Sáýletshiler Qaraǵandyny qalaı ózgertip jatyr
QARAǴANDY. KAZINFORM - Qalany turǵyndarǵa qolaıly etý úshin joldardy jóndep, kóshelerdi jaryqtandyrý nemese oryndyqtar ornatý jetkiliksiz. Qoǵamdyq keńistikterdiń jaılylyǵy, jaıaý júrginshilerge jasalǵan jaǵdaı jáne qalanyń tutas sáýlettik kelbeti de mańyzdy.
Qaraǵandy oblysynda osy baǵytta alty jyldan beri ákimdikke táýelsiz sáýletshiler men dızaınerler toby jumys istep keledi. Olar memlekettik organdarmen, kásipkerlermen jáne turǵyndarmen birlesip, qalalyq ortany damytýǵa arnalǵan jobalardy ázirlep, olardyń júzege asýyna atsalysady.
Qaraǵandy oblysynyń Ýrbanıstıka ortalyǵy alty jyl ishinde 200-den astam eskızdik jáne jobalyq usynys ázirlegen. Sońǵy eki jylda mamandar jekelegen nysandardy abattandyrýmen qatar, qalalyq ortany damytýdyń ortaq qaǵıdattaryn qalyptastyrýǵa basymdyq berip keledi.
Ortalyq 2020 jyly qurylǵan. Ol ákimdikke qarasty qurylym da, memlekettik mekeme de emes. Jeke kommertsııalyq emes uıym jeke jobalar men demeýshilerdiń qarajaty esebinen jumys isteıdi jáne jergilikti bıýdjetten qarjylandyrylmaıdy.
Qazir ortalyqta segiz maman eńbek etedi. Olardyń basym bóligi – sáýletshiler, sondaı-aq komanda quramynda dızaıner men joba menedjeri bar. Ortalyqty Qaraǵandy tehnıkalyq ýnıversıtetiniń túlegi, Qaraǵandy oblysynyń Qoǵamdyq keńesiniń múshesi ári oblystyq jastar keńesi tóraǵasynyń orynbasary, sáýletshi Valerııa Hasýeva basqarady.
Eskızden naqty iske deıin
Ýrbanıstıka ortalyǵynyń negizgi mindetteriniń biri – memlekettik organdar, bıznes ókilderi men turǵyndar arasyndaǵy baılanysty úılestirý. Mamandar jobalardyń tujyrymdamasyn ázirleýmen ǵana shektelmeı, olardy is júzinde júzege asyrýǵa da atsalysady.
Alty jyl ishinde ortalyq 200-den astam eskızdik jáne jobalyq sheshim usynǵan. Olardyń edáýir bóligi qoǵamdyq keńistikterdi abattandyrýǵa, kósheler men gúlzarlardy jańartýǵa, týrıstik aýmaqtardy damytýǵa jáne óńir qalalarynyń sáýlettik kelbetin qalyptastyrýǵa arnalǵan.
Sońǵy eki jylda ortalyq mamandary Qaraǵandynyń Ortalyq saıabaǵyn, Nazarbaev dańǵylyn jáne sýburqaq kaskady alańyn damytý tujyrymdamalaryn ázirledi.
Sonymen qatar olar qalanyń ár bóligindegi qoǵamdyq aýmaqtardy abattandyrý jobalaryna qatysty. Olardyń qatarynda «Gornıak» bazarynyń mańy, Bóketov kóshesi, «Ǵasyr» gúlzary, Zaslonov kóshesindegi gúlzar jáne basqa da qoǵamdyq keńistikter bar.
Ortalyq oblystyń ózge qalalaryn damytýǵa da úles qosyp keledi. Balqashtyń kýrorttyq aýmaqtarynyń týrıstik tartymdylyǵyn arttyrý tujyrymdamasy ázirlenip, qalanyń dızaın-kody jasaldy. Buǵan qosa, Balqashty 2025 jyly abattandyrý baǵdarlamasy daıyndaldy.
Qaraǵandymen qatar Temirtaý men Balqashta da ortalyq ázirlegen jobalar aıasynda mýraldar salyndy.
Gúlzarlardan ónerkásiptik aımaqtarǵa deıin
Ortalyq mamandarynyń jumysy kósheler men qoǵamdyq oryndardy kóriktendirýmen shektelmeıdi. Olardyń júzege asyrǵan jobalarynyń biri – «Saryarqa» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵyn Qaraǵandy áýejaıy baǵytyna qaraı keńeıtý tujyrymdamasy. Sondaı-aq oblystyq tarıhı-ólketaný murajaıy, Gogol atyndaǵy kitaphana men Balalar men jasóspirimder saraıy ornalasqan aýmaqty qaıta jańǵyrtý jobasy ázirlengen.
