Saıası tranzıtke 7 jyl: Jańa ekonomıkalyq mejeler
ASTANA. KAZINFORM — Osydan 7 jyl buryn naýryz aıynda elimizdiń arǵy-bergi shejiresindegi tarıhı betburys — saıası bılik tranzıti bastalǵan edi. Osy aralyqta elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq jáne saıası damý modelinde aýqymdy da júıeli ózgerister boldy. Jibek Joly telearnasyndaǵy «Taldaý» jobasy jeti jyldyq kezeńdi qorytyndylap, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń reformalaryn saralap kórdi.
Jeti jylda qıyn-qystaý kezeńder de az bolǵan joq. Dúnıe júzin jaılaǵan koronavırýs pandemııasy da, geosaıasattaǵy turaqsyzdyq ta osy merzimmen tuspa-tus keldi. Biraq oǵan moıynsunyp, abdyrap qalǵan eshkim joq. Memleket basshysy eń aldymen turaqtylyqty qamtamasyz etýge bar kúshin saldy. Ózi sol turaqtylyqtyń kepiline aınaldy dese bolar. Osylaısha Qazaqstan serpindi damý jolyna tústi.
Jaqynda Premer-mınıstr Oljas Bektenov osy kezeń nátıjelerine arnalǵan «Jasampazdyqqa jetelegen jeti jyl» atty maqala jarııalady. Sonda ol «Kóptegen syn-qaterge jaýap retinde birinshi kezekte memlekettiń uzaqmerzimdi ornyqtylyǵyn nyǵaıtýdy maqsat etken aýqymdy reformalar júzege asyryldy. Prezıdent Toqaev jalań uran men popýlızmge jol bergen joq, ýaqytsha nátıjelerge de eshqashan ıek artqan emes» dep jazady. Sóıtip saıası-ekonomıkalyq turaqtylyqtyń myzǵymas berik tuǵyryn qalyptastyrý jolyndaǵy eńbektiń naqty nátıjelerin oqyrman nazaryna usynǵan.
Eń basty esep — árıne, ekonomıkanyń ósimi. Byltyr jalpy ishki ónim 6,5% ulǵaıǵan. Ekonomıkalyq qurylym shıkizattyq emes sektorlar men ishki suranys esebinen ósip keledi. Osylaısha ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha JІÓ tarıhı mejeni eńserip, 306 mlrd dollarǵa jetti. Ony jan basyna shaqqanda, 15 myń dollarǵa deıin jetedi. Bul — Ortalyq Azııa ǵana emes, kórshi Kavkaz óńirin qosa alǵanda da eń joǵary kórsetkish sanalady. Osylaısha Qazaqstan, Halyqaralyq valıýta qorynyń derekterine sáıkes, álemdegi eń iri top-50 ekonomıkanyń qataryna endi, ári ortasha jyldyq ekonomıkalyq ósim qarqyny boıynsha da alǵashqy bestikte tur.
Osy oraıda elimizdiń tranzıttik jáne kólik-logıstıkalyq áleýetine qatysty esepter de nazar aýdarýǵa turarlyq. Sebebi bul máseleni Memleket basshysy da únemi aıtyp, ár túrli halyqaralyq minberlerden kóterip júr. Osy baǵyttaǵy jumystaǵy óziniń jiti qadaǵalaýyna alǵany da baıqalady.
Sońǵy jeti jylda Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵyty boıynsha tasymal kólemi 5 ese ósken. Bul rette temirjol ınfraqurylymy da asqan mańyzǵa ıe. Biz sanamalap otyrǵan merzim ishinde myń shaqyrymǵa jýyq jańa shoıyn jol salynǵan. Al 9,5 myń shaqyrym jol jóndeýden ótken. Temirjol toraptaryn jańǵyrtý jumystary ótkizý qabiletin arttyryp qana qoımaı, óńirlerdiń ózara qarym-qatynasyn da nyǵaıtqany sózsiz. Sonyń arqasynda saladaǵy kásipkerler logıstıkalyq shyǵyndardyń edáýir azaıǵanyn aıtyp júr.
Premer-mınıstr maqalasynda «Jeti jylda aýyz toltyryp aıtatyn taǵy bir jaıt — 25 myń shaqyrymnan astam avtomobıl joly salynyp, kúrdeli jóndeýden ótti, sol sııaqty Ortalyq-Ońtústik, Ortalyq-Shyǵys, Batys-Shyǵys negizgi dálizderi iske asyryldy, barlyq óńirde jergilikti joldar jelisi jańartyldy», dep jazdy. Tipti osy kúnge deıin únemi nazardan tys qalyp júrgen jergilikti joldar da jóndelgen. Onyń ekonomıkaǵa da paıdasy ushan-teńiz. Shyǵyndar azaıyp, saýda-sattyq kólemi ósken. Shaǵyn jáne orta bıznes damyp, óńirlerdiń ınvestıtsııalyq tartymdylyǵy arta túsken, ıaǵnı bir ǵana jol ınfraqurylymynyń ózi ekonomıkaǵa mýltıplıkatıvti áserin tıgizedi.
Jol qurlyqta ǵana emes, sý betinde de jalǵasyn tapty. Teńiz porttarynyń jalpy ótkizý qabileti qazir 22 mln tonnaǵa jetken. Ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha konteınerlik tasymal kólemi 90 myńǵa jetip otyr. Salystyrmaly túrde 2024 jyly bul kórsetkish 60 myń konteıner bolǵan edi.
Avıatsııa salasy da turaqty ósim kórsetip keledi. Byltyr áýejaılar 32 mıllıonǵa jýyq jolaýshyǵa qyzmet kórsetken. Eki jyl buryn bul kórsetkish 26 mln bolǵan edi. Qazir elimiz 30-dan astam shet memleketpen áýe qatynasyn ornatqan, ıaǵnı 130 baǵyt boıynsha 600-den astam reıs qatynap tur. Bul rette áýejaılardyń jańǵyrtylyp, jańa termınaldar salynyp jatqanyn da aıta ketken jón. Máselen, bıyl Qatonqaraǵaıda, Zaısanda, Kendirlide, Arqalyqta 4 jańa áýejaı iske qosylady. Bul óz kezeginde týrızmniń damýyna yqpal etedi.
Eske sala ketsek, Premer-mınıstr Oljas Bektenov el damýynyń sońǵy jyldardaǵy nátıjelerin saralaǵan maqalasyn jarııalady. Onda Qasym-Jomart Toqaev bastamasymen júzege asqan aýqymdy reformalardyń áleýmettik-ekonomıkalyq ósimge, ınfraqurylymdy jańǵyrtýǵa jáne memlekettik basqarý júıesin transformatsııalaýǵa yqpaly jan-jaqty taldanǵan.