Shanhaı shyndyǵy: Jasandy ıntellekt áleminde Qazaqstannyń orny qandaı
ASTANA. KAZINFORM – Shanhaıda ótken Dúnıejúzilik jasandy ıntellekt konferentsııasy Qazaqstan úshin jańa tehnologııalyq kezeńniń bastalǵanyn ańǵartty. Sebebi Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Qytaıǵa sapary barysynda tsıfrlandyrý men jasandy ıntellektige erekshe mańyz berildi. Elimiz bul múmkindikti qalaı paıdalanady jáne tsıfrlyq transformatsııa ekonomıkaǵa áser ete me? Kazinform agenttiginiń analıtıkalyq sholýshysy saýalǵa jaýap izdedi.
Tehnologııa toǵysy
Resmı túrde Qasym-Jomart Toqaevtyń Qytaıǵa sapary jumys sapary retinde uıymdastyryldy. Biraq Qytaı tarapynyń kórsetken erekshe qurmeti, kezdesýlerdiń aýqymy men qol jetkizgen kelisimderdiń deńgeıi resmı sapardan kem bolǵan joq. Onyń ústine Prezıdent Dúnıejúzilik jasandy ıntellekt konferentsııasynyń eń mártebeli sheteldik qonaqtarynyń biri atandy. Ol konferentsııanyń ashylýynda Qytaı Tóraǵasy Sı Tszınpınnen keıin sóz sóılep, Qazaqstannyń jasandy ıntellekt salasyndaǵy halyqaralyq róliniń kúsheıip kele jatqanyn ańǵartty.
Sapardyń joǵary deńgeıde uıymdastyrylǵanyn Prezıdenttiń Shanhaıǵa kelgen sátinen-aq baıqadyq. Qasym-Jomart Toqaevty Shanhaı áýejaıynda Qytaıdyń jetekshi aqparat quraldarynyń 40-tan astam jýrnalısi qarsy aldy. Mundaı kórinis jumys saparlary kezinde jıi kezdese bermeıdi. Bul Qytaı tarapynyń qazaq eline erekshe mán bergenin ári memleket kóshbasshysynyń at basyn burǵanyna rızashylyǵy ispetti.
Prezıdenttiń barlyq kezdesýi Dúnıejúzilik jasandy ıntellekt konferentsııasy qarsańynda ótkeni belgili. Bul jıyn jasandy ıntellektiniń keleshegin talqylaıtyn álemdegi jetekshi halyqaralyq alańnyń biri sanalady.
Eki el kóshbasshylary arasyndaǵy kelissózderdiń formaty da erekshe. Qasym-Jomart Toqaev pen Sı Tszınpınniń kezdesýi bastapqyda josparlanǵan ýaqyttan eki ese uzaqqa sozylyp, týra bir saǵatqa jalǵasty. Dıplomatııalyq tájirıbede kelissózderdiń osylaısha uzartylýy taraptardyń ózara senimin, sondaı-aq strategııalyq máselelerdi jan-jaqty talqylaýǵa degen yntasyn bildiretin mańyzdy belgi. Ásirese, sapardyń resmı túrde jumys sapary mártebesinde ótkenin eskersek, bul jaıttyń máni odan saıyn arta túspek.
Júzdesý barysynda Memleket basshysy Qytaı kóshbasshysyna Dúnıejúzilik jasandy ıntellekt konferentsııasyna shaqyrǵany úshin alǵys aıtyp, Aspanasty eliniń álemdik saıası arenadaǵy mańyzyna erekshe toqtaldy.
