Shymkenttik kásipkerler et eksporttaýda qıyndyqqa tap bolyp otyr
ShYMKENT. KAZINFORM — Et eksportyna engizilgen shekteýler Shymkenttegi et óndirýshilerdiń jumysyna birqatar kedergi alyp keldi.
Buryn 1 myń bas malǵa arnalǵan bordaqylaý alańy bar kásipkerler et ónimderin shetelge erkin eksporttaı alatyn.
Alaıda jańa talapqa sáıkes, tek 5 myń bas malǵa arnalǵan bordaqylaý alańy bar kásipkerlerge ǵana ónimdi syrtqy naryqqa shyǵarýǵa ruqsat etilgen. Al mundaı kásiporyndar Shymkent qalasynda tirkelmegen.
Kásipker Tahırbek Nyshanbaev eger bul másele sheshilmese, mal bordaqylaý kásibi tıimsiz salaǵa aınalýy múmkin ekenin aıtady.
— Qazirgi tańda qalada 40-qa jýyq iri et óndirýshi bar. Alaıda 5 myń bas malǵa qoıylatyn talapty aıtpaǵanda, 1-2 myń bas iri qara malǵa arnalǵan bordaqylaý alańy bar kásiporyndardyń ózi saýsaqpen sanarlyq. Onyń ústine, olardyń da ónimin syrtqy naryqqa shyǵarý múmkindigi joq. Bul máseleni Aýyl sharýashylyǵy mınıstri kelgen kezde de kóterdik. Bizdiń usynysymyz — kvotany 5 myń basqa emes, 1 myń basqa arnalǵan bordaqylaý alańdaryna berý. Osy usynys iske asyrylsa, shaǵyn sharýashylyqtar da eksporttyq naryqqa qatysa alady jáne qalada mal sharýashylyǵy turaqty damıdy, — dedi ol.
Onyń aıtýynsha, qazirgi ýaqytta óndirilgen et ónimderi qala dúkenderine, kórshiles Túrkistan oblysyndaǵy iri qara mal etin eksporttaıtyn kásiporyndarǵa ótkizilip jatyr.
— Maldy ustap turýǵa múmkindik joq, sondyqtan ótkizýge májbúrmiz. Qazirgi jaǵdaıda keıbir kásipkerlerge qarajatty ýaqytynda tólemeý nemese keshiktirý máseleleri de kezdesedi. Eksporttyń shektelýine baılanysty kóptegen kásipker tabys bolmaı jatqanyn aıtyp, ary qaraı mal ustamaýǵa bekinip otyr. Bul bolashaqta qalada mal sanyn azaıtyp, et tapshylyǵyna ákelýi múmkin, — dedi ol.
Shymkent qalalyq kásipkerler palatasy dırektorynyń orynbasary Baýyrjan Berdalıevtyń aıtýynsha, engizilgen shekteýler ishki naryqta sıyr eti baǵasynyń qymbattaýyn tejegenimen, birqatar máselelerdiń týyndaýyna sebep bolyp otyr.
— Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń buıryǵyna sáıkes, 2025 jylǵy 31 jeltoqsanǵa deıin iri qara mal etin eksporttaýǵa 13 myń tonna kóleminde kvota engizilgen. Eksporttyq kvotany bólý qaǵıdasyna sáıkes, sıyr etin eksporttaý úshin jeke jáne zańdy tulǵalardyń et óńdeý kásiporny men keminde 5 myń bas iri qara malǵa arnalǵan jeke bordaqylaý alańy bolýy tıis. Іs júzinde bul talaptarǵa elimizde sanaýly ǵana kompanııa sáıkes keledi. Mysaly, Shymkent qalasynda syıymdylyǵy 1 myń bas iri qara malǵa arnalǵan 9 bordaqylaý alańy jumys isteıdi. Qazirgi tańda bul sharýalardyń eksporttyq áleýeti tómendep otyr, — dedi ol.
Ulttyq statıstıka bıýrosynyń derekterine sáıkes, Shymkent qalasynda búginde 96 myńnan asa iri qara mal bar.
— Bul másele Shymkent qalasynyń kásipkerler palatasynda da, basqa da túrli deńgeıde talqylandy. Osyǵan oraı «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy sıyr etin eksporttaýshylarǵa qoıylatyn talaptardy, atap aıtqanda, keminde 5 myń bas iri qara malǵa arnalǵan jeke bordaqylaý alańynyń mindetti túrde bolýy jónindegi talapty qaıta qaraýdy usynyp otyr, — dedi Baýyrjan Berdalıev.
Osyǵan qatysty Kazinform tilshisiniń saýalyna Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi mal sharýashylyǵy departamentiniń dırektory Baǵlan Aımyrzaev jaýap berip, jaǵdaıdy túsindirdi.
— Byltyr 31 jeltoqsanǵa deıin 13 myń tonna et eksportyna kvota berildi. Al bıylǵy 1 qańtardan bastap iri qara etin shetelge satýǵa taǵy 6 aıǵa shekteý engiziledi, ıaǵnı kvota kólemi 20 myń tonna bolyp belgilendi. Kvota talaptaryna sáıkes, 5 myń bas bordaqylaý alańy bolýy jáne oǵan qosa jeke et kombınaty jumys isteýi qajet. Sonymen qatar, bul baǵytta syrtqy ekonomıkalyq kelisimsharttardyń bolýy mindetti. Bul talaptardyń sebebin durys túsiný qajet, óıtkeni 1 myń bas bordaqylaý alańdary et kombınattarynyń óndiristik qýatyn tolyq kólemde qamtamasyz ete almaıdy. Mysaly, 5 myń bastan shamamen 1 myń tonna et, al 1 myń bastan shamamen 200 tonna et alynady. Alaıda 200 tonna etpen syrtqy naryqtaǵy suranysty tolyq qanaǵattandyrý múmkin emes. Sol sebepti osyndaı talaptar engizilip otyr. Al 5 myń bas bordaqylaý alańdary syrtqy naryqtaǵy suranysty turaqty ári úzdiksiz qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Bul protsestiń bári veterınarııalyq tolyq qadaǵalaýmen júzege asyrylady. Mal 4 aı boıy bordaqylaý alańynda turyp, keıin et kombınatyna ótkiziledi. Búkil kezeń arnaıy tsıfrlyq júıe arqyly baqylaýda bolady. Sonymen qatar, halyqaralyq janýarlardy qorǵaý uıymynyń talaptary da eskerilgen. Ol uıym da tolyq qadaǵalaý júıesiniń bolýyn mindetteıdi. Sondyqtan bul kvotany halyqaralyq talaptarǵa saı engizilgen júıe dep túsingen jón, — dedi ol.
Mınıstrliktiń málimetinshe, kvotalaý engizilgen sátten bastap sıyr eti eksportynyń kólemi 4,3 myń tonnaǵa jetken.
— 2024 jyly 22,4 myń tonna sıyr eti eksporttalsa, ótken jylǵy meje 30,6 myń tonnany kórsetti. Osylaısha eksport kóleminiń 1,4 esege artqany baıqaldy. 2025 jylǵy 11 aıdyń qorytyndysy boıynsha eldegi iri qara mal sany 8,3 mln basqa jetti, ıaǵnı 2024 jylmen salystyrǵanda 2,7%-ǵa artqan, — delingen vedomstvonyń usynǵan jaýabynda.
Budan buryn sıyr eti eksportyna kvota engizý ishki naryqtaǵy baǵaǵa qalaı áser etkenin jazǵan edik.