Shyǵys Qazaqstanda sý tasqynyna daıyndyq qalaı
ÓSKEMEN. KAZINFORM – Shyǵys Qazaqstan oblysy – el boıynsha eń sýly óńir. Soǵan baılanysty jylda kóktem kelgen saıyn sý tasqyny qaýpi týyndaıdy. Al bıylǵy qysta qar erekshe qalyń jaýdy. Osy rette Kazinform tilshisi oblystaǵy sý tasqynyna daıyndyqtyń jaı-japsaryna úńilip kórdi.
20 ýchaskede muz keptelýi múmkin
Óńirdegi 71 eldi mekende sý tasqyny qaýpi bar. Ondaǵy 3 573 úıde 8 638 adam turady. Sý tasqynyna qarsy is-sharalardan soń 16 eldi mekende qaýip tolyqtaı joıylyp, 50 aýylda táýekel barynsha tómendetilgen. Al 5 eldi mekende qaýip saqtalyp otyr.
– 1 aqpannan bastap joǵary daıyndyq rejımi engizildi. Bizde jedel shtabtyń táýlik boıǵy kezekshiligi uıymdastyrylǵan. Bıylǵy 21 qańtardaǵy №10 qaýlymen kóktemgi kezeńge arnalǵan 2026 jylǵy sý tasqynyna qarsy is-sharalar jospary bekitildi. Oblys aýmaǵynan 235 myń tekshe metr qar shyǵaryldy. Jergilikti atqarýshy organdar 137,9 shaqyrym kanaldar men aryqtardy, 523 sý ótkizý qurylystaryn, 145 kópirdi tazartty, - deıdi ShQO Tótenshe jaǵdaılar departamenti bastyǵynyń birinshi orynbasary Farhat Ámire.
Búginde oblys ákimdikteriniń rezervinde:
– 58,7 myń dana ydys-qap;
– 9957 tonna ınertti materıal;
– 386,2 tonna janar-jaǵarmaı bar.
Ótken jyldyń jaz-kúz mezgilderinde ınjenerlik jumystar jospary aıasynda sý tasqynyna qarsy 28 is-shara iske asyrylǵan. Atap aıtqanda, qorǵanys bógetterin, kópirlerdi, kólik joldaryn, gıdrotehnıkalyq qurylystardy jóndeý, ózen arnalaryn, kanaldar men aryqtardy tazalaý syndy jumystar atqaryldy.
– Sý tasqyny jaǵdaıy kúrdelene tússe, 3 677 adam, 556 tehnıka, 75 júzý quraly jáne 219 tasymaldy jáne 15 tirkemeli motopompa ázirlengen. Adamdar men quraldardy jedel jetkizý jáne zardap shekken halyqty shuǵyl evakýatsııalaý úshin QR TJM «Qazavıaqutqarý» AQ-nyń tikushaǵy daıyn tur. Tótenshe jaǵdaı týyndaǵan kezde halyqty ornalastyrý úshin jalpy syıymdylyǵy 21 myńnan astam adam bolatyn 182 pýnkt daıyndaldy, - deıdi Farhat Ámire.
Ózenderde muzdy usaqtaý úshin jarý jumystaryn júrgizý josparlanǵan. Rıdder qalasy, Altaı, Marqakól, Úlken Naryn, Katonqaraǵaı, Kúrshim, Shemonaıha aýdandarynda muz keptelisi qaýpi bar 20 ýchaske anyqtaldy.
– Keıingi bes jyldyń ishinde tek 2024 jyly 2 aýdanda 5 jeke turǵyn úıdi (Altaı aýdany – 4, Úlken Naryn aýdany – 1) sý basty. Sý tasqyny qaýpi bar ýchaskelerge táýlik boıǵy monıtorıng kúsheıtiledi. 2026 jylǵy 23 qańtarda TJ vıtse-mınıstri Kegen Tursynbaev, jergilikti atqarýshy organdar, «Qazseldenqorǵaý» mekemesi ókilderiniń qatysýymen Altaı, Katonqaraǵaı jáne Úlken Naryn aýdandarynyń sý tasqyny qaýpi bar ýchaskelerine áýeden vızýaldy tekserý júrgizildi. Bul baǵyttaǵy jumys jalǵasady, - deıdi ShQO Tótenshe jaǵdaılar departamenti bastyǵynyń birinshi orynbasary.
