Saılaý-2026: JI qoldaný sharty, feıkpen kúres jáne partııalar básekesi
ASTANA. KAZINFORM - Saılaý naýqanynyń alǵashqy kezeńinde tsıfrlyq platformalardyń yqpaly artyp, jasandy ıntellektini jaýapkershilikpen paıdalaný men jalǵan aqparattyń aldyn alý ózekti máselege aınaldy. Sarapshylar mundaı ózgerister saıası básekeniń sıpatyna da áser etip otyrǵanyn aıtady. Olardyń pikirinshe, bul partııalardyń baǵdarlamasy men ashyq kommýnıkatsııasyna qoıylatyn talapty kúsheıtti.
Elordada ótken «SAILAÝ-2026: medıa jáne tsıfrlyq platformalar» sarapshylyq alańynda tsıfrlyq tehnologııalardyń saıası kommýnıkatsııaǵa áseri, jasandy ıntellektini saılaýaldy úgit-nasıhatta qoldaný, jalǵan aqparatpen kúres jáne elektoraldyq úderisterdiń jańa protsesteri talqyǵa tústi.
Jıynda QR Prezıdenti janyndaǵy QSZI dırektory Jandos Shaımardanov tsıfrlyq tehnologııalar men jasandy ıntellekt saıası kommýnıkatsııanyń sıpatyn ózgertip jatqanyn aıtty. Degenmen, onyń sózinshe, saılaý úderisindegi negizgi faktor áli de azamattardyń aqparatqa degen senimi bolyp qala beredi. Osyǵan baılanysty jasandy ıntellektini jaýapkershilikpen qoldaný jáne saılaýshylardy qorǵaý tetikterin damytý aldaǵy elektoraldyq tsıklderdegi mańyzdy mindetterdiń biri sanalady. Ol bul rette jańa zańnamalyq talaptardyń da erekshe mańyzǵa ıe ekenin atap ótti. Máselen, budan bylaı JI kómegimen jasalǵan kontent mindetti túrde tańbalanatyn bolady.
– Mundaı talap shilde aıynda kúshine engen Tsıfrlyq kodekste bekitildi. Osylaısha, Tsıfrlyq kodeks jasandy ıntellektini qoldanýǵa jańa múmkindiktermen qatar, naqty talaptar da engizilip otyr. Bul talapty saılaýaldy úgit kezinde jáne túrli aqparattyq naýqandarda eskerý qajet. Kontenttiń jasandy ıntellekt kómegimen ázirlengeni kórsetilýi kerek. Bul azamattardyń sanaly tańdaý jasaýyna jáne aqparattyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etýge yqpal etedi, – dedi spıker.
Sonymen qosa ol sarapshylyq alańnyń maqsaty – saılaý naýqanyna qatysty mańyzdy protsesterdi taldap, medıa men jańa tehnologııalardyń elektoraldyq protseske yqpalyn baǵalaý ekenin atap ótti.
– Biz eshbir saıası partııany qoldamaımyz. Bizdiń mindet – ótip jatqan úderisterdi baqylaý, taldaý jáne aldaǵy úrdisterdi baǵalaý. Búgin medıa, jasandy ıntellekt pen tsıfrlandyrýdyń saılaý naýqany men saıası partııalardyń qyzmetine yqpalyn talqylaımyz, – dedi Jandos Shaımardanov.
Sondaı-aq ol qazirgi saılaý naýqanynda dástúrli úgit quraldarymen qatar tsıfrlyq platformalardyń róli artyp kele jatqanyna toqtaldy.
– Saıası partııalar áleýmettik jeliler men tsıfrlyq platformalarda óte belsendi. Muny jaqsy úrdis dep sanaımyn. Buǵan áleýmettik zertteýlerdiń nátıjeleri de dálel. Máselen, teledebat kezinde ótken onlaın daýys berýge 20 myńǵa jýyq kórermen qatysty, – dedi ol.
