Shımpanze qumyrsqalardy jeý úshin "aǵash qural" oılap tapty
ASTANA. Qyrkúıektiń 7-si. QazAqparat - Zoologtar qumyrsqalardy jeıtin shımpanzelerdiń jaǵdaıǵa táýeldi túrli quraldardy paıdalaný qabiletteriniń bar ekenin anyqtady,
dep habarlaıdy ҚazAқparat Lenta.rý saıtyna silteme jasap.
Kүni bүginge deıin janýarlardyң naқtyly mindetterdi iske asyrýy үshin bireýden artyқ қarýdy paıdalana almaıdy degen ұғym berik ұıalap keldi. Zertteýshilerdiң tolyқ baқylaýy American Journal of Primatology jýrnalynda sıpattalғan.
Ғalymdar Kongo Nýabale-Ndokı (Nouabale-Ndoki) ұlttyқ baғynda tirshilik etetin shımpanzege baқylaý jasaғan. Zertteýshiler jalpy jıyny 1060 қarýlardy jınaғan jәne maımyldardyң құmyrsқalardyң ıleýine jasaғan joryғynan 25 beınejazba tүsirgen. Shımpanzeniң қorektengen әrbir ornynda zoologtar ortasha alғanda 3,37 қarýdan tapқan. Osyndaı «қarý-jaraқ jıyntyқtarynyң» tөrtten үshi eki үlgidegi қarýlardan: құmyrsқalardyң ıleýine boılata sұғýғa arnalғan ұzyn taıaқshadan jәne құmyrsқalardyң ұıasyn қoparýғa arnalғan құrylғydan tұrғan.
Құmyrsқalardyң ıleýine boılata sұғylғan taıaқsha ol arқyly joғary қaraı өrmelegen құmyrsқalardy shımpanzeniң op-oңaı jeýine mүmkindik bergen. Қoparýғa arnalғan құral maımylғa inniң ishine қol jetkizýge mol mүmkindik ashқan. Ғalymdar shımpanzeniң қandaı құmyrsқany қorek etkisi kelgenine baılanysty olar құral-saımandardyң belgili bir tүrlerin taңdaıtynyn anyқtady. Mysaly, tisteýik jәndikterdi jeý үshin maımyldar olardyң shaғyp alýynan saқtanyp negizinen ұzyn taıaқtarғa jүgingen.
Tүrli қarýlardy taңdaý қabiletterinen basқa ғalymdar maımyldardyң jaңa saımandarғa bas қatyrmaýy үshin қandastarynyң bұғan deıin қaldyryp ketken daıar құraldaryn paıdalanýғa beıimdilikterin de ashty.
Taıaýda ғalymdar Ұzaқ қarғalardyң alғyrlyғyn anyқtady. Olar oı-өrisi өzinen joғary tұrғandardyң mindetin de sheshýge қabiletti ekendikterin kөrsetken, tipti Arhımedtiң tәjirıbesin de қaıtalaı alatyn bolyp shyқty.
