Shyǵystyń baly Qazaqstannyń brendine aınala ala ma
ÓSKEMEN. KAZINFORM – Shyǵys Qazaqstan bal jınaýdan elde birinshi orynda tur. Óńirdiń baly Eýropanyń 20-dan astam eline eksporttalady. Baldy zerttep júrgender ony tek taǵam retinde emes, emdik maqsatta da jıi qoldaný kerektigin aıtyp jatyr. Kazinform tilshisi oblystaǵy bal óndirisiniń ahýalyna tereńirek úńilip kórdi.
Qansha tonna eksporttalady?
Oblystyq Aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Ajar Qajıbekovanyń aıtýynsha, aımaq birneshe baǵyt boıynsha el kóleminde jetekshi orynǵa ıe.
– Bal óndirisinen birinshi oryn, qaraqumyq shyǵarýdan Pavlodar oblysynyn keıin, balqytylǵan irimshik daıyndaýdan Qostanaı oblysynan soń, qurt óndirýden Túrkistan oblysynan keıin ekinshi orynda turmyz. Al qus etin (Aqmola jáne Almaty oblystarynan soń), shujyq ónimderin (Túrkistan oblysy men Batys Qazaqstan oblysynan keıin), konservi ónimderin (Batys Qazaqstan jáne Qostanaı oblystarynan soń) óndirýden el boıynsha úshinshi oryndamyz, – deıdi ol.
Óńirdegi barlyq sanattaǵy sharýashylyqta 101 myń 117 ara uıasy tirkelgen. Al respýblıkalyq ara sharýashylyǵy palatasynda 2026 jyldyń 1-shi qańtaryndaǵy jaǵdaıǵa sáıkes, 86 sharýashylyq tirkelgen. Olardyń quramynda 31 myń 420 tiri tuqymdy ara uıasy bar. Basqarma basshylyǵy memleket tarapynan ara sharýashylyǵyn damytýǵa kóńil bólinip jatqanyn, ol tipti arnaıy buıryq negizinde bekitilgenin jetkizdi.
– Buryn sýbsıdııa ara uıalarymen selektsııalyq jáne tuqymdyq jumys júrgizýge beriletin. Bir ara uıasyna – 5000 teńge mólsherinde baǵa bekitildi. Qazir erejelerge engizilgen ózgeristerge sáıkes sýbsıdııalar bal óndirisiniń ózindik qunyn arzandatýǵa bólinedi. ıAǵnı, satylǵan bir keli balǵa – 200 teńge. 2024 jyly selektsııalyq jáne tuqymdyq jumys júrgizý úshin 65 aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshisi 89 ótinish bergen. Nátıjesinde, 195 185 000 teńge sýbsıdııa tólendi, – dedi basqarma basshysy.
Málim bolǵandaı, 2024 jyly oblystan 19,3 tonna bal eksporttaldy. Arada bir jyl ótkende kórsetkish kúrt ulǵaıyp, 2025 jyldyń 11 aıynda Shyǵys Qazaqstannan atalǵan ónimniń 65,5 tonnasy eksporttaldy. Oblysta «Katonqaraǵaı tabıǵı bal» brendi tirkelgen. 2025 jylǵy tamyzdan bastan Shyǵys Qazaqstan baly Eýropa naryǵyna shyqty.
Taǵy bir aıta keterligi, Majarstannyń eki iri kompanııasy otandyq bal óndirýshilermen, atap aıtqanda Glýbokoe aýdanynyń «Paseka Býnkovyh» sharýa qojalyǵymen baılanys ornatýǵa qyzyǵýshylyq tanytqan. Aýyl sharýashylyǵy basqarmasy ókilderi munyń vengrııalyq óndirýshilermen alǵashqy baılanys ekenin, osy arqyly Eýroodaqqa qaraı jol ashylǵanyn jetkizdi. Budan bólek, byltyr naýryz aıynda Glýbokoe aýdanyndaǵy «Sun Bee Altai» JShS Eýropalyq komıssııa reestrine engizilip, Eýropalyq Odaq elderine eksport jasaýǵa tirkelgen qazaqstandyq tuńǵysh kásiporyn atanǵany jazyldy.
– Bul Germanııa, Frantsııa, Italııa, Belgııa, Nıderlandy, Ispanııa, Polsha jáne taǵy basqa Eýroodaqtyń 27 eline bal eksporttaýǵa múmkindik ashady. Qazaqstan boıynsha bal óndirisin arttyrý jańa eksport naryqtaryn ashý, ara sharýashylyǵynda selektsııalyq-tuqymdyq jumystardy birizdendirý maqsatynda QR Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń 2024 jylǵy 31 jeltoqsandaǵy №434 buıryǵymen 2025-2027 jyldarǵa arnalǵan Ara sharýashylyǵyn damytý jónindegi jol kartasy bekitildi, – dep habarlady basqarmadan.
Aýdandardaǵy ahýal qandaı?
