Semeı qoqystan qashan qutylady

Áńgime neden bastaldy?

2019 jyly Semeıdegi qoqys máselesin sheshý úshin úlken joba qolǵa alynǵan. Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimdigi (Ol kezde Semeı ShQO quramynda), Semeı qalasynyń ákimdigi, «Keleshek» kommýnaldyq kásiporny jáne Eýropalyq qaıta qurý jáne damý banki tórtjaqty kelisimge qol qoıǵan. Sol jobanyń quny 6,8 mlrd teńgeni qurady.

Onyń 3,83 mlrd teńgesi EQDB nesıesi arqyly berilýi tıis bolǵan. Qalǵany oblys pen qala bıýdjetinen bólinýi kerek edi.

Jospar da jaman bolmaǵan. Eski polıgondy jabý, rekýltıvatsııa jasaý, jańa polıgon salý, qoqys suryptaý stantsııasyn iske qosý jáne jobalaý jumystaryna jergilikti qadaǵalaý júrgizý qarastyrylǵan. Biraq joba sol kúıi iske aspady.

- Keıinnen jergilikti bıýdjetke eleýli qarjylyq júkteme túsiretin iri kólemdegi kredıttik mindettemelerden bas tartýǵa baılanysty jobany iske asyrý toqtatylǵan, - dep jaýap berdi Kazinform tilshisine Abaı oblysynyń tabıǵı resýrstar jáne tabıǵat paıdalanýdy retteý basqarmasynyń basshysy Marat Temirjanov.

Alaıda másele munymen toqtamady. Keıin «Operator ROP» esebinen 1,6 mln eýroǵa qoqys suryptaý jelisi satyp alynǵan. Biraq ol da iske qosylmaı qalǵan.

- Qazir bul jabdyq «Hazıpov R.S.» JK óndiristik bazasynyń aýmaǵynda tur. 2024 jylǵy 5 qyrkúıekte Semeı qalasynda QTQ-ny bólek jınaý jáne suryptaý júıesin engizý jobasy aıasynda zańnama talaptarynyń saqtalýy máseleleri boıynsha sáıkestik aýdıti júrgizildi. Jabdyqty jetkizýshi kompanııa júrgizgen tehnıkalyq tekserý nátıjesinde jabdyqtyń úsh jyl boıy eshqandaı qorǵanyssyz ashyq aspan astynda jatqandyǵy anyqtaldy. Sonyń saldarynan barlyq aǵash jáshik shirip, ásirese elektrlik jabdyqtardyń edáýir bóligi qaıta paıdalanýǵa jaramsyz kúıge túsken. SABO jáne basqa da kommertsııalyq jabdyqtardyń qaptamalary búlinip, keıbir elektrlik jáne mehanıkalyq bólshekterge ylǵal kirgen. Sonymen qatar birqatar mehanıkalyq jáne elektrlik materıaldardyń jetispeıtini anyqtaldy. Atalǵan jabdyqty qaıta paıdalaný úshin qajetti qosalqy bólshekterdi satyp alý jáne montajdaý jumystaryna shamamen 512 mln teńge (975 000 eýro) kóleminde qarajat qajet, - deıdi Marat Temirjanov.

Memleket qarjysyna alynǵan qymbat jabdyqtyń nege bulaı qaraýsyz qalǵany týraly naqty jaýap ala almadyq. Al Semeı áli kúnge deıin burynǵy polıgonmen ómir súrip jatyr.

Jalǵyz polıgonnyń jaǵdaıy máz emes

Qazir qalada qoqys kómetin jalǵyz polıgon jumys isteıdi. Ol jeke kásipkerge tıesili.

Polıgonnyń ekologııalyq ruqsaty bıyl aıaqtalady. Biraq jańa nysan daıyn bolmaǵandyqtan, ruqsat merzimin uzartý máselesi qarastyrylyp jatyr.

Jergilikti bılik jańa polıgon salynbaı turyp eskisin jabýǵa bolmaıdy dep otyr. Óıtkeni onda 350 myńnan astam turǵyny bar qala qoqys daǵdarysyna tap bolýy múmkin. Al jańa polıgonnyń taǵdyry ázirge belgisiz.

