Semizdik Eýropa ekonomıkasyna jyl saıyn mıllıardtaǵan eýro shyǵyn ákeledi

Densaýlyqqa áserinen bólek, semizdik pen dene salmaǵynyń joǵary ındeksi (DSI) Eýropa ekonomıkasyna barǵan saıyn aýyr salmaq túsirip otyr. Jańa esepke sáıkes, bul jaǵdaılar tikeleı jáne janama shyǵyndar túrinde jyl saıyn mıllıardtaǵan eýroǵa baǵalanady.

Germanııa, Frantsııa, Italııa, Ispanııa, Irlandııa, Grekııa, Rýmynııa jáne Ulybrıtanııany qamtyǵan zertteýge sáıkes, joǵary DSI-diń jalpy jyldyq ekonomıkalyq shyǵyny osy elderdiń jalpy ishki óniminiń (JІÓ) 0,7-1,4%-yna teń. Zertteýdi farmatsevtıkalyq kompanııalardyń lobbıstik uıymy — Eýropalyq farmatsevtıkalyq ónerkásipter qaýymdastyǵynyń (EFPIA) tapsyrysy boıynsha Densaýlyq saqtaý ekonomıkasyn zertteý keńsesi (OHE) júrgizgen.

— Semizdikpen kúresý azamattardyń densaýlyǵy men ál-aýqatyn qorǵaý, Eýropanyń densaýlyq saqtaý júıelerin saqtaý jáne óńirdegi turaqty ekonomıkalyq ósýdi qamtamasyz etý úshin asa mańyzdy, — dedi esepti qarjylandyrǵan EFPIA bas dırektory Natalı Moll.

2024 jylǵy málimet boıynsha, Eýropadaǵy eresekterdiń 26%-y semizdikke shaldyqqan. Semizdik dene salmaǵy ındeksiniń 30 nemese odan joǵary bolýymen anyqtalady. Taǵy 30%-ynda artyq salmaq bar. Boljam boıynsha, jaǵdaı aldaǵy jyldary odan ári nasharlaýy múmkin. 2035 jylǵa qaraı álemdegi eresek turǵyndardyń jartysynda artyq salmaq bolady nemese semizdikke shaldyǵady dep kútiledi.

Eýropada eresekter arasyndaǵy artyq salmaq pen semizdiktiń taralýy 1990 jylmen salystyrǵanda 22%-ǵa ósken, al semizdik deńgeıi 75%-dan astam artqan.

Elder qansha qarjy jumsaıdy?

Esepte artyq salmaq pen semizdiktiń Eýropa ekonomıkasyna túsiretin salmaǵy óte joǵary ekeni aıtylǵan. Semizdik pen artyq salmaqqa baılanysty ekonomıkalyq shyǵyn keıbir elderdiń turǵyn úı men qorǵanys salasyna jumsaıtyn qarajatymen shamalas.

Jyl saıynǵy ekonomıkalyq shyǵyn Rýmynııada 2,5 mlrd eýrodan Germanııada 55,2 mlrd eýroǵa deıin jetedi. Ulybrıtanııada bul kórsetkish 43,2 mlrd eýrony qurasa, Ispanııa, Italııa jáne Frantsııanyń árqaısysynda shamamen 20 mlrd eýroǵa jetedi.

JІÓ-ge shaqqanda joǵary DSI-men baılanysty shyǵyn Rýmynııada 0,7%-dan Grekııa men Ulybrıtanııada 1,4%-ǵa deıin jetedi.

Germanııada bul kórsetkish 1,3%, Ispanııada 1,2%, Irlandııada 1,1% bolyp, atalǵan elderdiń qorǵanys salasyna jumsaıtyn shyǵynynan asyp túsedi.

Jan basyna shaqqanda shyǵyn Rýmynııada bir adamǵa 131 eýrodan Germanııada 662 eýroǵa deıin jetedi.

Tikeleı jáne janama shyǵyndar

Zertteý júrgizilgen segiz elde semizdik pen artyq salmaq 278 myń adamnyń ólimine sebep bolǵan. Sondaı-aq osy jaǵdaılardyń saldarynan adamdardyń jalpy 8 mln jyldyq salaýatty ómiri joǵalǵan.

Semizdiktiń ózi densaýlyqqa qatysty problema bolýmen qatar, 2-tıpti qant dıabeti, júrek-qantamyrlary aýrýlary, baýyrdyń aýrýy, onkologııalyq jáne nevrologııalyq aýrýlar, sondaı-aq sozylmaly tynys alý jáne as qorytý júıesi aýrýlary sııaqty juqpaly emes aýrýlardyń qaýip faktoryna jatady.

Osy aýrýlarǵa baılanysty tikeleı shyǵyn 100,4 mlrd eýrony quraǵan. Onyń eń úlken bóligi Germanııaǵa tıesili — 30 mlrd eýro.

Sonymen qatar esepte osy jaǵdaılarǵa janama túrde baılanysty shyǵyndardyń da edáýir ekeni kórsetilgen. Oǵan jumysqa shyqpaý, ekonomıkalyq belsendiliktiń tómendeýi, naýqastarǵa beıresmı kútim kórsetý qajettiligi jáne mezgilinen buryn qaıtys bolýdan bolatyn shyǵyndar jatady.

Esep qorytyndysy semizdiktiń aldyn alý men emdeýge qatysty burynǵy tásilder kútken nátıjege jetkizbegenin kórsetedi.

— Semizdikti qabyldaý, onyń aldyn alý, dıagnostıkasy jáne emdeý tásilderin shuǵyl túrde qaıta qaraý qajet. Bul densaýlyq saqtaý júıesine túsetin salmaqty azaıtyp, ekonomıkalyq ónimdilikti arttyrýǵa jáne qoǵamnyń turaqtylyǵyn kúsheıtýge múmkindik beredi, — dedi Natalı Moll.

Budan buryn Qytaıdyń Tszıansý provıntsııasynda semizdikpen kúreske baǵyttalǵan erekshe áleýmettik bastama qolǵa alynǵanyn jazdyq.