«Qazgıdromet» RMK ShQO fılıalynyń málimetine súıensek, oblystyń jazyq aýmaqtarynyń basym bóliginde qar mólsheri normadan 112-146% joǵary. Qar qorynyń ortasha kópjyldyq kórsetkishten artýy Shemonaıha, Úlken Naryn, Tarbaǵataı jáne Zaısan aýdandarynda erekshe baıqalady.
Resmı derekter boıynsha respýblıkadaǵy barlyq sý qorynyń 40 paıyzdan astamy Shyǵys Qazaqstanda shoǵyrlanǵan. Munda 2 myńǵa jýyq kól, 800-den astam ózen bar. Onyń ishindegi eń irileri – Zaısan, Marqakól, Sibe kólderi men Ertis, Úlbi, Úbe, Buqtyrma, Kúrshim ózenderi.
Bıyl oblys boıynsha joǵary táýekel týyndap otyrǵan kelesi aýdandar: Altaı, Glýbokoe, Zaısan, Tarbaǵataı, Samar, Ulan, Úlken Naryn. Kazinform tilshisi osy aýdandar ákimdikteriniń árqaısysyna saýalhat joldap, sý tasqynynyń aldyn alý úshin qandaı jumystar atqarylyp jatqandyǵyn surap kórdi.
Altaı
Altaı aýdanynyń aýmaǵynda 11 ýchaskede sý tasqyny qaýpi bar. Ondaǵy 525 úıde 1141 adam turady.
– Sý tasqyny kezeńine daıyndalý úshin Pýtıntsevo aýylyndaǵy Hamır ózeninde uzyndyǵy 100 metr aǵyn baǵyttaýshy bóget salý, Zýbovsk kentindegi Buqtyrma ózeniniń jaǵasynda uzyndyǵy 200 metr bóget salý jáne Berezovka ózenin tazartyp, túbin tereńdetý jumystary ótkizildi. Aýdandyq bıýdjet qarajaty esebinen 10 aldyn alý sharasy júrgizildi, - deıdi aýdan ákiminiń orynbasary Zanǵar Shaýhın.
Altaı qalasyndaǵy Berezovka, Vtorýshka ózenderindegi, Gastello, Rabochaıa kóshelerindegi kópirlerdi aǵymdaǵy jóndeý, uzyndyǵy 5 shaqyrym Vtorýshenskıı jáne Maslıanka kanaldaryn ósimdikterden jáne aramshópterden tazartý, Grehovka aýylyndaǵy Berezovka ózenindegi, Zýbovsk kentindegi Zelenka ózenindegi sý ótkizgishti aǵymdaǵy jóndeý, Pıhtovka ózeniniń arnasyn tereńdetý jáne tazartý jumystary atqarylǵan.
2026 jyldyń basynan bastap Altaı qalasy boıynsha 15,6 myń tekshe metr qar shyǵaryldy. Naýryz aıynyń basynan sý ótkizgishterdi, kanaldar men aryqtardy qardan tazartýdy bastaý josparlanyp otyr.
Naýryzdyń ekinshi onkúndiginde Buqtyrma ózenindegi 5 qaýipti ýchaskede jalpy aýdany 85645 sharshy metr muzdy qopsytý jáne usaqtaý boıynsha profılaktıkalyq jarylys jumystary júrgizilmek.
Glýbokoe
Glýbokoe aýdanynda sý tasqyny qaýpi bar 15 eldi meken esepke alyndy. Ondaǵy 925 úıde 2 335 adam tirkelgen.
– Oblystyq máslıhat sessııasynyń sheshimimen Beloýsovka kentinde, Progress, Novo-Ýlbınka, Bystrýha, Cheremshanka aýyldarynda sý tasqynyna qarsy 5 sharaǵy bólindi. Progress aýylyndaǵy Glýbochanka ózeninde kópirdiń sý ótkizý qabiletin arttyrý úshin 2,1 shaqyrym ózen arnasy tazartylyp, keńeıtildi. Bystrýha aýylyndaǵy Maloýbınka ózeniniń boıyndaǵy kópir men turǵyn úılerdi qorǵaý úshin arnany túzetý, tereńdetý boıynsha jumystar júrgizildi. Jer úılerdi sý deńgeıiniń kóterilýinen qorǵaý úshin arnany kópirden joǵary tereńdetip, jaǵalaýdy nyǵaıtatyn úıindiler ornatý qajet, - deıdi aýdan ákiminiń orynbasary Aıan Makıev.