- Semeı qalasynda qatty turmystyq qaldyqtarǵa arnalǵan jańa zamanaýı polıgon salý maqsatynda qala ákimdiginiń qaýlysymen jalpy aýmaǵy 100 gektar jer ýchaskesi bólindi. 2024 jyly joba boıynsha jobalyq-smetalyq qujattama ázirlenip, memlekettik saraptamanyń oń qorytyndysy alyndy, - dep habarlady oblys ákimdiginen.

Biraq qurylys jumystary áli bastalmaǵan. Sebebi qarjy máselesi sheshilmeı tur. Qazir jobany «Qazaqstannyń ónerkásipti damytý qory» arqyly qarjylandyrý jospary qarastyrylyp jatyr eken. Qarjy kádege jaratý tólemderi esebinen jeńildetilgen lızıng arqyly berilmek. Soǵan qaramastan, polıgondy 2027 jyldyń jeltoqsanynda paıdalanýǵa berý josparlanyp otyr. Qazirgi tańda Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń qatty turmystyq qaldyqtar polıgondaryn salý jobalaryn jeńildetilgen qarjylandyrýdy kózdeıtin arnaıy qaýlysy qabyldanǵan.

Qoǵamdyq tyńdaý ótkizilmegen

Taǵy bir mańyzdy másele - osy ýaqytqa deıin joba boıynsha qoǵamdyq tyńdaý ótkizilmegen. Ekologııalyq ruqsat ta áli daıyn emes. Buny oblys bıligi de rastap otyr.

- Qalamyzda qoqys máselesi jyldar boıy sheshimin tappaı keledi. Bir joba toqtaıdy, ekinshisi sozylady, úshinshisine aqsha jetpeı qalady. Al ýaqyt ótip jatyr. Qaladaǵy turǵyndar sanymen qatar qoqys ta kóbeıýde, - deıdi semeılik Sandýǵash Toqtarbekova (aty-jóni ózgertilip berildi).

Abaı oblystyq qoǵamdyq keńesiniń múshesi Rollan Mashpıevtiń aıtýynsha, jańa qoqys polıgonyn salýda eń aldymen qaýipsizdik máselesi eskerilýi tıis.

- Polıgon áýejaıdan alys ornalasýy kerek. Bul eń basty talaptyń biri. Sonymen qatar turǵyndardyń qoqys tastaý mádenıetin qalyptastyrý da mańyzdy. Buryn qala aýmaǵyndaǵy beıbereket úıilgen qoqystar keıin polıgonǵa tasylyp tógildi. Keı jaǵdaıda adamdar qatty turmystyq qaldyqtardy retsiz úıe bergen. Sondyqtan jańa polıgon barlyq sanıtarlyq jáne ekologııalyq normalarǵa saı bolýy qajet. Eń mańyzdysy oryn tańdaý kezinde qoǵamdyq tyńdaý ótkizilip, halyqtyń pikiri eskerilýi tıis, - deıdi Rollan Mashpıev.

Osy rette, Abaı oblysynyń tabıǵı resýrstar jáne tabıǵat paıdalanýdy retteý basqarmasynan polıgonnyń ornalasý orny qandaı krıterııler negizinde tańdalǵanyn surap kórdik.

- Polıgon ornalasatyn oryndy anyqtaý kezinde negizgi krıterıılerdiń biri onyń Semeı áýejaıynyń 13 shaqyrymdyq shekteý aımaǵynan tys ornalasýyn qamtamasyz etý boldy. Bul talap avıatsııalyq qaýipsizdikti saqtaý, qustardyń shoǵyrlaný qaýpin tómendetý jáne áýe kemeleriniń ushý-qoný qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda eskerildi. Jańa polıgon paıdalanýǵa berilgenge deıin qoldanystaǵy polıgonnyń jumysy ekologııalyq talaptar men ruqsat qujattaryna sáıkes júzege asyrylatyn bolady. Qazirgi jaǵdaıda Abaı oblysynyń ortalyǵynda ekologııalyq jáne sanıtarlyq normalarǵa tolyq sáıkes keletin jańa polıgon salý asa mańyzdy ári ózekti mindet bolyp otyr, - deıdi basqarma basshysy Marat Temirjanov.

Eske salsaq, osyǵan deıin Qazaqstan boıynsha 411 ruqsat etilmegen qoqys polıgony anyqtalǵany habarlanǵan.