Shalǵaıdaǵy aýyldar ınternetsiz qalmaıdy - Aptalyq sholý

«Jambyl oblysynda qar kóshkini saldarynan bolǵan qaıǵyly oqıǵa týraly habardy zor kúızelispen qabyldadym. Olardyń árqaısysy eliniń naǵyz patrıoty bolyp, óz áskerı mindetin sońyna deıin atqardy. Qorǵanys mınıstrligine qaza tapqan sarbazdardyń otbasylarynyń bárine jan-jaqty kómek pen qoldaý kórsetýdi tapsyramyn. Memlekettik komıssııa bolǵan oqıǵanyń sebepterin anyqtaýda. Mundaı qaıǵyly jaǵdaı bolashaqta qaıtalanbaý úshin barlyq qajetti sharalardy qabyldaımyz», - dedi Elbasy.

Elbasy quzyretti memlekettik organdardyń kúsh-jigeri arqasynda ótken kezeńde Qazaqstanda syrtqy qaýipsizdik pen ishki saıası turaqtylyq qamtamasyz etilgenin atap ótti. Sondaı-aq, Qazaqstan Prezıdenti qazirgi kezde qaýiptiligi ózekti bolyp otyrǵan ekstremıstik jáne terrorıstik áreketterge qarsy turý eń áýelgi mindet bolyp tabylatynyn aıtty. Budan bólek, Memleket basshysy memlekettik organdarǵa basqa da salalar men baǵyttarǵa qatysty ulttyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý jóninde birqatar mindet qoıdy.

Ǵylymdy damytýda birqatar naqty mindetter belgiledi

Osy aptanyń ortasynda 22 aqpan kúni Abaı atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatry ǵımaratynda QR Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen Ulttyq ǵylym akademııasynyń 70 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan Jalpy jınalystyń saltanatty sessııasy ótti. Sharaǵa elimizdiń jáne shetelgen kelgen bedeldi ǵalymdary qatysty.

Memleket basshysy sessııaǵa qatysýshylardy Ulttyq ǵylym akademııasynyń 70 jyldyǵymen quttyqtap, onyń zamanaýı Qazaqstandy damytýǵa qosqan úlesin atap ótti.

«Búginde Ǵylym akademııasy salalyq jáne óńirlik bólimsheleri bar iri zııatkerlik ortalyqqa aınaldy. Bul rette ol Frantsııa, AQSh jáne basqa da elderdegi ǵylym akademııalary sııaqty ǵylym úshin jat nársemen - ákimshilendirýmen aınalyspaıdy. Ǵylym salasyn ortalyqtandyrýdyń, onda qalyptasatyn monopolııanyń tıimsiz ekenin álemdik tájirıbe kórsetip otyr», - dedi Prezıdent.

N. Nazarbaev Qazaqstan ǵylymynyń qalyptasýyndaǵy Akademııanyń eńbegin erekshe atap ótip, elimizdiń ǵylymı áleýetin «Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty joldaýdy iske asyrýǵa paıdalanýdyń mańyzdylyǵyna nazar aýdardy.

Sonymen birge, Elbasy otandyq basqarý júıesi men ǵylymı qyzmetti úılestirýge qatysty birneshe ózekti máselege toqtaldy.

«Biz ǵylymdy ortalyqsyzdandyrdyq. Kóptegen bóligin joǵary oqý oryndaryna berdik, alaıda olardyń bári áli ınnovatsııalyq ortalyqtarǵa aınala qoıǵan joq. Qazaqstannyń ǵalymdary óz jumystaryn belsendi túrde patentteýde. Biraq olardyń basym kópshiligine suranys joq. Ǵylym negizinen memleket esebinen qarjylandyrylýda. Іs júzinde naqty sektordan tapsyrys túspeı jatyr. Sonymen qatar, ǵylymı jumystarda plagıat jıi kezdesedi», - dedi Memleket basshysy.

Osyǵan oraı Qazaqstan Prezıdenti otandyq ǵylymdy damytýǵa qatysty ustanymdardy túbegeıli ózgertýdi tapsyryp, osy baǵytta birqatar naqty mindetter belgiledi. Memleket basshysy Bilim jáne ǵylym mınıstrligine Akademııamen jáne joǵary oqý oryndarymen birge otandyq ǵylymı basylymdardy halyqaralyq reıtıngtik bazalarda ilgeriletý jumystaryn júzege asyrýdy tapsyrdy. Sondaı-aq, Qazaqstan Prezıdenti álemdik deńgeıdegi ǵylymı ortalyqtarda taǵylymdamadan ótý úshin úzdik zertteýshilerge qosymsha granttar taǵaıyndaý, sonymen birge Ortalyq Azııa elderiniń jas ǵalymdaryna Qazaqstanda ǵylymı zertteý júrgizý úshin grant bólý máselesin zerdeleý jóninde tapsyrma berdi.