Tsıfrlyq platformalar zańnama talaptaryn saqtaýy tıis
Budan bólek QR Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý vıtse-mınıstri Baqtııar Muhametqalıev te jasandy ıntellekt kómegimen daıyndalǵan kontentti mindetti túrde tańbalaý, ony quqyqtyq retteý jáne azamattardyń tsıfrlyq saýattylyǵyn arttyrý máselelerine toqtaldy. Sonymen qatar ol jeke derekterdi qorǵaý mádenıetin kúsheıtý jáne osy baǵytta halyqaralyq tsıfrlyq platformalarmen ózara is-qımyldy damytý qajettigin aıtty.
– Qazaqstanda jumys isteıtin TikTok, YouTube jáne basqa da tsıfrlyq platformalar ulttyq zańnama talaptaryn, sonyń ishinde jasandy ıntellekt kómegimen jasalǵan kontentti taratýǵa qatysty normalardy saqtaýǵa mindetti. Bul talaptar kontent avtorlaryna ǵana emes, Qazaqstan aýmaǵynda qyzmet kórsetetin tsıfrlyq platformalarǵa da qatysty. TikTok Qazaqstanda resmı túrde jumys isteıdi. Basqa platformalardyń elimizde keńsesi bolmaýy múmkin. Degenmen zańdy tulǵa retinde olar da Qazaqstan zańnamasynyń talaptaryn saqtaýǵa mindetti, – dedi vıtse-mınıstr.
Baqtııar Muhametqalıevtiń aıtýynsha, jasandy ıntellekt arqyly jasalǵan kontentti tańbalaý saılaý naýqany kezinde ǵana emes, kúndelikti ómirde de mańyzdy. Sebebi sońǵy ýaqytta JI kómegimen jasalatyn jalǵan aqparat pen alaıaqtyq áreketter kóbeıip keledi.
Feık taratýshylar qandaı taqyryptarǵa nazar aýdarady
Sondaı-aq QR Prezıdenti janyndaǵy Ortalyq kommýnıkatsııalar qyzmetiniń Jalǵan aqparatqa qarsy kúres ortalyǵynyń basshysy Rýslan Bekarslanov jalǵan aqparatpen kúreste resmı aqparattyń jedel jarııalanýy mańyzdy ekenin atap ótti.
– Ár memlekettik organ óz quzyretindegi aqparatty birinshi bolyp jarııalaýy kerek. Óıtkeni eshkim sol vedomstvonyń ózinen artyq ári jedel aqparat bere almaıdy. Eger resmı túsindirme keshikse, onyń ornyn qaýeset pen túrli joramal basady, – dedi ol.
Sonymen qosa ortalyq basshysy feık taratýshylar qandaı taqyryptardy qoldanatynyna da toqtaldy. Onyń sózinshe, olar halyqtyń nazaryn kóp aýdaratyn taqyryptardy paıdalanady.
– Eń kóp burmalanatyn taqyryptardyń qatarynda áleýmettik tólemder, densaýlyq saqtaý, qarjy jáne qaýipsizdik bar. Sáıkesinshe, osy salalarǵa jaýapty Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi, Densaýlyq saqtaý mınıstrligi, Іshki ister mınıstrligi, Qorǵanys mınıstrligi jáne Energetıka mınıstrligi jalǵan aqparattyń nysanasyna jıi aınalady. Óıtkeni dál osy máseleler qoǵam úshin mańyzdy. Sondyqtan jalǵan aqparat taratýshylar da adamdardyń emotsııasyna áser etetin osyndaı taqyryptardy qoldanady, – dedi ortalyq basshysy.
Sondyqtan da onyń sózinshe, faktchekıng mádenıetin damytý jáne qoǵamnyń aqparatty synı qabyldaý daǵdylaryn qalyptastyrý mańyzdy.
Aqparattyq ımmýnıtetti kúsheıtý qajet
Saıasattanýshy Ǵazız Ábishevtiń de pikiri osyǵan saıady. Ol feıktermen kúresý úshin halyqtyń aqparattyq ımmýnıtetin kúsheıtý qajettigin aıtty.
