Shyǵysqazaqstandyq áıel kıiz basyp, ulttyq ónerdi ulyqtap júr
ÓSKEMEN. KAZINFORM – Shyǵys Qazaqstan oblysy Tarbaǵataı aýdany Aqjar aýylynda turatyn Lázzat Kendirjanova kóne ónerdi damytyp júr. Ol kıiz basýmen 18 jyl boıy aınalysyp keledi. Sheber úshin bul – kádesyı jasaıtyn qolóner emes, urpaqtar sabaqtastyǵyn saqtap, ulttyq mádenıetke úńilýdiń joly.
Júnnen salynǵan sýret
Ústel ústinde – sabyn, qaınaǵan sý jáne maldyń júni. Lázzat júndi bappen tańdaıdy. Kartına asyqpaı, qabat-qabat bolyp, mımyrt qımylmen dúnıege keledi.
– Kıiz basqanda múlde asyqpaý kerek. Áıtpese jınalmaı qalady. Munda bári mańyzdy: kóńil kúı de, zeıin de, tipti tynys alýyń da. Keıde maǵan bul óner adamdy ózi tańdaıtyn sııaqty kórinedi, - deıdi Lázzat Kendirjanova.
Osylaısha, jún betinde Tarbaǵataıdyń beınesi paıda bola bastaıdy: asqaq taýlardyń syzyǵy, báseń boıaýlar, tynyshtyq sezimi. Lázzat jymıyp, mundaı sátterde týǵan jerimen syrlasyp otyrǵandaı bolatynyn aıtady.
Keıipkerimiz Almatydaǵy Óner akademııasynyń túlegi. Onyń úlken qalada qalyp, mansap quryp, sándi kórmeler men túrli jobalarǵa qatysýǵa tolyq múmkindigi bolǵan. Alaıda ol týǵan ólkesine – shekara mańyndaǵy Aqjar aýylyna oralýdy qup kórdi.
– Qalada múmkindikterdiń mol ekeni ras. Biraq onda óz bolmysyńdy joǵaltyp alý op-ońaı. Al munda ne úshin jáne kim úshin eńbek etip júrgenimdi anyq túsinemin. Maǵan ulttyq dástúrimiz áli de saqtalyp, ótkenniń qoınaýyna birjola sińip ketpeı turǵan jerge qaıtý mańyzdy boldy, - deıdi sýretshi.
Lázzat 12 jyl boıy týǵan aýdanyndaǵy óner mektebinde ustazdyq etip keledi. Jyl ótken saıyn ol balalardyń tek zamanaýı baǵyttarǵa ǵana emes, óz tamyrymen sabaqtas dúnıelerge de qyzyǵýshylyq tanytatynyn ańǵarǵan.
– Men kıizdi kórsetip, buryn úıdegi ár buıym qolmen jasalǵanyn aıtyp bergende, balalar alǵashynda tańǵaldy. Keıin suraq qoıa bastady, ájelerin eske alyp, ata-analarynan da surady. Demek, bul olardyń jan dúnıesine jaqyn, - deıdi ol.
Júrek qalaýymen tańdaǵan
Lázzat úshin kıiz - jaı ǵana materıal emes, tutas bir mádenıettiń jalǵasy.
– Kıiz – tabıǵı, jyly, ekologııalyq taza, allergııa týdyrmaıdy. Adamǵa arnap jaratylǵandaı. Buryn kıiz ár úıde boldy: kilem de, kıim de, turmystyq buıymdar da sodan jasalatyn. Ájelerimiz bul materıaldy túısikpen meńgergen. Biraq bir kezeńde sol baılanys úzildi. Sonda kókeıime «eger biz ony qalpyna keltirmesek, kim keltiredi?» degen oı keldi, - deıdi sheber.
Ol kıiz basý isin júrek qalaýymen tańdaǵan. Bul joldyń jeńil emestigin bile tura, dál osy ónerden óz mıssııasyn tapqan.
Lázzattyń qasynan kóbine onyń on jastaǵy uly Nurtóreni kórýge bolady. Balasy bárin baqylap júredi, kómegin de tıgizedi. Nurtóre úshin sheberhana - ómiriniń ajyramas bóligi.
