Shahmat Olımpıada oıyndaryna enýi múmkin be? Tımýr Týrlov josparyn aıtty

Tımýr Týrlov shahmat kásibı sportty damytyp qana qoımaı, adamnyń kúndelikti ómirine qajet daǵdylardy da qalyptastyratynyn atap ótti. Olardyń qatarynda zeıindi shoǵyrlandyrý, strategııalyq oılaý jáne qabyldaǵan sheshimniń saldaryn baǵalaı bilý bar.

— Bul oıyn adamnyń qalaı oılaıtynyn, qaı kezde durys, qaı kezde burys sheshim qabyldaıtynyn jaqsyraq túsinýge múmkindik beredi. Ómirdegi sheshimder de kóbine shahmattaǵy sheshimderge uqsaıdy. Qatty sharshaǵanda, aýyrǵanda nemese úlken kúızeliste júrgende adam jıi qate sheshim qabyldaıdy. Onyń ústine, keıde sol sheshiminiń qanshalyqty qate ekenin ózi de tolyq túsinbeıdi, — dedi ol.

Týrlov shahmat adamnyń óz áreketiniń saldaryn aldyn ala eseptep, kúrdeli jaǵdaıda sabyr saqtaýdy úıretetinin aıtty.

— Shahmatta da, ómirde de birneshe qadam alǵa josparlaı bilý óte mańyzdy. Tek óz júristerińdi eseptep qoımaı, jaǵdaı jaqsy bolǵanda ne isteıtinińdi, qıyndyq týyndasa qalaı áreket etetinińdi de oılastyrý kerek. Eger josparyń bolsa, isińdi áldeqaıda durys ári tıimdi atqarasyń, — dedi ol.

FIDE basshysy shahmattyń balalar úshin de paıdaly ekenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, aqparattyń shamadan tys kóptigi men qysqa beınerolıkterdiń keń taralýy balalardyń nazaryn bir nársege uzaq ýaqyt shoǵyrlandyrýyn qıyndatyp otyr. Al shahmat oıynǵa tereń boılap, túrli jaǵdaıdy óz betinshe taldaýǵa múmkindik beredi.

— Bul — oqıǵany nemese jyldam dofamın beretin oıyndy jaı ǵana syrttaı tutyný emes. Shahmatqa qalaǵanyńsha tereń boılaı alasyń. Bul — bes jasynda fıgýralardyń qalaı júretinin endi úırenip júrgen bala da, grossmeıster de qyzyǵyp oınaı alatyn ǵajap oıyn. Ekeýi bir erejemen oınaǵanymen, múlde bólek deńgeıde oınaıdy. Árqaısysy ózine tán qyzyq pen tereńdikti tabady, — dep túsindirdi Týrlov.

Qazaqstan shahmattan álemniń úzdik on eliniń qataryna qosylýdy kózdeıdi

Qazaqstandaǵy shahmattyń damýy týraly aıtqan Tımýr Týrlov elimizde bul sport túrin odan ári órkendetýge qajetti jaǵdaı bar ekenin jetkizdi. Onyń ishinde shahmattyń tarıhı dástúri, balalardyń kóptigi, klýbtar jelisiniń damýy jáne memlekettik qoldaý bar.

Onyń aıtýynsha, keıingi úsh jylda elde 2,5 myńǵa jýyq shahmat mektebi jumysyn bastaǵan. Federatsııa óńirlerdegi ınfraqurylymdy damytýǵa, týrnırler uıymdastyrýǵa jáne bolashaǵynan úmit kúttiretin sportshylardyń jattyǵýy men jarystarǵa qatysý shyǵynyn óteýge kómektesip keledi.

Tımýr Týrlov jas shahmatshylardyń alǵashqy jeńisterinen keıin de qoldaýdy qajet etetinin atap ótti. Kásibı deńgeıge kóterilý úshin olarǵa bilikti jattyqtyrýshylarmen jumys isteý jáne týrnırlerge turaqty qatysý mańyzdy. Alaıda munyń bári qomaqty qarjyny talap etedi.

— Biz balalar klýbtarǵa kelip, alǵashqy jetistikterge jete bastaǵannan keıingi kezeńdegi olqylyqtyń ornyn toltyrýǵa kiristik. Olar kishkentaı kezinde chempıon atanǵan soń, kásibı jattyqtyrýshylarmen jumys istep, týrnırlerge barýy kerek. Bul qymbatqa túsedi: jylyna ondaǵan myń, keıde júzdegen myń dollar qajet. Biz ondaǵan balany qoldap, olardyń el ishinde jáne shetelde ótetin týrnırlerge barý, jarystarǵa qatysý shyǵyndaryn tóleımiz, — dedi ol.

Týrlov ulttyq quramalardyń jetistikterine de toqtaldy. Onyń aıtýynsha, Samarqandta ótken shahmat olımpıadasynda Qazaqstannyń áıelder quramasy ortasha jas kórsetkishi boıynsha eń jas komanda boldy. Federatsııa basshysy aldaǵy jyldary qazaqstandyq shahmatshylardyń nátıjeleri jaqsara túsetinine senim bildirdi.

