Semizdik sergeldeńge salmasyn desek...
ASTANA. QazAqparat - Táýelsiz sarapshylardyń sózine súıensek, elimizdegi erler men áıelderdiń 40-50 paıyzy artyq salmaqtan azap shegetin kórinedi. Tipti, elimizde 4 mıllıonnan astam adam semizdik dertine tusalǵan degen de derek bar. Al, Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń derekterine nazar salsańyz tipti tań qalarlyq. Densaýlyǵynda kináraty barlardyń 5 paıyzy ashtyqtan, qalǵan 95 paıyzy semizdikten aýrýǵa shaldyqqandar eken. Demek budan shyǵatyn qorytyndy qazaqshalap aıtqanda «ishiń aýyrsa, aýzyńdy tyı». Dóp keleri osy, dep jazady «Alash aınasy» basylymy.
Dıetologtardyń zertteýlerine súıensek: sońǵy 20 jyl kóleminde adamzat joǵary kalorııaly taǵamdardy - etti burynǵydan 4,7 ese, qant pen tuzdy - 7,8 ese, sút taǵamdaryn 7,9 ese artyq paıdalanatyn bolypty. Osy sebepten de semizdikke boı urǵandardyń salmaǵy qalypty normadan tym asyp ketken. Etti tek túsinde ǵana kóretin kedeılerge qaraǵanda turmysy táýir baılardyń arasynda baýyr tsırrozy 3,4 ese, rak aýrýlary 2,3 ese kóp ekendigi belgili boldy. Damyǵan elderde qan qysymy joǵarylar kún sanap ósip barady. Sýsamyr aýrýynyń túp tamyry semizdikten týyndaıtynyn esten shyǵarmaǵan lázim. Semizdikke aparar tóte jol - tamaqty talǵamsyz toıa ishý. Qımyl qozǵalystyń az bolýy bir orynda tapjylmaı otyryp jumys isteý de oǵan óz úlesin qosady. Al salaýatty ómir saltyn ustanyp, sportty senimdi serik etkenderge semizdik derti jolamaıtyny anyq.
Dıetolog Mádı Álıasqarovtyń aıtýynsha, eń aldymen tamaqtaný mádenıetin úırený kerek. Tańerteńgi, túski, keshki asqa ne jeý kerek sonyń bárin retteý qajet. Vıtamınderdiń mol bolǵany durys. Mysaly kópshilik keshke toıa tamaqtanǵandy unatady. Sińýi aýyr et taǵamdaryn túske aýystyrýǵa bolady... Asqazanǵa demalys qajet. Aıyna 24,36,48 saǵat ashyǵý adamnyń ishki qurylysyndaǵy jınalyp qalǵan ýly shlaktardy adamnyń zári, teri, demi arqyly qýyp shyǵyp, adamnyń búkil denesi tazalanady. Frantsýzdardy óte mádenıetti, aqyldy dep maqtaýyn asyrady ǵoı. Olar aptasyna bir ret frantsýz kúnin belgilep tańnan keshke deıin nár syzbaı ashyǵady. Osylaısha asqazandaǵy qorytylmaı qalyp ketken qaldyqtardy tolyq syrtqa shyǵýyn qamtamasyz etedi. Bul óte tıimdi ádis. Endeshe densaýlyǵyńyz óz qolyńyzda. Aýrýdy satyp alamyn deseńiz de, ashyǵamyn deseńiz de...
Ashyǵý teorııasy Ál Farabı, Gıppokrat zamandarynan bastaý alǵan. Uly ǵalym Pıfagor ǵylymnyń qupııasyna qanyqqysy kelgenderge 40 kún ashyǵýdy talap etken. Árıne, uly oıshyl ashtyqtan mı talshyqtary jaqsy qyzmet isteıtinin bilgen. Al, Keńes úkimeti kezinde P.K.Ivanovtyń tásilderin joǵary baǵalaǵan M. Kalının oǵan barlyq jaǵdaıdy jasap, onyń ádisi barlyq jerde qoldanylsyn dep buıryq bergen. Árıne, munyń bári de tekten tekke aıtylǵan emes. Ómirdiń ózinen alynǵan. Dáleldeýdi qajet etpeıtin aqsıoma.