– Qytaıdyń halyqaralyq qaýymdastyq aldyndaǵy bedeli zor jáne onyń jetistikterin búkil álem moıyndaıdy. Qazirgi tańda elińizde júzege asyrylyp jatqan aýqymdy ózgeristerdi bárimiz úlken qyzyǵýshylyqpen qaraımyz. Bul, eń aldymen, Sizdiń kóregen basshylyǵyńyz ben qajyrly eńbegińizdiń arqasy dep sanaımyn. Ózińizdi halqyn alǵa bastap kele jatqan tegeýrindi kóshbasshy jáne jahandyq deńgeıdegi parasatty saıasatker retinde erekshe qurmetteımin. Siz kótergen ıgi bastamalardy qoldaýǵa árqashan daıynbyz. Qazaqstan Qytaımen máńgilik ári strategııalyq seriktestikti jan-jaqty nyǵaıta berýge qashanda múddeli, – dedi Prezıdent.
Júzdesýde ekijaqty saıası dıalogqa oń baǵa berildi. Buǵan Qytaıdyń elimizdiń eń iri saýda seriktesi bolǵany da sep bolyp otyr. Osy ýaqytqa deıin QHR elimizdiń ekonomıkasyna 30 mıllıard dollar ınvestıtsııa salsa, byltyr elaralyq saýda-sattyq kólemi 49 mıllıard dollarǵa jetti. Qazir Qazaqstanda 8,5 myńnan asa Qytaı kompanııasy jemisti jumys istep jatyr. Ónerkásip, energetıka, gaz-hımııa, mashına jasaý jáne aýyl sharýashylyǵy sekildi ekonomıkanyń túrli sektorynda birlesken iri jobalar júzege asyrylýda.
– Birlesken kúsh-jigerdiń arqasynda Qytaı men Qazaqstannyń máńgi ári jan-jaqty strategııalyq seriktestigi joǵary deńgeıge jetti. Ózara yqpaldastyqty damytýdyń áleýeti óte zor. Qazaqstan Prezıdenti Qytaımen dostyq saıasat júrgizip otyr. Bul halyqtarymyzdyń múddesine saı keledi, – dedi Sı Tszınpın.
Bul – jaı lebiz emes, Eýrazııanyń jańa tehnologııalyq arhıtektýrasyn qalyptastyrýda Qytaı Qazaqstandy negizgi strategııalyq seriktestiń biri retinde qarastyrady degen sóz. ıAǵnı, Beıjiń úshin elimiz Ortalyq Azııadaǵy saýda men tranzıt salasynda odaqtas deńgeıinen ári asty.
Sózimizge kelissóz nátıjesi sebep. Sapar qarsańynda Qazaqstan men Qytaı úkimetteri arasynda 2027–2030 jyldarǵa arnalǵan saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq baǵdarlamasy men Jol kartasyna qol qoıyldy. Bul qujat ekijaqty áriptestiktiń uzaq merzimdi baǵytyn aıqyndap, jańa ınvestıtsııalyq jáne tehnologııalyq jobalardy júzege asyrýǵa muryndyq bolady.
Saıası ýaǵdalastyq naqty jobalarmen nyǵaıa tústi. Osy joly jalpy quny 15 mlrd dollardan asatyn 70-ten astam kommertsııalyq kelisim jasaldy. Olar qatarynda jasandy ıntellekt, tsıfrlandyrý, Data-ortalyqtar salý, elektr kólik shyǵarý, robototehnıka, kólik-logıstıkalyq ınfraqurylymdy damytý sekildi mańyzdy jobalar bar. Ýaǵda raıyn baıqasaq, eki el dástúrli saýda men ınfraqurylymǵa negizdelgen úlgiden tehnologııalyq áriptestikke bet buryp jatqandaı.
Prezıdent mádenı-gýmanıtarlyq baılanystyń jyldan jylǵa nyǵaıyp kele jatqanyn da ataýsyz qaldyrmady.
– Byltyr Qazaqstanǵa 1 mıllıonnan astam Qytaı azamaty saparlap keldi. Eki el astanalarynda mádenı ortalyqtar ashyldy. Elimizde Lý Ban sheberhanalary tabysty jumys isteýde. Bul – qos halyqtyń arasynda qalyptasqan dostyq pen ózara senimniń taǵy bir aıǵaǵy, – dedi.Memleket basshysy.
