Shyǵys Qazaqstan týrızmin tejep turǵan túıtkilder qandaı
ÓSKEMEN. KAZINFORM — Sýy da, nýy da, aspanmen astasqan taýlary da bar Shyǵys Qazaqstanǵa jaz kezinde atbasyn buratyndar az bolmaıdy. Biraq óńirde týrıster úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan deýge kelmes. Máselen, adam kóp baratyn keı jerlerde áli kúnge deıin ájethana joq. Odan soń oblysqa kólikpen keletin demalýshylar polıtseılerdiń sebepsiz toqtata beretinine jıi shaǵymdanady. Kazinform tilshisi bul maqalada óńir týrızminiń búgingi ahýalyn zerdelep kórdi.
«Teatr ilgishten, týrızm dárethanadan bastalady»
Shyǵys Qazaqstanda el arasynda «Ekinshi Shveıtsarııa» atanyp ketken Katonqaraǵaı aýdany, 2021 jyly Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev eńbek demalysyn ótkizgen tabıǵaty kórkem Buqtyrma sý qoımasy, bıik taýlar arasynda oryn tepken Marqakól kóli jáne basqa da demalys oryndary bar.
Ulttyq statıstıka bıýrosy departamentiniń derekterine sáıkes, ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha oblysqa kelgen týrıster sany 446,8 myń adamdy quraǵan. Bul kórsetkish aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 4,4% paıyzǵa ósipti. Alaıda ShQO Týrızm basqarmasy óńirge demalýǵa keletinder sany budan kóbirek dep esepteıdi.
— Obektıvti baǵalaýlarǵa sáıkes, naqty týrıstik aǵyn budan edáýir joǵary. Qazirgi qoldanystaǵy esepteý ádistemesin ózgertý máseleleri Týrızm jáne sport mınıstrligimen birlesip pysyqtalyp jatyr. Oblysta 412 ornalastyrý orny jumys isteıdi. Bul kórsetkish boıynsha biz Qazaqstanda birinshi oryndamyz. Olardyń birjolǵy syıymdylyǵy 21 737 tósek-oryndy quraıdy. Ornalastyrý nysandarynyń bir jylda kórsetken qyzmet kólemi — 9,8 mlrd teńge, — dep habarlady basqarmadan.
Týrısterdiń kóp kelgeni jaqsy ǵoı. Biraq olardyń arasynda kóńili tolmaı ketkender joq emes. Ásirese adam mol jınalatyn keı jerlerde ájethananyń joqtyǵy nemese azdyǵy talaıdyń narazylyǵyn týǵyzady. ShQO týrızm keńesiniń tóraǵasy Symbat Ramazanovtyń aıtýynsha, teatr ilgishten, al týrızm dárethanadan bastalady.
— Óńirimiz Qytaımen shekaralas bolǵandyqtan sol elge jıi baryp turamyn. Sondaǵy Jemeneı qalasyndaǵy jol boıyndaǵy ájethanalardy alǵash kórgende tańdaıymyzdy qaqtyq. Tek er adamdar kiretin jaqtyń ózine 60 adamdaı syıady. Mundaı ájethanalar tipti bizdegi saýda úılerinde de joq. Al týrıstik nysandarda bar bolǵannyń ózinde 1-2 ájethanamen shektelip jatamyz. Onyń ózinde keıbiriniń esigi jabyq turady, — deıdi ol.
Sondaı-aq oblysqa kólikpen keletin demalýshylar polıtseılerdiń sebepsiz toqtata beretinine jıi narazylyq bildirip jatady.
— Osy máseleni talaıdan beri kóterip kelemin. Zańsyz toqtatý ol bir jaǵy. Ekinshi másele — óńirimizge Qytaıdan jol talǵamaıtyn kólikterimen týrıster keledi. Ol jaqta kólik terezelerin qarańǵylaýǵa ruqsat etilgen. Al bizde ondaıǵa tyıym salynǵan. Sol úshin de polıtseıler toqtatyp jatady. Bul túıtkil áli sheshimin tappady. Oblystyq Polıtsııa departamenti, Týrızm basqarmasy jáne basqa da múddeli organdar jınalyp, jaz kezinde demalýshylarǵa jaıly jaǵdaı jasaýdyń ádis-tásilderin qarasa deımin. Biz ár týrısti qushaq jaıa qarsy alyp, jol kórsetip, suraqtaryna jaýap berip jiberek, onyń da kóńil-kúıi kóterińki bolady, — deıdi Symbat Ramazanov.
Kópirdiń jaǵdaıy múshkil
Jazda rekreatsııalyq aımaqtardaǵy ekologııalyq týrızmge qyzyǵatyndar da az emes. Bul qorshaǵan ortaǵa mınımaldy áser etetin saparlarǵa shyǵatyn demalys túri. Sonyń ishinde kópshilik Katonqaraǵaı memlekettik ulttyq tabıǵı parkin tańdap jatady.
Alaıda park aýmaǵyndaǵy Aq Berel ózeni arqyly Kókkól sarqyramasyna aparatyn jaıaý kópir múshkil jaǵdaıda. 1938 jyly salynǵan bul ótkel 2024 jyly tasqyn sýdan zaqymdanǵan. Sonyń saldarynan Altaı taýlarynyń eń bıik shyńy — Muztaýǵa baǵyt alǵan týrıster ózendi atpen keship nemese kerilgen arqan arqyly ótýge májbúr.