— Basty másele - qoǵamnyń aqparattyq ımmýnıtetin qalyptastyrý jáne memlekettiń kez kelgen feıkke shynaıy, ashyq ári jedel jaýap berýge daıyn bolýy. San túrli taqyrypqa qatysty jalǵan aqparat taralýy múmkin. Alaıda shynaıy aqparat ýaqytynda jarııalansa, qoǵam ony kúndelikti ómirdegi tájirıbesimen salystyryp, aqıqatqa ońaı kóz jetkizedi, - dedi ol.
Spıkerdiń aıtýynsha, jalǵan aqparat jekelegen daǵdarystarǵa sebep bolýy múmkin. Alaıda muny syltaýratyp, barlyq aqparat kózin shekteýge nemese túrli pikirge tosqaýyl qoıýǵa bolmaıdy.
Onyń pikirinshe, synı oılaýy joǵary adamdar ýaqyt óte kele daýryqpa taqyryptarǵa, jalǵan aqparatqa nemese shuǵyl áreket etýge shaqyratyn habarlamalarǵa sene bermeıdi. Mundaı aqparatty adamdar elemeı óte bastaıdy, óıtkeni olarda aqparattyq ımmýnıtet qalyptasady.
Sarapshynyń aıtýynsha, erkin ári damyǵan aqparattyq ortada da qoǵam ýaqyt óte kele senimdi aqparat kózderin aıqyndaıdy. Adamdar kúmándi aqparatqa tap bolǵan kezde, ony sol derekkózder arqyly tekserýge tyrysady.
Naýqannyń basty jańalyǵy - partııalar quramynyń jańarýy
Sarapshylardyń aıtýynsha, tsıfrlyq ortadaǵy ózgerister saıası partııalardyń saılaý naýqanyn júrgizý tásilin de ózgertip otyr. Máselen, saıasattanýshy Talǵat Qalıev qazirgi saılaý naýqanynda partııalar arasyndaǵy báseke jańa deńgeıge kóterilgenin aıtyp, olardyń dástúrli úgitten góri baǵdarlamalar men qoǵamdyq mańyzy bar máseleler tóńiregindegi ashyq pikirtalasqa kóbirek kóńil bóle bastaǵanyn jetkizdi.
— Úgit-nasıhattyń alǵashqy kúnderiniń ózinde saıası kúshter arasynda pikirtalas bastaldy. Onda parlament jumysynyń tıimdiligi, kásipkerlerdiń múddesin qorǵaý jáne bıznestiń saıasattaǵy róli talqylandy, - dedi ol.
Spıkerdiń pikirinshe, bul saıası básekeniń kúsheıip kele jatqanyn kórsetedi.
— Partııalar óz baǵdarlamalaryn usynyp qana qoımaı, qoǵam damýynyń ózekti máseleleri boıynsha ustanymdaryn ashyq qorǵaýǵa daıyn ekenin baıqatyp otyr, — dedi saıasattanýshy.
Sondaı-aq partııalardaǵy kadrlyq jańarý qoǵamnyń jańa ıdeıalar men jańa tulǵalarǵa suranysyn kórsetetinin aıtty.
— Qazirgi naýqannyń basty trendi - partııalar quramynyń jańarýy. Kóp saıası uıymda basshylyq birtindep jańa býyn saıasatkerlerine aýysyp jatyr. Bul partııalarǵa jańa ıdeıalar usynýǵa, jaqtastarynyń qataryn keńeıtýge jáne Quryltaıdyń aldaǵy jumysynyń zamanaýı kún tártibin qalyptastyrýǵa múmkindik beredi, - dedi Talǵat Qalıev.
Talǵat Qalıevtiń pikirinshe, bul ózgerister Qazaqstannyń partııalyq júıesi birtindep jańa kezeńge ótip jatqanyn kórsetip otyr. Munda endi saıası tájirıbemen qatar qoǵamnyń jańa suranystaryna jaýap berip, tıimdi sheshimder usyna bilý qabileti de mańyzdy ról atqarady.