QR SІM janyndaǵy Syrtqy saıası zertteýler ınstıtýtynyń basqarma tóraǵasynyń orynbasary Manarbek Qabazıevtiń aıtýynsha, sapar qorytyndysy Qazaqstan-Qytaı qarym-qatynasynyń jańa saıası kezeńge ótkenin kórsetti.
– Memleket basshysy joǵary deńgeıdegi kelissózder ótkizdi, Qytaıdyń jetekshi tehnologııalyq korporatsııalarynyń basshylarymen kezdesti, iskerlik is-sharalarǵa qatysty. Oǵan qosa Shanhaıda ótken Dúnıejúzilik jasandy ıntellekt konferentsııasynyń ashylýynda Qytaı Tóraǵasy Sı Tszınpınnen keıin sóz sóıledi. Mundaı format - eki el arasyndaǵy senim deńgeıin jáne Qazaqstannyń Qytaıdyń syrtqy saıasatyndaǵy mańyzyn bildiretin saıası belgi, – deıdi sarapshy.
Dostyqtyń jańa dáýiri
Qasym-Jomart Toqaev Qytaıdyń joǵary tehnologııalyq kompanııalary basshylarymen ótken dóńgelek ústelde sózin qytaı tilinde bastady. Bul áreketti qatysýshylar jyly qabyldap, dıplomatııalyq deńgeıdiń ozyq úlgisin kórsetken sát lezde ınternet jelisinde keń tarap ketti. Jalpy, Memleket basshysynyń qytaı tilin erkin meńgerýin tek bilim sanatynda baǵalaýǵa bolmas. Mundaı tildik daǵdy qazaq-qytaı arasyndaǵy senimdi nyǵaıtyp, joǵary deńgeıdegi saıası jáne iskerlik dıalogty tereńdetetin mańyzdy artyqshylyq ekeni anyq.
Qytaı jurtshylyǵynyń nazaryn aýdarǵan dúnıe – Prezıdenttiń sóz mazmuny ǵana emes, onyń qytaı tilinde erkin sóıleýi . Jergilikti BAQ ókilderiniń aıtýynsha, «aspanasty eliniń eski dosy qytaı tilin tamasha meńgergen». Sapar barysynda Qasym-Jomart Toqaev iskerlik kezdesýde de, resmı is-sharada da qytaılyq áriptesterimen qytaısha birneshe márte tildesti.
Memleket basshysynyń qytaı tilin joǵary deńgeıde meńgerýi zańdy qubylys. Jastyq shaǵynda ol Beıjiń til jáne mádenıet ýnıversıtetinde bilim alyp, keıin Qytaıda dıplomat retinde qyzmet atqarǵan. Jalpy alǵanda, onyń oqýy men kásibı qyzmeti Qytaımen segiz jylǵa jýyq ýaqyt boıy tyǵyz baılanysty boldy.
Sondyqtan qytaılyq sarapshylar men buqaralyq aqparat quraldary Qasym-Jomart Toqaevty qytaı halqymen dostyq qarym-qatynasy qalyptasqan tulǵa ári álem kóshbasshylarynyń arasyndaǵy Qytaıdy eń jaqsy biletin saıasatkerlerdiń biri retinde jıi sıpattaıdy.
– Ekijaqty baılanystarymyz buryn-sońdy bolmaǵan deńgeıge kóterildi. Biz Qazaqstan-Qytaı qarym-qatynasynyń jańa «altyn otyz jyldyǵyna» birge qadam bastyq. Elderimizdiń yqpaldastyǵy múlde jańa sapalyq deńgeıge shyqty dep aıtýǵa bolady. Halyqtarymyzdyń arasynda ózara senim, shynaıy dostyq jáne bolashaqqa degen ortaq ustanym bar. Oraıly sátti paıdalana otyryp, elderimiz arasyndaǵy strategııalyq seriktestikti nyǵaıtýǵa ólsheýsiz úles qosqany úshin qadirli dosym, Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy Sı Tszınpın myrzaǵa zor alǵys aıtqym keledi, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
QR Prezıdenti janyndaǵy QSZI-diń Azııa zertteýleri bóliminiń aǵa sarapshysy Jadyra Ásetqyzynyń aıtýynsha, búginde Astana-Beıjiń arasyndaǵy áriptestik sapalyq turǵydan jańa deńgeıge kóterilip otyr.
