Shabal Beısekova - qazaqtyń kásibı ánshisi - B. Tólegenova

Shabal Beısekovanyń ónerdegi joly ońaı bolmady. Alaıda eńbeksúıgishtigi men talanty arqyly halyqtyń júregine jol taba bildi. 1934 jyly negizi qalanyp, keıin Abaı atyndaǵy Memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatry bolyp atanǵan mýzykalyq teatrda 15 jastaǵy Almaty tehnıkýmynyń (qazirgi P.I. Chaıkovskıı atyndaǵy Almaty mýzykalyq kolledji) stýdenti Shabal Beısekova 1936 jyldan bastap án aıta bastady. Qyzdyń ásem daýysy birden ózine nazar aýdartty. 1936 jyldyń 17-25 mamyrynda Máskeýdegi qazaq óneriniń birinshi dekadasyna teatrdyń jeke ánshileri quramynda qatysty.

Sol jyly kúzde Shabal daryndy jas vokalıster barıton Káýken Kenjetaev jáne eki tenor Bıken Jylysba ev pen Múslim Asylbekovpen Máskeý konservatorııasyna attandyryldy. Máskeýdegi stýdenttik kezderin Shabal Beısekova men onyń jary Káýken Kenjetaev keıin aýyr ári kásibı shyńdalǵan jáne qyzyqty stýdenttik shaq dep eske aldy. Shabal Beısekova talaı ónerli ánshilerdi, sonyń ishinde Valerııa Barsovany oqytqan RSFSR eńbegi sińgen óner qaıratkeri Marııa Vladımırovanyń synybynda bilim alǵan.

Konservatorııadan keıin jas ánshiler Almatyǵa oralyp, óz teatrlaryndaǵy qyzmetin jalǵastyrdy. Shabal Beısekovanyń talantynyń arqasynda juldyzy janyp ol 30-80 jyldardaǵy operanyń jaryq juldyzdarynyń biri atandy. Qazaq operasynyń bulbuly Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Tatarstan, Bashqurtstan, Grýzııa, Ázerbaıjan jáne Eýropa elderiniń kompozıtorlary shyǵarmalarynda 17 partııany oryndady. Ol ózi oınaǵan ár keıipkerdiń rólin jaqsy somdaı bildi.