Baǵdarlama ǵana emes, kandıdattyń bolmysy da mańyzdy
Eýrazııalyq ıntegratsııa ınstıtýtynyń dırektory Orazǵalı Selteev te partııalyq tizimderge kóptegen jańa tulǵa engenin, sonyń nátıjesinde zań shyǵarýshy organnyń quramy edáýir jańaratynyn atap ótti.
– Saılaýshylar úshin eń mańyzdysy – kandıdattyń kásibı biliktiligi ǵana emes, onyń qandaı adam ekeni. Adamdar kandıdattyń kásibı biliktiligi men quzyretin ǵana emes, onyń adamgershilik qasıetteri qandaı, qandaı qundylyqtardy ustanatynyn da bilgisi keledi, – dedi spıker.
Sonymen qatar onyń sózinshe, saılaýshylar úgit-nasıhat kezinde saıası kúshterdiń bergen ýádelerin oryndaý qabiletine jáne olardyń uıymdastyrýshylyq áleýetine de erekshe mán bere bastady.
Al «Qoǵamdyq kelisim» RMM basqarma basshysy Eldos Jumaǵulovtyń aıtýynsha, qazaqstandyqtardy jas ereksheligine qaramastan tıimdi memlekettik basqarý, ádilettilik, qaýipsizdik jáne eldiń damýyna úles qosýǵa degen ortaq umtylys biriktiredi.
– Ashyq saıası básekeniń kúsheıýi azamattardyń sanaly tańdaý jasaýyna yqpal etip, partııalardyń saılaýaldy baǵdarlamalarynyń sapasyna, ustanymdarynyń naqtylyǵy men jarııa kommýnıkatsııasyna qoıylatyn talaptardy kúsheıtedi, - dedi Eldos Jumaǵulov.
Azamattardyń úshten ekisi naqty bir saıası partııaǵa daýys berýge nıetti
Al QR Prezıdenti janyndaǵy QSZI bas ǵylymı qyzmetkeri Aıgúl Zabırova elektoraldyq kóńil kúıge júrgizilgen zertteý nátıjelerin tanystyrdy. Zertteý derekterine sáıkes, qazaqstandyqtardyń basym bóligi saılaýǵa qatysýǵa daıyn, al azamattardyń úshten ekisi naqty bir saıası partııaǵa daýys berýge nıetti.
– Qoǵamnyń negizgi suranysy – turaqtylyqty saqtaý, kúndelikti máselelerdi tıimdi sheshý jáne partııalardyń halyqpen tikeleı dıalog ornatýy. Sonymen qatar saılaýshylardyń tańdaýy saıası básekeniń deńgeıine jáne jeti partııanyń óz baǵdarlamalary men ıdeologııalyq ustanymdaryn qanshalyqty senimdi usyna alatynyna baılanysty bolady, - dedi QSZI ol.
Sondaı-aq onyń aıtýynsha, zertteý barysynda azamattarǵa «Eger saılaý aldaǵy jeksenbide ótse, daýys berýge barar ma edińiz?» degen suraq qoıylǵan. Respondentterdiń tórtten úshi saılaýǵa mindetti túrde qatysatynyn aıtqan.
– Bul qazirgi saılaý naýqany barysynda saıası partııalardyń qandaı baǵdarlama, platforma men ıdeologııa usynatyny mańyzdy ekenin kórsetedi. Degenmen túpkilikti sheshimdi 23 tamyzda saılaý ýchaskesine keletin saılaýshy qabyldaıdy, - dedi Aıgúl Zabırova.
Osylaısha, sarapshylar qazirgi saılaý úderisiniń sapasy tek zańnamalyq ózgeristerge ǵana emes, aqparattyq senimge, jaýapty tsıfrlyq ortaǵa jáne azamattardyń belsendi qatysýyna da táýeldi degen ortaq pikirge keldi.
Aıta keteıik, buǵan deıin saıası partııalardyń alǵashqy pikirsaıysy qalaı ótkenin qorytyndylaǵan edik.
