Shyny balqyp, ónerge aınalady: petropavldyq sheber fıýzıngtiń syryn ashty

Kazinform tilshisi Anna Zırıýkınamen fıýzıng atty ónerdiń ereksheligi, avtorlyq qoltańba jáne qolónerge degen suranys týraly áńgimelesti.

— Anna, fıýzıngke qalaı keldińiz? Shynyǵa degen qyzyǵýshylyǵyńyz neden bastaldy?

—  Buǵan deıin, 2006-2011 jyldary shyny tsehynda dızaıner bolyp jumys istedim. Biraq ol jerde qoldanylǵan shyny men qazirgi aınalysyp júrgen fıýzıngtiń arasynda ortaq nárse óte az. Basqa tehnologııa, basqa materıal qoldanylady.

Bir kúni ınternetten kezdeısoq fıýzıng týraly aqparatty kórip qaldym. Bul túrli tústi shyny kesekterin joǵary temperatýrada arnaıy peshte bir-birine balqytyp biriktirý arqyly vıtrajdar, sándik buıymdar men áshekeıler jasaý tehnologııasy. Sheberlerdiń jumystaryn kórgende qatty tańǵaldym. Shynydan osyndaı túrli tústi, erekshe buıymdar jasaýǵa bolatynyn buryn bilmegen edim. Qııalyma qanat bitkendeı boldy. Osy materıal arqyly qanshama dúnıeni jasaýǵa bolatynyn túsindim. Bir kórgennen unattym deýge bolady. Qazir fıýzıngsiz ózimdi múlde elestete almaımyn. Keıde «bizdi taǵdyr tabystyrdy» dep ázildeımin.

— Syrt kózge fıýzıng shynymen sıqyr sekildi kórinedi: túrli tústi shynylardy biriktirip, peshke salasyz, odan múldem basqa buıym shyǵady. Al onyń artynda qanshalyqty kúrdeli jumys jatyr?

— Shyny — ári názik, ári kúrdeli materıal. Sonymen birge shyǵarmashylyqqa úlken múmkindik beredi. Biraq onyń ózine tán tehnıkalyq shekteýleri bar.

Fıýzıngte tájirıbe óte mańyzdy. Shyny suıyq ta, qatty da emes, amorfty materıal. Sondyqtan onyń peshten shyqqannan keıingi nátıjesin aldyn ala 100% boljaý múmkin emes. Qansha jyl jumys istep kele jatsam da, peshti ashqanda naqty qandaı dúnıe shyǵatynyn bilmeı turamyn. Keıde oılaǵanyńdaı bolmaýy múmkin.

Biraq barlyq tehnıkalyq nıýansty bilip, shynynyń qasıetin túsinseń, jumys birtindep jeńildeıdi. Іshki túsinik qalyptasady. Qaı temperatýrada ne bolatynyn, materıaldyń ózin qalaı ustaıtynyn sezine bastaısyń.

Fıýzıngtiń ózi óte naqty tehnologııa. Temperatýra, qyzdyrý, salqyndatý tártibi — bári mańyzdy. Bir parametr durys bolmasa, daıyn buıymnyń nátıjesine áser etedi.

— Ádette qandaı buıymdar jasaısyz?

— Fıýzıngtiń qoldanylý aıasy óte keń. Ony ıntererde, mysaly, vıtraj jasap, esikterdi, aralyq qabyrǵalardy bezendirýge paıdalanýǵa bolady. Áshekeı buıymdar da jasalady.

Meniń fıýzıngten jasaǵan alǵashqy buıymym moıynǵa taǵatyn áshekeı boldy. Bir tanysym kórip, birden satyp aldy. Sol kezde osy baǵytpen aınalysamyn dep sheshtim.

Negizinen syrǵa, saqına, kýlon jasaımyn. Keıde kóńil-kúıime qaraı tárelke, saǵat sekildi buıymdarǵa da kirisemin.

Eki jyldan beri as úıime úlken saǵat jasaýdy oılap júrmin. Buǵan deıin de saǵattar jasaǵanmyn, biraq bul joly basqa tehnologııany qoldanyp kórgim keledi. Alaıda oǵan kóp shyny qajet. Al shyny qazir óte qymbat.

— Fıýzıngtiń qymbat hobbı ekenin aıtyp qaldyńyz. Bir buıymnyń baǵasy neden quralady?

— Meniń daıyn buıymdarymnyń ózindik qunynyń shamamen 90% — materıaldyń baǵasy. Shyny burynnan qymbat materıal bolǵan. Mysaly, osydan 15 jyl buryn 70 myń teńgege alǵan shynym qazir 1,2 mln teńge turady. Aıyrmashylyqty ózińiz esepteı berińiz.

Fıýzıngke arnalǵan shynyny álemde sanaýly kompanııa ǵana óndiredi. Eń sapaly materıaldardyń biri — amerıkalyq shyny. Dıhroıkalyq shyny degen de bar. Ol óte erekshe dekoratıvtik materıal, baǵasy da qymbat.

— Al shynynyń kez kelgen túrin fıýzıngke paıdalanýǵa bola ma?

