Semeı polıgonynyń jabylǵanyna 35 jyl: Prezıdenttik ortalyqta arnaıy kórme ashyldy
ASTANA. KAZINFORM — Semeı ıadrolyq synaq polıgonynyń jabylǵanyna bıyl 35 jyl. Al aqyn, saıasatker Oljas Súleımenovtiń týǵanyna 90 jyl. Osyǵan oraı QR Prezıdenttik ortalyǵynda «Polıgon únsiz qalǵanda: tarıhty ózgertken sóz» atty arnaıy kórmesi ashyldy.
Semeı polıgonynda alǵashqy atom bombasy 1949 jyly 29 tamyzda jaryldy. ıAdrolyq synaqtardan qazaq dalasynda 456 jarylys jasalyp, onyń 116-sy jer ústinde ótti. Qazaq dalasy osylaısha qyryq jyl boıy qasiret shekti.
1989 jyly qurylǵan «Nevada-Semeı» halyqaralyq antııadrolyq qozǵalysy halyqtyq dıplomatııanyń tıimdi quralyna aınaldy. Bul qozǵalystyń kóshbasshysy Oljas Súleımenovtiń qyzmeti qoǵamdyq sanany oıatýda jáne memlekettik sheshimderdiń qabyldanýyna yqpal etýde sheshýshi ról atqardy.
Al 1991 jylǵy 29 tamyzda Semeı ıadrolyq synaq polıgonyn jabý týraly tarıhı Jarlyqqa qol qoıdy. Bul adamzat tarıhyndaǵy erikti túrde ıadrolyq arsenaldan bas tartýdyń jáne álemdegi eń iri polıgondardyń birin jabýdyń tuńǵysh úlgisi boldy. 2010 jyly Birikken ulttar uıymy Qazaqstannyń usynysymen 29 tamyzdy ıadrolyq synaqtarǵa qarsy is-qımyldyń halyqaralyq kúni dep jarııalady.
Kórmeniń maqsaty — Semeı polıgonynyń zardabyn jáne Oljas Súleımenovtiń qoǵamdyq murasyn tanystyrý. Kórmege Prezıdenttik ortalyq qorlarynan alynǵan 150-den astam eksponat qoıyldy.
— Bul kórmeniń materıaldary Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti ortalyǵynyń arhıvi, mýzeıi jáne kitaphanasynyń qorynan alyndy. 30 jylǵa jýyq ýaqyt boıy osy qorlarda jınaqtalyp, júıelengen materıaldar búgin alǵash ret kópshilik nazaryna usynylyp otyr. Kórmede Semeı ıadrolyq synaq polıgonynyń qurylýy, onda 40 jyl boıy júrgizilgen ıadrolyq synaqtar jáne onyń zardaptary týraly tarıhı derekter men mańyzdy málimetter qamtylǵan. Sondaı-aq polıgonnyń jumysyn toqtatý týraly tarıhı Jarlyqqa qatysty qujattar da kópshilik nazaryna usynyldy, — dedi QR Prezıdenttik ortalyǵy ekspozıtsııalardy jáne kórmelerdi uıymdastyrý qyzmetiniń jetekshi sarapshysy Láıla Omarova.
Ekspozıtsııada «Nevada–Semeı» antııadrolyq qozǵalysynyń tarıhy, onyń qyzmeti jáne ıadrolyq synaqtardan zardap shekken azamattardyń taǵdyry týraly materıaldar bar. Sonymen qatar polıgon zardabyn óz shyǵarmashylyǵynda beınelegen sýretshi Káripbek Kúıekovtiń týyndylary da kórmege qoıyldy.
Aıta keteıik, jaqynda «Jasyl Nobel» ıegeri Semeı polıgonyn zertteý tarıhymen bólisti.