8 naýryzda kóktemgi kezeńge boljam jasalady

Bul aptanyń basynda ótken Úkimet otyrysynda kóktemgi sý tasqynyna daıyndyq máselesi qaraldy. Mınıstrler kabınetiniń músheleri kóktemde sý tasqynyna baılanysty bolýy múmkin qaterlerdi aldyn alý máseleleri tyńǵylyqty talqylandy.

QR Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev sý tasqyny kezeńine negizgi boljam 2017 jyldyń naýryz aıynyń birinshi onkúndiginde qurastyrylatynyn habarlady. Qazirdiń ózinde aldyn ala boljam daıyndalǵan. Sý tasý kezeńinde Aqmola jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynda ózenderdiń sý kólemi 30-50 paıyzǵa normadan artyq bolýy múmkim. Osy oraıda ol sý deńgeıiniń qaýipti kórsetkishke jetýi yqtımal ekenin, ıaǵnı sý basý múmkindigin eskerý kerektigin atap ótti. Al Astana sý qoımasynda ótken jylǵy kólem bolady dep kútilýde.

Onyń sózine qaraǵanda, kóktemde Qaraǵandy oblysyndaǵy ózenderdiń sý deńgeıi jyldyq normada boljanyp otyr. Batys Qazaqstan, Aqtóbe, Atyraý oblystarynda ózender boıynsha sý kólemi normadan az kórsetkishte baıqalýda. Alaıda, Reseı aımaǵynda qardyń qory men ylǵal deńgeıi joǵary bolǵandyqtan, elimizdegi atalǵan oblystardaǵy ózenderde sý deńgeıiniń jaǵdaıy nazarda bolýy kerek.

«Respýblıkadaǵy taýly jerlerde ylǵaldyń aýqymdy jınalýyna baılanysty Ońtústik Qazaqstan, Jambyl, Almaty, Shyǵys Qazaqstan oblystaryndaǵy ózenderdiń sý kólemi kóktemgi jáne jazǵy kezeńde 15-40 paıyzǵa normadan joǵary bolmaq», - dedi mınıstr.

 «Búgin biz bastapqy boljamdy baıandadyq. 7-8 naýryzda biz sáýir-mamyr aılaryna sońǵy boljamdy jarııalaımyz», - dedi Bozymbaev.

Otyrys barysynda QR Premer-Mınıstri Baqytjan Saǵyntaev qar sýyn aýyl sharýashylyǵyna paıdalanýdy usyndy.

«Memleket basshysy jańa sý qoımalaryn salýdy tapsyrdy. Qar kóp, bul jaqsy. Biraq, ony tıimdi paıdalanyp, aýyl sharýashylyǵyna jaratý qajet. Buǵan qosa, eldi mekenderden de buryp áketemiz. Muny keshendi qaraý kerek. Múmkin 1-2 jyl qajet bolar. Biraq, bul problemaǵa qaıtyp oralmaý úshin túbegeıli sheshý kerek», - dedi Saǵyntaev Úkimet otyrysynda.

Sonymen qatar ol jyldan jylǵa sý tasqynyna qatysty problema sheshilmeı otyrǵandyǵyn, qandaı kúrmeýli máselelerdiń bar ekendigin óńir ákimderi jaqsy biletindigin basa aıtty.

«QR Іshki ister mınıstrligi habarlaǵandaı, 6 jylda jergilikti bıýdjetterden 17,9 mlrd. teńge bólingen. Buǵan qosa respýblıkalyq bıýdjettiń 30 mlrd. teńge qarjysy bar. Biraq, eń qorqynyshtysy mundaı jaǵdaılarda sol bir jyldary adamdardan aıyrylyp qaldyq. Adam ómirin eshqandaı da aqshamen ólsheýge bolmaıdy. Sondyqtan ár ýaqytta apattan keıin respýblıkalyq bıýdjetten aqsha suraı bermeı bir ret bas qosyp, kimde qandaı problema bar ekendigin bilip, barlyǵyn da birden tártipke keltireıik», - dedi Saǵyntaev.

