Sonymen qatar, jyl basynan beri Astanada 71 keli ártúrli esirtki zattary tárkilengen. Byltyr bul kórsetkish 101 keli bolypty.
Mamannyń sózinshe, qazir kannabıstik jáne apıyndyq esirtkilerge suranys tómen. Sebebi, sońǵy 8 jylda sıntetıkalyq esirtkiler keń taraǵan.
– «Sıntetıkanyń» baǵasy arzan emes jáne onyń nashaqorǵa beretin áseri marıhýana, gashısh, geroınǵa qaraǵanda anaǵurlym kúshti. Sondyqtan zańsyz esirtki saýdasymen aınalysatyndar aýqatty otbasynan shyqqan jastardy esirtki tutynýǵa kóp tartady, – deıdi ol.
Al psıhotroptyq zattardy satýǵa jáne taratýǵa qaraý nıetti jandar 16-30 jas aralyǵyndaǵy aqyl toqtata qoımaǵan ári qaltasy juqa jastardy qyzyqtyrýǵa tyrysady. Ol úshin aptasyna myń dollarǵa deıin usynyp, «márttik» tanytady. Biraq onyń bári – qaqpan. Ondaı iri soma bermek túgili, keıde tipti aqshasyn múlde tólemeı qoıyp jatady.
– Biz mektep, kolledj, ýnıversıtetterge jastarmen kezdesýge barǵanda, árdaıym eskertemiz. Esirtki taratýshynyń «mansaby» ári ketse, 1-2 aıǵa ǵana sozylady, sosyn quryqtalady. Eshkim 1-2 jyl «zakladchık» bolyp júre almaıdy, tez qolǵa túsedi, – deıdi bul salada 15 jyldyq tájirıbesi bar Álııa Qıbatqyzy.
Onyń sózinshe, esirtki tutyný, taratý, satýdyń aldyn alý úshin bıyl elordada 300-den astam is-shara jáne túrli kezdesý uıymdastyrylǵan. Oqý oryndarynda jastarǵa túsindirý jáne keńes berý úshin ótetin jıyndarǵa sportshy, ánshi, bloger tárizdi tanymal tulǵalar da qatysady.
Aıta keteıik, buǵan deıin esirtkige qarsy kúres tutas respýblıkada qalaı júrip jatqany jóninde de jazǵanbyz. QR Іshki ister mınıstri Erjan Sádenovtyń málimdeýinshe, jyl basynan beri zańsyz aınalymnan 466 keli sıntetıkalyq esirtki tárkilendi. Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda eki ese kóp.
– Esirtki óndirisi barǵan saıyn aýyldyq jerlerge aýysýda. Joıylǵan on esirtki zerthanasynyń jeteýi aýyldyq eldi mekenderde ornalasqan. Sonymen qatar zańdy taýar retinde kórsetilip, elge kontrabandalyq jolmen ákelinetin prekýrsorlardy jetkizý arnalarynyń joly kesilýde. Jalpy kólemi 11 tonnadan astam prekýrsor tárkilendi. Olardyń kómegimen shamamen 1,5 tonna sıntetıkalyq esirtki óndirýge bolar edi, – degen bolatyn mınıstr jýyrda Úkimette ótken otyrysta.
Túngi klýbtardaǵy qaýipti áýestik
Astana polıtsııasyna sońǵy ýaqytta túngi klýbtarda azot totyǵy sharǵa úrlenip satylatyny jóninde aqparat túsken. Arnaıy reıdter nátıjesinde mundaı faktiler rastalǵan.
Atalǵan gaz, negizinde, medıtsınada narkoz jáne anestezııa úshin qoldanylady. Degenmen, oıyn-saýyq ortalyqtarynda ony qyz-jigitter shardan demalyp, ishke jutý arqyly psıhotroptyq zat retinde paıdalanyp júr. Sebebi, lezde kóńil-kúıdi kóterip, rahat syılap, masaıtady eken. Jastar arasynda oǵan, tipti, «oıyn-saýyqqa arnalǵan gaz» jáne «kúldiretin gaz» degen ataýlar berilgen. Biraq osy bir sáttik aldamshy lázzattyń aýyr saldary jóninde jelókpe jastar oılanbaıdy. Azot totyǵy júıke, psıhıka jáne júrek-qan tamyr júıesine óte zııan.
– Túngi klýbtarda turaqty túrde reıdter júrgizemiz. Jyl basynan beri azot totyǵyn satý boıynsha 30 qylmystyq is qozǵaldy. Atalǵan gaz toltyrylǵan júzden astam ballon tárkilendi, – deıdi Astana qalasy Polıtsııa departamenti Esirtki qylmysyna qarsy is-qımyl basqarmasynyń bólim bastyǵy Álııa Qıbatqyzy.
Qoryta aıtqanda, esirtki ıirim sekildi. Bir ret jaqyndaǵan kisiniń ózin jańqa qurly kórmeı, tartyp áketip, tuńǵıyqqa batyrady, qurdymǵa ketiredi. Talaı jyl esirtki qoldanǵan nashaqorlardyń ózi osy keselge jýyǵany úshin barmaǵyn shaınaı ókinip, «ah» urady. Óıtkeni, esirtkiniń alary kóp (adamnyń densaýlyǵy, jastyǵy, bolashaǵy, tipti ómiri), al bereri joq. Sondyqtan dárigerler psıhotroptyq zattyń dámin tatyp kórýden de aýlaq bolýǵa shaqyrady. Al polıtseıler jastarǵa esirtki satý men taratýǵa jolamaý kerektigin eskertedi.
Aıta keteıik, buǵan deıin Qazaqstanda esirtkige qarsy respýblıkalyq operatsııa bastalǵanyn jazǵanbyz.
