Senat Ulybrıtanııamen strategııalyq áriptestikti nyǵaıtatyn kelisimdi ratıfıkatsııalamaq

Sonymen, aldymen senatorlar «Qazaqstan Respýblıkasy men Tájikstan Respýblıkasy arasyndaǵy odaqtastyq qatynastar týraly shartty ratıfıkatsııalaý týraly» Zańdy qaraıdy. 

Qujat normalary Qazaqstan-Tájikstan yntymaqtastyǵyn keshendi damytýǵa serpin berýge baǵyttalǵan. Shart saıası, áskerı, saýda-ekonomıkalyq, aýyl sharýashylyǵy, kólik-tranzıt, azyq-túlik, ónerkásip, sý-energetıka, ekologııa, tsıfrlandyrý, bilim berý, mádenı-gýmanıtarlyq salalardaǵy jáne óńiraralyq ıntegratsııadaǵy yntymaqtastyqty keńeıtýdi kózdeıdi.

Bul Zańdy Májilis osy jyldyń 11 naýryzynda ratıfıkatsııalady. Sol kezde Syrtqy ister mınıstriniń birinshi orynbasary Erjan Ashyqbaev atalǵan shartqa eki eldiń Memleket basshylary 2024 jyly 24 tamyzda qol qoıǵanyn atap ótti. 

— Odaqtastyq qatynastar týraly shart Tájikstanmen qol jetkizilgen ózara is-qımyl deńgeıin quqyqtyq turǵyda bekitip, yntymaqtastyqtyń jańa baǵyttaryn damytý úshin berik saıası-quqyqtyq negiz qalyptastyrady. Geosaıası turaqsyzdyq jaǵdaıynda shart erejelerin iske asyrý óńirlik turaqtylyqty da nyǵaıtýǵa yqpal etedi. Elderimiz arasyndaǵy odaqtastyq qatynastardyń aıqyn dáleli retinde ótken jyly Tájikstannyń HHІ ǵasyrda Ortalyq Azııa damytý maqsatyndaǵy dostyq, tatý kórshilik jáne yntymaqtastyq týraly 5 jaqty shartqa qol qoıýyn atap ótýge bolady. Osylaısha Qazaqstan Ortalyq Azııa memleketteriniń basym bóligimen odaqtastyq qatynastar ornatyp otyr. Bul Qazaqstannyń syrtqy saıasat tujyrymdamasynyń maqsattary men mindetterine saı keledi, — dedi Erjan Ashyqbaev.

Palata otyrysynyń kún tártibine «Qazaqstan Respýblıkasy men Ulybrıtanııa jáne Soltústik Irlandııa Qurama Koroldigi arasyndaǵy strategııalyq áriptestik pen yntymaqtastyq týraly kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» Zań da shyǵarylady. Onyń negizgi maqsaty – eki memleket arasyndaǵy strategııalyq áriptestik pen yntymaqtastyqty nyǵaıtý.

Zań Qazaqstan-Brıtanııa yntymaqtastyǵyn sapaly jańa deńgeıge shyǵara otyryp, saıası, ekonomıkalyq, quqyqtyq, gýmanıtarlyq jáne ekologııalyq ózara is-qımyldyń negizgi qaǵıdattaryn bekitedi.

Qujat 2024 jyly 24 sáýirde Astanada jasalǵan. Ol Ulybrıtanııanyń 2020 jyldyń basynda Eýropalyq Odaqtan shyǵýyna baılanysty rásimdelgen.

— Qazaqstan men Ulybrıtanııa arasyndaǵy yntymaqtastyq sońǵy jyldary jańa serpin alyp, saıası dıalogty keńeıtý, saýda ekonomıkalyq baılanystardy damytý jáne ınvestıtsııalyq yntymaqtastyqty tereńdetý qajettigi aıqyn baıqaldy. Atalǵan kelisim Qazaqstan men EO arasyndaǵy keńeıtilgen áriptestik jáne yntymaqtastyq týraly kelisim erejeleri eskerile otyryp, ázirlengenin atap ótken jón, — degen edi Syrtqy ister mınıstri Ermek Kósherbaev Májilistiń jalpy otyrysynda qujatty tanystyra kele.

Kelisim kólik, logıstıka, tsıfrlyq tehnologııalar jáne ınnovatsııa salalaryndaǵy ózara is qımyldy damytýǵa jaǵdaı jasaıdy. Bul Qazaqstannyń halyqaralyq kólik dálizderindegi rólin nyǵaıtýǵa jáne jańa óndiristerdi damytýǵa yqpal etedi. Kelisimniń mańyzdy baǵyttarynyń biri — ekologııa jáne klımattyń ózgerýi máseleleri boıynsha yntymaqtastyqty keńeıtý. Bul baǵytta tabıǵı resýrstardy tıimdi paıdalaný, qorshaǵan ortany qorǵaý jáne klımattyq bastamalardy iske asyrý boıynsha tájirıbe almasý josparlanǵan. Budan bólek, bilim, ǵylym, mádenıet jáne ınnovatsııalar salalaryndaǵy baılanystardy nyǵaıtýǵa erekshe kóńil bólindi. Bul jastar arasyndaǵy almasý baǵdarlamalaryn, ǵylymı zertteýlerdi jáne akademııalyq yntymaqtastyqty keńeıtýge múmkindik beredi.

