Shárip Omarov – halqyna qajyrly qyzmet etken tulǵa

Soǵan oraı Astanada birqatar is-sharalar ótti. Osy istiń basy-qasynda júrgen qoǵam qaıratkeri, Májilistiń I shaqyrylymynyń depýtaty Tólegen Qýanyshev el tarıhynda alatyn ózindik orny bar azamatty eske alýdyń máni men mańyzdylyǵy týraly aıtyp berdi.

– Tólegen Shańǵytbaıuly, elge qyzmet etken árbir azamattyń esimi umytylmaıdy. Áýeli Shárip Omarulynyń sińirgen eńbegi, tulǵa retindegi adamı qasıetteri týraly aıtyp berseńiz?

– Birinshiden, Shárip Omarulynyń memleketimizdiń órkendeýine, tól ónerimizdiń damýyna, Qazaqstan parlamentarızminiń qalyptasýyna jáne halyqaralyq qatynastardy nyǵaıtýǵa sińirgen eńbegi óte mol. Ol eldiń biregeı perzenti edi. Keshegi aýyl balasy orta mektepti altyn medalmen bitirip, bilimge degen qushtarlyǵynyń arqasynda joǵary oqý ornyn úzdik bitirip, ınjınerlik mamandyqty meńgerip, táýelsiz qazaq memleketiniń irgetasyn qalaýshylardyń biri boldy. «Dos-Muqasan» ansambilin qurýshylardyń biri, sondaı-aq respýblıka deńgeıinde kásibı jáne buqaralyq sport salasynyń úlken uıymdastyrýshysy retinde halyqqa tanymal boldy. Bir sózben aıtqanda, Shárip Omarov – halqyna qajyrly qyzmet etken tulǵa.

Ol óte mádenıetti, parasatty adam edi. Aǵa býyn men jas býyn arasyndaǵy sabaqtastyqty jalǵastyra bildi. Tek úlkenderdi qurmettep qana qoımaı, sonymen qatar ózinen kishilerge de qamqorlyq jasaǵan azamat.

Shárip Omarov Májilis depýtaty bolǵan jyldary halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik salalaryna qatysty zańnamalyq qujattardyń qabyldanýyna orasan zor eńbek sińirdi. Atap aıtatyn bolsaq, «Qazaqstan Respýblıkasynyń qorǵanysy týraly» Zańy men Áskerı doktrınanyń, «Qazaqstan Respýblıkasynyń dıplomatııalyq qyzmeti týraly» jáne basqa zandardyń jazylyp daıyndalýyna jáne halyq qalaýlarynyń talqysyna salynyp, der kezinde qabyldanýyna óz úlesin qosty. Kórshiles Reseı, Qyrǵyzstan, Túrkimen jáne Ózbekstan elderimen memlekettik shekaramyzdy aıqyndap, bekitip jáne zańdastyrý jolynda da ol qyrýar is atqardy.

Ol – bilikti dıplomat. Osy iste ózin ulttyq múddemizdi qorǵaı alatyn patrıot ekendigin kórsete bildi. Qazaqstan men Chehııa arasyndaǵy eki jaqty dıplomatııalyq, saýda, ekonomıkalyq qarym-qatynastyń jańa bıikke kóterilýine kóp eńbek sińirdi. Qazaqstan ekonomıkasyna Chehııa ónerkásibiniń ınvestıtsııasy kólemin ulǵaıtty. Bizdiń elimizge Chehııa týrısteriniń qyzyǵýshylyǵy arta túsip, bizden de Chehııaǵa oqý, bilim, ǵylym, óner salalaryna baratyn jastar qatary jyl ótken saıyn ósýmen keledi. Osyndaı beıbit qarym-qatynastyń óris alýyna kezinde Elshi qyzmetin atqarǵan Shárip Omarovtyń qosqan úlesi zor.

– Qandaı istiń de ońaı júzege asa salmaıtyny anyq. Shárip Omarulynyń 75 jyldyǵyn atap ótýge baılanysty jumystar qalaı bastaldy?

