Senat birqatar halyqaralyq kelisimdi qaraıdy

Sonymen, aldymen senatorlar «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Qyrǵyz Respýblıkasynyń Mınıstrler Kabıneti arasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Qyrǵyz Respýblıkasyndaǵy Elshiliginiń jáne Qyrǵyz Respýblıkasynyń Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Elshiliginiń, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasynyń Qyrǵyz Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi men Qyrǵyz Respýblıkasynyń Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi rezıdentsııalarynyń muqtajdyǵy úshin Astana qalasy men Bishkek qalasyndaǵy ǵımarattardy jáne jer ýchaskelerin ózara óteýsiz paıdalanýǵa berý týraly kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» Zańdy talqyǵa salady.

Bul qujatqa sáıkes, Qazaqstannyń Qyrǵyzstandaǵy Elshiligine aýdany 0,75 gektar jer telimi, al Qazaqstan Elshisi rezıdentsııasy úshin 0,17 gektar jer telimi bólinedi.  Al Qyrǵyzstannyń Qazaqstandaǵy Elshiligine aýdany 0,74 gektar jer telimi, Elshi rezıdentsııasy úshin 0,125 gektar jer telimi beriledi. Zań bólingen ǵımarattar men jer ýchaskelerin quqyqtyq retteýdi kózdeıdi. Kelisimdi ratıfıkatsııalaý taraptardyń múddelerine saı keledi. Qazaqstan men Qyrǵyzstan arasyndaǵy saıası dıalog pen ózara senimdi, sonymen qatar ózar is-qımyldy damytý úshin berik negiz bolady.

Palata depýtattary qaraıtyn kelesi Zań - «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Ózbekstan Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy Qazaqstan-Ózbekstan memlekettik shekarasy arqyly ótkizý pýnktteri týraly kelisimge 2006 jylǵy 4 qyrkúıektegi Hattamaǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly hattamany ratıfıkatsııalaý týraly».

Hattamaǵa 2024 jylǵy 8 tamyzda Astana qalasynda qol qoıyldy. Qujat avtokólik pýnktterin ekijaqtydan kópjaqtyǵa ózgertedi. Sondaı-aq jumys isteý tártibin jaryq ýaqyttan táýlik boıyna aýystyrady. Atalǵan shara ótkizý qabiletin arttyrýǵa, jolaýshylarǵa qolaıly jaǵdaı jasaýǵa jáne týrızmniń damýyna oń áserin tıgizedi. Bul ózgerister arasyndaǵy kólik-tranzıttik qatynasty odan ári damytýǵa óz úlesin qosady.

Senat «Qazaqstan Respýblıkasy men Halyqaralyq qaıta qurý jáne damý banki arasyndaǵy qaryz týraly kelisimdi («Ekonomıkanyń ınklıýzıvti jáne ornyqty ósýi» damý saıasatyn qarjylandyrýǵa arnalǵan ekinshi qaryz) ratıfıkatsııalaý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasy men Azııa ınfraqurylymdyq ınvestıtsııalar Banki arasyndaǵy qaryz týraly kelisimdi (Inklıýzıvti jáne ornyqty ekonomıkalyq ósý baǵdarlamasy) ratıfıkatsııalaý týraly» Zańdardy da qaraýdy kún tártibine engizip otyr. 

El Prezıdentiniń bıyl 15 mamyrdaǵy jáne 15 maýsymdaǵy Jarlyǵyna sáıkes ,jalpy somasy 154,7 mlrd japon ıenin quraıtyn qaryz týraly kelisimderge 2026 jylǵy 20 mamyrda jáne 15 maýsymda qol qoıyldy. Japon ıeni valıýtasyn tańdaýdaǵy negizgi sebep. Ol Japonııadaǵy tómen bazalyq paıyzdyq mólsherlemege jáne teńge men japon ıeni arasyndaǵy tyǵyz baılanysqa negizdeledi.

Bul qarajat ekonomıkanyń mańyzdy salalaryn qarjylandyrýdy qosa alǵanda, Úkimettiń birinshi kezektegi sharalaryn qoldaýǵa múmkindik ashady. Atalǵan bankterdiń qaryzdary, 5 jyldyq jeńildik kezeńin qosa alǵanda, 11 jyl óteý merzimimen beriledi. Tartylatyn qaryzdar boıynsha mindettemeler, usynylyp otyrǵan kelisimderde bekitilgen qarjylyq sharttarǵa sáıkes, respýblıkalyq bıýdjet qarajaty esebinen óteledi.