– Buǵan deıingi kezeńderde ekijaqty kelissózder energetıka, saýda, kólik ınfraqurylymy jáne ınvestıtsııa tartý máselelerine arnalatyn. Qazirgi tańda ónerkásiptik jasandy ıntellekt, robototehnıka, derekter ortalyǵyn qurý, elektr kólikter men akkýmýlıatorlar, avtokólik óndirisi salasy kóp aıtylýda. Birlesken ǵylymı-zertteý jáne bilim berý qurylymdaryn damytý jaıyn da estidik, – dedi sarapshy.
Jasandy ıntellekt jónindegi jahandyq pikirtalas
Prezıdent Dúnıejúzilik jasandy ıntellekt konferentsııasyna (WAIC) qatysqanyn aıttyq. Forýmda sóz sóılegen Qasym-Jomart Toqaev Qytaıdyń jahandyq jasandy ıntellekt ındýstrııasyn damytýdaǵy jetekshi rólin joǵary baǵalady.
Qazaqstannyń forýmdaǵy erekshe mártebesin taǵy bir jaıt aıqyn kórsetti. Qasym-Jomart Toqaev konferentsııada Qytaı Tóraǵasy Sı Tszınpınnen keıin baıandama oqydy. Mundaı kezektilik halyqaralyq is-sharada qonaqqa kórsetiletin erekshe qurmettiń belgisi sanalady. Osylaısha, Qazaqstan jasandy ıntellekttiń bolashaǵy talqylanǵan álemdik deńgeıdegi negizgi pikirtalasqa qatysqan mańyzdy memlekettiń qatarynan kórindi.
– Búginde dúnıe júzindegi jasandy ıntellektini zertteýshilerdiń jartysynan astamy – Qytaı eliniń ókilderi. JI salasyndaǵy patentterdiń basym bóligi qytaılyq jańashyl mamandarǵa tıesili. Al eldiń qarqyndy ınnovatsııalyq ekojúıesi ozyq tehnologııalardyń kóptegen baǵytynda sony serpilis jasaýda, – dedi Prezıdent.
Memleket basshysy Dúnıejúzilik jasandy ıntellekt konferentsııasynda jarııalanǵan «Barsha adamzat ıgiligine qyzmet etetin JI» tujyrymdamasyna qoldaý bildirdi.
Aıta keterligi, forýmda jasandy ıntellektini retteıtin ulttyq saıasat pen zańdyq tetigine qatysty Qazaqstan ustanymy estildi. Prezıdent JI júıelerin testileý men sertıfıkattaýdyń ortaq standarttaryn túzý, jasandy ıntellektini teris maqsatqa paıdalanýdyń aldyn alý jaıyn aıtty. Sonyń ishinde kıbershabýyl, dıpfeık, tsıfrlyq alaıaqtyqtan qorǵaıtyn pármendi sharalar ázirleý qajetin meńzedi. Tipti kelesi jyldy eki elde Jasandy ıntellekt salasyndaǵy birlesken bastamalar jyly dep jarııalaýdy usynǵan bolatyn.
Memleket basshysy jaqynda Almatyda BUU ESKATO janynan ornyqty damý maqsattaryna arnalǵan Azııa-Tynyq muhıty tsıfrlyq sheshimder ortalyǵy ashylatynyn málimdedi. Oǵan qosa Dúnıjúzilik jasandy ıntellekt salasyndaǵy yntymaqtastyq uıymynyń alǵashqy otyrysyn Astanada ótkizýdi jáne qurylymnyń Ortalyq Azııadaǵy ókildigin Qazaqstanda ashýdy usyndy.
