Shegirtkege qarsy kúres sharalary qaıtkende tıimdi bolady
ORAL. KAZINFORM — Shegirtkege qarsy hımııalyq óńdeý sharalary Batys Qazaqstan oblysynda da jylma-jyl júrgiziledi. Bul jumystardyń tıimdiligi qandaı, osy oraıda Kazinform tilshisi QR AShM Agroónerkásiptik keshendegi memlekettik ınspektsııa komıteti BQO aýmaqtyq ınspektsııasynyń basshysy Erlan Orynbaevpen suhbattasqan edi.
— Erlan Qulataıuly, bıyl Batys Qazaqstan oblysynda shegirtkege qarsy hımııalyq óńdeý jumystary qansha kólemde júrgiziledi, aldymen soǵan toqtalsańyz?
— Batys Qazaqstan oblysy aýmaǵynda shegirtke tektes zııankesterge qarsy hımııalyq óńdeý jumystarynyń jalpy kólemi 455,02 myń gektar bolyp belgilendi. Sonyń ishinde úıirli shegirtkelerge qarsy respýblıkalyq bıýdjet esebinen 229,288 myń gektar jerdi ýlaý kózdelip otyr. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligimen memlekettik satyp alýlar ótkizilip, merdigerler anyqtaldy. Bul rette atap ótetin jaıt, buryn preparat jetkizýshilerge, ýlaý jumystaryna bólek-bólek tenderler ótkiziletin. Ótken jyldan bastap munyń bári biriktirildi. ıAǵnı merdigerler óz dári-dármekterimen, óz tehnıka, kúshterimen kelip, jumysty aıaǵyna deıin jetkizedi. Eger shegirtkeler ólmeı qalyp qoıǵan jaǵdaıda ol jerdi óz qarjysy esebinen qaıtadan óńdeıdi.
Sol sekildi saıaq shegirtkelerge qarsy 225,732 myń gektar alqapty óńdeý úshin oblystyq bıýdjet esebinen qarjy bólinip, merdigerler anyqtaldy.
Hımııalyq óńdeý jumystary jerústi jeldetkish búrikkishtermen, aerozoldi generatorlarmen, jeńil ushaqtarmen jáne ushqyshsyz ushý apparattarymen júrgiziledi. Mysaly, jergilikti «Magtoksın» JShS 8 aerozoldi generatormen, Aqtóbeden keletin «ZapKazFýmıgatsııa» JShS 23 jerústi jeldetkish búrikkishpen, almatylyq «AgroSLA» JShS 2 jeńil ushaqpen jáne «Fıtosanıtarııa» RMK BQO fılıaly 6 ushqyshsyz ushý apparatymen jumysqa kiriskeli otyr.
— Drondar sany kóbeıgen be?
— Iá, ótken jyly drondarmen 3 500 gektar aýmaq qamtylsa, bıyl mundaı apparattar sany alty danaǵa jetkizilip, soǵan sáıkes jumys kólemi eki esege óskeli otyr. Munyń tıimdiligi sol, drondar tehnıkalar bara almaıtyn jerlerge jetedi. Ekinshiden, adam kúshin qajet etpeıdi. Áýeli qolmen basqarylatyn drondar monıtorıng júrgizip, baqylap keledi. Sodan keıin óńdeýge tıisti jerler baǵdarlamaǵa engizilip, jumys atqarylady.
— Jalpy, oblys kóleminde hımııalyq óńdeý jumystary qanshalyqty nátıjeli dep aıtýǵa bolady?
— Bul jerde myna derekti keltire keteıin. 2000 jyly Batys Qazaqstanda 800 myń gektar jer óńdelgen eken. Ótken jyl aýa raıy ystyq bolyp, shegirtkeler jappaı jandandy. «Respýblıkalyq fıtosanıtarııalyq dıagnostıka jáne boljamdaý ádistemelik ortalyǵy» RMM oblystyq fılıalynyń zertteý jumystarynyń nátıjesi boıynsha úıirli ıtalıandyq prýstarǵa qarsy 2025 jyly 247,597 myń gektar jer óńdeldi. Munyń bıologııalyq tıimdiligi 90-92 paıyz boldy. Bul — jaqsy nátıje. Bıyl óńdeletin aýmaq 17 myń gektarǵa azaıdy. Demek, kúres sharalarynyń nátıjesinde shegirtke jaılaǵan jerler jylma-jyl qysqaryp keledi.
