Semeıde bir kúnde qaıda aıaldap, ne kórýge bolady
SEMEI. KAZINFORM – Jol boıyndaǵy qonaqúılerdiń seriktes jelisimen birlesken joba aıasynda qalada bir kúndi qalaı ótkizýge jáne basty tarıhı oryndardy qalaı aralaýǵa bolatynyn Kazinform agenttigi tilshisiniń materıalynan bile alasyzdar.
Semeı – kólikti qoıa turyp, jaıaý aralaýǵa qolaıly qala. Salystyrmaly túrde shaǵyn ǵana aýmaqta bekinis qaqpasy, eski meshitter men kópesterdiń úıleri, ádebı mýzeıler men Ertis ózeniniń jaǵalaýy bir-birimen kórshiles jatyr. Sondyqtan qysqa aıaldamanyń ózi birneshe dáýirdiń kýási bolýǵa múmkindik beredi.
Saıahatty Abaı kóshesinen bastaǵan durys. Munda Semeı bekinisiniń bir bóligi – ıAmyshev qaqpasy, al jaqyn mańda Voskresensk shirkeýi saqtalǵan. Tarıhı ǵımarattar basqa qalalardaǵy sııaqty mýzeı aımaǵynda oqshaýlanbaǵan, qazirgi qala tirshiligimen óte úılesip tur. Sonyń arqasynda bir jerden ekinshi jerge qalaı ótkenińizdi ózińiz de baıqamaı qalasyz.
Odan keıingi baǵyt – Abaıdyń «Jıdebaı-Bórili» memlekettik mýzeı-qoryǵy. Bul – Qazaqstandaǵy aqynǵa arnalǵan alǵashqy ádebı-memorıaldy mýzeı. Qala keshenine sondaı-aq Abaı oqyǵan Ahmet Rıza meshit-medresesi kiredi. Mýzeıdi aralaýǵa eń kemi bir saǵat ýaqyt bólgen jón. Óıtkeni tarıhty aqynnyń jeke zattary men qoljazbalarynan ǵana emes, dúnıetanymy qalyptasqan ortany seziný arqyly tereń uǵynasyz.
Mýzeıden keıin Semeıdegi eń eski aýdandardyń biri Tatar slobodasyna barýǵa bolady. Ony «ashyq aspan astyndaǵy mýzeı» dep te ataıdy.
Munda aǵashtan salynǵan jáne qos munaraly meshitter, kópesterdiń záýlim úıleri, eski turǵyn úıler men Mýsınderdiń dıirmeni saqtalǵan. Keıbir ǵımarattarda 1957 jyly Sábıt Muqanovtyń povesi negizinde «Botagóz» fılmi túsirilgen. Ǵımarattardyń qasbetinen eski qalanyń tynysyn dóp basatyn oıýly jaqtaýlardy, qaqpalar men usaq-túıek bólshekterdi kóresiz.
Kelesi baǵytty qyzyǵýshylyǵyńyzǵa qaraı tańdaı alasyz. Ádebıetke jaqyn adamdar úshin Dostoevskıı mýzeıi durys, jazýshy munda 1857-1859 jyldary turǵan.
Ádebı ekspozıtsııa búginde jańartylyp jatyr. Biraq memorıaldy páter men kórme zaly kelýshiler úshin ashyq. Al keskindeme ónerin unatatyndarǵa eýropalyq, reseılik jáne qazaqstandyq sýretshilerdiń óner týyndylary qoıylǵan Nevzorovtar otbasy mýzeıin usynar edik.
Kúndi Ertistiń boıynda qorytyndylaǵan jón. Ózen jaǵalaýy – Semeıdiń búgingi kelbetin aıshyqtaıtyn ataqty aspaly kópirdi tamashalaýǵa taptyrmas oryn. Ýaqyt tabylyp jatsa, Beıbitshilik araly men Semeı ıadrolyq polıgonynyń qurbandaryna arnalǵan «Ólimnen de kúshti» monýmentine soǵyńyz. Osylaısha biz sý jaǵasynda serýendep qana qoımaı, tynyshtyqta oı qorytýǵa múmkindik alamyz.
Qalany odan ári aralaǵysy keletinder erteńine qaraǵaıly ormanǵa baryp, «Densaýlyq soqpaǵynan» ótse bolady. Bul baǵyt qaraǵaılar arasynda asyqpaı serýendeýge óte qolaıly. Biraq jaz mezgilinde jolǵa shyqpas buryn «Semeı ormany» mekemesiniń jumys rejımin tekserip alý mańyzdy. Óıtkeni aptap ystyq kezinde kóliktiń kirýi men serýendeýge ýaqytsha shekteý qoıylýy múmkin. Al túneý úshin Keruen Inn qonaqúıin tańdasańyz, ókinbeısiz.
Ol qalanyń soltústik shetinde, Semeı-Pavlodar tas jolynyń boıynda ornalasqan. Qonaqúıde 21 nomer bar, kúzetiletin kólik turaǵyn, kir jýý jáne dýsh qyzmetterin qonaqúıge ornalaspaı da paıdalanýǵa bolady. Aýmaqta Qazaq Oil beketinen janarmaı quıyp, Q-Café-de tamaqtanyp, Dala Market-ten keregińizdi satyp nemese elektromobılińizdi qýattap ala alasyz.
Qala ishindegi marshrýt múmkindigi shekteýli saıahatshylar úshin de yńǵaıly syzbada qurylǵan. Nysandar arasynda kólikpen júrgen jón. Erekshe qonaqtar úshin Keruen Inn qonaqúıinde beıimdelgen jýyný bólmesin, úlken kereýet pen jumys aımaǵyn qamtıtyn aýdany 25 sharshy metr arnaıy nómir qarastyrylǵan.
Tańǵy as iship, kóligińizge janarmaı quıyp, Qazaqstannyń kórnekti oryndaryn tamashalaý úshin jolǵa shyǵasyz.