— Aldaǵy tórt jylda Qazaqstan shahmattan álemniń úzdik júz eliniń qataryna ǵana emes, úzdik ondyqqa da qosylady dep kúmándanbaımyn, — dedi federatsııa basshysy.

Qazaqstanda shahmatty kópshilikke qoljetimdi etý joldary

Tımýr Týrlovtyń aıtýynsha, Qazaqstanda shahmatty damytýǵa memlekettik qoldaý da, jeke ınvestıtsııalar da yqpal etip otyr. Atap aıtqanda, shahmat mektep baǵdarlamasyna tańdaý páni retinde engizilip, osy baǵytta muǵalimder daıarlaý jumysy joǵary oqý oryndarynda qolǵa alynǵan.

— Shahmatqa bólinetin qarajattyń basym bóligi, árıne, jeke qarjydan túsedi. Degenmen Úkimet uıymdastyrý jaǵynan edáýir qoldaý kórsetip otyr. Ákimdikter de kómektesedi. Shahmatty mektepterde tańdaý páni retinde engizýge múmkindik aldyq. Mektepte mundaı sabaq qarastyrylýy kerek, ári oǵan suranys bar, — dedi ol.

Týrlov Qazaqstanda shahmat páninen sabaq beretin muǵalimniń qosymsha mamandanýyn meńgerý múmkindigi paıda bolǵanyn aıtty. Atap aıtqanda, Almatydaǵy Qazaq ulttyq qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetinde osy baǵyttaǵy daıarlyq qolǵa alynǵan.

Onyń pikirinshe, shahmat kásibı sportty damytýmen qatar, balalardyń jalpy oılaý qabiletin jetildirý úshin de mańyzdy. Ózi silteme jasaǵan zertteýler shahmatpen aınalysý oqýdaǵy úlgerimge jáne basqa pánderdi meńgerýge oń áser etýi múmkin ekenin kórsetedi.

— Shahmattyń balalarǵa kómektesetinin rastaıtyn ǵylymı zertteýler bar. Ol matematıka sııaqty mańyzdy. Injener bolýdy josparlamasań da, shahmat mıdyń jumysyn tıimdi damytady. Balalardyń basqa pánderdi jaqsy meńgerýine kómektesip, jalpy oqý úlgerimin jaqsarta alady. Shahmatpen aınalysqan balalardyń keıin basqa bilimdi de jaqsy ıgeretini týraly dálelder bar, — dep atap ótti Tımýr Týrlov.

Aýyldyq jerlerdegi talantty shahmatshylardy anyqtaý múmkindigi týraly suraqqa jaýap bergen Týrlov oıynǵa qoljetimdilik búkil el boıynsha birtindep keńeıip kele jatqanyn aıtty.

— Qazaqstan shahmat federatsııasynyń barlyq oblysta fılıaldary men óńirlik federatsııalary bar. El boıynsha 20-dan astam fılıal ashylǵan. Ár toqsan saıyn myńdaǵan reıtıngtik týrnır ótkiziledi. Onyń bári iri qalalarda ǵana uıymdastyrylmaıdy, — dedi ol.

Federatsııa basshysynyń sózinshe, óńirlik bólimsheler jarystar men irikteý týrnırlerin turaqty ótkizip, oıynshylardyń nátıjelerin baqylap otyrady. Bul bolashaǵynan úmit kúttiretin shahmatshylardy turǵylyqty jerine qaramastan anyqtaýǵa múmkindik beredi.

FIDE shahmatty kórermenge qyzyqty ete túspek

FIDE prezıdenti retindegi basty maqsattaryn ataǵan Tımýr Týrlov eki mindetke basymdyq beretinin aıtty. Birinshisi — shahmatty turaqty qarjylandyrý júıesin qalyptastyrý, ekinshisi — ony Olımpıada oıyndarynyń baǵdarlamasyna engizý.

Onyń pikirinshe, zamanaýı tehnologııalar, sonyń ishinde jasandy ıntellekt kórermenderdiń shahmatqa degen qyzyǵýshylyǵyn arttyryp, jańa kommertsııalyq múmkindikterge jol asha alady. Bul tehnologııalar grossmeısterlerdiń oılaý júıesin túsinýge jáne partııa barysynda qabyldanǵan sheshimderdiń qısynyn kórýge kómektesedi.

— Shahmatty qalyń kórermen úshin buryn-sońdy bolmaǵan deńgeıde tartymdy etetin tamasha ónimder jasaı alamyz dep senemin, — dedi Týrlov.

Ol shahmatty álem boıynsha júzdegen mıllıon adam oınaıtynyn, alaıda jarystardyń kórsetilimin tamashalaıtyn kórermen sany oıynshylar sanynan edáýir az ekenin atap ótti.