Mundaı ústi-ústine aıtylǵan ıdeıa sóz retinen góri bolashaq ınvestıtsııanyń irgesin qalaýǵa qulshynysqa kóp uqsaıdy. Sebebi BUU derekterine sáıkes, jasandy ıntellekt ınfraqurylymy men oǵan qatysty tehnologııalarǵa salynatyn ınvestıtsııa jyl saıyn 47 paıyzǵa ósip keledi. Al 2033 jylǵa qaraı jahandyq jasandy ıntellekt naryǵynyń kólemi shamamen 5 trıllıon dollarǵa jetýi múmkin.
Data Center Valley – tsıfrlyq keleshek
Investıtsııa degennen shyǵady, sapar barysynda qytaılyq ınvestorlarǵa otandyq JI jobalar tanystyryldy. Sonyń biri – Ekibastuzda júzege asyrylatyn Data Center Valley jobasy. Prezıdent bul bastamany el úshin ǵana emes, Ortalyq Azııa óńiri úshin de strategııalyq mańyzy joǵary dep atady.
– Atalǵan joba Qazaqstan men búkil Ortalyq Azııa tsıfrlyq ınfraqurylymynyń negizgi tiregi bolady dep sanaımyz. Basty maqsat – derekterdi óńdeý ortalyqtaryn, bultty servısterdi jáne jasandy ıntellekt ınfraqurylymyn damytýǵa arnalǵan halyqaralyq deńgeıdegi platforma qalyptastyrý, – deıdi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezıdenttiń aıtýynsha, joba tek derekterdi óńdeý ortalyqtaryn salýmen ǵana shektelmeıdi.
– Biz birtutas ınnovatsııalyq ekojúıe qalyptastyrýdy kózdep otyrmyz. Sol arqyly sýperkompıýterdiń qýaty, jasandy ıntellekt zerthanalary, ǵylymı-zertteý uıymdary, bilim berý baǵdarlamalary, startaptar men eksportqa baǵyttalǵan tsıfrlyq qyzmetter bir arnaǵa toǵysady, – dep atap ótti Memleket basshysy.
Demek, endigi jerde Qazaqstan tek tranzıttik aǵyn úshin ǵana emes, óńirdegi tsıfrlyq ınfraqurylym men joǵary ónimdi esepteý qýatyn ornalastyrý boıynsha da básekege nıetti.
Kıberqaýipsizdik jáne tsıfrlyq tehnologııalar salasynyń sarapshysy Evgenıı Pıtolınniń pikirinshe, Qazaqstannyń óńirdiń jasandy ıntellekt habyna aınalýyna tolyq múmkindik bar.
– Qazaqstannyń óńirlik kóshbasshy ári Shyǵys pen Batysty jalǵaıtyn tsıfrlyq kópirge aınalýyna tolyq múmkindigi bar. Elde Data Center Valley, AI Research University sekildi jobalar júzege asyrylyp, Alem.AI ekojúıesi damyp keledi, zamanaýı tsıfrlyq zańdar qabyldanyp jatyr. Munyń bári básekege qabiletti ınnovatsııalyq ekojúıeni qalyptastyrýǵa negiz bolady, — deıdi Evgenıı Pıtolın.
Bul bastama sapar barysynda kóterilgen eń aýqymdy ári órshil usynystyń biri bolǵanyn joqqa shyǵara almaımyz. Onyń maqsaty – tsıfrlyq saýdany damytý ǵana emes, sonymen qatar Qytaıdyń ozyq tehnologııalaryn otandyq ónerkásipke, kólik salasyna, densaýlyq saqtaý júıesine jáne ekonomıkanyń ózge de sektorlaryna jedel engizý.