Sheteldikter Qazaqstanǵa óz betinshe kelip jumys isteı alady

Osy aptada QR Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń keńeıtilgen alqa májilisinde vedomstvo basshysy Tamara Dúısenova Qazaqstannyń ózin-ózi jumyspen qamtyǵan azamattary keleshekte mardymsyz zeınetaqy alyp, medıtsınalyq qyzmetten qaǵylýy múmkin ekenin aıtty.

Dúısenovanyń atap ótýinshe, ózin-ózi jumyspen qamtyǵan halyqtyń zeınetaqy jınaǵyna qatysty problema bar. «Bul rette sizderdiń nazarlaryńyzdy ózin-ózi jumyspen qamtyǵandardyń 2013 jyldan beri oń nátıje kórsete bastaǵandyǵyn aıtqym keledi. Salyq komıtetinde tirkelgenderdiń 31 paıyzy sol jyly zeınetaqy jarnasyn tóledi. 2016 jyly bul san 40 paıyzǵa jetip, jarna somasy bir jylda 38,7 mlrd. teńgege jetti. Degenmen, oqtyn-oqtyn problemalar týyndap otyrady. Olar salyq zańnamasyna sáıkes 4 ret aýdarym jasaıdy», - dedi mınıstr.

Degenmen, onyń sózine qaraǵanda, ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar arasynda problemaly toptar da bar.

«Ónimsiz ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar» dep atalatyn taǵy bir top bar. Biz ol jaıynda únemi aıtyp kelemiz. Eger osy top qatyspaıtyn bolsa, onda olar zeınetaqynyń bir túri - bazalyq zeınetaqy ǵana alady. Aldaǵy ýaqytta bizdi yntymaqty emes jınaqtaýshy júıesinen zeınetaqynyń úlken kólemi kútetindigin eskersek, onda qazirden bastap bizge bul sanattaǵy halyqty jınaqtaýshy zeınetaqy júıesine jáne aldaǵy ýaqytta iske qosylatyn medıtsınalyq saqtandyrý júıesine tartý jumystaryn jandandyrýymyz qajet», - dedi Tamara Dúısenova.

Onyń aıtýynsha, aǵymdaǵy jyldyń 10 naýryzyna deıin Eńbek mınıstrligi jergilikti atqarýshy organdar tarapynan búgingi tańda áleýmettik tólemder alyp otyrǵan adamdardyń sany, zeınetaqy jarnasyn tóleýshiler jáne zeınetaqy júıesine qatyspaýshylar týraly naqty aqparat alatyn bolady.

«Bul adamdarmen jeke-jeke jumys isteý qajet. Qajet bolǵan jaǵdaıda olardy Jumyspen qamtý ortalyqtarynda tirkegen jón. Olarǵa jumyssyz nemese ónimsiz jumyspen qamtylǵandar sanatyn berip, jumyspen qamtý baǵdarlamasy aıasynda qoldaý kórsetý kerek», - dedi mınıstr.

Budan bólek, mınıstr bos jumys oryndary máselesine toqtaldy. Ótken jyly Qazaqstanda jumys berýshiler jarııa etken 26 myń jumys orny jabylmaı qaldy. Bul bos jumys oryndarynda ekonomıkalyq turǵyda belsendi jastardyń 26 paıyzy úmitker bola almady. Óıtkeni, olardyń mekteptegi bilimderi ǵana bar.

Sonymen qatar, mınıstrdiń aıtýynsha, otandyq joǵary jáne orta arnaýly oqý oryndaryn bitirgen túlekterdiń basym bóliginiń mamandyǵyna eńbek naryǵynda suranys joq nemese olardyń biliktilikteri jumys berýshilerdiń talaptaryna saı kelmeıdi.  Mundaı trendtiń aldyn alý jáne eńbek resýrstarynyń biliktiligin arttyrý úshin Memleket basshysy ónimdi eńbek jáne jappaı kásipkerlikti damytýdyń jańa baǵdarlamasyn ázirleýdi tapsyrdy.

«Onyń basty maqsaty - azamattardy eńbek naryǵynda talap etiletin kásipke nemese kásipkerlik negizderine jappaı oqytýdy uıymdastyrý», - dedi Dúısenova.

Sonymen qatar mınıstr alqa májilisinde sheteldikter Qazaqstanǵa óz betinshe kelip jumys isteı alatynyn aıtty.

