Shyǵysqazaqstandyq áıel júırik baptap, naýqas balalardy ponımen serýendetedi

– Balalardy ponımen serýendetý ıdeıasy qalaı keldi?

– Alǵashynda farmatsevt bolyp jumys istegen edim. Keıinirek at týrızmi salasyna oıystym. Sodan ata-analar habarlasyp, balalaryn ponımen serýendetkileri keletinin aıta bastady. Syrttaı oqyp júrip, at sporty boıynsha jattyqtyrýshy sertıfıkatyn aldym. Sosyn ıppoterapııadan jattyqtyrýshy-keńesshi sertıfıkatyna ıe boldym. Al at klýby 2021 jyly ashyldy. Aldymen ponılerdi ǵana jalǵa bereıik dep josparladyq. Biraq keıin suranys artyp, turǵyndar atqa minip úırenýge de nıet tanytty.

– Bul úshin arnaıy bilim kerek shyǵar?

– Jalpy, úsh joǵary bilimim bar. Sonyń ekeýi – jylqy baǵytynda. Naqty aıtsam, salt at miný jattyqtyrýshy-nusqaýshysy jáne ıppoterapııa nusqaýshysy. Úshinshisi – medıtsına salasy. Qazir at qora irgesinde jattyǵý jasaıtyn alań bar. Ózimiz daıyndap, qalypqa keltirip, artyq-aýyz zattar jatsa tazalap otyramyz. Qar qalyń jaýsa, tehnıka jaldaımyz. Al jazda jazyqtyń jarasy jeńil.

– Úıirmege kóp adam kelip júr me?

– Uzyn-sany 20-dan asady. Salt minip serýendep, jekeleı sabaq alý úshin aptasyna úsh-tórt ret keledi. Ózderi arnaıy ýaqyt bekitken. Mektepke baratyn ul-qyzdar aldyn ala jazyp, qaı kez yńǵaıly ekenin surasa, burynnan kelip júrgender qalyptasqan kesteden aýytqymaıdy.

– Rıdderdi kenshiler qalasy dep te jatady. Jazda tabıǵaty ǵajap. Ol kezde úıirme baǵdarlamasy qyzyqty ótetin shyǵar?

– Jazda týrızmmen, salt atpen serýendeýmen aınalysamyz. Ásem tabıǵatymyz turǵanda, nıettiler legi tolastamaq emes. Jyl ótken saıyn qyzyǵýshylyq tanytqan sheteldikter qarasy molaıyp barady. Reseıden, Germanııadan kelgen. Byltyr ıtalııalyqtarmen júzdestik. Ol jaqtarda at klýbynyń túr-túri bar. Biraq qylqan japyraqtysy qalyń, kórikti jerlerde serýendeýdiń jóni bólek. Týrıster tek tabıǵatqa tamsanyp qaıtyp ketpeı, aıryqsha áser alý úshin osy jaǵyn damyta berý kerek sııaqty.

– Oblys aýmaǵynda uıymdastyrylǵan báıgelerge qatysyp kórdińiz be?

– Eki jyl buryn Zaısan aýdanynda ótken Halyqtyq oıyndarǵa baryp qaıttyq. «Malysh» atty júırigimdi qostym. Biraq ony tizgindegen shabandozǵa kelgende birneshe suraq týyndap, keı azamat keketip sóıledi. Sebebi, «Malyshty» mingen shabandoz – Arına esimdi qyz bala. «Báıgege shabatyn bir ul tabylmaǵany ma?» dep syn aıtqandar boldy. Múmkin qyz bala qulap qala ma dep ýaıymdaǵan bolar. Alaıda 15 shaqyrymdy tolyq eńseredi dep Arınany beker tańdamadyq. Tulpar minip, jarys jolyna shyǵyp júrgen tájirıbesi bar. Kún de shyjyp turdy. Áıteýir 25 uldyń ishinde jalǵyz burymdy máre syzyǵyn besinshi bolyp kesip ótip, qoıǵan mejeni tolyq oryndady.

– Sondaı jarystarǵa baryp-kelý qarjy, kólik jaǵynan qıyn emes pe?

– Iá, kóp nárse qarajatqa baılanysty. Zaısandaǵy báıgege ákimdikten shaqyrtý túsken. Estigen boıda at jaratýǵa kirisip, jaýapkershilik júgin sezine bastadyq. «Malysh» senimdi aqtady. Tuqymy – aǵylshyn. Eki jyl buryn konkýr (kedergilerden sekirip ótý) boıynsha 1-shi, 2-orynǵa ıe boldy. Sol ýaqyttary tek báıgege qosýdy jón kórdik. Áıtpese zoryǵyp ketedi. Konkýrǵa qatysatyn basqa attar bar. Jalpy, kóbi 4-6 jas aralyǵynda. Olardyń sanyn kóbeıtip, komandamyzdy keńeıtsek deımiz. Týrızmdi de damytyp, balalardy kóptep qabyldaǵymyz keledi. Degenmen jekemenshik at klýby bolǵandyqtan esh jerden qarjylandyrylmaıdy.

– Al ponıge minýdi ıppoterpııa deýge kele me?

– Áýeli bul iske qalaı kiriskenimdi aıta keteıin. Eki jyl buryn «Táýelsizdik urpaqtary» atty baǵdarlamamen 3 mln teńgeniń grantyn uttym. Ol «Ponı-draıvıng» baǵytyn damytý úshin bólingen qarajat edi. Negizi bul – alty jasqa deıingi búldirshinderge arnalǵan áleýmettik joba. Olarmen qatar múgedek balalar da keledi. Bári birdeı ponı mine almaıdy. «Nezabýdka» atalatyn ortalyqpen birlese jumys isteımiz. Solar arqyly Qarttar kúninde ata-ájelerdi salt atpen serýendetemiz.