Keıingi jyldary elimiz jasandy ıntellektini bolashaq ekonomıkalyq ósimniń basty qozǵaýshy kúshi retinde qarastyratynyn baıqaımyz. Sondyqtan naqty ınstıtýtsıonaldyq sheshimder júzege asty. Atap aıtqanda, Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý mınıstrligi qurylyp, «Jasandy ıntellekt týraly» zań, Tsıfrlyq kodeks jáne 2029 jylǵa deıingi jasandy ıntellektini damytý tujyrymdamasy qabyldandy.
Osylaısha, jasandy ıntellekt endi memlekettik basqarý men ekonomıkanyń negizgi salalaryn jańǵyrtýdyń mańyzdy quraly retinde qarastyrylyp otyr.
Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýtynyń Fıskaldyq saıasat ortalyǵy dırektorynyń orynbasary Elmıra Osıpovanyń aıtýynsha, bolashaqta jasandy ıntellekt ekonomıkaǵa orasan áserin tıgizýi yqtımal.
– Memleket basshysy jasandy ıntellekt pen tsıfrlandyrý jańa ekonomıkalyq modeldiń irgetasy ekenin oryndy atap ótti. Búginde Qazaqstan jasandy ıntellektini ekonomıkanyń naqty ósim draıverine ilgeriletip keledi. Tsıfrlyq jáne AI sheshimder ekonomıkany basqarýda naqty nátıje bere bastady. Qarjy mınıstrligi bıýdjet, salyq jáne fıskaldyq baqylaý júıelerine jasandy ıntellekt quraldaryn engizýde. Aqparattyq júıeler salyq jáne kedendik ákimshilendirýdi, qazynashylyqty, memlekettik satyp alýdy, strategııalyq josparlaý men aýdıtti qamtıdy. Jalpy, jasandy ıntellektini engizý memlekettik qarjyny basqarýdy anaǵurlym ashyq ári ıkemdi etýge múmkindik beredi, – dedi Elmıra Osıpova.
Smart Cargo jáne AgriTech: kólik-logıstıka men aýyl sharýashylyǵy tsıfrlyq formatqa kóshýde
Búginde Qytaı men Eýropa arasyndaǵy temirjol júk tasymalynyń shamamen 85 paıyzy Qazaqstan aýmaǵy arqyly ótedi. Alaıda Prezıdenttiń aıtýynsha, qazirgi jaǵdaıda kólik baǵyttarynyń básekege qabilettiligi ınfraqurylym sapasymen ǵana emes, derekterdi óńdeý jyldamdyǵymen de aıqyndalady. Sondyqtan Qazaqstan men Qytaı kólik dálizderin damytýǵa tsıfrlyq tehnologııalardy qoldanýy ózekti.
– XXI ǵasyrda kólik dáliziniń básekege qabiletin ınfraqurylymnyń sapasymen ólsheý jetkiliksiz. Qazir mundaı jobalardyń tabysty bolýy, eń aldymen, derekter almasý jyldamdyǵyna, tsıfrlyq yqpaldastyq deńgeıine jáne logıstıkanyń ashyqtyǵyna baılanysty. Sondyqtan biz halyqaralyq júk tasymalyna arnalǵan biryńǵaı tsıfrlyq ekojúıeniń negizin qalap jatyrmyz, – dep qosty Qasym-Jomart Toqaev.
Bul baǵyttaǵy basty jobalardyń biri – Smart Cargo platformasy. Ol kedendik rásimderdi, logıstıkalyq qyzmetpen kommertsııalyq servısterdi biryńǵaı tsıfrlyq ortaǵa biriktirýge múmkindik beredi.
– Basty maqsat – Eýrazııanyń biryńǵaı tsıfrlyq kólik keńistigin qalyptastyrý. Bir sózben, derekter tsıfrlyq jeli arqyly qalaı tez jiberilse, taýarlar da shekaradan dál sondaı jyldam ári tıimdi ótetin keńistik qurýymyz kerek, – deıdi Prezıdent.