Týrızm salasynda jumys istep kele jatqanyna eki jyldan asqan Aıan Qalymbek Shyǵys Qazaqstanǵa kelýge nıet bildirgenderdi óńirdiń kórikti jerlerine aparyp aralatyp júr. Onyń aıtýynsha, týrızmdi damytý túsý úshin áýeli quzyrly basqarma jumysyn jandandyrý qajet.
— Shynyn aıtqanda, Týrızm basqarmasynyń jumysy kórinbeı jatyr. Oblystyq týrıstik aqparat ortalyǵynyń áleýmettik jelidegi belsendiliginen ǵana aqparat alyp turamyz. Katonqaraǵaı, Marqakól, Samar, Ulan aýdandary men Rıdder qalasynyń árqaısysy jeke-jeke belsendi bolýy tıis. Ekinshi, jol jaǵdaıyn jaqsartý kerek. Úshinshiden, jergilikti halyqty qonaq kútýge daıyndaǵan abzal. Olardyń týrısterdi qarsy alýy, ádep saqtaýy, qonaqjaılyq tanytýy joǵary deńgeıde bolýy tıis. Bılik tarapynan bunyń paıda ákeletini, oblysty, qala-aýdandy damytatyny týraly jan-jaqty túsindirý jumystary júrgizilýi qajet, — deıdi Aıan Qalymbek.
Jańa ájethanalar ornatylmaq
Búginde oblys boıynsha 36 sanıtarlyq-gıgıenalyq torap bar eken. Olardyń 17-si sýbsıdııalanady.
— Sýbsıdııalanatyn toraptardyń tıisti deńgeıde ustalýyn qamtamasyz etý maqsatynda monıtorıng júrgizilip, qajetti sharalar qabyldanady. Birinshi jáne qaıtalanǵan buzýshylyqtar anyqtalǵan jaǵdaıda eskertý berilip, al bir kúntizbelik jyl ishinde úshinshi buzýshylyq tirkelse sýbsıdııalaýdy toqtatý kózdelgen. Sonymen qatar suranysqa ıe týrıstik baǵyttar boıynsha qosymsha 9 sanıtarlyq-gıgıenalyq torap ornatý máselesi pysyqtalýda, — deıdi ShQO Týrızm basqarmasynyń basshysy Erjan Sembınov.
Onyń aıtýynsha, Aq Berel ózeni arqyly Kókkól sarqyramasyna aparatyn jaıaý kópir respýblıkalyq mańyzy bar ulttyq park aýmaǵynda ornalasqan. Soǵan baılanysty ony respýblıkalyq bıýdjet esebinen jóndeý máselesi boıynsha Ekologııa mınıstrligine jáne Qarjy mınıstrligine birneshe ret ótinish joldanǵanymen, jaýapqa sáıkes jóndeý júrgizý tek jergilikti bıýdjet qarajaty esebinen múmkin ekeni kórsetilgen.
— Jaǵdaıdyń kúrdeliligi nysannyń qoljetimdiligi tómen aýmaqta ornalasýymen baılanysty. Qurylys materıaldaryn jetkizý tek tikushaqpen nemese júk arbaly kólikpen júzege asyrylýy múmkin. Budan bólek, týrısterdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda soqpaqtardy nyǵaıtý jáne marshrýtty tańbalaý jumystary qajet. Bul týrısterdiń memlekettik shekarany baıqaýsyzda buzý táýekelin boldyrmaýǵa múmkindik beredi, — deıdi E.Sembınov.
Basqarma málimetine súıensek, 2030 jylǵa deıingi strategııaǵa sáıkes, Shyǵys Qazaqstanda týrıstik salany damytý tórt negizgi klaster sheńberinde júzege asyrylyp jatyr. Atap aıtqanda, Katonqaraǵaı jáne Úlken Naryn aýdandary (saýyqtyrý jáne ekologııalyq týrızm), Altaı jáne Rıdder qalalary (taý-shańǵy jáne belsendi týrızm), Marqakól jáne Zaısan aýdandary (ekologııalyq týrızm), Óskemen qalasy, Ulan jáne Glýbokoe aýdandary (jyl boıǵy demalys kúngi týrızm baǵyty retindegi «Qala-taýlar-kólder» klasteri).
— 2025 jylǵy jaz kezinde memlekettik ınspektordyń monıtorıngtik tekserýi barysynda anyqtalǵan eskertýlerdi joıý jáne 2026 jylǵy jazǵy maýsymǵa daıyndyq sheńberinde ákimdikter jaǵajaı ınfraqurylymynyń daıyndyǵyn qamtamasyz etý boıynsha jumystar júrgizdi. Infraqurylymnyń ózekti jaı-kúıin baqylaý maqsatynda basqarma tarapynan Katonqaraǵaı, Altaı, Samar jáne Úlken Naryn aýdandary baǵyttarynda mobıldi toptardyń kóshpeli is-sharalary uıymdastyryldy. Anyqtalǵan eskertýler men usynystar qamtylǵan anyqtama tıisti ákimdikterge joldandy, — delingen aqparatta.
Eske salsaq, osyǵan deıin elimizde týrızm salasynda 600 myńnan astam adam jumyspen qamtylǵany habarlanǵan.
