Senat raqymshylyq jónindegi zańdy maquldady

Zańdar Memleket basshysynyń bıylǵy jyldyń naýryz aıynda jańa Konstıtýtsııanyń qabyldanýyna baılanysty keshendi qylmystyq jáne ákimshilik raqymshylyq jarııalaý týraly tapsyrmasyn iske asyrý maqsatynda bir top Parlament depýtattarynyń bastamasymen ázirlengen. Raqymshylyq jarııalaý - memlekettiń quqyǵy jáne ol mańyzdy qoǵamdyq-saıası oqıǵalarǵa oraı qabyldanatyn arnaıy shara.

- Qazaqstannyń konstıtýtsııalyq damýynyń jańa kezeńi ádilettilik, izgilik, zań ústemdigi jáne adamnyń qadir-qasıetin qurmetteý qaǵıdattaryn bekitti. Osyǵan oraı qoǵamdyq qaýiptiligi joǵary emes jekelegen quqyq buzý áreketterin jasaǵan adamdardyń túzelýine jáne qoǵamǵa qaıta beıimdelýine qosymsha múmkindik berý týraly oń sheshim qabyldanyp, arnaıy zań engizilip otyr. Raqymshylyq jaýaptylyq qaǵıdatynan bas tartýdy bildirmeıdi, kerisinshe, zańda naqty belgilengen jaǵdaılarda qoldanylatyn izgilik aktisi sanalady. Jańa Konstıtýtsııanyń qabyldanýyna baılanysty raqymshylyq jasaý týraly zań qylmystyq quqyq buzýshylyq jasaǵan adamdardyń jekelegen sanattaryna qatysty gýmanızmniń birjolǵy aktisin júrgizýdi kózdeıdi. Qylmystyq teris qylyqtar, onsha aýyr emes qylmystar jasaǵan adamdar, sondaı-aq zalal keltirýge alyp kelmegen ne ony tolyq ótegen nemese olar boıynsha azamattyq talap qoıylmaǵan aýyrlyǵy ortasha qylmystar jasaǵan adamdar qylmystylyq jaýaptylyqtan bosatylýǵa jatady, - dedi senator Murat Qadyrbek.

Budan bólek, aýyrlyǵy ortasha qylmystar jasaǵan sottalǵandardyń joǵaryda atalǵan sanattaryna jatpaıtyn, aýyrlyǵy ortasha qylmystar jasaǵan adamdarǵa negizgi jazasynyń ótelmegen nemese oryndalmaǵan bóliginiń merzimi nemese mólsheri ekiden bir bóligine qysqartylady.

Jazasyn ótep jatqan nemese ony áli oryndamaǵan adamdarǵa negizgi jazasynyń ótelmegen nemese oryndalmaǵan bóliginiń merzimderi nemese mólsherleri qylmystyq quqyq buzýshylyqpen keltirilgen zalaldy jáne ózderine qoıylǵan talapty tolyq ótegen jaǵdaıda ne olar bolmaǵan kezde:

- aýyr qylmystar boıynsha – úshten bir bóligine;

- asa aýyr qylmystar boıynsha tórtten bir bóligine qysqartylady.

Al osy sanattarǵa jatpaıtyn sottalǵan adamdarǵa negizgi jazasynyń ótelmegen nemese oryndalmaǵan bóliginiń merzimderi nemese mólsherleri:

- aýyr qylmystar boıynsha – tórtten bir bóligine;

- asa aýyr qylmystar boıynsha besten bir bóligine qysqartylady.

- Sonymen qatar, eń qaýipti qylmystar úshin qylmystyq jaýaptylyqtyń bultartpastyǵy qaǵıdaty saqtalady. Raqymshylyq - sybaılas jemqorlyq qylmystar, terrorıstik, ekstremıstik, kámeletke tolmaǵandarǵa qarsy qylmystar, azaptaýlar jasaǵan, ómir boıyna bas bostandyǵynan aıyrý taǵaıyndalǵan, adam óltirý, densaýlyqqa qasaqana aýyr zııan keltirý, memleketke opasyzdyq jasaý, sondaı-aq basqa da asa qaýipti qylmystar jasaǵan sottalǵandardyń ózge de sanattaryna qoldanylmaıdy. Osy maqsatta raqymshylyq jasaý týraly zańnyń 3-babynda raqymshylyq qoldanylmaıtyn qylmystyq quqyq buzýshylyqtardyń tizimi naqty aıqyndalady, - dedi depýtat.

Ákimshilik raqymshylyq

Qaralyp otyrǵan zańmen Qazaqstan tarıhynda alǵash ret qylmystyq raqymshylyqpen qatar, ákimshilik raqymshylyqty da júrgizý kózdelip otyr. Buǵan deıin mundaı quqyqtyq tetik respýblıkalyq deńgeıde qoldanylǵan emes, sondyqtan bul zańnyń asa mańyzdy jańalyqtarynyń biri sanalady.

- Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattary, dara kásipker retinde tirkelgen kásipkerlik sýbektileri, jekeshe notarıýstar, jeke sot oryndaýshylary, advokattar, zań konsýltanttary sanatyndaǵy jeke tulǵalar ákimshilik quqyq buzýshylyqtar úshin osy Zań qoldanysqa engiziletin kúnge oryndalmaǵan ákimshilik aıyppul túrinde qoldanylǵan ákimshilik jazadan nemese onyń osy zań qoldanysqa engiziletin kúnge oryndalmaǵan bóliginen bosatylady. Raqymshylyq qoldanylǵannan keıin, tıisti aıyppuldar boıynsha atqarýshylyq is júrgizýler toqtatylýǵa jatady. Kásipkerlik salasyna da erekshe nazar aýdarylǵan, - dedi senator.

Ákimshilik raqymshylyq qoǵamdyq qaýipsizdikke, azamattardyń ómiri men densaýlyǵyna, sondaı-aq memlekettiń múddelerine qater tóndiretin quqyq buzýshylyqtar jasaǵan adamdarǵa qoldanylmaıdy.

- Raqymshylyq jasaý týraly negizgi zańmen qylmystyq jáne ákimshilik quqyq buzýshylyqtar jasaǵan adamdarǵa qatysty raqymshylyq jasaýdy qoldaný sharttary men tártibi de retteledi. Qylmystyq jáne qylmystyq is júrgizý zańnamasyna ilespe túzetýler raqymshylyqtyń tıimdi iske asyrylýyn qamtamasyz etýge jáne sotqa deıingi tergep-tekserýdi aıaqtaý tártibin jetildirýge baǵyttalǵan. Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekske túzetýler raqymshylyq aktilerin iske asyrýdyń tıimdiligin arttyrýǵa jáne ákimshilik is júrgizýdi tsıfrlandyrýdy jetildirýge arnalǵan. Atqarýshylyq is júrgizý jáne sot oryndaýshylarynyń mártebesi, quqyq buzýshylyq profılaktıkasy máseleleri boıynsha túzetýler atqarýshylyq is júrgizýdiń tıimdiligin arttyrýdy, sondaı-aq Zań men Tártip konstıtýtsııalyq qaǵıdatyn iske asyrý jónindegi vedomstvoaralyq komıssııany qurýdy kózdeıtin normalardy qarastyrady, - dedi Murat Qadyrbek.

Eske salsaq, maýsym aıynyń basynda Parlament Májilisi atalǵan zańdardy qabyldaǵan edi. 

Buǵan deıin ákimshilik raqymshylyq 21 mlrd teńge aıyppuldy esepten shyǵarýǵa múmkindik beretini málim boldy.