— Bizdiń mindetimiz — shahmatty, mysaly, «Formýla-1» sekildi bedeldi ári qyzyqty ortaǵa aınaldyryp, onyń mártebesin eń joǵary deńgeıge kóterý, — dep túıindedi ol.

Qazaqstanda shahmat olımpıadasyn ótkizý kózdelip otyr

Tımýr Týrlov Qazaqstan iri halyqaralyq shahmat jarystaryn, sonyń ishinde shahmat olımpıadasyn ótkizýge umtylyp otyrǵanyn aıtty. Onyń pikirinshe, elimizde mundaı deńgeıdegi jarysty uıymdastyrýǵa qajetti alǵysharttar bar. Federatsııa kelesi shahmat olımpıadasy Qazaqstanda ótse, ulttyq quramalar joǵary nátıje kórsetip, erler men áıelder arasyndaǵy jarystarda júldege talasady dep úmittenedi.

— Qazir Qazaqstanda iri jarystar men shahmat olımpıadasyn ótkizý úshin kúresip jatyrmyz. Elimizde oǵan daıyndalýǵa barlyq alǵyshart bar dep oılaımyn. Kelesi olımpıada bizde ótse, laıyqty nátıje kórsetýge múmkindik bolady. Áıelder shahmatynan altyn medal alý, menińshe, bizdiń qolymyzdan keledi. Erler arasynda da júlde alǵymyz keledi, — dedi Týrlov.

Ol Qazaqstan quramasynyń jas ekenin, al sportshylar jyl ótken saıyn tájirıbe jınap, sheberligin arttyryp kele jatqanyn aıtty.

— Qazir olımpıadadaǵy quramamyz óte jas. Olar jyl saıyn sheberligin shyńdap, kóbirek ashyla túsedi. Elimizde jyl saıyn birneshe grossmeıster paıda bolyp, olardyń reıtıngteri ósip keledi. Qazir bári de sharyqtaý kezeńine jetip keledi, — dedi federatsııa basshysy.

Tımýr Týrlov halyqaralyq deńgeıdegi basty maqsattarynyń biri — shahmatty turaqty qarjylandyrýǵa qol jetkizý jáne ony Olımpıada baǵdarlamasyna engizý ekenin taǵy da atap ótti.

— Meniń oıymsha, negizgi mindetim — shahmatqa turaqty qarjy tartý jáne onyń Olımpıada baǵdarlamasyna enýine qol jetkizý. Bul — bizdiń eń úlken maqsatymyz shyǵar. Biraq oǵan jetýge bolady. Qazir Olımpıada komıteti kıbersport pen aqyl-oı oıyndaryn belsendi zerttep jatyr. Árıne, shahmat sol qatarda birinshi bolýy kerek, — dedi ol.

Tımýr Týrlov kimmen shahmat oınaǵysy keledi?

FIDE prezıdenti ári Qazaqstan shahmat federatsııasynyń basshysy tarıhtaǵy kez kelgen adammen shahmat oınaý múmkindigi bolsa, óz ákesin tańdar edi.

Týrlovtyń aıtýynsha, ákesi shahmatshy bolmaǵan. Ózi de ony derlik bilmeıdi.

— Ákemmen shahmat oınaý maǵan qyzyq bolar edi. Ol shahmatshy emes edi. Ókinishke qaraı, men ony múlde derlik bilmeımin. Men úsh-tórt jasta bolǵanda, ol habar-osharsyz ketti, — dedi Týrlov.

Ol shahmat partııasy qarsylasyn jaqsyraq túsinýge kómektese me, joq pa, naqty bilmeıtinin aıtty. Degenmen ákesimen oınaý múmkindigi oǵan qyzyq bolar edi.

Týrlov ózin kásibı shahmatshy sanamaıtynyn da jetkizdi. Onyń aıtýynsha, ol — jaqsy uıymdastyrýshy, kásipker ári basshy, biraq kásibı shahmatshy emes.

— Men jaqsy uıymdastyrýshymyn, kásipker ári basshymyn. Biraq kásibı shahmatshy emespin, — dep túsindirdi ol.

Týrlov úshin shahmat eń aldymen otbasymen ýaqyt ótkizýdiń bir joly. Ol balalarymen jıi shahmat oınaıtynyn, al birlesken partııalar kezinde áńgimelesip, túrli taqyrypty talqylaýǵa múmkindik bolatynyn aıtty.

Eske salaıyq, Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev buǵan deıin Qazaqstan shahmat federatsııasynyń aldyna birqatar mindet qoıǵan edi. Atap aıtqanda, ulttyq quramalardy daıarlaýdy kúsheıtý, jas talanttardy anyqtaý men tárbıeleýdiń tıimdi júıesin qurý, shahmatty bilim berý júıesinde damytý jáne óńirlerdegi shahmat ınfraqurylymyn jetildirý qajettigin atap ótken.