– Maǵan anamnyń qalaı jumys isteıtinin baqylaǵan unaıdy. Áýeli bul jaı ǵana jún bolady, keıin bir sátte sýret paıda bolady. Bul naǵyz sıqyr sekildi. Ózim de óner mektebine baramyn, biraq bolashaqta aspaz bolǵym keledi. Maǵan as ázirlep, dámderdi úılestirgen unaıdy, - deıdi oqýshy.
Lázzat jymıyp, eshqashan ulyna óz jolyn tańbaǵanyn aıtty.
– Eń bastysy onyń erkin bolyp ósýi jáne eńbekti qurmetteýi. Al mamandyqty ózi tańdaıdy, - deıdi ol.
Júnde tirilgen petroglıfter
Sýretshiniń eńbekteri túrli kórmelerge qoıylǵan. Alaıda onyń shyǵarmashylyǵynda týǵan Tarbaǵataı taýlaryndaǵy petroglıfterge arnalǵan panno toptamasy erekshe oryn alady.
Bul oı kútpegen jerden týǵan. Áriptesteriniń biri kóne jartastyń fotosýretterin kórsetken. Lázzat uzaq qarap otyryp, bir baılamǵa kelgen.
– Men sýretterge uzaq úńilip qaradym da, olardyń tiri ekenin sezindim. Bul jaı ǵana syzbalar emes, halqymyzdyń tasqa qashalǵan tarıhy. Onda ata-babalarymyzdyń oıy, qorqynyshy, úmiti bar. Men olardy qazirgi adamǵa jaqyn bolý úshin kıizge kóshirýdi uıǵardym, - deıdi Lázzat.
Ol ár pannonyń fonyn, túsin, faktýrasyn muqııat tańdap, beınelerdi turmys, ańshylyq, janýarlar men nanym-senimder taqyryptary boıynsha biriktirdi.
– Bul men úshin tájirıbe ǵana emes, tarıhpen tildesý. Biz búgin mádenıet dep atap júrgen dúnıeniń bári bir kezderi bireýdiń kúndelikti ómiri bolǵan, - deıdi sheber.
Onyń júnnen jasalǵan týyndylarynda kóne tańbalar tirilip, qazirgi kórermenge burynǵydan da jaqyn ári túsinikti bola túsedi.
Boıyndaǵy qabilet bala kúninde baıqalǵan
Bolashaq eńbekteriniń oılaryn Lázzat árdaıym óziniń ustazy – Tarbaǵataı aýdandyq óner mektebiniń dırektory Álibek Shoqanovpen bólisedi.
Ol osydan talaı jyl buryn Lázzattyń boıyndaǵy talantty alǵashqylardyń biri bolyp baıqaǵan.
– Alǵashqy sabaqtardyń ózinde-aq kimniń shynymen qabiletti ekeni kórinip turady. Mundaı balalar tózimdi, jınaqy, bastaǵan isin jarty jolda tastamaıdy. Lázzat mektepte dál sondaı edi. Búgin de sol qalpynan tańǵan joq. Ár isti sońyna deıin jetkizedi, - deıdi ustazy.
Jeke kórme ótkizbek
Lázzat jún basýdy ózi úshin de, shákirtteri úshin de terapııa deıdi. Baıaý, tııanaqty jumys arqyly ol balalardy zeıinge, sabyrǵa jáne dástúrge qurmetpen qaraýǵa úıretedi.
– Adam júnmen jumys istegen kezde jany tynyshtalady. Muny balalardan da baıqaýǵa bolady. Olar baısaldy, sabyrly bola túsedi. Sonyń nátıjesinde dástúrge degen qurmet qalyptasady. Bul sóz arqyly emes, qolóner arqyly keledi, - deıdi sýretshi.
Lázzattyń synybynda balalar tek qolónerdi ǵana emes, tyńdaı bilýdi, kúte bilýdi, bastaǵan isti sońyna deıin jetkizýdi úırenedi.
Keıipkerimiz alda jeke kórme ótkizýdi josparlap otyr.
– Men tanymal bolýǵa umtylmaımyn. Eń bastysy, ulttyq ónerimizdiń saqtalyp qalýy. Balalar ózderiniń kim ekenin, qaıdan shyqqanyn umytpaýy kerek, - deıdi ol.
Eske salsaq, buǵan deıin aýyl muǵalimi 1 500-den astam asyqtan torsyq jasap shyqqanyn jazǵanbyz.