Sheteldegi qandastardyń dástúrli ónerge degen yqylasy erekshe - Araı Asqapqyzy, dástúrli ánshi
ASTANA. QazAqparat - Danyshpan Abaıdyń «Týǵanda dúnıe esigin ashady óleń, óleńmen jer qoınyna kirer deneń» degen sózderi qazaq ómiriniń búkil tynys-tirshiligi óleńmen órnekteletinin aıqyn kórsetedi. Halyqtyń dástúrli ánderiniń taralyp, bizdiń dáýirimizge jetýiniń ózi halyq ánshi-leriniń ónerimen tyǵyz baılanysty. Óıtkeni ánshiler arqyly ánderdiń tereń syryna qanyǵamyz, tarıhyn uǵynamyz. Ánshilerdiń shyǵarmashylyq joly ulttyq dástúrdi saqtaýshy ǵana emes, burynǵy men búginginiń arasyn jalǵastyrýshy retinde kórinedi. Sonymen birge ár óńirde halyqtyń ánshilik dástúri ózindik boıaýymen saqtalǵany belgili.
El aralap, óner kórsetken ónerpazdar ár eldiń mádenıetin toǵystyrýda, ár óńirdiń ánshilik sarynyn nasıhattaýda úlken ról atqarǵan. Elimiz Táýelsizdik alǵan soń Elbasynyń qamqorlyǵymen ata mekenge aǵylǵan kóshpen birge shettegi qazaqtar arasynda saqtalǵan qazaqtyń án-jyry, talaı tarlan tarıhtyń kýási bolǵan ózgeshe áýenderi keldi. «Ánniń de estisi bar, eseri bar, tyńdaýshynyń qulaǵyn keseri bar», demekshi keıde dańǵara estradan kóri qazaqtyń dástúrli ánderi qanymyzǵa jaqyn seziledi. Alaıda búgingi jas ánshilerdi kóbi estradalyq ánderdi oryndaýǵa qumar. Qazaqtyń qara dombyrasyn qolǵa alyp, alty qyrdy asyra án salatyn jastardyń shoǵyry az. Sol sanaýly ánshilerdiń biri, Altaıdyń arǵy betinde ómir esigin ashyp, Altaı áýenderimen sýsyndap ósken qarakóz qandasymyz, bul kúnde elge oralyp, dástúrli án ónerinde ózindik únimen, ózgeshe oryndaýshylyq mánerimen kózge túsip júrgen jas ánshi, Almaty qalalyq «Kúmis kómeı» án baıqaýynyń júldegeri, Dánesh Raqyshev atyndaǵy respýblıkalyq konkýrstyń jeńimpazy, Kenen Ázirbaev atyndaǵy respýblıkalyq baıqaýdyń bas júldegeri Araı Asqapqyzyn áńgimege tartqan edik.
- Eń áýeli áńgimeńizdi ózińiz týyp ósken Altaı áýenderiniń ereksheligeninen bastasańyz?
- Jalpy qazaq ánderin bólip-jaryp qaraýǵa kelmeıtin úlken tutas tulǵa. Bizdiń ánderimizde ultymyzdyń bolmysy, qasıeti, minezi jatyr. Úlken jaǵynan uqsas deýge bolady. Degenmen ár ánniń óz tarıhy bar ekeni belgili. Sol sebepti de ár óńirde ómirge kelgen áýenderdiń ózindik ereksheligi bolatyny sózsyz. Ózim týyp ósken Qytaı qazaqtary arasynda keń taralǵan ánderdiń kóbi halqymyzdyń basynan keshken tarıhı sátteriniń týyndysy. Mysaly «Aǵajaı Altaı», «Sulýbaıdyń áni», Búrkitbaıdyń áni «Oı, Ǵaısha» sekildi ánderdiń astarynda úlken aşy tarıh jatyr. Bul ánderde keń dalanyń saryny, úlken muńy bar. Óleńi de qarapaıym qara óleńge qurylǵan.
- Qazaq eline qashan keldińiz, qaıda oqydyńyz?