– Qoǵamnyń damýyna jáne aqparattar aǵynyna nazar salyp otyratyn árbir azamat osy elimizge eńbegi sińgen tulǵalardyń qaı kezde dúnıege kelgenine kóńil bóletini sózsiz. Kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri, dıplomat Shárip Omarovtyń bıyl 75 jyldyǵy ekenin jaqsy bilemin. Mereıtoıyn qalaı atap ótýge bolady? Ózi 2007 jyly dúnıeden ozyp ketti. Ony eske alyp, memlekettik deńgeıde is-sharalar josparlanǵanyn estigen joqpyz. Biraq birge júrgen dostary, qyzmettes bolǵan áriptesteri bar. Sodan «Shárip Omarov artynda joqtaıtyn halqy bar azamat edi ǵoı! Uıymdastyrý sharalaryn qolǵa alǵan durys-aý» degen oıǵa keldim.

Osydan 6 aı buryn QR Parlamenti Májilisiniń I shaqyrylymynyń depýtattary, qoǵam qaıratkerleri Irak Elekeev, Muhambet Kópeev, Amanbek Ramazanov, Erǵalı Bólegenov, Roza Qýanyshbaeva altaýmyz bas qosyp, yntaly top qurdyq. Árıne, birinshiden, bizdiń qolymyzdan ne keledi? Bárimiz de zeınetkermiz. Degenmen durys josparlap, bul sharaǵa tıisti memlekettik organdardy jáne qala ákmidigin tarta bilsek, biraz ister atqarylady-aý degen toqtamǵa keldik. Astana qalasynyń Muhtar Áýezov kóshesindegi 22-úıde Shárip Omarov 8 jyl turǵan eken. Eń bastysy, aty-jónin jazyp, sol úıde turǵan jyldaryn kórsetip mármár tastan eskertkish taqta ornatqanymyz jón dep sheshtik. Odan bólek, bir resmı jıyn ne Shárip Omarulynyń ómiri men eńbek jolyna arnalǵan dóńgelek ústel ótkizsek, elim dep ǵumyr keshken azamatqa kórsetken qurmetimiz bolar edi. Osy maqsatta QR Parlamenti Májilisiniń Tóraǵasy Erlan Qoshanovtyń qabyldaýyna surandym. Aıta ketý kerek, Erlan Qoshanov kezinde Májilistiń I shaqyrylymynda ózi de depýtat retinde Shárip Omarovpen qyzmettes bolyp, talaı nátıjeli jumystar jasap edi. Táýelsiz elimizdiń zańnamasyn qalyptastyrýǵa atsalysty. Májilis tóraǵasyna mán-jaıdy túsindirip edim, ol azamattyq tanytyp: «Tóke, óte oryndy. Men qoldaımyn. Parlament qabyrǵasynda dóńgelek ústel ótkizeıik, taqyrybyn belgilep, usynyńyzdar» dep birden qoldaı ketti. Sonymen qatar Shárip Omaruly týraly estelikterdi qurastyryp, bir jınaq shyǵarý týraly usynysty aıttym. Erlan Jaqanuly bul pikirdi de qoldap, baspadan shyǵarý máselesin qarastyratynyn jetkizdi.

Sodan keıin bizder bárin josparlap, uıymdastyrý isine kirisip kettik. Qaı kúni, qaı ýaqytta qandaı shara ótetini belgilendi.

Biz áýeli Shárip Omarovty tulǵa retinde keıingi urpaqqa nasıhattaýǵa, eskertkish taqta ornatýǵa laıyqty ekenin dáleldeıtin negizdeme daıyndadyq. Onda atqarǵan qyzmetterine, adamdyq qasıetterine jeke-jeke toqtaldyq. Soǵan súıene otyryp, tıisti mekemelerge hat joldadyq.

«Dos-Muqsan» ansambliniń shattyq ánderimen shabyttanyp ósken urpaq qanshama?! Sh.Omarov 1970 jyldary atalǵan vokaldyq-aspaptyq ansamblin uıymdastyrýshylardyń biri boldy. Ol osy mýzykalyq toptyń belsendi múshesi ári bas gıtarada oınady. Halyqqa keń taralǵan «Toı jyry» ániniń sońynda «Áı, jaraısyń, jigitter!»- dep qońyr daýsymen áserli túıindeıtinin jurtshylyq umytqan joq. Bul rette, Shárip Omarulyn eske alý kontserti uıymdastyrylsa, quba-qup bolar edi.

