Shákirt júregine jol tabý úshin áýeli meıirim kerek – ustaz
ORAL. KAZINFORM – Muǵalimder ózderine júktelgen mindetti qalaı sezinedi? Ustaz bolýdyń qadir-qasıeti qandaı? Osy oraıda Kazinform tilshisi Oral qalasyndaǵy Álııa Moldaǵulova atyndaǵy № 38 mektep-lıtseıiniń qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi Lázzat Qusaıynovamen tildesken edi.
– Lázzat Serikqyzy, muǵalimdik mamandyqty, sonyń ishinde qazaq tilin tańdaýǵa ne túrtki boldy?
– Áýlette tórt balamyz. Bárimiz de ustazdyq joldy tańdadyq. Qyzyǵy, ákem Serik Qusaıynuly – ınjener, anam Sáýle Ǵallemqyzy – esepshi, biraq bizdiń júregimizdi jetelegen arna meıirim men mahabbatqa toly baǵyt boldy. Men úshin bul mamandyq jaı kásibı tańdaý emes. Áli kúnge esimde, bes jasymda balabaqshaǵa baryp júrgenimde, tárbıeshi apaıyma qarap «Men de osylaı balalarmen sóılesip, úıretsem ǵoı» dep qııaldaıtynmyn.
Bastaýysh synypqa kelgende, ustazymnyń sózine, qımylyna eliktep, sol kisiniń ornyn elestetinmin. Keıin joǵary synypqa ótkende, armanym aıqyndalyp, qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi bolýǵa shyn nıetimmen bekindim.
Qazirgi kezde oqýshylaryma: «5-6 jastaǵy armanyńyzdy izdeńiz, sizdiń taza armanyńyz» dep aıtyp júremin. «Tektiden tekti týady, tektilik qandy qýady» degendeı, meniń ákem kitapty jany súıip oqıtyn. Úıde kitaphanasy boldy ári ózi «Mádenıet jáne turmys» (keıin «Parasat») sııaqty jýrnaldarǵa maqala jazatyn. Óleń shyǵaryp, erekshe kórkem jazýymen qoıyn dápterine túsiretin. Sondyqtan meniń qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi bolýym ákemnen kelgen qasıet dep bilemin. Ákemniń kitaphanasyndaǵy kitaptardy bala kezimde túgelge jýyq oqyp shyqtym, qazaq tili men ádebıetinen sabaq beretin muǵalimimnen oqyǵan shyǵarmalarymdy taldaımyn, túsinbegen suraqtarymdy qoıýshy edim. Osy ádetke ábden úırengenmin, kúıbeń tirlikpen júrip kitap oqymaı qalsam, qulazyp, mazam qashyp, birnárse jetpeıtindeı kúı keshemin. Sodan bir kitap oqyǵannan keıin janym raqattanyp qalady. Buǵan anamnyń da úlesi zor, kanıkýl ýaqytynda kitaphanadan kitap alyp, oqýymyzdy qatań qadaǵalaıtyn.
– Alǵash synypqa kirgen sátte qandaı kóńil-kúıde boldyńyz?
– Tuńǵysh ret synyp tabaldyryǵyn attaǵan sátim áli kúnge deıin kóz aldymda. Jánibek aýdanynda ózim túlep ushqan Taıyr Jarokov atyndaǵy mektepke qaıta kelip, ustaz retinde kirgenimniń ózi erekshe jaýapkershilik júktedi. Ybyraı Altynsarınniń «Balalardy oqytýǵa ash qasqyrdaı kiristim» degen sózi bar ǵoı, dál sol kúıdi bastan keshtim. Alǵash berilgen synybym – besinshi synyp. Bastaýyshtan endi ótken, kózderi móldir, dúnıege senimmen qaraıtyn balaýsa júrekter.
Synypqa kirgen sátten bastap árqaısysynyń júzin saqtap qalǵym keldi. Ár balanyń minezine, janaryna, únsiz qarym-qatynasyna deıin mán berýge tyrystym. «Bulardy qalaı oqytamyn?» degen suraq emes, «Qalaı júregine dál jol tabamyn?» degen oı mazalady. Sol úshin sabaqta olardy erkin sóıletýge, oılandyrýǵa, shyǵarmashylyqqa jeteleýge kúsh saldym. Óleń jazdyrdym, oı qostyrdym, pikirin aıtqyzdym. Al oqý daǵdysy álsizdeý balalardy sabaqtan keıin qaldyryp, bólek daıyndatyp, kishkentaı ǵana alǵa jyljýyn ózime úlken jeńis sanadym.
Eń alǵash meniń synybym bolǵan balalardyń jetistigi men úshin erekshe edi. Bir árip qatesiz jazsa da, bir sóılemdi senimdi oqysa da, qýanatynmyn. Búgingi kúnde túıgenim: alǵashqy synybyń ustazdyq taǵdyryńnyń eń ystyq beti eken.
– Shákirt júregine joldy qalaı tabý kerek dep oılaısyz?
