SAILAÝ-2015: Kandıdat Á.Qusaıynov Shyǵys Qazaqstan oblysynyń jurtshylyǵymen kezdesti

QR Prezıdenttigine kandıdat kezdesý qatysýshylaryna óz saılaýaldy tuǵyrnamasyn tanystyryp, onyń negizgi baǵyty - ekologııa jáne ónerkásiptik qaýipsizdik máselesi jaıynda baıandap berdi.

«Sońǵy júzjyldyqta ónerkásiptik óndiristiń ósýimen tabıǵı orta lastanyp, shıkizat qorynyń tapshylyǵy syndy máseleler týyndaýda. Qazir adam ózine tanys ári qoljetimdi barlyq resýrstardy ıgerip, úırenip aldy. HH ǵasyrda ıgerilgen paıdaly qazbalardyń kólemi budan burynǵy jalpy órkenıet tarıhyndaǵy óndiris kólemnen asyp túsedi», - dedi Á.Qusaıynov.

Budan ári QR Prezıdenttigine kandıdat adamzattyń jaǵymsyz qyzmetiniń saldaryn mysalǵa keltirdi.

Máselen, halyq sanymen salystyrǵanda, energııa tutyný - 3 esege, mıneraldyq resýrstardy ıgerý 2 esege artyp otyr. Taý-ken ónerkásibi jyl saıyn adam basyna shaqqanda 40 tonnadan asa ónim óndiredi. Kómir óndirý kezinde jyl saıyn 1 mlrd sharshy metrge jýyq qajetsiz taý jynystary qoparylady.

50 jylda ǵalamshardaǵy ósimdikter men janýarlar túrleri úsh esege kemigen. Eýropanyń ózinde olardyń 17 myń túri joıylyp ketti. Jalpy, Jer sharynda jyl saıyn jan-janýarlardyń 30 myńǵa jýyq túri joıylady. Jerorta teńizindegi flora men faýna úsh esege azaıdy. Sońǵy 45 jylda jabaıy ańdar men ósimdikter sany 25-30%-ǵa kemıdi. Jyl saıyn adam balasy janýarlardyń 1%-yn joıyp otyr.

Osyndaı qanaǵatsyz áreketiniń kesiri aınalyp kelgende adamnyń ózine úlken soqqy bolyp tııýde. Sondaı-aq álem muhıttaryna, klımatqa, janýarlar men ósimdik álemine úlken qaýip tóndirdi.

Kandıdattyń aıtýynsha, qazirdiń ózinde qorshaǵan ortanyń paıdaly ekologııalyq qasıetteri úlken ózgeriske ushyrap, álemdik qaýymdastyqtyń tutastyǵy men órkenıettiń damýyna qaýip tóndirip tur.

«Adam tabıǵat pen ózin qutqarý úshin ne isteý qajettigin qazirden oılastyrǵany durys. Ásirese, joıylyp ketýge jaqyn turǵan janýarlar men ósimdikterdi qorǵaý kerek dep esepteımin. Olardyń azaıýyna sebep bolyp otyrǵan azyq-túlikten bas tartý qajet. Osy oraıda ekologııalyq bilimdi keńeıtip, damytý mańyzdy. Búginde ekologııany óz úıimiz týraly ǵylym retinde qabyldap, sezinýimiz kerek. ıAǵnı, bıosfera, onyń damý ereksheligi men bul protsestegi adamnyń rólin jaqsy túsingenimiz jón. Osy jerde ekologııa salasyndaǵy ǵylymı zertteýlerdi kóbeıtý qajettigi týyndaıdy», - dedi kandıdat.

Onyń pikirinshe, jalpy bilim berý mektepterinde ekologııa jáne ónerkásiptik qaýipsizdik negizderi boıynsha mindetti pán engizý mańyzdy.

Tabıǵı resýrstardy tutyný kólemin azaıtý qajet, sebebi, erteli-kesh onyń qory taýsylyp qalýy múmkin. Bar kúshimizdi Jahandyq jylyný kólemin azaıtýǵa jumsaıyq. Ol úshin atmosferaǵa zııandy qaldyqtar tastaýdy doǵarý kerek.

«Sonymen qatar barshańyzdy energııa men sý resýrstaryn tıimdi tutynýǵa shaqyramyn», - dedi kandıdat.

«Jer sharynyń 70%-yn sý alyp jatyr. Alaıda aýyzsýdyń kólemi shekteýli. Sebebi, aınalany qorshaǵan sýlardyń 97%-y teńizder men muhıttarǵa tıesili. Qalǵan 3%-y muzdyqtardyń quramynda nemese jeti qabat jer astynda jatyr. Sondaı-aq ónerkásiptik qaýipsizdik máselesine nazar aýdartqym keledi. Adamnyń barlyq sharýashylyq qyzmeti qorshaǵan ortaǵa zııanyn tıgizbeıtindeı júrgizilýi kerek.

Qaýipti óndirispen aınalysatyn barlyq uıymdar óz jumysshylarynyń, nysandary men qorshaǵan ortanyń qaýipsizdigine jaýapty. Barlyq kásiporyndar óz jumystaryn qorshaǵan ortaǵa áseri meıilinshe az bolatyndaı etip júrgizýleri kerek», - dep qorytty sózin Ábilǵazy Qusaıynov.