– Kezdesken kedergiler boldy ma?

– Bári ret-retimen sheshildi. Bastamamyzdy bári de qoldady. Tek ózi turǵan úıge mármár taqta ornatý isi qolǵa alynǵanda bir másele týyndady. «Áýezov-22» úıde Qarataı Turysov, Sherhan Murtaza, Serikbolsyn Ábdildın, Amangeldi Aıtaly, Qudaıbergen Sultanbaev jáne basqa kóptegen memleket jáne qoǵam, óner qaıratkerleri turǵan. Bul qalanyń oń jaǵalaýy. Burynǵy ortalyq. Tarıhı ǵımarat. Qazaqtyń jaqsy-jaısańdaryna pana bolǵan úı! Janynda Sáken Seıfýllınniń murajaı úıi bar. Birneshe jyl buryn Qarataı Turysulyna qoıylǵan taqta ýaqyt óte kele jan-jaǵyndaǵy terekter ósip, temir qorshaýdyń ortasynda, eleýsiz jerde kórinbeı qalypty. Uıymdastyrýshylar toby aqyldasa otyryp, Qarataı aǵanyń da taqtasyn kórekti tusqa ornatý jóninde toqtamǵa keldi. Astana qalalyq ákimdikte arnaıy komıssııa bar eken, soǵan usynysymyzdy aıtyp, resmı hat jazdyq. Kóp keshiktirmeı atalǵan komıssııadan jaýap keldi. Onda aǵaıyn-týystary, balalary men nemereleri ruqsat bergen jaǵdaıda ǵana eskertkish taqtanyń ornyn ózgertýge bolatyny jazylǵan. Sodan biz Qarataı aǵanyń zaıyby Áskerkúl Jambaıbekqyzyna habarlasyp edik, ol da qýanyp ketti. Ruqsatyn beretinin aıtty. Sonymen ómirde aǵaly-inili bolyp qatar qyzmet atqarǵan Qarataı Turysov pen Shárip Omarovtyń eskertkish taqtalary qatar ornatyldy.

Shárip Omarovtyń 75 jyldyǵyna baılanysty barlyq is-shara bir kúnge josparlandy. Joǵary deńgeıde ótti. Áýeli M.Áýezov kóshesindegi 22-úıde eskertkish taqtanyń ashylý rásimi boldy. Sońǵy kúnderi jaýyn da tolyssyz jaýyp ketip edi. Kedergi keltirer me eken dep oıladyq. Alaıda, atalǵan is-sharaǵa jarty saǵat qalǵanda jańbyr da toqtady. Halyq kóp jınaldy. Bári de rızashylyqtaryn bildirýde. Astana qalasy máslıhatynyń tóraǵasy Erlan Kanalımov jáne Sháriptiń zaıyby, skrıpkashy, pedogog, Qazaqstannyń halyq ártisi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Gaýhar Myrzabekova eskertkish taqtany resmı ashý qurmetine ıe boldy. Erlan Kanalımov myrza sóz sóılep, Shárip Omarulynyń elimizge sińirgen eńbegin, jas urpaqqa ónege bolatyn qaıratkerlik jolyn atap ótti.

Kelesi kezekte Irak Elekeev áriptes inisi týraly óz oılaryn ortaǵa saldy. Shárip Omarulynyń Parlament depýtaty retinde otandyq zańnamany jetildirýge qosqan ólsheýsiz úlesin basa aıtty. Aldaǵy ýaqytta atqarylatyn jumystarymyz jóninde toqtaldy.

Qoǵam qaıratkeri, Májilistiń I shaqyrylymynyń depýtaty Valerıı Gromov óz sózinde Shárip Omarovtyń kisilik kelbeti, adamgershilik qasıetteri týraly aıta kelip, dostarǵa arnap shyǵarǵan óleńin oqyp berdi.

– Kelesi shara Májilis ǵımaratynda ótti me?