«Aǵymdaǵy jyldyń basynan bastap Qazaqstanda sheteldik jumysshylardy jumysqa tartýdyń jańa ádisi iske qosyldy. Endigi ýaqytta jumys berýshi árbir shaqyrylǵan maman úshin sala men jumysshynyń biliktilik deńgeıi boıynsha saralanatyn kólemde alym tóleıdi. Sheteldik bilikti kadrlarǵa Qazaqstanǵa óz betinshe kelip, ekonomıkanyń basymdyqty salalarynda talap etiletin kásipker tizimine kiretin mamandyq boıynsha jumysqa tura alady», - dedi Tamara Dúısenova.

Osy rette mınıstr jergilikti atqarýshy organdar men jumys berýshiler sheteldik mamandarǵa ruqsat berýde, sondaı-aq olarǵa jumys pen usyný jáne jalaqy belgileý barysynda zańnamany qatań saqtaýy tıistigin basa aıtty.

Úkimetke «Tsıfrlyq Qazaqstan» baǵdarlamasynyń jobasy engiziledi

Bul aptanyń sońyna qaraı Úkimet úıinde ótken baspasóz máslıhatyna QR Aqparat jáne kommýnıkatsııalar mınıstri Dáýren Abaev  qatysty. 

«Elbasy Úkimetke «Tsıfrlyq Qazaqstan» baǵdarlamasyn qabyldaýdy tapsyrǵanyn bilesizder. Osy arqyly tsıfrlyq ındýstrııany, ІT salany damytý máseleleri jolǵa qoıylýy kerek. Aqparat jáne kommýnıkatsııalar mınıstrligi búgingi kúni bul baǵytta úlken jumystar atqarýda. Atap aıtqanda, memlekettik baǵdarlamanyń jobasyn Úkimetke osy jyldyń mamyr aıynda engizýdi josparlap otyrmyz»,-dedi D. Abaev.

Budan bólek, mınıstr vedomstvo 1 300-ge jýyq aýyldy optıkalyq-talshyqty jelimen qamtamasyz etý jobasyn júzege asyrýǵa kiriskenin jetkizdi. Osy oraıda 2 mıllıonnan astam adam keń jolaqty ınternetke qol jetkizetin bolady. Atalǵan joba memlekettik-jekeshelik áriptestik aıasynda qamtylady.

Esterińizge sala keteıik, Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev óziniń el halqyna arnaǵan «Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Joldaýynda Úkimetke «Tsıfrlyq Qazaqstan» jeke baǵdarlamasyn ázirleýdi tapsyrǵan bolatyn.

Munymen qosa, Abaev shalǵaıdaǵy aýyldarǵa ınternet Ka-dıapazondy spýtnıgimen taralatynyn málim etti.

 «Qazirgi kezde ár aýyldyq jerler boıynsha jekeleı qaraý kerek. Eger de eldi mekender magıstraldardan qashyqtaý bolsa, onda jobany júzege asyrý ekinshi kezeńde qamtylady. Optıkalyq-talshyqty jelini tartý qymbat joba. Negizgi magıstralderden 100-150 shaqyrym jerde ornalasqan bir aýyl úshin jeli tartý óte qymbat bolatyny anyq. Ekinshi kezeńde osy joba jańa tehnologııalardyń múmkindigimen júzege asyrylady. Onyń ishinde biz Ka-dıapazony spýtnıginiń múmkindigin paıdalanýdy qarastyryp otyrmyz. Osy oraıda birinshi kezeńde qamtylmaı qalǵan aýyldardy aıtarlyqtaı jaqsy ınternetpen qamtamasyz etýge jol ashylady»,-dedi mınıstr.

Sonymen qatar Dáýren Abaev birinshi kezekte ınternetti tartýǵa jatatyn perspektıvaly aýyldardy Ulttyq ekonomıka mınıstrligi aıqyndaıtynyn jetkizdi.

Aǵymdaǵy aıda mınıstr Májilis depýtattaryna ınternetpen qamtý sharalary eki kezeńdi júrgiziletinin aıtqan bolatyn. Birinshisinde, 2017-2019 jyldary 1 291 aýyl ınternetke qosylady dep kútilýde. Al ekinshi kezeń aıasynda 2020-2025 jyldarda shamamen 4 myńǵa jýyq eldi meken qamtamasyz etiledi. Atap aıtqanda, birinshi kezeńde 2 mln. turǵynnan astam, sondaı-aq kelesi kezeńde 1,5 mln. adam qamtylatyn bolady.