— Joq. Bul tehnologııaǵa arnaıy parametrleri sáıkes keletin shyny qajet. Ártúrli shynyny oıyńyzǵa kelgendeı aralastyra salýǵa bolmaıdy. Onyń tehnıkalyq úılesimdiligi bolýy kerek. Sondyqtan materıaldy tańdaýdyń ózi — jumystyń mańyzdy bóligi.

— Fıýzıng bizge qashan keldi?

— Shynyny balqytyp, odan buıym jasaý tásilderi óte erteden belgili. Onyń elementteri Ejelgi Mysyr dáýirinde kezdesedi. Ejelgi Rım sheberleri de shynydan keremet dúnıeler jasaǵan. Olardyń keıbir buıymdarynyń qalaı jasalǵany áli kúnge deıin qupııa.

Al Venetsııa shyny óneriniń damýynda erekshe oryn alady. Mýrano araly búginde de áıgili shyny buıymdarymen tanymal. Biraq Mýrano shynysynyń tehnologııasy men qazirgi fıýzıngti bir nárse dep qaraýǵa bolmaıdy. Qazirgi túsiniktegi fıýzıng tehnologııasy XX ǵasyrdyń 70-jyldarynda naqty tehnıkalyq parametrleriniń qalyptasýymen damı bastady.

— Shynydan jasalǵan buıymnyń avtoryn onyń jumysynan tanýǵa bola ma?

— Árıne, avtorlyq qoltańba bolady. Men osy baǵytty kóp jyldan beri baqylap júrgendikten, bireýdiń jumysyn kórgende onyń qalaı jasalǵanyn, tehnıkasyn, myqty jáne álsiz tustaryn baıqaı alamyn.

Fıýzıngte avtordyń minezi de kórinedi dep oılaımyn. Shyny adamnyń psıhologııasyn kórsetedi. Bireý usaq-túıek detaldarǵa qatty mán beredi, endi bireýi úlken kólemmen jumys istegendi unatady. Biriniń jumysy jınaqy bolsa, ekinshisiniki erkin bolýy múmkin.

— Sizdiń shyǵarmashylyq baǵytyńyz qandaı?

— Men jalpy fıýzıngtegi sánge qatty qyzyqpaımyn. Ózim jańa nárse oılap tabýǵa tyrysamyn. Men úshin negizgi baǵyttardyń biri — shynyny basqa materıaldarmen úılestirý. Bylǵary, baǵaly metaldar jáne basqa metaldarmen shynyny aralastyryp jumys isteı bastadym. Bul baǵytta ózim úshin jańa tásilder izdedim jáne bul salada birinshimin dep aıta alamyn. Qazir fıýzıngtiń Tıffanı tehnıkasymen úılesetin jańa tásilderdi de úırenip júrmin.

— Búginde qoldan jasalǵan buıymdarǵa suranys bar ma?

— Bul kúrdeli másele. Men fıýzıngpen aınalysqan 15 jyl ishinde suranys aıtarlyqtaı artty dep aıta almaımyn. Kerisinshe, keı jaǵdaıda qıyndaı tústi. Fıýzıng eshqashan jappaı óndiriletin ónim bolǵan emes. Qoldan jasalǵan buıymnyń mánin bári birdeı túsine bermeıdi. Keı adamdar «qoldan jasalǵan bolsa, dúkendegi taýardan arzan bolýy kerek» dep oılaıdy. Al shyn máninde avtorlyq jumysqa materıal da, ýaqyt ta, tájirıbe de jumsalady. Sondyqtan men úshin fıýzıng — bıznes emes, qymbat hobbı.

— Petropavlda fıýzıngpen aınalysatyn sheberler kóp pe?

— Meniń bilýimshe, Petropavlda kem degende tórt sheber bar. Astana men Almatyda da fıýzıngpen aınalysatyn sheberler bar. Biraq men Petropavldyń bul baǵytta ózindik orny bar dep oılaımyn. Tipti ázildep «Petropavl — Qazaqstandaǵy fıýzıngtiń astanasy» dep aıtyp qoıamyn.

— Osy 15 jyl ishinde erekshe este qalǵan jumysyńyz bar ma?

— Negizi barlyq jumysymdy jaqsy kóremin. Sátsiz shyqqan dúnıelerdiń ózinen sabaq alasyń. Biraq bir qyzyq oqıǵa esimde. Jaz mezgilinde Qazaqstan Konstıtýtsııa kóshesinde buıymdarymdy satyp turǵanmyn. Bir áıeldiń moınyndaǵy kýlonǵa kózim tústi. Qarasam, bul — ózim kóp jyl buryn jasaǵan kýlon. Ol meni tanymaıdy, bul buıymdy meniń jasaǵanymdy da bilmeıdi. Men oǵan: «Kýlonyńyz qandaı ádemi edi» dedim. Sonda ol: «Iá, ony osydan on jyl buryn Astanadan satyp alǵanmyn», — dedi. Men oǵan óz jumysym ekenin aıtpadym. Biraq ishimnen qatty qýandym. Avtor úshin óz týyndysynyń jyldar ótken soń bireýdiń moınynda júrgenin kórý — erekshe sezim.

Buǵan deıin banktegi jumysty tastap, súıikti isin kásipke aınaldyrǵan Janar Orazalınova týraly jazǵan edik.