Cheremshanka aýylyndaǵy Úlbi ózeninde de sý tasqynyna qarsy is-sharalar qolǵa alynǵan. Naqty aıtqanda, uzyndyǵy 500 metr arnany tereńdetý, úıindi bógetti qalpyna keltirý syndy jumystar júrgizilýde.
Zaısan
Aýdandaǵy jer tońynyń qatýy – 51 sm, qardyń qalyńdyǵy – 25 sm. Sý tasý qaýpi bar eldi mekender: Zaısan qalasy (16 úı, 39 adam), Aınabulaq (9 úı, 22 adam), Daıyr (16 úı, 35 adam) Keńsaı (10 úı, 28 adam), Jarsý (15 úı, 39 adam), Baqasý (26 úı, 53 adam), Sarjyra (7 úı, 12 adam) aýyldary.
– Oqý-jattyǵý kezinde barlyq qala, aýyldyq okrýg ákimderimen tótenshe jaǵdaı bolǵanda birinshi kezekte halyqty jınaıtyn evakýatsııalyq oryndar belgilengen. Búginde osyndaı 2 pýnkt daıyndaldy. Atap aıtqanda, Dáýlenov atyndaǵy mektep-ınternaty men kásiptik tehnologııalyq kolledji. Onda 350 adam syıady. Qosymsha ár mekteppen, qonaúılermen kelisim sharttar jasalǵan, - deıdi Zaısan aýdany ákiminiń orynbasary Ashat Ýtebaev.
Sý tasqyny kezeńine daıyndyq maqsatynda Zaısan qalasyna qarasty Saýyr móltek aýdanyn kóktemgi sý tasqynynan qorǵaıtyn bógetti aǵymdaǵy jóndeýden ótkizý, Qaratal aýyldyq okrýgindegi Qabyrǵatal aýylyna kireberis joldyń sý ótkizgish qubyryna jóndeý, qalpyna keltirý jumystary, Úıdene ózeniniń arnasyna aǵymdaǵy jóndeý, Keńsaı aýyldyq okrýgindegi Baqasý aýylyna kireberis joldyń sý ótkizgish qubyryna jóndeý, qalpyna keltirý jumystary, Qaratal aýylyn kóktemgi sý tasqynynan qorǵaıtyn bógetti aǵymdaǵy jóndeý, Zákenov kóshesiniń boıyndaǵy jer asty sýynyń arnasyn burý, Qarabulaq aýylyn kóktemgi sý tasqynynan qorǵaıtyn bógetti aǵymdaǵy jóndeý syndy jumystar júrgizilgen.
Tarbaǵataı
Mundaǵy Jańaaýyl aýyldyq okrýgine qarasty Saryóleń aýyldyq okrýginde sý basý qaýpi bolǵan. Biraq sý tasqynynyń aldyn alý maqsatynda aýyldaǵy Terisaıryq ózeniniń jaǵalaýyn kóterý, arnasyn tereńdetý maqsatynda oblystyq bıýdjetten 8 mln teńge bólingen. Osylaısha jumystar aıaqtalyp, qaýip seıildi.
– Jańalyq jáne Mańyraq eldi mekenderin baılanystyryp turǵan Qaratoǵam, Esengeldi jáne Barǵana toǵamdaryna arnaıy tehnıka tartylyp, arnany keńeıtý, tereńdetý jumystary júrgizildi. 2024 jylǵy tasqyn sýdyń kesirinen buzylǵan kópir qalpyna keltirildi. Qabanbaı aýyldyq okrýgi Shorǵa aýylynyń ońtústik-shyǵysynan uzyndyǵy 1 shaqyrym, bıiktigi 1 metrlik sý bógeti salyndy. Jetiaral aýyldyq okrýginen 3 shaqyrymdaı jerde ornalasqan damba jańartyldy, - deıdi Tarbaǵataı aýdany ákiminiń orynbasary Talant Baqytbekuly.