Shanhaıdaǵy kelissózdiń bir bóligi AgriTech pen aýyl sharýashylyǵyn tsıfrlandyrý máselesine arnaldy. Memleket basshysy zamanaýı tehnologııalardy engizýdiń arqasynda Qazaqstan eki jyl qatarynan rekordtyq kólemde – 27 mıllıon tonna astyq jınaǵanyn atap ótti.
– Qazir elimizde 200-den astam agroónerkásip «aqyldy ferma» qaǵıdaty boıynsha jumys isteıdi. Taǵy 650-den astam sharýashylyq tsıfrlyq sheshimderdi kezeń-kezeńimen engizýde. Biz Qazaqstandy Ortalyq Azııadaǵy jetekshi AgriTech haby retinde damytýdy kózdep otyrmyz. Bul maqsatqa jetýdiń tóte joly – jasandy ıntellekt, robottandyrý jáne Industry 4.0 tehnologııasyn engizý, – dedi Prezıdent.
All China Review: Ortalyq Azııadaǵy basty seriktes
Prezıdenttiń Shanhaıǵa saparyn qytaılyq All China Review iskerlik basylymy qapy jibermeı, saraptamalyq maqala jarııalady. Onda Qazaqstan Ortalyq Azııadaǵy ekonomıkalyq kóshbasshy ári Qytaıdyń óńirdegi eń senimdi seriktesi retinde baǵalanǵan.
Basylym málimetinshe, ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstannyń jalpy ishki ónimi (JІÓ) 306 mlrd dollarǵa jetip, Ortalyq Azııa ekonomıkasynyń 53,7 paıyzyn qamtyǵan. Salystyrmaly túrde alǵanda, 2025 jyly Ózbekstannyń JІÓ-si – 147 mlrd dollar, Túrikmenstandiki – 77 mlrd dollar, Qyrǵyzstandiki – 21 mlrd dollar, al Tájikstandiki – 17 mlrd dollar bolǵan edi.
Halyqtyń ál-aýqaty jaǵynan da Qazaqstan óńirde aldyńǵy orynda. Eldegi jan basyna shaqqandaǵy JІÓ shamamen 15 myń dollardy qurasa, bul kórsetkish Ózbekstanda nebári 3,8 myń dollar deńgeıinde.
Qytaılyq sarapshylar Qazaqstannyń ınvestıtsııalyq tartymdylyǵyna erekshe mán berýde. BUU-nyń Saýda jáne damý jónindegi konferentsııasynyń (ıÝNKTAD) dereginshe, Ortalyq Azııadaǵy 220,5 mlrd dollar jınaqtalǵan tikeleı sheteldik ınvestıtsııanyń 151,3 mlrd dollary, ıaǵnı shamamen 69 paıyzy, Qazaqstanǵa tıesili.
Qytaı Qazaqstandy Eýrazııadaǵy basty kólik-logıstıkalyq torap retinde de qarastyrǵan. Qazir Qytaı men Eýropa arasyndaǵy qurlyq arqyly tasymaldanatyn júktiń shamamen 85 paıyzy Qazaqstan aýmaǵy arqyly ótedi. Eki el arasyndaǵy saýda aınalymy búginde 50 mlrd dollarǵa jýyqtady. Al aldaǵy jyldary kórsetkishti 100 mlrd dollarǵa jetkizý josparlanyp otyr.
«Qazaqstan – óńirdegi eń iri naryq qana emes, sonymen qatar Qytaıdyń Ortalyq Azııadaǵy strategııalyq mańyzy eń joǵary seriktesiniń biri. Ekonomıkasynyń aýqymy, ártaraptandyrylǵan qurylymy, damyǵan qarjy júıesi jáne óńirdiń basty qaqpasy retindegi róli Qazaqstandy aldaǵy uzaq jyl boıy Ortalyq Azııanyń jetekshi ekonomıkalyq ortalyǵy retinde saqtap qalady», – dep jazdy All China Review basylymy.