- Táýelsiz eldiń tabaldyryǵyn 2004 jyly attadym. Anamnyń aıtýynsha, kishkentaı kúnimnen ánge áýes bolyp ósippin. Jeti jasymnan bastap dombyrada erkin oınaı bildim. Týǵan aýylym Altaıdyń arǵy jaǵynda Qazaqstan shekarasyna jaqyn ornalasqandyqtan, bizdiń úıde Qazaqstandyq telearnalardy kórýge múmkindik boldy. Sol kezde, Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasy týraly kóp aıtylyp jatatyn. Anam maǵan «qyzym, Alla qalasa keıin seni osy jerden oqytamyn», deıtin. Ózim de Qazaq elinde oqýdy erekshe armandaıtyn edim. Anamnyń aq tilegi qabyl bolyp, 2006 jyly kıeli qara shańyraq ulttyq konservatorııaǵa oqýǵa tústim. Arqa ánshilik mektebi boıynsha oqyp bitirdim. Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Ardaq Isataeva sekildi úlken ustazdardan sabaq aldym. Ýnıversıtet qabyrǵasynda júrgende kóptegen baıqaýlarǵa qatysyp, júldeger atandym. Qazir Astana qalasy Ulttyq áskerı-patrıottyq ortalyǵynyń ánshisimin.
- Ánderdi qalaı tańdaısyz? Repertýaryńyzda qansha án bar?
- Repertýarymda halyq ánderi, halyq kompozıtorlarynyń ánderi jáne búgingi kompozıtorlardyń ánderinen quralǵan 200-ge jýyq án bar. Arqa ánderin, Altaı Tarbaǵataı ánderin negiz etip oryndaımyn. Keń dıapazondy ánderdi tańdaýǵa tyrysamyn. Áskerı ortalyqta qyzmet istep jatqannan keıin patrıottyq ánderdi de oryndap júrmin.
- El Táýelsizdiginiń 25 jyldyq merekesi qarsańynda alǵashqy án keshińizdi bergeli jatyr ekensiz. Bul keshtiń basty maqsaty ne?
- Táýelsizdik - bul men úshin eń qasıetti uǵym. Bizdiń eshnarsemen ólsheı almaıtyn basty baılyǵymyz. Táýelsiz elde anamnyń aq tilegi, meniń bala kúnimgi armanym oryndaldy. Táýelsizdiktiń arqasynda elge kelip, Qurmanǵazy atamyzdyń atyndaǵy úlken óner ordasynda bilim alý baqyty buıyrdy. Sol mandyq boıynsha halyqtyń aldynda ónerimdi kórsetip júrmin. Otbasyly boldym. Bir uldyń anasymyn táýelsiz eldiń nur shuǵylasyna bólenip, ósip kele jatqan urpaǵymdy kórip ózimdi erekshe baqytty sezinemin. Mine osy qundylyqtardyń bárin maǵan táýelsiz elde ótken jyldarym syılady. Elimiz Táýelsizdiginń 25 jyldyǵyna oraı halyqqa azda bolsa merekelik kóńil-kúı syılaıyn degen nıetpen, Alla buıyrsa, 25 qarasha Tselınograd aýdandyq mádenıet úıinde «Táýelsiz elime tartý» atty alǵashqy án keshimdi ótkizbekpin. Bul meniń álemdegi bar qazaqtyń tiregi bolǵan Táýelsiz Qazaq eline, El tizginin ustaǵan Uly kóshbasshy Nursultan Ábishuly Nazarbaevqa degen alǵysym dep bilemin.
- Shetel qazaqtary arasyna jıi kontserttik saparmen baryp turady ekensiz? Sheteldegi qazaqtardyń dástúrli ónerge yqylasy qandaı?
- «Dúnıejúzi qazaqtar qaýymdastyǵynyń» uıymdastyrýymen sheteldegi qazaqtar arasynda kóptegen óner saparlarynda boldym. «Týǵan eldiń qadirin shet júrgende bilersiń» deıdi halqymyz. Ár joly shettegi qandastardyń janarynan úlken saǵynshty kóremin. Sondyqtan da shyǵar, qandastardyń dástúrli ónerge, qazaq ánderine degen qurmeti sheksiz. Ásirese qazaqtyń qara dombyrasymen salǵan ánderi uıyp tyńdaıdy. Jalpy erteden úzilmeı kele jatqan ulttyq bolymysymyzdyń bir bólshegi shettegi qandastarymyzda jatyr. Búgingi jahandaný dáýrinde olardyń da sol jerdiń turǵylyqty ulttaryna sińsip, jutylyp ketýi aldynda tur. Tilden, dinnen ajyramaı turǵanda elge jetip alsa eken dep armandaımyn.