– Iá, eskertkish taqta ashylý rásiminen keıin bárimiz avtobýsqa otyryp, Esildiń sol jaǵalaýyna keldik. Májilis úıinde «Shynaıy ǵumyr keshken azamat» degen taqyrypta dóńgelek ústel ótti. Osy jıyndy Palata tóraǵasy Erlan Qoshanov ashyp, kirispe sóz sóıledi. Basqosýda Sh.Omaruly týraly birneshe azamat eskelik aıta kelip, oı-pikirlerin ortaǵa saldy. Qoǵam qaıratkeri Mádı Artyǵalıev óz estelikterimen bólisti. Kezinde Shárip Omarov Májilistiń Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetin basqarǵan bolatyn. Bul kúnde saıasatker, dıplomat Aıgúl Quspan atalǵan turaqty komıtettiń tizginin ustap otyr. Aıgúl Saıfollaqyzy aǵa urpaqtyń atqarǵan qyzmeti qashanda joǵary baǵalanatynyn atap ótti.

«Toı jyry» jáne basqa da ánderdiń mátinin jazǵan, «Dos-Muqasan» ansambliniń negizin qalaýshylardyń biri, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, professor, qoǵam qaıratkeri Ulyqpan Sydyqov tebirene sóıledi. «Dos-Muqasan» tobyna jáne dostaryna arnap albom shyǵarǵanyn málimdedi.

Dóńgelek ústelden keıin ulttyq dástúrimizge sáıkes sadaqa dastarhany jaıylyp, Shárip Omarovtyń rýhyna arnap quran baǵyshtaldy.

Sol kúni keshke QR Qarýly Kúshteri Ulttyq áskerı-patrıottyq ortalyǵynyń kontsert zalynda Shárip Omarulynyń 75 jyldyǵyna arnalǵan mádenı shara ótti. Oǵan Almatydan «Dos-Muqasan» ansamblin shaqyryp edik, belgili sebeptermen qatysa almady. Kezinde Shárip pen jubaıy Gaýhar ekeýi negizin qalaǵan «Qazaqstan Kameratasy» klassıkalyq mýzyka ansambli keremet óner kórsetti. Belgili óner qaıratkeri Bekbolat Baısaǵatov sybyzǵymen tamasha týyndylar oryndap berdi. Ulttyq áskerı-patrıottyq ortalyqtyń kvarteti sahnaǵa shyǵyp, 1970 jyldary «Dos-Muqasan» jigitteri oryndaǵan ánderden úzindiler shyrqap, jınalǵan qaýymnyń qoshemetine bólendi. Qoǵam qaıratkeri, ǵalym, akademık Dosym Súleev shetelde issaparda bolyp, osy sharalarǵa qatysa almady. Biraq óziniń Sháripke arnalǵan júrekjardy sózin beıneúndeý arqyly jiberdi. Sh.Omarovqa arnap «Jan dosym» degen án shyǵarǵan eken. Kontsert osy týyndymen aıaqtaldy.

Bizdiń maqsatymyz – aǵa býynnyń ıgilikti isterin óskeleń urpaqqa úlgi retinde kórsetý, táýelsiz memleketimiz úshin jan aıamaı ter tógip, qyzmet jasaǵan tulǵalardyń esh ýaqytta umyt qalmaıtynyn dáleldeý. Osy oıymyz oryndaldy.

Qoldaý kórsetken Parlament Májilisine jáne Astana qalasynyń ákimdigi men máslıhatyna sheksiz rızashylyǵymyzdy bildiremiz. Sondaı-aq Májilistiń birneshe shaqyrylymynyń depýtaty Romın Mádınov pen zań ǵylymdarynyń doktory, akademık Baqytjan Ábdiraıymovtyń jan-jaqty qoldaý kórsetkenin atap óter edim.

Shárip Omarulynyń zaıyby Gaýhar Myrzabekova osyndaı ıgilikti is atqarǵan azamattarǵa, Parlament Májilisi men qalalyq ákimdikke alǵysyn bildirdi.

– Áńgimeńizge kóp raqmet. Igi bastamalaryńyz júzege asa bersin.

Avtory: Qoǵam qaıratkeri, QR Parlamenti Májilisiniń I shaqyrylymynyń depýtaty Tólegen Qýanyshev