Samar
Aýdandaǵy Samar men Mırolıýbovka aýyldarynda sý tasqyny qaýpi aımaǵynda 20 úı tur. Júrgizilgen is-sharalardyń nátıjesinde eldi mekenderdegi qaýip deńgeıi barynsha tómendetildi.
– 2025-2026 jyldarǵa arnalǵan ınjenerlik jumystar jospary sheńberinde jaz-kúz aılarynda jalpy somasy 37 mln teńgege 7 shara júzege asyryldy. Uzyndyǵy 5 shaqyrym Laıly ózeniniń arnasyn tereńdetý, tazalaý jáne jaǵalaýyn bekitý jumystary, Shubarqaıyń aýylynyń «Karpovka» sý qoımasyna aǵymdaǵy jóndeý júrgizý, Mırolıýbovka aýylynyń Qaıyńdy ózeniniń arnasyn tazalaý jáne jaǵalaýyn bekitý, Samar jáne Mırolıýbovka aýdarynyń aryq júıelerin tazalaý, tereńdetý jáne sý ótkizý qabiletin arttyrý jumystary júrgizildi, - deıdi aýdan ákiminiń orynbasary Murat Baıjýmenov.
Keıingi jyldardaǵy sý tasqyny qaýpin taldaý boıynsha 2015-2025 jyldar aralyǵynda Ulan aýdanynyń aýmaǵynda sý basýy múmkin aımaqtarda 6 eldi meken bar. Olar: Besterek, Tavrııa, Ulan, Januzaq, Ýkraınka jáne Asýbulaq aýyldary.
– Aýdannyń eldi mekenderinde sý ótkizgish qubyrlar men aryqtardy tazalaý jumystary tolyq oryndalǵan. Sonymen qatar ınjenerlik jumys josparyna sáıkes, Qasym Qaısenov kenti men Gerasımovka aýylynda sý tasqynyna qarsy sharalar júrgizildi. Eldi mekenderdegi sý ótkizgish qubyrlar men aryqtardy tazartý jumystary bekitilgen kestege sáıkes júrgizýlýde. Bul jumystar 5 naýryzǵa deıin aıaqtalady dep josparlanǵan, - deıdi aýdandyq ishki saıasat bóliminiń basshysy Anar Serǵazına.
Úlken Naryn
Aýdan aýmaǵynda sý basý qaýpi bar 1 eldi meken anyqtalǵan, ol – Sennoe aýyly. Qaýipti aımaqta ornalasqan 19 turǵyn úıde 50-den astam adam turady.
– Atalǵan aýyldaǵy negizgi qaýip kózi - Buqtyrma ózeni. Qys mezgilinde qardyń mol jınalýy jáne kóktemde qardyń qarqyndy erýi kezeńinde ózende muz jaryla bastaıdy. Osy ýaqytta muz keptelisiniń paıda bolý qaýpi joǵary, bul sý deńgeıiniń kúrt kóterilýine jáne jaǵalaýǵa jaqyn ornalasqan turǵyn úılerge qaýip tónýine ákelip soǵýy múmkin. Osy oraıda sońǵy 2 jylda sý tasqynynyń aldyn alý úshin keshendi ınjenerlik jumystar iske asyryldy. Naqty aıtqanda, Úlken Naryn aýylyndaǵy bas kanaldyń arnasyn tereńdetý jumystary júrgizildi. Malchat ózeniniń arnasy tereńdetilip, Kókbastaý aýylynyń Abaı kóshesinde sý ótkizý qubyry ornatyldy, - deıdi Samar aýdany ákiminiń apparat basshysy Eldos Orazhanov.
Budan bólek, Kókbastaý aýylynda aınalma kanal salý, Novo-Haırýzovka aýylynda aınalma kanaldy keńeıtý, Naryn ózeniniń arnasyn túzetý jáne jaǵalaýyn nyǵaıtý syndy jumystar júrgizildi.
Eske salsaq, osyǵan deıin Astanada sý tasqynyna qarsy aýqymdy sharalar júrgizilip jatqany habarlanǵan.