Óńir basshysynyń ókimimen oblystyq shtab quryldy. Sondaı-aq mundaı shtabtar ár aýdanda jumys isteıdi. Olar sala mamandarymen birlesip, is barysyn baqylap otyrady.
Shegirtke bar barlyq jerdi anyqtaý qıyn. Degenmen mamandarymyzdyń kóp jyldyq is-tájirıbesine súıenemiz. Sonymen qatar jergilikti turǵyndar, malshylar, dıqandar shegirtke shyǵyp jatqan aýmaqty habarlap, kómektesip otyrady. Eń bastysy, mundaı jerlerdi tehnıka jiberip, der kezinde ýlaý mańyzdy.
— Batys Qazaqstannyń Reseıdiń bes birdeı óńirimen, ózimizdiń Aqtóbe jáne Atyraý oblystarymen shektesetini belgili. Ondaǵy áriptesterińizben baılanys qalaı?
— Kórshiles oblystarmen shegirtkelerge qarsy birlesken is-sharalar jospary jasalyp, jylma-jyl bekitilip otyrylady. Josparǵa sáıkes shekara boıynsha eki jaqty monıtorıng jumystary júrgiziledi. Áriptesterimizben shekarada kezdesip, naqty jaǵdaıdy talqylaımyz. Hımııalyq óńdeý jumystary da eń aldymen shekaralyq aýmaqtan bastalady. Sonyń nátıjesinde shegirtkelerdiń bizdiń óńirden kórshiles oblystarǵa ushýy nemese olardan kelýi ótken jyly tirkelgen joq. Oǵan qosa oblys aýmaǵynda aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdiń, ıaǵnı fermerlerdiń jerleri shegirtkelerden zııan shekpedi. Sharýa qojalyqtarynan shaǵym túsken joq. Zalal kelmegendikten, ótemaqy da qarastyrylmaıdy.
— Shegirtkeniń qandaı jerlerde kóbirek ósip-ónetini, aýa raıyna baılanystylyǵy jóninde ne aıtar edińiz?
— Jalpy, shegirtkeler qumaıt aımaqtardy jaqsy kóredi. Oblysta Qaratóbe, Syrym jáne Bókeı ordasy aýdandarynda mundaı jerler jetkilikti. Al topyraǵy qatty bolyp keletin qyrlyqta tez ósip-óne almaıdy. Ystyq aýa raıy kezinde baýyryn qumǵa tósegen shegirtkeler jyldam jandanady. Bıyl oblys kóleminde kóktem jańbyrly, salqyndaý boldy. Sol sebepti onyń dernásilderi ótken jylǵy 3 mamyrdaǵydaı emes, keshigip, 11 mamyrda jer betine shyqty.
Hımııalyq óńdeý sharalary maýsym aıynyń sońynda, shildeniń basynda aıaqtalady. Biraq shegirtkeler jazda shaǵylysyp, bir-eki aptadan keıin topyraqqa jumyrtqa salyp úlgeredi. Kún ystyq bolsa, jumyrtqa salý úsh mezgilge ulasady. Ondaı jaǵdaıda kelesi jyly óńdeý jumystaryn úsh ret ótkizýge týra keledi. Ár qaýashaqta 30-35-ke deıin uryq bolady. Mamandar sol jerlerdi qazyp, zerttep, eseptep, aldaǵy jylǵa boljam jasaıdy. Kóktemde qaıtadan monıtorıng júrgizilip, qaýashaqtardyń qanshalyqty zaqymdanǵany, jalpy óńdeý kólemi naqtylanady. Jańbyr jıi jaýsa, olardyń keıbiri shirip ketýi de múmkin.
Qoryta aıtqanda, qazirgi zamanǵy tehnologııalar men zertteý tásilderin qoldana otyryp, shegirtke tektes zııankesterge qarsy jumystardy tıimdi júrgizýdiń mańyzy zor.
— Áńgimeńizge rahmet!
Eske sala keteıik, budan buryn shegirtke shekarany bilmeıtini, Batys Qazaqstandaǵy jaǵdaı qalaı ekendigin jazǵan edik.