Málim bolǵandaı, Katonqaraǵaı aýdany boıynsha omartashylyq, bal óndirýmen aınalysatyn jeke kásipkerler men sharýashylyqtar, jeke qosalqy sharýashylyqtar sany – 103. Onyń ishinde asyl tuqymdy mártebesi bar 12 ara sharýashylyǵy bar. Bul derekti aýdandyq aýyl sharýashylyǵy bóliminiń basshysy Jandos Týlebaev usyndy. Onyń aıtýynsha, aýdanda bal óndirip, omartashylyqpen aınalysamyn degen janǵa jeńildetilgen nesıeler beriledi. «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy aıasynda nesıeler jyldyq 2,5 paıyz mólsherlememen beriledi.
– Bul baǵdarlama boıynsha jeke tulǵalar úshin qaryzdyń eń joǵary somasy 2,5 myń AEK-ke deıin, al aýyl sharýashylyǵy kooperatıvteri úshin 8 AEK-ke sheıin qarjylandyrý kózdelgen. Sonymen qatar «Agronesıe» baǵdarlamalary (onyń ishinde «Іsker», «Agrobıznes») arqyly jeńildetilgen paıyzdyq mólsherlememen nesıeler beriledi. Budan bólek, omartashylyqty damytýǵa baǵyttalǵan memlekettik sýbsıdııalar qarastyrylǵan, – dedi bólim basshysy.
Katonqaraǵaıdyń ózinde jylyna orta eseppen birneshe júz tonnaǵa jýyq bal óndiriledi. Jyl mezgiline, aýa raıyna jáne bal jınaý maýsymynyń uzaqtyǵyna baılanysty óndiris kólemi ózgerip otyratyn kórinedi. Byltyr bul meje 185 tonnaǵa jetken. Resmı aqparatqa sensek, Katonqaraǵaı aýmaǵynda óndiriletin bal ónimderiniń shamamen 30-40 paıyzy aýdan aýmaǵyna keletin demalýshylar men týrısterge satylady. Ónimniń 25-30 paıyzy Óskemen qalasyna, al 15-20 paıyzy Astanaǵa jetkizilip, saýdalanady. Qalǵan bóligi Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ózge eldi mekenderi men respýblıka aýmaǵynda ótkiziledi.
– Bal sharýashylyǵymen aınalysatyn kásipkerlerdiń salyqtyq tólemderi arqyly aýdan bıýdjetine turaqty túrde túsimder qamtamasyz etiledi. Bal óndirisinen túsken naqty tabysty bólek kórsetý múmkin emes, ol aýyl sharýashylyǵy jáne kásipkerlik sýbektilerinen túsetin jıyntyq salyq túsimderiniń ishinde qamtylady, – dedi bólim basshysy.
Túrik professory Shyǵystyń balyn zerttep júr
Negizinen Shyǵystyń baly Korobıha men Aqsý aýyldyq okrýgterinde óndiriledi. Sonymen qatar Katonqaraǵaı, Aqqaınar jáne Belqaraǵaı aýyldyq okrýgterinde omartashylar bar. Atalǵan aýdannan Qytaı, Ózbekstan, Saýd Arabııasynan bólek, Soltústik Amerıkaǵa deıin jóneltiledi.
Ótken jyldyń sońyna qaraı Óskemenge Túrkııanyń Mýgla Sıtkı Kochman ýnıversıteniniń professory, Shyǵys Qazaqstan balyn zerttep júrgen Mehmet Oztıýrk kelgen bolatyn. Ol birneshe kún Sársen Amanjolov atyndaǵy ShQÝ-da dáris oqyp, túrli aqparatpen bólisti. Onyń sózinshe, baldy tek taǵam túrinde emes, medıtsına da baǵytynda da paıdalanýǵa bolady.
– Qazaqstan balyn álem jurty áli tolyq bilmeıdi dep oılaımyn. Ol úshin aqparat keńistiginde osy ónim týraly málimetti molynan berý kerek. Shyǵys Qazaqstannyń ózinde bal eksporttaýdyń áleýeti joǵary. Men týyp-ósken Mýla qalasy Túrkııanyń ońtústik-batys ólkesinde oryn tepken. Bizde bal sharýashylyǵy jetekshi rólge ıe. Men baldy aýrýǵa em retinde qoldanýdy jón sanaımyn. Sebebi, tabıǵı ónimniń áseri erekshe, – dedi professor.
Onyń aıtýynsha, aýrýlardy ǵana emes, sportshylardy qalpyna keltirý kezinde de jıi tutynǵan jón. Máselen, Shyǵys Qazaqstannyń taýly aýdandarynda qandaı shóp ósedi, sonyń quramy da baldy paıdalaný kezinde eskerilýi tıis. Túrkııa osy jaǵynan álemde kósh bastap tur.
Baly brendtke aınalǵan taǵy bir aýdan – Kúrshim. Bul jaqta jylyna 50 tonnadan astam bal óndiriledi. Onyń 12 paıyzy respýblıka aýmaǵyna, qalǵan bóligi oblys aýmaǵynda saýdalanady.
Biraq aýdan ákiminiń orynbasary Almas Ijımovtyń aıtýynsha, Kúrshim baly qazir eksportqa shyǵarylmaıdy. Soǵan qaramastan jurt aldyn ala tapsyrys berip, shama-sharqynsha saýdany qyzdyryp júr.
Eske salsaq, osyǵan deıin Qazaqstan treonın men glýtamat boıynsha álemdik naryqtarǵa shyǵatyndyǵy habarlanǵan.