Bul pikirdiń Shanhaıdaǵy joǵary deńgeıdegi kelissózder aıasynda jarııalanýy kezdeısoq emes. Mańyzdysy, Astana men Beıjiń arasyndaǵy baılanys tranzıt pen saýda sheńberinde qalmaıtynyn kórsetedi. Joǵary tehnologııalar, tsıfrlyq ekonomıka jáne jasandy ıntellekt salalaryndaǵy birlesken jobalar endigi basymdyq bolmaq.
Jańa tehnologııalyq dáýirdiń syn-tegeýrinine birlesken jaýap
Saıasattanýshy Murat Shamılovtyń pikirinshe, álem tehnologııalyq polıtsentrızm dáýirine qadam basty. Bul kezeń jahandyq damýdyń negizgi baǵytyn ári yqpal ortalyǵyn aıqyndaıtyn bolady.
– Qytaı álemdik jasandy ıntellekt júıesin qurýshy eldiń biri. Degenmen jasandy ıntellektini jahandyq deńgeıde basqarýdy bir memlekettiń ústemdigimen ǵana baılanystyrýǵa bolmaıdy. Álem tehnologııalyq polıtsentrızm dáýirine ótip jatyr, onda basqarý birneshe ortalyqqa bólinetin bolady, – dep túsindirdi spıker.
Onyń aıtýynsha, WAIC konferentsııasyna qatysýdyń halyqaralyq tájirıbeni baqylaýdan da basqa bereri bar. Jıynda ár el tsıfrlandyrý, jasandy ıntellekt, memlekettik basqarý salalarynda óz bastamalaryn usyna alady.
Manarbek Qabazıev Qazaqstan-Qytaı arasyndaǵy saıası senim jańa tehnologııalyq baılanysqa jol ashty dep sanaıdy. Eki memleket basshylarynyń turaqty kezdesýinen bólek, BUU, ShYU, AÓSShK jáne «Ortalyq Azııa – Qytaı» formaty da uzaq merzimdi jobalardy iske asyrýǵa áser etken.
– Prezıdenttiń Qytaıǵa sapary qos eldiń baılanysyn jańa arnaǵa burdy dep baǵalaýǵa bolady. Qazaqstan-Qytaı jańa tehnologııalyq dáýirdiń syn-qaterine birlesip qarsy turýǵa daıyn, – dep túıindedi Manarbek Qabazıev.
Rasynda sarapshylardyń pikiri bir arnada: sapar ekijaqty yntymaqtastyqtyń jańa modelin qalyptastyrdy. Endi jasandy ıntellekt, tsıfrlyq ekonomıka, ǵylymı zertteýler mańyzǵa ıe.
Mundaı ustanymdy Prezıdent te aıtty.
– Maqsatymyz – tek kapıtal tartý emes. Biz jańa tehnologııalardy birlesip ázirleýge, ǵylymı zertteý ortalyqtaryn qurýǵa, jańa óndiristik tizbek qalyptastyrýǵa jáne bolashaqtyń baǵdary – bilim ekonomıkasyn alǵa bastaıtyn adam kapıtalyn damytýǵa umtylamyz., – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Osylaısha, Shanhaı sapary máresine jetti. 15 mıllıard dollarlyq kelisim jasalyp, Data Center Valley jobasy men bolashaqtyń ınnovatsııalyq qalasy – Alataý tanystyryldy. Eń mańyzdysy, Qazaqstannyń jahandyq jasandy ıntellekt ekonomıkasyndaǵy orny aıshyqtaldy. Sonymen qatar Qytaıdyń ozyq tehnologııany bólisý nıeti men elimizdiń tsıfrlyq damý strategııasy ekijaqty yntymaqtastyqtyń mazmunyna aınalmaq.