– Shákirttiń júregine jol tabý eń aldymen meıirimnen bastalady. Muǵalim tek bilim úıretýshi emes, balanyń jan dúnıesin sezine alatyn, senim syılap, qanat bitirýge kómektesetin adam bolýy kerek. Bala júregi – óte názik. Ondaı júrekke qatqyl buıryqpen emes, jyly sózben, ádildikpen, shynaıy adamdyqpen ǵana jaqyndaı alasyń. Óz tájirıbemde baıqaǵanym: talap qoıa biletin muǵalimdi oqýshy eshqashan jek kórmeıdi, kerisinshe qurmetteıdi. Biraq ol talaptyń artynda sýyq qataldyq emes, «men saǵan senemin» degen qoldaý turýy kerek. «Seniń qolyńnan keledi» degen qarapaıym sózdiń ózi talaı balanyń jolyn ashyp jiberedi. Shákirt júregine jetýdiń taǵy bir joly – ony tyńdaı bilý. Oqýshyny tek jaýap beretin adam retinde emes, óz oıy, óz ýaıymy, óz sezimi bar tulǵa retinde qabyldaý mańyzdy. Keı kezde balaǵa erejeden buryn jyly sóz, tapsyrmadan buryn janashyr kózqaras kerek bolady. Mine, osyndaı kezde muǵalim men oqýshy arasyndaǵy resmı qatynas shynaıy adamdyq baılanysqa aınalady. Sol baılanys ornaǵan jerde ári bilim bar, ári tárbıe bar, eń bastysy – nátıje bar.
2012 jyldan beri Oraldaǵy Álııa Moldaǵulova atyndaǵy mektep-lıtseıinde ustazdyq etip kelemin.
– 2025 jyly oza shaýyp, respýblıkalyq «Úzdik avtorlyq baǵdarlama» baıqaýynda ekinshi oryn alǵan ekensiz. Bul jumysyńyz nesimen erekshe?
– Bul baıqaýǵa «Tiltanym» atty avtorlyq baǵdarlamamen qatystym. Baǵdarlama negizi – ulttyq qundylyqqa súıene otyryp, qazaq tilin oqytý arqyly oqýshynyń tanymdyq qabiletin damytý jáne dúnıetanymyn keńeıtý. Onda halyq aýyz ádebıeti, ulttyq sóz murasy, sheshendik sózder, jyraýlar tilindegi qundylyqtar, tulǵalardyń sóıleý tilindegi erekshelik júıeli túrde engizilgen. Baǵdarlamanyń ereksheligi – tildi tek pán retinde emes, ultty saqtaý quraly retinde qarastyrýynda. Balanyń boıyna ulttyq sóz qazynasyn jastaıynan sińirý arqyly týǵan tiline qurmeti men elge adaldyǵyn qalyptastyrýdy kózdeıdi. Osy baǵyttaǵy mazmuny men júıeli qurylymy baǵdarlamanyń úzdikter qatarynan kórinýine negiz boldy.
– Memleket basshysynyń muǵalimniń qoǵamdaǵy bedelin arttyrý týraly atap ótkeni málim. Sonymen qatar 2026 jyly pedagogtar quqyǵyn kóterý baǵytynda zańnamaǵa ózgerister engizilmekshi. Osyǵan baılanysty ne aıtar edińiz?
– Qazirgi tańda muǵalim mártebesin arttyrý baǵytynda kóterilip jatqan bastamalardy ýaqyt talabyna saı, mańyzdy qadam dep esepteımin. Prezıdenttiń «Pedagog mártebesi týraly» zańǵa ózgerister engizý jónindegi tapsyrmasy ustazdardyń kásibı abyroıyn naqty qorǵaýǵa baǵyttalǵan. Muǵalimdi óz mindetinen tys jumystarǵa tartpaý, artyq júktemeni azaıtý, quqyǵyn zańmen aıqyn bekitý – ustaz mamandyǵyna kórsetilgen qurmettiń belgisi. Sonymen qatar qaǵazbastylyqty qysqartý, artyq esep pen talaptardy retteý, muǵalimniń negizgi mindetine – bilim berý men tárbıege tolyq kóńil bólýine jaǵdaı jasaý bastamalary da qýantady. Bul kásibı erkindikke jetelep, shyǵarmashylyqpen jumys isteýge múmkindik beredi.
– Jańa jyldan ne kútesiz?
– Jańa jyldan muǵalimniń kásibı ósýine naqty múmkindikter ashylyp, bilim berýde jańa tynys qalyptasady dep senemin. Mekteptiń ishki mádenıeti nyǵaıyp, ár ustaz óz eńbeginiń qadirin sezinetin orta ornyqsa, sol – eń úlken jetistik. Eń bastysy, jańa jyl muǵalimge jiger, oqýshyǵa shabyt, mektepke senim darytatyn jyl bolsa eken.
Eske sala keteıik, budan buryn tarıhshy-ustazdyń jas urpaq ultjandy bolyp ósýi úshin óz eliniń tarıhyn tereń bilýi tıis ekendigi týraly aıtqanyn jazǵan edik.