«Topyraqty qorǵaý týraly» Zań men oǵan ilespe qujat ta senatorlardyń súzgisinen ótedi. Qujattarǵa sáıkes, aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdegi topyraqty qorǵaý erekshelikterin reglamentteý úshin mynadaı talaptar belgilenedi:

— topyraqty qorǵaýdyń eń úzdik qoljetimdi tehnologııalaryn paıdalaný, mindetti túrde aýyspaly egisterdi engizý;

— tyńaıtqyshtardy qoldanýdyń ǵylymı negizdelgen júıesine qatań túrde sáıkestikte organıkalyq jáne mıneraldy tyńaıtqyshtardy engizý, topyraqta hımııalyq elementterdiń qaýipti mólsherde jınalýyn bolǵyzbaý;

— topyraqtyń sarqylýyna ákeletin onyń jaı-kúıine baılanysty belgili bir aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn ósirýdi shekteý.

Al «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine notarıattyq qyzmet jáne zań kómegi máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańdy notarıat týraly zańnamany jetildirý jáne notarıattyq qyzmet salasyndaǵy memlekettik baqylaýdyń tıimdiligin arttyrý maqsatynda Parlamenttiń bir top depýtaty ázirlegen. Ol notarıattyq is-áreketter jasaý kezinde zańdylyqty qamtamasyz etýge jáne notarıattyq kórsetiletin qyzmetterdiń usynylý sapasyn arttyrý úshin jaǵdaı jasaýǵa baǵyttalǵan.

Esterińizge sala ketsek, ótken aptadaǵy Senattyń jalpy otyrysynda birqatar halyqaralyq kelisim men mańyzdy zańdar maquldandy. Olardyń biri - «Qazaqstan men Ózbekstan arasyndaǵy transshekaralyq sý obektilerin birlesip basqarý jáne utymdy paıdalaný týraly kelisimdi ratıfıkatsııalaý týraly» zań.

Kelisimniń negizgi maqsaty – transshekaralyq sý resýrstaryn basqarýdyń turaqty ári tıimdi tetikterin qalyptastyrý, memleketaralyq sý sharýashylyǵy nysandarynyń qaýipsiz paıdalanylýyn qamtamasyz etý jáne sý resýrstaryn ádil ári utymdy paıdalaný. 

Sonymen qatar senatorlar «2010 jylǵy 10 jeltoqsandaǵy Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymy ujymdyq qaýipsizdik júıesiniń kúshteri men quraldary quralymdarynyń mártebesi týraly kelisimge ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkatsııalaý týraly» Zań men oǵan ilespe qujatty maquldady.

Qujatta kelisimderdiń túsindirme apparaty keńeıtilip, «tranzıt», «áýeaılaqtyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý», «aeronavıgatsııalyq qyzmet kórsetý» jáne «aeronavıgatsııalyq derekter» sekildi termındermen tolyqtyryldy. Áskerı quralymdardy Qabyldaýshy taraptyń aýmaǵyna jiberýdiń sharttary egjeı-tegjeıli aıqyndaldy. Shuǵyl den qoıý jaǵdaılary úshin áskerı tasymaldaýǵa ótinim berý merzimi úsh táýlikten bir táýlikke deıin qysqartyldy.

Maquldanǵan «Psıhologııalyq qyzmet týraly» Zań aıasynda psıhologtardyń Ádep kodeksi bekitilip, kásibı jaýapkershilik pen qupııalylyq qaǵıdattaryn saqtaý qamtamasyz etiledi. 

Psıhologııalyq kómektiń sapasyn arttyrý maqsatynda ǵylymı negizdelgen ádisterdi qoldaný talaby engizilip, mamandardyń kásibı damýyn qoldaıtyn sýpervızııa ınstıtýty qarastyrylǵan. Zańnyń mańyzdy jańalyqtarynyń biri – psıhologtardy sertıfıkattaý ınstıtýtyn engizý. Sertıfıkattaý mamannyń kásibı daıarlyǵy men biliktilik talaptaryna sáıkestigin baǵalaýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq psıhologtardyń memlekettik tizilimin júrgizý kózdelip otyr.

Al «Radıoaktıvti qaldyqtarmen jumys isteý týraly» zańda atom salasyn damytý barysynda qoǵamdy alańdatyp otyrǵan suraqtarǵa jaýap beretin, adamdardyń densaýlyǵy men ómir súrý sapasyn qorǵaıtyn senimdi quqyqtyq kepildikter qalyptastyrylǵan. Olardyń ishinde, radıoaktıvti qaldyqtarmen jumys isteý salasyndaǵy qatynastarda memleket, kásiporyndar, jergilikti bılik úshin qatań erejeler bekitilgen, sheteldik radıoaktıvti qaldyqtardy elge ákelýge tyıym salynǵan, muraǵattyq radıoaktıvti qaldyqtardy joıý tetikteri qarastyrylǵan.

Atalǵan normalar jalpy elimizdegi ekologııalyq jaǵdaıdy saýyqtyrýǵa ǵana emes, sonymen qatar, ıadrolyq synaqtardan zardap shekken óńirlerdiń damýyna oń áser etedi.