Ol oryndaǵan partııalardyń ishinde Qyz Jibek, E. Brýsılovskııdiń «Gvardııa, alǵa» shyǵarmasyndaǵy Aına, A. Jubanov pen L. Hamıdıdiń «Abaı» týyndysyndaǵy Ajar, K. Qojamıarovtyń operasyndaǵy Nazýgým, S. Muhamedjanovtyń operasynda Aısulý, I. Palıashvılıdiń «Daısı» shyǵarmasynda Maro, Sh. Gýnonyń «Romeo men Djýletta» týyndysyndaǵy Djýletta, J. Bızeniń «Karmenindegi» Mıkaela, M. Tólebaevtyń «Birjan men Sara» shyǵarmasyndaǵy Sara boldy. Kóptegen operalyq qoıylymdarda Shabal Beısekova óziniń kúıeýi QazKSR halyq ártisi Káýken Kenjetaevpen birge óner kórsetti. Máselen «Karmende» Káýken Kenjetaev toreador Eskamılonyń partııasyn oryndady. Olardyń januıalary árdaıym óner ıeleriniń ortasynda boldy. Káýkenniń týǵan aǵasy - belgili rejısser Sháken Aımanov olardyń úıindegi qurmetti ári jıi keletin qonaǵy boldy. Shabal Beısekova óziniń oryndaýshylyq qabiletinde eýropalyq vokal mektebi men ulttyq erekshelikti uıqastyra bildi. Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynyń dotsenti, MAOBT-tyń burynǵy jetekshi ánshisi Klavdııa Boboshko: «Shabal Beısekova tabıǵı daýyspen án shyrqaıtyn. Onyń oryndaýy ıkemdiligimen, tereńdigimen jáne áýezdiligimen erekshelenetin. Shákemen aralasý qýanysh syılaıtyn. Ol ózin tek jaqsy jaǵynan kórsetti», - dep eske alatyn. Shabal Beısekova teatrǵa Kúlásh Baıseıitovanyń óneri asqaqtaǵan kezde kelgen. Sondyqtan ol 1957 jylǵa deıin qosymsha quramda án aıtýǵa májbúr boldy. Alaıda Kúláshtiń jaqsy qarym-qatynasy men Shabaldyń qarapaıymdylyǵy shyǵarmashylyq ortaǵa teris kóńil kúıdiń týýyna jol bermedi. Súıikti ákesiniń Sáken Seıfýllınmen dostyǵy úshin 1937 jyly qaza tapqany da Shabal Beısekovany ózgertpedi. 1957 jyly ǵana otbasy «Qartaı Beısekovke qatysty is toqtatylǵany» týraly anyqtama aldy. UOS jyldary ánshi maıdanda keńestik jáne ulttyq patrıottyq ánderdi oryndaǵan. Munymen ol jaýyngerlerdiń jeńiske degen rýhyn kótermek bolǵan. Shabaldyń Qyzyl ásker jaýyngerlerimen túsken sýreti saqtalǵan. Soǵystan keıin 1948 jyldyń jeltoqsanynda Máskeýdegi qazaq ádebıeti men óneriniń dekadasynda Muqan Tólebaevtyń «Birjan men Sara» operasy jaqsy qabyldandy. Onda Shabal Beısekova Saranyń partııasyn oryndaǵan. Opera avtory men onyń basty oryndaýshylary sol jyldardaǵy basty nagrada Stalın syılyǵyna ıe bolǵan. Keıin ánshige Qazaq KSR qurmet ataǵy berildi. Sonymnen qatar, Shabal Beısekova Eńbek Qyzyl Tý, Qazan Revolıýtsııasy ordenderimen jáne birneshe medaldarmen marapattalǵan. «Shabal Beısekovany qazaqtyń birinshi kásibı ánshisi dep esepteımin. Óz zamanyndaǵy oryndaýshylardyń ishinde Shabal Beısekova kásibı turǵyda daıyndalǵan. Daýysy tolyq dıapazondy jáne óte ásem tembri bolǵan. Ómirde Sháke jaqsy, kómekke daıyn turatyn adam bolǵan. Jas bolsam da, onymen dostasyp aldyq. Tildi jaqsy meńgergen ol, shyǵarmalardy oqý úlgisine bizdiń nazarymyzdy aýdartatyn. Shákede «qyzǵanysh» sezimi bolmaǵan. Ol árdaıym repertýarmen bólisip, kerek bolǵan jaǵdaıda kostıýmdy daıyndaýǵa kómektesip, áshekeı buıymdaryn syıǵa tartatyn. Keı bilezikteri mende osy kúnge deıin saqtalǵan»,- dep eske alady ataqty ánshini Bıbigúl Tólegenova. Operalyq shyǵarmashylyǵymen qatar Shabal Beısekova kameralyq, kontserttik oryndaýdy jaqsy kóretin. Qazaq ánderine erekshe kóńil bóletin. Qazaqstanda Shabal Beısekova kontsert qoımaǵan qala, aýdan joq. Ony shetelde de este saqtap qalǵan. Shabal Beısekova Keńes Odaǵy respýblıkalaryndaǵy teatr gastrolderinde basty partııalardy oryndaǵan. Úndistan, Mońǵolııa, Aýǵanstan, Pákistan, Italııa jáne Qytaıda da óner kórsetken.

1997 jyly ánshi ómirden ozdy. Qazaq KSR halyq ártisi Shabal Beısekova halyqtyń esinde máńgi saqtalǵan. Radıoda onyń oryndaýyndaǵy qazaq halyqtyq án mádenıeti marjandarynyń jazbalary - «Baıanaýyl», «Ahaý Kerim», «Aq Darıǵa», sondaı-aq «Bul-Bul» men L. Hamıdıdiń «Qazaq valsi» saqtalǵan. Búginde radıodaǵy muraǵatta saqtalǵan jazbalardy taratý arqasynda onyń ásem daýysyn tyńdaı alamyz. Qazaqstan astanasy - Astana qalasyndaǵy kóshelerdiń biri Shabal Beısekovanyń esimimen ataldy.

Inna Lebedeva, «Kazahstanskaıa pravda»