Saılaý qarsańyndaǵy anonımdi saýalnamalar qoǵamdyq pikirdi burmalaýy múmkin
ASTANA. KAZINFORM — Jalǵan aqparatqa qarsy ortalyq anonımdi onlaın-saýalnamalardyń qaýipti ekenin eskertti. Al saılaý qarsańynda zańsyz saýalnama júrgizgender jaýapqa tartylady.
Saılaý naýqany qarsańynda áleýmettik jelilerde qoldanýshylardan kimge daýys berýdi josparlaıtynyn, qaı partııaǵa senim bildiretinin nemese eldegi saıası ahýalǵa qatysty pikirin suraıtyn anonımdi saýalnamalar tarala bastady.
Alǵashqy qaraǵanda mundaı saýalnamalar qoǵamdyq pikirdi zertteýdiń qarapaıym quraly sııaqty kórinýi múmkin. Alaıda is júzinde olardyń basym bóligi qoǵamdyq pikirdi anyqtaýǵa emes, ony qalyptastyrýǵa baǵyttalady.
— Mundaı jarııalanymdardyń negizgi maqsaty — belgili bir kózqarasty qoǵamnyń basym bóligi qoldap otyrǵandaı áser qalyptastyrý. Bul úshin bottar jelisi, trollder fabrıkalary nemese onlaın-saýalnamalardaǵy daýystardy jasandy túrde kóbeıtýge múmkindik beretin «astrotýrfıng» servısteri paıdalanylýy múmkin. Nátıjesinde kez kelgen adam qajetti nátıjeni is júzinde «satyp alyp», ony kópshiliktiń shynaıy pikiri retinde kórsete alady. Bul — adamnyń kópshilik ustanǵan kózqarasqa beıim turatyn belgili psıhologııalyq tásil. Sondyqtan manıpýlıatorlar qoǵamnyń shynaıy pikirin bilýge emes, aldymen «kópshilik qoldap otyr» degen ıllıýzııany jasap, keıin sony qoǵamdyq kóńil-kúıdiń «dáleli» retinde usynýǵa tyrysady, — dep túsindirdi ortalyq mamandary.
Sonymen qatar mundaı saýalnamalardy uıymdastyrýshylar olardyń nátıjesiniń shynaıylyǵyna eshqandaı jaýap bermeıdi. Olar daýys berýge naqty kimniń qatysqanyn, bir paıdalanýshynyń qansha ret daýys bergenin, nátıjelerdiń qoldan burmalanǵanyn, irikteýdiń qandaı qaǵıdatpen júrgizilgenin nemese alynǵan derekterdiń azamattardyń naqty pikirin qanshalyqty kórsetetinin dáleldeı almaıdy. Sol sebepti de saılaý kezeńinde qoǵamdyq pikirge saýalnama júrgizý tártibi Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasymen qatań retteledi.
«Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýtsııalyq zańynyń 28-babynyń 9-tarmaǵyna sáıkes, qoǵamdyq pikirge saýalnama júrgizýge áleýmettik zertteýler salasynda keminde 5 jyl tájirıbesi bar jáne bul týraly Qazaqstan Respýblıkasynyń Ortalyq saılaý komıssııasyn aldyn ala habardar etken zańdy tulǵalar ǵana quqyly.
2026 jylǵy 22 shildedegi jaǵdaı boıynsha Qazaqstan Respýblıkasy Ortalyq saılaý komıssııasyna qoǵamdyq pikirge saýalnama júrgizý týraly, tıisti qujattardyń kóshirmeleri qosa usynylǵan, 6 zańdy tulǵadan habarlama kelip túsken. Olar:
1. «Eýrazııalyq ıntegratsııa ınstıtýty» JShS
2. «DATAmetrics» JShS
3. «Qoǵamdyq saıasat ınstıtýty» jeke mekemesi
4. «Keshendi áleýmettik zertteýler ınstıtýty — Astana» JQ («SOTsIS-A» IKSI QQ)
5. «Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýty» KEAQ
6. «Demokratııa ınstıtýty» ǵylymı-zertteý qaýymdastyǵy» QB.
Atalǵan uıymdar ǵylymı negizdelgen zertteý ádisterin qoldanady, zertteý ádisnamasyn, irikteý kólemin, statıstıkalyq qatelik shegin jarııalaıdy jáne usynylǵan derekterdiń durystyǵyna jaýap beredi.
— QR Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksiniń 120-babyna sáıkes, saılaý zańnamasynyń talaptaryn buza otyryp qoǵamdyq pikirge saýalnama júrgizgeni, sondaı-aq onyń nátıjelerin mindetti málimettersiz nemese zańda belgilengen talaptardy buza otyryp jarııalaǵany úshin jaýaptylyq kózdelgen. Eger áleýmettik jelilerde kópshiliktiń pikiri retinde usynylǵan anonımdi saýalnamalardy kórseńiz, olardyń nátıjesine synı turǵydan qarańyz. Shynaıy áleýmettanýlyq zertteý daýystar sanymen emes, ǵylymı ádisnamaǵa, ashyqtyqqa jáne tekseriletin derekterge negizdeledi. Al onlaın-saýalnamalardaǵy nátıjelerdi sanaýly mınýttyń ishinde jasandy túrde ózgertýge bolady, — dep eskertti Jalǵan aqparatqa qarsy is-qımyl ortalyǵy.
Osydan buryn Quryltaı saılaýy aldynda jalǵan akkaýnttar men feık aqparat kóbeıgenin jazǵanbyz.