Esterińizge sala ketsek, palatanyń ótken aptadaǵy otyrysynda senatorlar «Ázerbaıjan Respýblıkasy, Qazaqstan Respýblıkasy jáne Ózbekstan Respýblıkasy arasyndaǵy jasyl energııany óndirý jáne berý salasyndaǵy strategııalyq áriptestik týraly kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» Zańdy qarap, maquldady. 

Atalǵan kelisimge 2024 jylǵy 13 qarashada Baký qalasynda úsh memlekettiń basshylary qol qoıǵan bolatyn. Qujattyń maqsaty — jańartylatyn energııa kózderin damytý salasynda úsh memleket arasyndaǵy uzaq merzimdi strategııalyq áriptestiktiń quqyqtyq negizin qalyptastyrý.

— Qujat energetıkalyq júıelerdi biriktirýge jáne «taza» energııany Eýropaǵa jáne basqa óńirlerge tranzıtteýdi uıymdastyrýǵa negiz qalaıdy. Kelisim elektr energııasyn senimdi ári úzdiksiz jetkizýdi qamtamasyz etý úshin tehnıkalyq jáne kommertsııalyq sharttardy belgileıdi. Bul Qazaqstanǵa eksport baǵyttaryn ártaraptandyrýǵa jáne Qara teńizdegi sýasty elektr energııa jelisi jobasy arqyly Eýropalyq Odaqtyń «jasyl» energııa naryǵyna shyǵýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq zań ekologııalyq taza sýtegi men ammıakty óndirý jáne tasymaldaý salasyndaǵy yntymaqtastyqty keńeıtýge jol ashady. Bul — kómirtegi beıtaraptyǵyna qol jetkizý jónindegi ulttyq strategııamyzdy iske asyrýdaǵy mańyzdy qadam, — dedi senator Súıindik Aldashev. 

Sonymen qatar depýtattar «TMD-ǵa qatysýshy memleketterdiń radıatsııalyq jaǵdaı monıtorınginiń derekterimen almasý kezindegi ózara is-qımyly týraly kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» zańdy qarap, maquldady.  Bul kelisimge 2023 jylǵy 8 maýsymda Sochı qalasynda qol qoıylǵan jáne radıatsııalyq jaǵdaıdy monıtorıngteý derekterin almasý, taldaý jáne boljaý arqyly ózara is-qımyldyń tıimdiligin arttyrýǵa, sondaı-aq ıadrolyq jáne radıatsııalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.

— Kelisim TMD-ǵa qatysýshy memleketterdiń aýmaqtaryndaǵy radıatsııalyq jaǵdaıdyń jaı-kúıi jáne onyń ózgerýi týraly derekter men aqparatty usyný jáne alý jónindegi quqyqtyq qatynastardy retteıdi, — dedi depýtat Arman Óteǵulov Senattyń jalpy otyrysynda.

Aqparattyq ózara is-qımyl jáne derekter almasý aıasynda taraptardyń ýákiletti organdary mynalardy qamtamasyz etedi:
— monıtorıng derekterimen turaqty túrde almasýyn;
— beriletin aqparattyń dáıektiligin;
— qandaı da bir kútpegen jaǵdaılar týyndaǵan kezde aqparatty berý múmkin emestigi týraly ýaqytyly habarlaýdy;
— alynǵan aqparatty tek osy kelisim aıasynda paıdalanýdy.

Palata otyrysynyń sońynda senatorlar depýtattyq saýaldaryn da joldady. Atap aıtqanda, senator Talǵat Júnisov Zerendidegi kreatıvti jáne týrıstik ortalyqtyń negizi sanalatyn tarıhı-ólketaný murajaıynyń qurylysyn qarjylandyrý máselesine nazar aýdardy. 

— Qazirgi ýaqytta qarjylandyrýdyń bolmaýyna baılanysty jobany iske asyrý is júzinde toqtatyldy. Jobany qarjylandyrý maqsatynda 2025 jyly Aqmola oblysynyń ákimdigi Ulttyq ekonomıka mınıstrligine birneshe ret bıýdjettik ótinim joldady. Alaıda, atalǵan ótinimder bıýdjet qarajatynyń tapshylyǵyna baılanysty qoldaý tappady. Aqmola oblysynyń sýbventsıonaldyǵyn jáne oblystyq bıýdjettiń shekteýli múmkindigin eskeretin bolsaq, joba áleýetti uzaq merzimdi qurylysqa aınalatyndaı. Joǵaryda aıtylǵandardyń negizinde Zerendi aýylyndaǵy vızıt-ortalyqpen biriktirilgen tarıhı-ólketaný murajaıynyń qurylysyn aıaqtaý úshin bıyl Arnaýly memlekettik qordan qarajat bólýge járdem kórsetýdi suraımyz, — dedi ol.

Al Ǵalıasqar Sarybaev joǵary oqý oryndarynyń avtonomııasyn keńeıtý qajettigine nazar aýdartty.

— Qoldanystaǵy model basqarý, ınvestıtsııa tartý, halyqaralyq yntymaqtastyqty damytý jáne ǵylymı ázirlemelerdi kommertsııalandyrý múmkindikterin shekteıdi. Saqtalyp otyrǵan ákimshilik basqarý júıesi sheshim qabyldaýda kóp merzimdi qajet etedi, ýnıversıtetterdiń jańa tehnologııalyq ózgeristerge jedel beıimdelýine múmkindik bermeıdi, — dedi depýtat.