Taǵy bir joba – Prıshahtınsk shaǵynaýdanyndaǵy Jasyl Ecopark ekologııalyq saıabaǵynyń tujyrymdamasy.
Qoǵamdyq keńistikterdiń tynysyn ashý úshin ortalyq qalalyq is-sharalar uıymdastyrýǵa da kóńil bóledi. Sońǵy jyldary komanda jeke qarjylandyrýdy tarta otyryp, onǵa jýyq jármeńke men qalalyq is-shara ótkizgen. Olardyń qatarynda «Wow! Ryz», «BalaDay», «Ayaz», «09-90» jáne «KRG urban market» bar.
Qalanyń kelbeti qandaı bolýy kerek?
Sońǵy eki jylda Ýrbanıstıka ortalyǵy dızaın-kodtar ázirleýge basymdyq bere bastady. Bul jekelegen oryndyqty, gúlzardy nemese ǵımarat qasbetin bezendirýmen shektelmeıdi. Dızaın-kod belgili bir aýmaqtyń syrtqy kelbeti men fýnktsıonaldyq uıymdastyrylýyna ortaq talaptar belgileıdi.
Qaraǵandy oblysy ákiminiń tapsyrmasymen ortalyq Qaraǵandy, Temirtaý, Balqash qalalary men óńirdiń aýdan ortalyqtaryna arnalǵan dızaın-kodtar ázirlep jatyr.
Mundaı qujattar qalalyq ortany bezendirýdiń ortaq qaǵıdattaryn aıqyndaıdy. Olar ǵımarattardyń qasbetteri men mańdaıshalarynan bastap, kóshedegi jabdyqtar men abattandyrý elementterine deıingi máselelerdi qamtıdy.
Mamandardyń pikirinshe, bul ár aýmaqtyń bir-birimen úılespeıtin tásildermen damýyna jol bermeı, qalanyń tutas ári birizdi sáýlettik kelbetin qalyptastyrýǵa múmkindik beredi.
Qalalyq ortany damytýdyń jańa kezeńi
Ýrbanıstıka ortalyǵy aldaǵy ýaqytta jekelegen nysandardy abattandyrýdan góri, tutas qalalyq aýmaqtardy keshendi damytýǵa basymdyq berýdi kózdep otyr.
2026–2027 jyldarǵa arnalǵan josparǵa qalalar men aýdandardyń dızaın-kodtaryn ázirleý, bir jáne úsh jylǵa arnalǵan abattandyrý baǵdarlamalaryn daıyndaý, sondaı-aq qalalyq ortany zertteý jumystary engizilgen.
Turǵyndarmen keri baılanys ornatýǵa da erekshe mán berilmek. Ol úshin adamdardyń qoǵamdyq keńistikterdi qalaı paıdalanatyny, qandaı jaǵdaılardyń jetispeıtini jáne qandaı ózgeristerdi birinshi kezekte qajet dep sanaıtyny zerdelenedi.
Ortalyq jekelegen gúlzarlardy abattandyrý sııaqty naqty mindetterdi sheshýmen shektelmeı, qalalyq ortany uzaq merzimge josparlaýǵa kóshýdi maqsat etedi. Osy baǵytta dızaın-kodtardy, master-josparlardy, zertteýler men qalalyq ortany damytýǵa arnalǵan is-sharalar josparlaryn birtutas júıege biriktirý kózdelip otyr.
Qaraǵandy oblysy úshin bul – qalanyń jekelegen bólikterin kóriktendirýden tutas aýmaqty júıeli damytýǵa kóshý. Munda másele bir skverdi jóndeýmen nemese bir kósheni abattandyrýmen ǵana shektelmeıdi. Eń mańyzdysy – qalanyń aldaǵy jyldary qalaı ózgeretinin, qoǵamdyq keńistikterdiń turǵyndar úshin qanshalyqty qolaıly bolatynyn jáne bul ózgeristerdiń kúndelikti ómir sapasyna qalaı áser etetinin aldyn ala josparlaý.
Eske salsaq, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Prezıdent saıabaǵynda ótken ekologııalyq aktsııada qala turǵyndaryna jaıly orta qalyptastyrýda Astananyń Ýrbanıstıka ortalyǵynyń tájirıbesin ózge óńirlerge de engizý qajettigin aıtqan bolatyn.