Al ponıge miný ıppoterpııa emes. Keıbiri solaı dep jazyp, qate aqparat beripti. Meniń qolǵa alǵanym – birshama kúrdeli baǵyt jáne Rıdderde jýyq arada damyp ketýi ekitalaı. Óıtkeni ol úshin jabyq keshen kerek, ystyqta da, sýyqta da jumys toqtamaýy tıis. Ózi naýqas bala ashyq aspan astynda salt atpen serýendep, ol ýaqytta jańbyr jaýyp, jel tursa – em qonbaq túgili, ekinshi ret kelmeýi múmkin.

– Jabyq keshen jyl on eki aı at baptaýǵa qolaıly bolǵany ǵoı?

– Árıne. Qysqasy, manejsiz jumys júrmeıdi. Ázirge ondaı jer tek Óskemende ǵana bar. «Damý» qory arqyly nesıe alyp, osyǵan kúsh salǵym keledi. Jabyq keshen Rıdderde salynyp, bastama qoldaý tapsa, jaman ba? Tipti bul tek múgedek jandarǵa ǵana emes, at jaratqan shabandozdar úshin de kerek.

– Sizde salt minýge beıim bir top, ponımen serýendeıtin bir top bar eken. Ekeýin qatar alyp júrý bir ózińizge qıyn emes pe?

– Men jalǵyz emespin, kómekshilerim bar. Ponılerdiń birine Masha, ala tústisine Sasha dep laqap at berdim. Bul jaqtyń qysy qatty. Biraq ponıler aıazǵa da, aptapqa da tózimdi. Jem-shópti talǵamaı jeıdi. Aıtpaqshy, múgedek balalardan eshqandaı aqy almaımyz. Osylaı qaıyrymdylyq sharasyna da qatysyp turýdy jón kórdik. Keıde balasy gadjetterge telmirip, tolyp bara jatqanyn kórgen ata-ana habarlasyp jatady. Ul-qyzyn jetektep ákelgende, jaǵdaıdyń ýshyǵyp bara jatqanyn kóremiz. Ponımen serýendetý arqyly az-maz kómek berýge bolatynyn túsindim.

– Áıel zaty úshin júırik baptaýdyń ońaı emes ekeni belgili. Oǵan qosa, Kúrshim, Katonqaraǵaı aýdandarynyń báıge attaryna qarsy turý qıyn. Bul turǵyda alǵa qandaı jospar qoıyp otyrsyz?

– «Shaman», «Dobrynıa» esimdi attarym qonaqtardy serýendetýge dál. Ekeýi de Orlovtyń jelisti jylqysy. Zaısandaǵy báıgede bestikke ilingeni – «Malysh». Osy úsheýiniń sońǵysyn jaqsylap jaratsa, oblystaǵy biraz júırikpen qaptaldasa shabýy múmkin.

– At klýbyndaǵy qylquıryqtylardyń bári ózińizdiki me?

– Joq, keıbiri eldiki. «Balamnyń taqymy tastaı bolsyn» degen keı ata-ana júırigin jetektep, osynda ákeledi. Men solarǵa qaraılaımyn. Sýǵaryp, jemdep, kúzeıtin de ózim. Ózara ymyralasqanymyz bar. Alys-jaqynnan qonaqtar kelip, salt minemiz dese, attardyń birin erttep beremin. Qysqasy, bir tarap atyn baqtyrady, ekinshisi ony jalǵa berý arqyly, nápaqasyn tabady.

– Jaz sońyna qaraı jemshóp jınaýda jubaıyńyz qolushyn beretin shyǵar?

– Ózim istep kelemin. Keıde sál qamyǵamyn. Kómekshi alý jaǵyn oılaǵanmyn. Biraq azyn-aýlaq aqshaǵa kele qoımaıtyny belgili. Negizi jumys sondaı qıyn emes. Tańerteń, keshke sýyn berip, shóbin salyp otyrsa da jeter edi. Áıel zatyna aýyr ekeni ras. Myna jaqtan sharshap kelgende, otbasyńa da kóńil bolý kerek. Túngi 00:00-de uıyqtasam, tańǵy 05:00-de qaıta turyp, qoraǵa betteımin. Bir esepten, bul úlken jaýapkershilik. Eshqaıda ketip qala almaısyń, aýyrýǵa bolmaıdy, keıde erinshektik basady. Janýar kútimdi qajet etetindikten olaı etýge quqyń joq.

Keleshekte jyly, jaıly atqora salsam deımin. Solaı sáıgúlikter baptap, kútimine mán berýge qolaıly bolar edi. Mal jyly jerde tursa, jylqy ustaǵan kóp adamnyń kelip, júgineri sózsiz. Eger qarjy tabylyp, qora salynyp jatsa, biz aıaldaǵan sharýashylyq alqaby soǵan jarap tur. Zań júzinde ol jerde mal ustaýǵa bolady. Nesıe alyp, atqora salsam, joq degende 5 mln teńge qajet. Manej budan 4-5 ese qymbat. Qurylys úshin eni – 20, uzyndyǵy – 40 metr aýmaq bolsa jetedi. Bári birtindep bola jatar.

– Áńgimeńizge kóp rahmet!

Eske salsaq, osyǵan deıin Batys Qazaqstan oblysynda jylqylardyń ólip jatqany jóninde áleýmettik jelide beınejazbalar taraǵany jaıly jazǵanbyz.